NIYONZIMA vs DABA SUPPLIERS LTD N’UNDI
The Supreme Court held that, even if the value of the property was not previously litigated, the ascertainable value of the auctioned property (shares) must be used to determine the court's jurisdiction for a second appeal. Since the value exceeded 50,000,000 Frw, the High Court, Nyanza Chamber, had jurisdiction to...
Source-derived case information.
- Citation
- RS/INJUST/RC 00030/2024
- Parties
- Applicant: Niyonzima Jean Felix; Respondent: Daba Suppliers Ltd; Intervener: Evergreen Traitment Ltd
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 14 November 2025
- Case Number
- RS/INJUST/RC 00030/2024
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Preliminary Ruling on Jurisdiction (second Appeal)
- Outcome
- Preliminary objection dismissed; High Court had jurisdiction; case to proceed on merits.
- Legal Topics
- Judicial Jurisdiction, Auction Annulment, Valuation of Auctioned Property, Appeals Process
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Niyonzima Jean Felix
Applicant
Daba Suppliers Ltd
Respondent
Evergreen Traitment Ltd
Intervener
Procedural Posture
Civil Appeal / Preliminary Ruling on Jurisdiction (second Appeal)
Legal Issues
- 1 Whether the High Court, Nyanza Chamber, had jurisdiction to hear the second appeal by Daba Suppliers Ltd based on the value of the auctioned property
- 2 Whether the value of the auctioned property should determine appellate jurisdiction when not previously litigated
Ratio Decidendi
The Supreme Court held that, even if the value of the property was not previously litigated, the ascertainable value of the auctioned property (shares) must be used to determine the court's jurisdiction for a second appeal. Since the value exceeded 50,000,000 Frw, the High Court, Nyanza Chamber, had jurisdiction to hear the second appeal by Daba Suppliers Ltd.
Court Disposition
Preliminary objection dismissed; High Court had jurisdiction; case to proceed on merits.
Orders
- The High Court, Nyanza Chamber, had jurisdiction to hear and determine the second appeal by Daba Suppliers Ltd.
- The case will proceed to a hearing on the merits on a date to be set by the court registry.
Full Case Text
Judgment text and source record
20 paragraphs
# NIYONZIMA vs DABA SUPPLIERS LTD N’UNDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-11-14 - Case/document no.: RS/INJUST/RC 00030/2024 - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
NIYONZIMA vs DABA SUPPLIERS LTD N’UNDI [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RS/INJUST/RC 00030/2024 (Cyanzayire, P.J., Kalihangabo na Mukamulisa J.) 14 Ugushyingo 2025] Amategeko agena ububasha bw’Inkiko – Urukiko Rukuru – Ubujurire bwa kabiri – agaciro k’ikiburanwa – kuba nta gaciro kagenwe n'umucamanza mu nkiko zabanje kuko atari cyo cyaburanwaga ngo bibe byagibwaho impaka, ntibivuga ko ako gaciro katagaragazwa mu Rukiko rw'lkirenga igihe bibaye ngombwa gusuzuma ububasha bwarwo bushingiye ku gaciro k'ikiburanwa. Bityo, mu gihe ikiburanwa ari ukumenya niba cyamunara yarakozwe mu buryo bukurikije amategeko, mu kugena ububasha bw'urukiko bushingiye ku gaciro k'ikiburanwa, agaciro k'umutungo wakoreweho cyamunara niko kagomba kurebwa. Icamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiye Daba Suppliers Ltd irega Niyonzima umuhesha w’Inkiko mu Rukiko rw'lbanze rwa Kiyumba isaba gutesha agaciro cyamunara yabaye ku migabane yayo ingana na 50% yari ifite muri Rugendabari Mining Company Ltd, harangizwa imanza RCOM00637/2021/TC na RCOMA0761/2021/HCC Daba Suppliers Ltd yatsinzwemo na Asia and Africa United Company Ltd. Muri urwo rubanza hagobotse ku bushake Evergreen Traitment Ltd yaguze uwo mutungo. Daba Suppliers Ltd ivuga ko hirengagijwe amategeko agenga ishinganisha, ifatira n'itangazwa rya cyamunara, isaba ko ibintu byasubira uko byari bimeze mbere. Urukiko mu rubanza RC00042/2023/TB/KIY rwemeje ko cyamunara yakorewe ku mutungo wa Daba Suppliers Ltd, iteshejwe agaciro, rutegeka Niyonzima aha Daba Suppliers Ltd amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. Runavuga ko Niyonzima agomba gusubiza Evergreen Traitment Ltd amafaranga yatanze agura muri cyamunara. Niyonzima yajuririye Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga avuga ko harı amategeko ya cyamunara Urukiko rw'Ibanze rwirengagije ndetse n’ibimenyetso. Urukiko mu rubanza RCA00027/2023/TGI/MHG, rwemeje ko ubujurire bwa Niyonzima bufite ishingiro, ko cyamunara yakozwe ku mutungo wa Daba Suppliers Ltd yakozwe mu buryo bukurikije amategeko, bityo ko igumana agaciro kayo. Daba Suppliers Ltd yatanze ubujurire bwa kabiri mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, Urukiko mu cyemezo cyo ku wa 22/05/2023, Umwanditsi Mukuru avuga ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd butakwandikwa mu bitabo by’Urukiko kuko icyaburanywe kuva mu Rukiko rw'Ibanze rwa Kiyumba ari ugutesha agaciro cyamunara, atari agaciro k'icyagurishijwe. Daba Suppliers Ltd yatakambiye Perezida w’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, ivuga ko icyemezo cyafashwe n’Umwanditsi Mukuru cyo kutandika ubujurire bwa kabiri cyayirenganyije, isaba ko cyakurwaho, maze Perezida w’Urukiko mu cyemezo n° 08/2023, nawe yemeza ko ubujurire bwa kabiri butagomba kwandikwa mu bitabo by’Urukiko, kuko butujuje ibiteganywa n’Amategeko. Daba Suppliers Ltd yarongeye itakambira Perezida w’Urukiko isaba ko yasubira ku cyemezo yafashe cyo kutandika ubujurire bwa kabiri, isobanura ko n'ubwo mu nkiko zabanje imıgabane yagurishijwe muri cyamunara itabariwe agaciro, mu gusuzuma ubujurire bwa kabiri hagombaga kuzirikanwa ko iyo migabane yagurishijwe yahawe agaciro ka 195,000, 000Frw, Perezida w’Urukıko Rukuru mu cyemezo n° 09/2023, yemeje ko icyemezo n’Umwanditsi Mukuru ndetse n’icyemezo N° 08/2023 cyafashwe na Perezida w'Urukiko bikuweho, ategeka ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd bugomba kwakirwa kuko mu cyaregewe harimo kugena agaciro k'umutungo utezwa cyamunara ariko Urukiko ntirwagira icyo rubivugaho kandi no mu rubanza ntıhagenwemo indishyi zingana cyangwa zirengeje 50.000.000Frw, kuko kandi agaciro k'umutungo utezwa cyamunara kareberwa mu ngano y’amafaranga wagurishijwe. Urukiko rwabanje gusuzuma inzitizi yatanzwe na Niyonzima avuga ko ubujurıre bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd budakwiye kwakirwa kuko ikiburanwa muri uru rubanza kitari
## Page 2
gifite agaciro karengeje 50.000.000Frw, kandi hakaba nta n'indishyi zirengeje ayo mafaranga zemejwe n'Urukıko. Urukiko mu rubanza ruanziriza urundi rwemeje ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd bukwiye kwakirwa kuko n'ubwo guhera mu Rukiko rw'Ibanze rwa Kiyumba hasuzumwaga niba amategeko yo guteza cyamunara yarubahirijwe, iyo hari umutungo cyamunara yakoreweho, uwo mutungo ukwiye kureberwa hamwe n'ikiburanwa, bigatuma agaciro kawo gashingirwaho mu gusuzuma niba ubujurire bwa kabiri bukwiye kwakirwa. Urukiko mu rubanza RCAA00001/2023/HC/NYZ, rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd bufıte ishingiro ko cyamunara yabaye ku wa 17/02/2023 iteshejwe agaciro, ruvuga ko Niyonzima agomba gusubiza Evergreen Traitment Ltd na Daba Suppliers Ltd amafaranga y'ikurikiranarubanza n'ay'igihembo cya Avoka kuri buri wese. Niyonzima na Evergreen Traitment Ltd bandikiye Perezida w'Urukiko rw'Ubujurire, basaba ko urubanza RCAA00001/2023/HC/NYZ rusubirwamo ku mpamvu z'akarengane. Perezida w'Urukiko rw’Ubujurire amaze kubisuzuma, yandikiye Perezida w’Urukiko rw'Ikirenga asaba ko urwo rubanza rusubirwamo, maze mu cyemezo no 260/CJ/2024, yemeza ko rwongera kuburanishwa n’Urukiko rw'Ikirenga. Niyonzima na Evergreen Traitment Ltd bavuga ko impamvu basaba ko urubanza rusubirwamo ari uko Urukiko Rukuru rwirengagije amategeko rukakira ubujurire bwa kabiri bwa Daba Suppliers Ltd kandi butari mu bubasha bwarwo, no kuba cyamunara itaragombaga guteshwa agaciro kuko yakozwe mu buryo bukurikije amategeko. Daba Suppliers Ltd yo ivuga ko nta kosa Urukiko rwakoze mu kwakira ubujurire bwa kabiri no mu kwemeza ko cyamunara iteshwa agaciro, kuko itari yubahirije Amategeko. Urukiko mu rubanza RS/INJUST/RC00030/2024 rwemeje ko inzitizi nta shingiro ifite kuko n'ubwo icyaburanwaga ari ugutesha agaciro cyamunara, ariko cyamunara ishingiye ku mutungo ufite agaciro gashobora kumenyekana, ako gaciro kakaba ari ko kagomba gushingirwaho mu kugena ububasha bw’Urukiko; kandi agaciro k'imigabane iburanwa kakaba karengeje 50,000,000Frw ziteganywa n'Itegeko. Incamake y’icyemezo: kuba nta gaciro kagenwe n'umucamanza mu nkiko zabanje kuko atari cyo cyaburanwaga ngo bibe byagibwaho impaka, ntibivuga ko ako gaciro katagaragazwa mu Rukiko rw'lkirenga igihe bibaye ngombwa gusuzuma ububasha bwarwo bushingiye ku gaciro k'ikiburanwa. Bityo, mu gihe ikiburanwa ari ukumenya niba cyamunara yarakozwe mu buryo bukurikije amategeko, mu kugena ububasha bw'urukiko bushingiye ku gaciro k'ikiburanwa, agaciro k'umutungo wakoreweho cyamunara niko kagomba kurebwa. Inzitizi nta shingiro ifite. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw'inkıko, ingingo ya 46, igika cya 3 Imanza zifashishijwe: Urubanza RS/INJUST/RC00029/2024/SC, haburana Ntijyinama François, Nyirandungutse Esther na Gahirwa Emmanuel na Kayitesi Alice, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga Urubanza RADAA0001/13/CS haburana Temahagari Justin n'Akarere ka Kicukiro n’abandi rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12/12/2014, Urubanza. IMITERERE Y'URUBANZA
## Page 3
[1] Uru rubanza rukomoka kuri cyamunara yabaye ku wa 17/02/2023, ubwo Niyonzima Jean Félix yagurishaga muri iyo cyamunara umutungo wa Daba Suppliers Ltd ugizwe n'imigabane ingana na 50% yari ifite muri Rugendabari Mining Company Ltd, mu rwego rwo kurangiza urubanza № RCOM00637/2021/TC rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi ku wa 28/10/2021 na RCOMA0761/2021/HCC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw'Ubucuruzi ku wa 11/11/2022, Daba Suppliers Ltd yatsinzwemo na Asia And Africa United Company Ltd. [2] Ku wa 24/02/2023, Daba Suppliers Ltd yaregeye Urukiko rw’lbanze rwa Kiyumba isaba gutesha agaciro cyamunara yabaye ku wa 17/02/2023, kuko mu ishyirwa mu bikorwa ryayo hirengagijwe amategeko agenga ishinganisha, ifatira n'itangazwa rya cyamunara, anasaba ko ibintu byasubira uko byari bimeze mbere. Muri urwo rubanza hagobotse ku bushake Evergreen Traitment Ltd yaguze uwo mutungo. [3] Mu rubanza RC00042/2023/TB/KIY rwaciwe ku wa 28/03/2023, Urukiko rw'Ibanze rwa Kiyumba rwanzuye ko cyamunara yakorewe ku mutungo wa Daba Suppliers Ltd ku wa 17/02/2023, iteshejwe agaciro, rutegeka Niyonzima Jean Felix guha Daba Suppliers Ltd 610.000Frw akubiyemo ay'igihembo cya Avoka, ay'ikurikiranarubanza n’ay’ingwate y'amagarama, rwemeza ko Niyonzima Jean Felix agomba gusubiza Evergreen Traitment Ltd amafaranga yatanze agura muri cyamunara, runavuga ko nta ndishyi cyangwa ibindi byakoreshejwe bigenewe Evergreen Traitment Ltd. [4] Niyonzima Jean Felix yajuririye Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga avuga ko harı amategeko arebana na cyamunara Urukiko rw'Ibanze rwa Kiyumba rutubahirije n'ibimenyetso rwirengagije. [5] Mu rubanza RCA 00027/2023/TGI/MHG rwaciwe ku wa 16/05/2023, Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga rwanzuye ko ubujurire bwatanzwe na Niyonzima Jean Fólix bufite ishingiro, ruvuga ko urubanza RC00042/2023/TB/KIY rwaciwe n’Urukiko rw'Ibanze rwa Kiyumba ku wa 28/03/2023 ruhindutse mu ngingo zarwo zose, rwemeza ko cyamunara yakozwe ku mutungo wa Daba Suppliers Ltd ku wa 17/02/2023 yakozwe mu buryo bukurikije amategeko kandi ko igumana agaciro kayo, [6] Daba Suppliers Ltd yatanze ubujurire bwa kabiri mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, maze mu cyemezo cyo ku wa 22/05/2023, Umwanditsi Mukuru avuga ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd butakwandikwa mu bitabo by’Urukiko kuko icyaburanywe kuva mu Rukiko rw'Ibanze rwa Kiyumba ari ugutesha agaciro cyamunara, atari agaciro k'icyagurishijwe. [7] Ku wa 26/05/2023, Daba Suppliers Ltd yatakambiye Perezida w’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, ivuga ko icyemezo cyafashwe n’Umwanditsi Mukuru cyo kutandika ubujurire bwa kabiri cyayirenganyije,isaba ko cyakurwaho, maze mu cyemezo N° 08/2023 cyo ku wa 06/06/2023, Perezida w’Urukiko nawe yemeza ko ubujurire bwa kabiri butagomba kwandikwa mu bitabo by’Urukiko, kuko butujuje ibiteganywa n'ingingo ya 46, igika cya 1, agace ka 6 ndetse n'igika cya 3 cy'iyo ngingo by'Itegeko N°30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw'inkiko. [8] Ku wa 12/06/2023, Daba Suppliers Ltd yarongeye itakambira Perezida w’Urukiko isaba ko yasubira ku cyemezo yafashe ku wa 06/06/2023 cyo kutandika ubujurire bwa kabiri, isobanura ko n'ubwo mu nkiko zabanje imıgabane yagurishijwe muri cyamunara itabariwe agaciro, mu gusuzuma ubujurire bwa kabiri hagombaga kuzirikanwa ko iyo migabane yagurishijwe yahawe agaciro ka 195,000, 000Frw, [9] Mu cyemezo n° 09/2023 cyo ku wa 21/06/2023, Perezida w’Urukıko Rukuru yasanze mu gihe mu cyaregewe harimo kugena agaciro k'umutungo utezwa cyamunara ariko Urukiko mu gusesengura ikibazo ntirwinjire mu mpaka zijyanye no kugena agaciro k'umutungo utezwa cyamunara kandi no mu rubanza ntıhagenwemo indishyi zingana cyangwa zirengeje 50.000.000 Frw, bıfatwa ko uwo mutungo uri mu biburanwa Yasanze kandi hashingiwe ku murongo watanzwe n'Urukiko rw'Ikirenga mu rubanza RCOMAA00073/2016/CS ndetse na RCAA00003/2018/SC w'uko agaciro k'umutungo utezwa cyamunara kareberwa mu ngano y’amafaranga wagurishijwe, byumvikanisha ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd buhura n'ibiteganywa mu ngingo ya 46, igika cya 3
## Page 4
y'itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw'inkıko. Yanzuye ko icyemezo cyo ku wa 22/05/2023 cyafashwe n’Umwanditsi Mukuru ndetse n’icyemezo N° 08/2023 cyo ku wa 06/06/2023 cyafashwe na Perezida w'Urukiko bikuweho, ategeka ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd bugomba kwandikwa mu bitabo by’Urukiko. [10] Mu iburanısha ryabaye ku wa 18/10/2023, Niyonzima Jean Felix yatanze inzitizi ivuga ko ubujurıre bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd budakwiye kwakirwa kuko ikiburanwa muri uru rubanza kitari gifite agaciro karengeje 50.000.000Frw, kandi hakaba nta n'indishyi zirengeje ayo mafaranga zemejwe n'Urukıko. [11] Mu rubanza rubanziriza urundi rwaciwe ku wa 15/12/2023, Urukiko rwemeje ko ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd bukwiye kwakirwa. Mu gufata icyo cyemezo, Urukiko rwavuze ko n'ubwo guhera mu Rukiko rw'Ibanze rwa Kiyumba hasuzumwaga niba amategeko yo guteza cyamunara yarubahirijwe, iyo hari umutungo cyamunara yakoreweho, uwo mutungo ukwiye kureberwa hamwe n'ikiburanwa, bigatuma agaciro kawo gashingirwaho mu gusuzuma niba ubujurire bwa kabiri bukwiye kwakirwa. [12] Mu rubanza RCAA00001/2023/HC/NYZ rwaciwe ku wa 12/04/2024, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwanzuye ko ubujurire bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd bufıte ishingiro, rwemeza ko imikirize y'urubanza RCA00027/2023/TGl/MHG rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga ihindutse kuri byose, rutegeka ko cyamunara yabaye ku wa 17/02/2023 iteshejwe agaciro, ruvuga ko Niyonzima Jean Felix agomba gusubiza Evergreen Traitment Ltd na Daba Suppliers Ltd 1.500,000Frw akubiyemo amafaranga y'ikurikiranarubanza n'ay'igihembo cya Avoka kuri buri wese. [13] Ku wa 23/04/2024, Niyonzima Jean Felix na Evergreen Traitment Ltd bandikiye Perezida w'Urukiko rw'Ubujurire, basaba ko urubanza RCAA00001/2023/HC/NYZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza ku wa 12/04/2024 rusubirwamo ku mpamvu z'akarengane. Perezida w'Urukiko rw’Ubujurire amaze kubisuzuma, yandikiye Perezida w’Urukiko rw'Ikirenga asaba ko urwo rubanza rusubirwamo, maze mu cyemezo no 260/CJ/2024 cyo ku wa 26/11/2024, yemeza ko rwoherezwa mu Bwanditsi bw’Urukiko rw'Ikirenga kugira ngo ruzongere ruburanishwe. [14] Niyonzima Jean Félix na Evergreen Traitment Ltd bavuga ko impamvu basaba ko urubanza rusubirwamo zishingiye ku kuba Urukiko Rukuru rwarirengagije amategeko rukakira ubujurire bwa kabiri bwa Daba Suppliers Ltd kandi butari mu bubasha bwarwo, no kuba cyamunara itaragombaga guteshwa agaciro kuko yakozwe mu buryo buteganywa n'amategeko. [15] Daba Suppliers Ltd yo ivuga ko nta kosa Urukiko rwakoze mu kwakira ubujurire bwa kabiri no mu kwemeza ko cyamunara iteshwa agaciro, kuko itari yubahirije ibiteganywa n'amategeko. [16] Mu nama ntegurarubanza yo ku wa 10/10/2025, ababuranyi bemeranyijwe ko ibibazo bigomba gusuzumwa ari ibi bikurikira ; Kumenya niba Urukiko Rukuru Urugereko rwa Nyanza rwaragombaga kwakira ubujurire bwa kabiri ; Kumenya niba Daba yarasabye gukora igenagaciro rivuguruza impitagihe, Kumenya niba iminsi 5 y'itangazwa rya cyamunara yarubahirj”we kugira ngo cyamunara ikorwe,' Kumenya niba hari indishyi zatangwa mu rubanza [17] Iburanisha mu ruhame ryabaye ku wa 14/10/2025, Niyonzima Jean Félix ahagarariwe na Me Mbituyimana Jean De Dieu, Evergreen Treatment Ltd ihagarariwe na Me Nsanzineza Aimable naho Daba Supplies Ltd ihagarariwe na Me Bizimana Emmanuel na Me Ngilinshuti Jean Bosco,
## Page 5
[18] Muri iryo buranisha, Urukiko rwasanze rugomba kubanza kuburanisha ikibazo Zijyanye no kumenya niba Urukiko Rukuru Urugereko rwa Nyanza rwaragombaga kwakira ubujurire bwa kabiri; ababuranyi aba aricyo bajyaho impaka. II. IKIBAZO KIGIZE URUBANZA N'ISESENGURA RYACYO Kumenya niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwaragombaga kwakira ubujurire bwa kabiri [19] Me Mbituyimana Jean De Dieu uhagarariye Niyonzima Jean Felix avuga ko Urukiko rwabanza gusuzuma niba Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwari rufite ububasha bwo kwakira ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Daba Supplies Ltd kuko kuba ku ikubitiro umwanditsi Mukuru ndetse na Perezida b’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza baremeje ko ubujurire bwa kabiri butari mu bubasha bw'urwo Rukiko, ari igihamya ko kuva ku rwego rubanza haburanwaga ibijyanye n'amategeko yerekeye cyamunara gusa. [20] Asobanura ko kuba mu rubanza rubanziriza urundi rwaciwe ku wa 15/12/2023, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwaravuze ko umutungo watejwe cyamunara ukwiye kureberwa hamwe n'ikiburanwa, bigatuma Urukiko rwemera kwakira ubujurire bwa kabiri, asanga ari inenge kuko umutungo ugizwe n'imigabane (shares) watejwe cyamunara muri uru rubanza bitashoboka ko ujya mu kiburanwa, mu gihe bitagize impamvu ziteganywa n amategeko zituma cyamunara iteshwa agaciro. Avuga ko kuba Urukiko rwarabirenzeho, rukakira ubujurire bwa kabiri, asanga rwarafashe icyemezo ku cyo rutaregewe, ruhindura ikiburanwa rubyıbwirije kandi binyuranyije n'ingingo ya 101 y'Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye ımiburanishirize y'imanza z'imbonezamubano, iz'ubucuruzi, iz'umurimo n'iz’ubutegetsi. [21] Akomeza avuga ko mu cyemezo cyafashwe mu rubanza rubanziriza urundi, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rutari gushingira ku manza rwashingiyeho2, kuko zitari zihuje kamere n icyaburanywe muri urwo Rukiko, Yongeraho ko ingingo ya 28 y'Itegeko Ngenga N° 03/2012/OL ryo ku wa 13/06/2012 rigena imiterere, imikorere n'ububasha by'Urukiko rw'Ikirenga yakoreshejwe muri izo manza ntaho ihuriye n'iya 46 y’ Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw'inkiko yakoreshejwe mu rubanza rubanziriza urundi, kandi ko n'ltegeko Ngenga N° 03/2012/OL ryagarutsweho muri izo manza ryari ryaramaze kuvaho. [22] Me Nsanzineza Aimable uhagarariye Evergreen Traitment Ltd avuga ko habayeho kwirengagiza amategeko mu rubanza rwaciwe n'Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, kuko rwavuze ko ikiburanwa ari ukumenya niba amategeko ya cyamunara yarubahirijwe, ariko kugira ngo ubujurire bujye mu bubasha bwarwo, rubirengaho ruvuga ko agaciro k'icyatejwe cyamunara kagomba kureberwa hamwe n'ikiburanwa. [23] Avuga ko iyo harebwe ımanza Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwashingiyeho mu rubanza rubanziriza urundi, usanga icyasuzumwaga ari agaciro k'ingwate nk'ikiburanwa, ndetse n'amategeko zashingiyeho akaba atagikoreshwa, agasanga rero izo manza zitaragombaga gushingirwaho kuko iyo rwıta ku ngingo ya 46 y'Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 ryagarutsweho, rwari kubona ko iyo ngingo itaruhaga ububasha bwo kwakira ubujurire bwa kabiri, kuko icyo rwafasheho icyemezo kitigeze kiburanwaho mbere. [24] Me Bizimana Emmanuel na Me Ngilinshuti Jean Bosco bahagarariye Daba Suppliers Ltd biregura bavuga ko icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza mu rubanza rubanziriza urundi, nta karengane karimo kuko rwagaragaje amategeko n'imanza rwashingiyeho rufata icyemezo cy'iyakirwa ry'ubujurire bwa kabiri mu manza zijyanye no gutesha agaciro
1 Iyo ngingo iteganya ko “Umucamanza aca urubanza ku cyasabwe cyose kandi kuri icyo cyonyine” 2 Izo manza ni Urubanza RCOMAA00031/2016/CS – RCOMAA 00036/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 29/06/2018 n’Urubanza RCOMAA00073/2016/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 22/12/2017.
## Page 6
cyamunara. Bavuga ko muri izo manza3, igishingirwaho mu bujurire bwa kabırı, arı nacyo cyashıngiweho muri uru rubanza, ari agaciro k'umutungo wagurishijwe mu cyamunara, icyo akaba ari kımwe mu byatumye Daba Suppliers Ltd isaba gutesha agaciro cyamunara, kuko itari yishimiye agaciro kahawe uwo mutungo. Basobanura ko icyo uwaregeye gutesha agaciro cyamunara aba agamije haba harimo no gusubizwa umutungo we watejwe cyamunara, bagasanga rero mu buryo buzıguye aba ari umutungo uburanwa. [25] Bakomeza bavuga ko Urukiko rutari gusuzuma ibijyanye n'ubujurire bwa kabiri ngo hirengagizwe agaciro k'umutungo uburanwa kuko ıkibazo nyamukuru cyazamuye impaka ari agaciro k'umutungo wagurishijwe muri cyamunara; aho igenagaciro ryakoreshejwe n’Umuhesha w'Inkiko ryagaragaje ko umutungo wa Daba Suppliers Ltd ufite agaciro kangana na 258.786.039Frw, mu gihe Daba Suppliers Ltd yo ivuga ko uwo mutungo wari ufite agaciro kangana na 3,055.621.000Frw, ariko birangira umutungo ugurishijwe kuri 195.000.000Frw. Bongeraho ko ibyo byose byerekana ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwari rufite ububasha bwo kwakira ubujurire bwa kabiri, kandi ko ikimenyetso kibishimangira ari agaciro k'umutungo utezwa cyamunara kavugwa mu itangazo rya cyamunara. [26] Basoza kuri iyi ngingo bavuga ko ibivugwa n'abarega by'uko ubujurire bwa kabıri butari kwakirwa kuko kuva ku nkiko zabanje haburanwaga ibijyanye no gutesha agaciro cyamunara, nta shingiro byahabwa mu rwego rw'amategeko kuko umutungo cyamunara yaburanwaga yari ishingiyeho ufite agaciro kari mu mubasha bw’Urukiko Rukuru; cyane ko abarega ubwabo badahakana agaciro k'umutungo wagurishijwe muri cyamunara, ndetse bakaba batanahakana ko byemewe ko imanza zijyanye no gutesha agaciro cyamunara zijuririrwa kabiri. UKO URUKIKO RUBIBONA: [27] Ikibazo kigibwaho impaka muri uru rubanza ni ukumenya igishingirwaho mu kugena ububasha bw’Urukiko mu bujurire bwa kabiri, mu gihe nta mpaka zagiwe mu nkiko zibanza ku gaciro k'ikiburanwa, by'umwihariko mu gihe ikiburanwa ari ugutesha agaciro cyamunara. [28] Ikibazo gisa n'iki cyasuzumwe n'uru Rukiko mu rubanza RS/INJUST/RC00029/2024/SC Ntijyinama François na Nyirandungutse Esther baburana na Gahirwa Emmanuel na Kayitesi Alice, icyaburanwaga kikaba ari ugutesha agaciro cyamunara yakozwe ku mutungo utimukanwa mu buryo budakurikije amategeko. Muri urwo rubanza, abarega bavugaga ko bashingiye ku ngingo ya 46, igika cya 3, y’Itegeko N° 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw'inkiko nk'uko ryahinduwe4, basanga bari bujuje ibisabwa kugira ngo ubujurire bwa kabiri batanze bwakirwe, kuko Urukiko rwagombaga gushingira ku gaciro k'umutungo watejwe cyamunara, kangana na 52,998,000Frw. Abaregwa bo bavugaga ko mu gihe icyaburanywe ku rwego rwa mbere n'urwa kabiri cyari ugutesha agaciro cyamunara, ko kugaruka ku gaciro k'ikiburanwa mu bujurire bwa kabiri byaba ari uguhindura ikirego. [29] Mu cyemezo cyafatiwe mu ntebe mu iburanisha ryo ku wa 04/11/2025, Urukiko rwibukije ibyafashweho umwanzuro mu rubanza rubanziriza urundi RADAA0001/13/CS rwaciwe ku wa 12/12/2014, haburana Temahagari Justin n'Akarere ka Kicukiro n'abandi, Urukiko rukemeza ko kuba nta gaciro kagenwe n'umucamanza mu nkiko zabanje kuko atari cyo cyaburanwaga ngo bibe byagibwaho impaka, bitavuga ko ako gaciro katagaragazwa mu Rukiko rw'lkirenga igihe bibaye ngombwa gusuzuma ububasha bwarwo bushingiye ku gaciro k'ikiburanwa.
3 Izo manza DABA suppliers ivuga ni urubanza RCOMAA00073/2016/CS Umutono Laetitia aburana na BK Ltd n’abandi rwemeje ko agaciro k’ikiburanwa katagenwe mu manza zabanje kareberwa ku gaciro iyo yagurishijwe mu cyamunara maze rwemeza ko urwo rubanza ruri mu bubasha bwarwo, Urubanza RCAAA 00003/2018/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 13/04/2018 hagati ya MT Law office Ltd na Pella Rwanda Resources Ltd n’Urubanza RCAA 00031/2016/SC – RCOMAA 00036/2016/SC haburana Himana n’undi na Asssimwe n’abandi rwategetse ko cyamunara iteshejwe agaciro ibintu bigasubira uko byari bimeze. 4 Ivuga ko: “ iyo icyaburanywe kitagenewe agaciro mu manza zabanje, kigomba kuba gifite agaciro kangana na 50.000.000Frw kagenwe n’umuhanga iyo bibaye ngombwa.
## Page 7
[30] Muri icyo cyemezo kandi, Urukiko rwasobanuye ko mu gihe ikiburanwa ari ukumenya niba cyamunara yarakozwe mu buryo bukurikije amategeko, mu kugena ububasha bw'urukiko bushingiye ku gaciro k'ikiburanwa, agaciro k'umutungo wakoreweho cyamunara ari ko kagomba kurebwa, kubera ko mu rubanza rujuririrwa icyo kibazo kiba kitaragiweho impaka kuko atari cyo cyaburanwaga, [31] Ku bijyanye n'uru rubanza, dosiye igaragaza ko icyaburanwaga kuva urubanza rutangiye, ari ugutesha agaciro cyamunara yakozwe ku wa 17/02/2023, Umuhesha w'inkiko yagurishıjemo imigabane (shares) ingana na 50% Daba Suppliers Ltd yari ifite muri sosiyete ya Rugendabari Mining Company Ltd. [32] Dosiye igaragaza kandi inyandiko zitandukanye zivuga ku gaciro k'imigabane yagurishijwe, harimo igenagaciro ryakozwe ku wa 31/01/2023, bisabwe n’Umuhesha w'inkiko w'umwuga Me Niyonzima Jean Felix, rigaragaza ko agaciro k’imigabane ya Daba Suppliers Ltd ari 258.786.039,85Frw; raporo y'igenagaciro ryo ku wa 17/02/2023, ryakozwe bisabwe na Habanabakize Jean Damascene5, rigaragaza ko iyo migabane ifite agaciro ka 3.055.621.000Frw; n'itangazo rya cyamunara ryo ku wa 09/02/2023, ryasinyweho n’Umuhesha w'inkiko w'umwuga Niyonzima Jean Felix ubwe, rivuga ko ifite agaciro ka 258.786.040Frw. Dosiye irimo kandi inyandiko yo ku wa 20/02/2023, ivuga uburyo amafaranga yavuye muri cyamunara yagabanyijwe, nayo yerekana ko imigabane yaguzwe 195.000.000Frw. [33] Urukiko rurasanga n'ubwo icyaburanwaga ari ugutesha agaciro cyamunara, iyi cyamunara ishingiye ku mutungo ufite agaciro gashobora kumenyekana, ako gaciro kakaba ari ko kagomba gushingirwaho mu kugena ububasha bw’Urukiko ; kandi nk'uko byagaragajwe, agaciro k'iyo migabane karengeje 50,000,000Frw ziteganywa n'Itegeko nk'uko byagaragajwe mu gika kibanziriza iki. Urukiko rukaba rusanga rero, Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwari rufite ububasha bwo kwakira ubujurire bwa kabiri. [34] Hashingiwe ku bisobanuro bimaze gutangwa, Urukiko rurasanga Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwari rufıte ububasha bwo kwakira no kuburanisha ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd. III. ICYEMEZO CY'URUKIKO [35] Rwemeje ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza rwari rufite ububasha bwo kwakira no kuburanisha ubujurire bwa kabiri bwatanzwe na Daba Suppliers Ltd; [36] Rwemeje ko iburanisha mu mizi rizakomeza ku munsi ababuranyi bazamenyeshwa n’Ubwanditsi bw’Urukiko.
5 Iri genagaciro ryasabwe mu izina rya DABA SUPPLIERS Ltd.