NIYONZIMA vs. AKARERE KA BURERA N’ABANDI
The Court of Appeal found that Akarere ka Burera had fully discharged its obligations under the construction contract, having paid all sums due as determined by the High Commercial Court, including all deductions for taxes, penalties, and advances. No further debt was owed to any party, including Niyonzima Théogène,...
Source-derived case information.
- Citation
- RCOMAA 00018/2022/CA
- Parties
- Appellant: Niyonzima Théogène; Respondent: Akarere ka Burera; Interested Party: Right General Engineering Construction and Consult (RGEC & C Ltd); Interested Party: Usanzimfura Didier; Interested Party: Gaga Mwegakazi Chantal; Interested Party: Nsekeyukunze Alphonse; Interested Party: Nsanzumuhire Déogratias; Interested Party: Nshizirungu Issa
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 16 June 2023
- Case Number
- RCOMAA 00018/2022/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed; lower court judgment affirmed
- Legal Topics
- Construction Contracts, Debt Recovery, Performance of Contractual Obligations, Appeals Procedure
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Niyonzima Théogène
Appellant
Akarere ka Burera
Respondent
Right General Engineering Construction and Consult (RGEC & C Ltd)
Interested Party
Usanzimfura Didier
Interested Party
Gaga Mwegakazi Chantal
Interested Party
Nsekeyukunze Alphonse
Interested Party
Nsanzumuhire Déogratias
Interested Party
Nshizirungu Issa
Interested Party
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether Akarere ka Burera still owed any debt under the construction contract for TVET Rusarabuye; if so, the amount and to whom it was owed; whether Niyonzima Théogène was entitled to payment or indemnities; whether RGEC & C Ltd or other parties were entitled to further sums; whether the lower court erred in its findings on the outstanding debt and its allocation.
Ratio Decidendi
The Court of Appeal found that Akarere ka Burera had fully discharged its obligations under the construction contract, having paid all sums due as determined by the High Commercial Court, including all deductions for taxes, penalties, and advances. No further debt was owed to any party, including Niyonzima Théogène, RGEC & C Ltd, or other interveners. The appeal by Niyonzima Théogène lacked merit, and the lower court's judgment was upheld in all respects regarding the debt and its allocation.
Court Disposition
appeal dismissed; lower court judgment affirmed
Orders
- Niyonzima Théogène to pay Akarere ka Burera 1,500,000 Frw for costs and attorney fees at this level.
- All other claims for indemnities by Niyonzima Théogène and Nsekeyukunze Alphonse are denied.
Full Case Text
Judgment text and source record
29 paragraphs
# NIYONZIMA vs. AKARERE KA BURERA N’ABANDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-06-16 - Case/document no.: RCOMAA 00018/2022/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
NIYONZIMA vs. AKARERE KA BURERA N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCOMAA 00018/2022/CA (Kamere, P.J.,) 16 Kamena 2023] Amasezerano – Umwenda ukomoka ku masezerano y’ubwubatsi – Ufite umwenda ntiyishyuzwa ibyo yategetswe mu rubanza yarezwemo uwo mwenda iyo icyemezo kimutegeka kwishyura gisanze yarangije kuzuza inshingano ku bushake yishyura ibyo yishyuzwaga byose. Incamake y’ikibazo: Akarere ka Burera kagiranye amasezerano y'imirimo y’ubwubatsi na Sosiyete Right General Engineering Construction and Consult (RGEC & C Ltd) y’uwitwa Usanzimfura Didier, hagamijwe kubaka TVET Rusarabuye ariko akaba yaratije iyi sosiyete ye uwitwa Niyonzima Théogène mu gupiganirwa iri soko. Ibikorwa byerekeranye n’iyo mirimo y’ubwubatsi byaratangiye ariko nyuma bizamo ibibazo, aho sosiyete RGEC & C Ltd noneho ihagarariwe n’umuyobozi wayo Nsanzimfura Didier yasubukuye imirimo y’ubwo bwubatsi irarangira, hanabaho kuyishyikiriza Akarere ka Burera ariko havuka impaka zijyanye no kwishyurwa, bituma RGEC & C Ltd irega Akarere ka Burera mu Rukiko rw’Ubucuruzi, isaba kwishyurwa imirimo yakoze. Urukiko rw’Ubucuruzi rwakijije urubanza, rwemeza ko ikirego cyatanzwe na RGEC & C Ltd gifite ishingiro kuri bimwe. Akarere ka Burera ntikishimiye iyo mikirize y’urubanza, maze kayijuririra mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, kavuga ko umwenda gafitiye RGEC & C Ltd ungana na 19.513.463 Frw aho kuba 99.314.000 Frw nk’uko yemejwe mu Rukiko rw’Ubucuruzi. Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakijije urubanza maze rwemeza ko ubujurire bw’Akarere ka Burera bufite ishingiro, kandi ko ubujurire bwa RGEC & C Ltd bufite ishingiro kuri bimwe, bityo ko idakwiye kwishyura amafaranga y’ibikoresho n’indishyi. Niyonzima Théogène yajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire, avuga ko atishimiye icyemezo cy’Urukiko Rukuru ku byerekeye amafaranga yari asigaje kwishyurwa n’Akarere ka Burera, kuko ari we watsindiye isoko wakabaye uyahabwa, avuga kandi ko atagombaga gutegekwa kwishyura umwenda wa Gaga Mwegakazi Chantal kandi hari amasezerano y’ihererekanya ry’umwenda yakozwe, anasaba indishyi zinyuranye zo gushorwa mu manza. Usanzimfura Didier nawe yiregura avuga ko ibyemejwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ko ingano y’umwenda usigaje kwishyurwa n’Akarere ka Burera atari yo, kandi ko ayo mafaranga atahabwa Niyonzima Théogène kuko ari we wataye imirimo atayirangije bikaba ngombwa ko ari we uyisubukura akayirangiza. Akarere ka Burera kiregura kavuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasuzumye ibimenyetso katanze maze rusanga bifite ishingiro, maze rukemeza ko umwenda kabereyemo Right General Engineering Construction and Consultants Ltd ari uwemejwe mu rubanza rwajuririwe. Nshizirungu Issa na Nsanzumuhire Deogratias nabo bagobotse mu rubanza bavuga ko batemeranya n’umwenda wemejwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi.
## Page 2
Incamake y’icyemezo: Ufite umwenda ntiyishyuzwa ibyo yategetswe mu rubanza yarezwemo uwo mwenda iyo icyemezo kimutegeka kwishyura gisanze yarangije kuzuza inshingano ku bushake yishyura ibyo yishyuzwaga byose. Ubujurire nta shingiro. Amagarama y’urubanza ahwanye n’ibyarukozwemo. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano, ingingo ya 64. Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Right General Engineering Construction and Consult (RGEC & C Ltd) ni Company ya Usanzimfura Didier, “yatije” uwitwa Niyonzima Théogène ikoreshwa mu gupiganira isoko ry’ubwubatsi mu Karere ka Burera. Ku wa 03/01/2017 Akarere ka Burera nibwo kagiranye amasezerano y'imirimo N°0026/T/2016-2017 na yo, hagamijwe kubaka TVET Rusarabuye. Ayo masezerano yari afite agaciro ka 423.381.000 Frw. Ibikorwa byerekeranye n’iyo mirimo y’ubwubatsi byaratangiye ariko nyuma bizamo ibibazo. RGEC & C Ltd ariko noneho ihagarariwe n’umuyobozi wayo Nsanzimfura Didier yasubukuye imirimo y’ubwo bwubatsi irarangira, hanabaho kuyishyikiriza Akarere ka Burera ariko havuka impaka zijyanye no kwishyurwa, bituma RGEC & C Ltd ihagarariwe na Usanzimfura Didier irega Akarere ka Burera mu Rukiko rw’Ubucuruzi, ikirego cyandikwa kuri RCOM 00338/2020/TC. [2] Abitwa Nsekeyukunze Alphonse na Gaga Mwegakazi Chantal bagobotse mu rubanza basaba ko mbere y’uko Akarere ka Burera kishyura RGEC & C Ltd kabanza kakabishyura imirimo bayikoreye n’agaciro k’ibikoresho bayigemuriye. Niyonzima Théogène na we yagobotse mu rubanza avuga ko ikirego cya RGEC & C Ltd ihagarariwe na Usanzimfura Didier nta shingiro kigomba guhabwa kuko nta ruhare yagize mu kubaka TVET Rusarabuye, ko ahubwo ari we wayubatse, bityo ko asaba ko amafaranga Akarere ka Burera katarishyura ari we wayishyurwa, hakuwemo 14.761.177 Frw agomba guhabwa Gaga Mwegakazi Chantal. [3] Niyonzima Théogène na Gaga Mwegakazi Chantal basobanuye ko mu gihe cyo kubaka TVET Rusarabuye, Niyonzima Théogène mu izina rya RGEC & C Ltd yagiye afata ibikoresho ahantu hatandukanye, aho yanabifashe kwa Gaga Mwegakazi Chantal wamuhaye ibikoresho bifite agaciro ka 13.267.900 Frw ariko ntashobore kumwishyura, bigatuma amurega mu Rukiko rw’Ubucuruzi maze mu rubanza RCOM 01480/2018/TC rwaciwe ku wa 06/12/2018, Urukiko rutegeka Niyonzima Théogène kwishyura Gaga Mwegakazi Chantal 14.761.177 Frw. Bavuga ko nyuma mu rubanza RC 00053/2020/TB/CYE, bisabwe na Gaga Mwegakazi Chantal, Urukiko rw’Ibanze rwa Cyeru rwemeje ko 14.761.177 Frw ari kuri Konti N° 1000021462 y’Akarere ka Burera iri muri Banki Nkuru y’u Rwanda ashinganishwa kubera ubwishyu GAGA Mwegakazi Chantal yatsindiye Niyonzima Théogène.
## Page 3
[4] Gaga Mwegakazi Chantal n’ubwo yari yagobotse ku bushake mu rubanza RCOM 00338/2020/TC, yanatanze ikirego mu Rukiko rw’Ubucuruzi, ikirego cye gihabwa RCOM 00714/2020/TC, arusaba gutegeka Akarere ka Burera, RGEC & C Ltd, Usanzimfura Didier na Niyonzima Théogène gufatanya kwishyura (in solidum) 14.761.177 Frw, akomoka ku bikoresho by’ubwubatsi byakoreshejwe hubakwa ishuri rya TVET/Rusarabuye n’inyungu zibariwe ku rwunguko rwa 18%. Kubera ko ikiburanwa cyari kimwe Urukiko rwemeje ko imanza zombi zihuzwa. [5] Akarere ka Burera kireguye kavuga ko mu gihe cyo kwishyura facture ya nyuma, katewe impungenge no kubona ko cachet yari iri kuri facture yari inyuranye n'iri ku masezerano kandi kubera amanyanga yabayeho mu mitangire y’isoko gasanga ntaho kaguhera gafata icyemezo cyo kwishyura. [6] Urukiko rw’Ubucuruzi mu isesengura ry’urubanza rwasuzumye ibijyanye no kumenya niba hari ibimenyetso byerekana ko RGEC & C Ltd hari aho ihuriye n'isoko ryo kubaka TVET Rusarabuye yiyitirira igamije kubuza Niyonzima Théogène kwishyurwa, kumenya niba hari ibimenyetso byerekana ko nta gihombo iyo sosiyete yagize kuko Niyonzima Théogène ari we watsindiye isoko ryo kubaka TVET Rusarabuye ahagarariye RGEC & C Ltd n’ubwo yanditse ku mazina ya Usanzimfura Didier, kumenya ishingiro ry’amafaranga y’ibyakoreshejwe mu rubanza yasabwe n’ababuranyi, kumenya niba RGEC & C Ltd n'umuyobozi wayo bategekwa kwishyura 14.761.177 Frw Gaga Mwegakazi Chantal atishyuwe, no kumenya niba abaregwa bafatanya kwishyura (in solidum) inyungu zibarirwa ku rwunguko rwa 18 % y'umwenda wa 14.761.177 Frw. [7] Ku wa 29/10/2020, Urukiko rw’Ubucuruzi rwakijije urwo rubanza, rwemeza ko ikirego cyatanzwe na RGEC & C Ltd ihagarariwe na Usanzimfura Didier gifite ishingiro kuri bimwe, ko ukugoboka kwa Niyonzima Théogène gufite ishingiro kuri bimwe, ko ikirego cyatanzwe na Gaga Mwegakazi Chantal cyo kugoboka mu rubanza gifite ishingiro, ko ukugoboka kwa Nsekeyukunze Alphonse gufite ishingiro. Rwemeza kandi rutegeka ko Akarere ka Burera kagomba kwishyura RGEC & C Ltd facture ya nyuma yari isigaye ihwanye na 99.314.000 Frw, ko Gaga Mwegakazi Chantal yishyurwa 14.761.177 Frw y'ibikoresho yatanze hubakwa TVET Rusarabuye, indishyi mbonezamusaruro zingana na 2.164.972 Frw n’indishyi zinyuranye z'ibyakozwe ku rubanza zihwanye na 2.000.000 Frw, yose akaba 18.926.149 Frw. [8] Urukiko rwanemeje kandi rutegeka ko Nsekeyukunze Alphonse yishyurwa amafaranga y'ibikoresho yatanze hubakwa TVET Rusarabuye ahwanye na 9.845.000 Frw nk’uko byemejwe na Usanzimfura Didier wubatse igice cya nyuma akacyubaka mu izina rya RGEC & C Ltd n’ubwo yabikoze atari we watsindiye isoko kuko Company ye yari yarayitije, hakiyongeraho n'indishyi zihwanye na 1.500.000 Frw, yose hamwe akaba 11.345.000 Frw, ko kandi Akarere ka Burera kagomba guhabwa indishyi za 1.000.000Frw. Rwanategetse ko Akarere ka Burera kishyura RGEC & C Ltd habanje gukurwamo amafaranga ya Gaga Mwegakazi Chantal na Nsekeyukunze Alphonse batanze ibikoresho, kakishyura RGEC & C Ltd, kabanje gukuramo 5.000.000 Frw yahawe Usanzimfura Didier kugira ngo arangize imirimo, n'indishyi zingana na 1.000.000 Frw zagenewe Akarere ka Burera, kandi ko nyuma yo gukuramo amafaranga yose yavuzwe haruguru, azasigara agomba gushyirwa kuri konti Akarere ka Burera kari gasanzwe kishyuriraho amafaranga y'isoko, hanyuma Usanzimfura Didier na Niyonzima Théogène bakazayagabana ku buryo bungana.
## Page 4
[9] Akarere ka Burera ntikishimiye iyo mikirize y’urubanza, kayijuririra mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, ubujurire bwako bwandikwa kuri RCOMA 00791/2020/HCC, kavuga ko umwenda gafitiye RGEC & C Ltd ungana na 19.513.463 Frw aho kuba 99.314.000 Frw nk’uko yemejwe mu Rukiko rw’Ubucuruzi. [10] RGEC & C Ltd ihagarariwe na Usanzimfura Didier na yo yarajuriye, Ubujurire bwayo bwandikwa kuri RCOMA 00793/2020/HCC, ivuga ko Urukiko rwafashe Usanzimfura Didier nk’uwareze kandi atari byo ko imikirize y’urubanza rwajuririwe ikwiye gukurwaho kuko ntacyo ishingiyeho, ko amafaranga Akarere ka Burera gasigaje kwishyura, yakwishyurwa Usanzimfura Didier kuri konti ivugwa mu masezerano kagiranye na yo ngo kuko nta kosa Usanzimfura Didier yakoze mu kubahiriza amasezerano yagiranye na Niyonzima Théogène yo kumutiza Company, ko RGEC & C Ltd idakwiye kwishyura Gaga Mwegakazi Chantal umwenda n’indishyi zategetswe n’Urukiko ku rwego rwa mbere, kandi ko Akarere ka Burera ari ko gakwiye kwishyura indishyi zagenewe Nsekeyukunze Alphonse. [11] Ku rwego rw’ubwo bujurire hagobotse mu rubanza ku bushake Nsanzumuhire Déogratias na Nshizirungu Issa nabo basaba gushyirwa mu bagomba kwishyurwa baberewemo umwenda na RGEC & C Ltd ukomoka ku bikoresho bagemuye hubakwa amashuri ya TVET Rusarabuye. [12] Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasuzumye ibibazo bijyanye no kumenya niba umwenda Akarere ka Burera gafitiye RGEC & C Ltd ungana na 19.513.463 Frw aho kuba 99.314.000 Frw, kumenya niba Urukiko rwarafashe Usanzimfura Didier nk’uwareze kandi bitarabayeho, kumenya niba imikirize y’urubanza rwajuririwe ikwiye gukurwaho kuko ntacyo ishingiyeho, kumenya niba amafaranga Akarere ka Burera gasigaje kwishyura yakwishyurwa Usanzimfura Didier, kumenya niba Akarere karagombaga kwishyura amafaranga asigaye kuri konti ivugwa mu masezerano kagiranye na RGEC & C Ltd, kumenya niba nta kosa Usanzimfura Didier yakoze mu kubahiriza amasezerano yagiranye na Niyonzima Théogène yo kumutiza Company, kumenya niba RGEC & C Ltd idakwiye kwishyura Gaga Mwegakazi Chantal umwenda n’indishyi zategetswe, kumenya niba Akarere ka Burera ari ko gakwiye kwishyura indishyi zagenewe Nsekeyukunze Alphonse, kumenya niba Nsanzumuhire Déogratias na Nshizirungu Issa bakwiye gushyirwa mu bagomba kwishyurwa baberewemwo umwenda na RGEC & C Ltd ukomoka ku bikoresho bagemuye no kumenya niba hari indishyi zitandukanye zigomba gutangwa. [13] Ku wa 12/11/2021, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakijije urwo rubanza rwemeza ko ubujurire bw’Akarere ka Burera bufite ishingiro, rushingiye ku bimenyetso rwashyikirijwe birimo factures zigaragaza uko kagiye kishyura ku buryo hari hamaze kwishyurwa 363.401.508 Frw kuri 423.381.000 Frw ari mu masezerano hagasigara 59.979.492 Frw hagakurwamo ibihano n’imisoro hagasigara 19.513.463 Frw, akaba ari yo Akarere ka Burera kagomba kwishyura RGEC & C Ltd. Rwemeza ko ubujurire bwa RGEC & C Ltd, bufite ishingiro kuri bimwe, ko idakwiye kwishyura amafaranga y’ibikoresho n’indishyi, yose hamwe angana na 18.926.149Frw yategetswe kwishyura Gaga Mwegakazi Chantal, akaba ahubwo agomba kwishyurwa na Niyonzima Théogène wayatsindiwe mu rubanza RCOM 01480/2018/TC rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi ku wa 06/12/2018, ko amafaranga yose hamwe angana na 8.060.000 Frw Niyonzima Théogène yategetswe kwishyura Nshizirungu Issa mu rubanza RP 00327/2018/TB/GAS rwaciwe n’Urukiko rw’Ibanze rwa Gasabo ku wa 09/11/2018 agomba gukurwa mu yo Niyonzima Théogène azaba yagabanye na Usanzimfura Didier, ko Niyonzima
## Page 5
Théogène agomba kwishyura Nshizirungu Issa indishyi z’igihembo cya Avoka zingana na 500.000 Frw na 40.000 Frw y’ingwate y’amagarama, ko RGEC & C Ltd igomba kwishyura Nsekeyukunze Alphonse indishyi z’igihembo cya Avoka zingana na 300.000 Frw. [14] Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwemeje kandi ko imikirize y’urubanza RCOM 00338/2020/TC – RCOM 00714/2020/TC rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi ku wa 29/10/2020 ihindutse gusa ku bijyanye n’ibyemejwe mu gika cya 47 bijyanye n’umwenda Akarere ka Burera kagomba kwishyura RGEC & C Ltd ikanahinduka nanone ku bijyanye n’ibyemejwe mu gika cya 52 n’icya 54, bijyanye n’uko Akarere ka Burera kagomba kwishyura RGEC & C Ltd, kabanje gukuramo amafaranga agomba kwishyurwa Gaga Mwegakazi Chantal. [15] Ku wa 13/12/2021, Niyonzima Théogène yajuririye urubanza RCOMA 00791/2020/HCC - RCOMA 00793/2020/HCC mu Rukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe bwandikwa kuri RCOMAA 00018/2022/CA, muri rusange avuga ko atishimiye icyemezo cy’Urukiko Rukuru ku byerekeye amafaranga yari asigaje kwishyurwa n’Akarere ka Burera, kandi ko amafaranga yari asigaje kwishyurwa ari we wakabaye uyahabwa kuko ari we watsindiye isoko, avuga kandi ko atagombaga gutegekwa kwishyura umwenda wa Gaga Mwegakazi Chantal kandi hari amasezerano y’ihererekanya ry’umwenda yakozwe, anasaba indishyi zinyuranye zo gushorwa mu manza. [16] Usanzimfura Didier avuga muri rusange ko ibyemejwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ko umwenda usigaje kwishyurwa n’Akarere ka Burera ari 19.513.463 Frw atari byo, ngo kuko iyo ufashe agaciro k’isoko ugakuramo amafaranga yari amaze kwishyurwa kuri facture 3 n’ayo yahawe ngo asubukure imirimo hasigara 94.260.597 Frw. Avuga kandi ko ayo mafaranga atahabwa Niyonzima Théogène kuko ari we wataye imirimo atayirangije bikaba ngombwa ko Usanzimfura Didier ari we uyisubukura akayirangiza. [17] Akarere ka Burera kiregura kavuga muri rusange ko amafaranga yemejwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi yari asigaje kwishyurwa hakuwemo ay’avance de démarrage, imisoro n’ibihano byabazwe ari byo byatumye aba 19.513.463 Frw kandi ko nyuma y’icibwa ry’urubanz rwemeje aya mafaranga Akarere ka Burera kishyuye ibyo kategetswe byose ku buryo kugeza ubu ntawe gasigayemo umwenda. [18] Nshizirungu Issa na Nsanzumuhire Déogratias bagobotse mu rubanza bo muri rusange bavuga ko batemeranya n’umwenda wemejwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi bashingiye ku byo bumviye mu nama bagiye batumirwamo n’Akarere ka Burera ngo kabizeza kuzabishyura. [19] Nsekeyukunze Alphonse avuga ko nyuma y’icibwa ry’urubanza mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi amafaranga yakoreye yayishyuwe yose, ko nta kibazo ubu agifitanye n’Akarere ka Burera, uretse gusa RGEC & C Ltd itaramwishyuye ibyo yayitsindiye, bityo ko hakurikijwe uko byategetswe mu rubanza rujuririrwa nta zindi mpaka agifite mu rubanza kuri uru rwego. Asaba gusa Urukiko rw’Ubujurire kuzategeka uzatsindwa wese muri uru rubanza kuzamuha indishyi zingana na 1.000.000 Frw kubera kumushora mu manza. [20] Iburanisha ry’urubanza ryashyizwe ku wa 03/04/2023, Niyonzima Théogène yunganiwe na Me Nsabimana Jean Baptiste, Akarere ka Burera gahagarariwe na Me Batsinda Aline, RGEC & C Ltd ihagarariwe na Usanzimfura Didier yunganiwe na Me Nemeyabahizi Jean Paul, Gaga
## Page 6
Mwegakazi Chantal ahagarariwe na Me Nsabayezu Evariste, Nsekeyukunze Alphonse yunganiwe na Me Karangwa Olivier, Nsanzumuhire Déogratias na Nshizirungu Issa bahagarariwe na Me Nsengiyumva Emmanuel; [21] Uwo munsi, nyuma y’uko ikibazo cy’inzitizi yerekeranye n’ihagararirwa ry’ababuranyi kiretswe n’uruhande rwari rwaragitanze mu myanzuro, urubanza rwaburanishijwe mu mizi, rurapfundikirwa isomwa ryarwo rishyirwa ku wa 21/04/2023, ryimurirwa ku wa 28/04/2023 ariko uwo munsi Urukiko rwemeza ko urubanza rupfundurwa, iburanisha risubukurwa ku wa 10/05/2023. Uwo munsi urubanza rurapfundikirwa, isomwa ryarwo rishyirwa ku wa 19/05/2023, ryimurirwa ku wa 23/05/2023, ariko uwo munsi urubanza rwongera gupfundurwa, iburanisha risubukurwa ku wa 05/06/2023, ruburanishwa ababuranyi bose bahari bunganiwe cyangwa se bahagarariwe nka mbere kandi rwongera gupfundikirwa; isomwa ryarwo rishyirwa ku wa 16/06/2023, ari na wo munsi rusomeweho mu ruhame. [22] Urukiko rusanga muri rusange impaka rugomba gusuzuma ziri muri uru rubanza zishingiye ku kibazo nyamukuru cyo kumenya niba hari umwenda ukomoka ku masezerano n°0026/T/2016-2017 y’imirimo yo kubaka TVET Rusarabuye yo ku wa 03/01/2017 Akarere ka Burera kaba gasigaje kwishyura, hamara kwemezwa ingano y’uwo mwenda niba ugihari, hakanemezwa ugomba cyangwa se abagomba kuwishyurwa n’uburyo wakwishyurwamo. Izindi mpaka zishamikiye kuri icyo kibazo zikaba ari izirebana n’ibisabwa n’ababuranyi kubera ibyagenze ku rubanza. II.ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA Kumenya niba hari umwenda Akarere ka Burera gasigayemo - Kumenya niba hari icyirengagijwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi mu kwemeza ko umwenda usigaye kwishyurwa n’Akarere ka Burera ari 19.513.463 Frw aho kuba 99. 534.597 Frw [23] Niyonzima Théogène n’umwunganira bavuga ko mu gika cya 16 cy’urubanza RCOMA 00791/2020/HCC - RCOMA 00793/2020/HCC rujuririrwa, Urukiko rwashingiye ku mbonerahamwe Akarere ka Burera kikoreye gashaka kugaragaza ko kishyuye 363.401.508 Frw muri 423.381.000 Frw yagombaga kwishyura ku isoko ryose, rwemeza ko ayasigaye agomba kwishyurwa ari 59.979.492 Frw, bakuramo imisoro, avansi n’ibihano hagasigara 19.513.462 Frw. Basaba ko iki cyemezo kivanwaho hashingiwe ku bimenyetso bikurikira byirengagijwe byerekana amafaranga Akarere ka Burera gasigaje kwishyura ku isoko ryo kubaka TVET/Rusarabuye: -Facture ya 1 Akarere ka Burera kishyuye, yakozwe ku wa 17/03/2017 yakirwa ku wa 20/03/2017 ifite agaciro ka 121.227.000 Frw, -Facture ya 2 Akarere ka Burera kishyuye, yakozwe ku wa 09/06/2017 yakirwa ku wa 14/06/2017 ifite agaciro ka 110.300.000 Frw, -Facture ya 3 Akarere ka Burera kishyuye, yakozwe ku wa 19/07/2017 yakirwa ku wa 25/07/2017 ifite agaciro ka 92.440.000 Frw, - Factures zose zakozwe na Rwiyemezamirimo wubatse TVET Rusarabuye zihwanye na 121.227.000 Frw + 110.300.000 Frw + 92.440.000 Frw = 323.967.000 Frw wakuramo agaciro k’isoko ka 423.381.000 Frw hagasigara 99.414.000 Frw ari na yo Niyonzima
## Page 7
Théogène yaburanye yemera yanavuze ko hagomba kuvanwamo gusa 10.857.216 Frw Akarere kishyuye abaturage yakoresheje hasigara 99.414.000 Frw - 10.857.216 Frw = 88.556.784 Frw. [24] Basobanura ko mu gukemura ikibazo, Urukiko rwashingira ku nyandikomvugo y’inama yabaye ku mushinga wo kubaka ibyumba by’amashuri bya TVET/Kabona-Rusarabuye yo ku wa 19/06/2018 yashingiweho n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi mu gufata icyemezo, Memointerne yo ku wa 13/06/2019 yakozwe n’ushinzwe ibikorwa remezo mu Karere ka Burera Bwana François Régis Riberakurora n’iyo ku wa 19/06/2018, byerekana ko kugeza igihe zandikiwe Akarere ka Burera kari katarishyura amafaranga yasigaye yishyuzwa. Basaba ko hazanashingirwa ku cyiswe facture yashyizweho umukono na Riberakurora François Régis, ari na yo yakuruye impaka mu nama yo ku wa 19/06/2018, igaragaza ko yakozwe Akarere ka Burera kamaze kwishyura 332.631.216 Frw aho kuba 363.401.508 Frw, kandi ko Urukiko rwemeje ko ari zo zishyuwe zidafitiwe ibimenyetso. [25] Bavuga ko ikindi kimenyetso kigomba gushingirwaho ari icyo Akarere ka Burera kise Etat de Payement de Construction du TVET cyerekana ko ku italiki 28/12/2017 [26] kishyuye Facture N°4 ifite agaciro ka 92.990.000 Frw n’andi mafaranga yagiye yishyurwa hashingiwe kuri iyi facture kuva ku italiki 30/05/2018 kugera ku italiki 01/01/2019 kandi izo memo zigaragaza ko iyishyurwa rya «facture» ya nyuma rizimurirwa mu wundi mwaka wa 2020, bitewe n’amakimbirane yagaragaye hagati ya Niyonzima Théogène na Usanzimfura Didier, nk’uko bigaragazwa n’ibaruwa Usanzimfura Didier yandikiye Niyonzima Théogène ku wa 11/10/2017 asesa amasezerano yo ku wa 16/01/2017 yo kumutiza Company. Bakanavuga urubanza RP 01755/2019/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ku wa 08/01/2021 rwagize umwere Niyonzima Théogène ku byaha byose yari yarezwe na Usanzimfura Didier agamije kwigarurira amafaranga yishyuzaga kandi ntayo yakoreye. Bityo ngo Urukiko rukaba rugomba gutesha agaciro ibindi bimenyetso byose binyuranye n’ibimaze kuvugwa, Akarere ka Burera kaburanishije kagamije kwikuraho umwenda wishyuzwa. [27] Usanzimfura Didier uhagarariye RGEC & C Ltd na Me Nemeyabahizi Jean Paul bavuga ko Urukiko Rukuru rwashingiye ku bimenyetso byiyandikiwe n’Akarere ka Burera aho gushingira ku bimenyetso bifatika bivugwa mu masezerano bigizwe n’amafagitire, konti yagombaga kunyuzwaho ubwishyu, bityo hafashwe agaciro k’isoko hagakurwamo amafagitire yishyuwe binyuze kuri konti yemeranyijweho ndetse n’umusoro, ikinyuranyo ari cyo kigaragaza amafaranga Akarere ka Burera kabereyemo Right General Engineering Construction and Consultants Ltd. Agaciro k’isoko (423.381.000 Frw) – {Fagitire ya mbere (121.227.000 Frw) + Fagitire ya kabiri (110.300.000 Frw) + fagitire ya gatatu (92.440.000 Frw) + 5.153.403 Frw (yahawe Usanzimfura Didier ngo asubukure imirimo) akaba ari na yo mafaranga agaragara ko yanyujijwe kuri konti iri mu masezerano} = 94.260.597 Frw. [28] Uko iburanisha ryagiye riba mu minsi itandukanye kandi buri ruhande rugahabwa umwanya wo kugaragaza ibimenyetso by’amafaranga rwemera ko rwishyuye cyangwa se ko rwishyuwe, Usanzimfura Didier uhagarariye RGEC & C Ltd yaje kugagaraza mu iburanisha ryasoje ayandi ko hari amafaranga menshi mbere itemeraga ko yishyuwe ariko nyuma bikaza kurangira yemera ko yayishyuwe ku buryo amafaranga RGEC & C Ltd isigaye yishyuza Akarere ka Burera yose hamwe ari 30.437.665 Frw agizwe na 21.169.052 Frw y’ibihano by’ubukererwe
## Page 8
bwo kurangiza imirimo (penalty) yakaswe n’Akarere ka Burera mu kwishyurwa factures zitandukanye, 6.000.000 Frw Akarere ka Burera kiyishyuye arenga kuri avansi ya 20% y’isoko ryose kagomba kwisubiza, na 3.268.613 Frw Akarere ka Burera kavuga ko kishyuye ariko RGEC & C Ltd ikaba itarigeze iyabona. Ku birebana n’ayo mafaranga y’ibihano RGEC & C Ltd ikaba yaravuze ko amafaranga y’ibihano atagombaga gucibwa kandi impande zombi zitarabanje kubyumvikanaho ndetse ko Akarere ka Burera ari ko kabaga katumye habaho ubukererwe, naho ku birebana na 6.000.000 Frw arenga kuri avansi Akarere kisubije RGEC & C Ltd ikavuga ko agizwe na 5.000.000 Frw Akarere ka Burera kahaye Usanzimfura Didier kugira ngo asubukure imirimo y’ubwubatsi na 1.000.000 Frw Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwategetse ariko ngo Akarere kakaba karirengagije ko ayo mafaranga katayatanze nka avansi ahubwo ngo RGEC & C Ltd yayishyuwe mu buryo busanzwe aho yari facture ya 12 yishyuwe ku wa 31/07/2019 ku buryo ngo yaba yarishyujwe inshuro ebyiri, naho 1.000.000 Frw yo ngo Akarere ka Burere kakaba katari kemerewe kuyatwara kandi urubanza rwari rutararangira. [29] Me Batsinda Aline uhagarariye Akarere ka Burera avuga ko mu gika cya 15 na 16 cy’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasuzumye ibimenyetso byatanzwe n'Akarere ka Burera rugasanga bifite ishingiro, maze rukemeza ko umwenda Akarere ka Burera kabereyemo Right General Engineering Construction and Consultants Ltd ari 19.513.463 Frw, aho kuba 99.314.000 Frw, kuko isoko ryose ryari rifite agaciro ka 423.381.000 Frw, hakurwamo 363.401.508 Frw yishyuwe hagasigara 59.979.492 Frw, aya nayo akaba yaragombaga kwishyura habanje kuvanwamo ay'imisoro, aya avance de demarrage ndetse n’ibihano by’ubukererwe nk’uko bigaragazwa n’inyandiko yiswe Etat de payement de construction du TVET Akarere ka Burera kashyikirije Urukiko, hagasigara 19.513.463 Frw yemejwe n’Urukiko. [30] Me Nsengiyumva Emmanuel, uhagarariye Nshizirungu Issa na Nsanzumuhire Deogratias, avuga ko Akarere ka Burera gafitiye amafaranga menshi Niyonzima Théogène wakoreshaga Right General Engineering Construction and Consultants Ltd ya Usanzimfura Didier, kubera ko mu nama zose bagiye bagirana n'inzego zitandukanye z'ako Karere ndetse n'Intara y'Amajyaruguru nta hantu na hamwe kigeze gahakana ayo mafaranga, kuko bizezaga abafitiwe amadeni kuzishyurwa. Avuga ko bidashoboka ko ideni ryaba ari 19.513.463 Frw gusa kuko atari no kubakwira. Avuga ko ikindi cyemeza ko 99.534.597 Frw ari ryo deni ari uko ari yo facture itarishyuwe nk’uko abayobozi b'Akarere ka Burera bakunze kubibwira abaturage mu nama batumizaga yo gukemura ikibazo cyabo cyo kutishyurwa. Asobanura ko ibi abishingira kuri PV z’inama batumizwagano n’Ubuyobozi bw’inzego zitandukanye. [31] Nsekeyukunze Alphonse we avuga ko ibirebana n’iyi ngingo bitamureba kuko amafaranga yakoreye yayishyuwe yose, ko nta kibazo ubu afitanye n’Akarere ka Burera, bityo ko hakurikijwe uko byategetswe mu rubanza rujuririrwa nta mpaka akibifiteho zindi. UKO URUKIKO RUBIBONA [32] Ingingo ya 64 y’Itegeko N° 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano, iteganya ibi bikurikira: «Amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye. Ashobora guseswa ari uko babyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu zemewe n'amategeko. Agomba kubahirizwa nta buriganya».
## Page 9
[33] Dosiye y’urubanza igaragaza amasezerano y'imirimo y’ubwubatsi n°0026/T/2016-201 yo ku wa 03/01/2017 Akarere ka Burera kagiranye na RGEC & C Ltd aho iyi sosiyeti yatsindiye isoko ryo kubaka TVET Rusarabuye, muri ayo masezerano hakagararamo no ya konti 4124180697101811 izajya inyuzwaho ubwishyu bw‘iyo mirimo y’ubwubatsi ari na yo yanyujijweho ubwishyu bwa factures eshatu za mbere butagibwaho impaka bugera kuri 323.967.000 Frw. Ikibazo kikaba gisigaye ku bijyanye n’amafaranga avugwa ko yagiye yishyurwa mu bundi buryo no mu bihe bitandukanye bitewe n’ibibazo byavutse mu mikoranire y’Akarere ka Burera na sosiyeti RGEC & C Ltd cyane cyane biturutse ku kuba iyi sosiyeti yaratangiye imirimo ihagarariwe mu buryo bw’amasezerano adasobanutse mu rwego rw’amategeko na Niyonzima Théogène ariko ikayirangiza ihagarariwe n’umuyobozi wayo wemewe n’amategeko Usanzimfura Didier, aba bakaba uretse no kuba buri wese atumvikana n’Akarere ka Burera ku ngano y’ubwishyu bwari busigaye, ahubwo nabo ubwabo hagati yabo batumvikana ku mibare y’iyo ngano. [34] Ku birebana no kumenya ingano y’umwenda Akarere ka Burera kaba gasigayemo Urukiko rwasanze mu rwego rwo kurangiza impaka zose ababuranyi bafite nta bundi buryo rwakoresha butari ugufata igiteranyo cy’amafaranga y’isoko yari yarumvikanyweho mu masezerano hagati y’Akarere ka Burera na sosiyeti RGEC & C Ltd hatitawe ku kumenya uwari uhagarariye iyo sosiyeti cyangwa se amakimbirane yagiye aba hagati y’abaayihagariye, hagakurwamo ayagaragarijwe ibimenyetso ko yishyuwe yaba yaranyujijwe kuri konti yateganyijwe mu masezerano cyangwa se mu bundi buryo ubwo ari bwo bwose bitewe n’umwihariko w’ibibazo byakomotse ku makimbirane yabaye hagati y’abagiye bahagararira sosiyeti yagombaga kwishyurwa kandi nayo yari ifite abaturage yakoreshaga bagombaga guhembwa. Mu gusuzuma iyi mibare kandi Urukiko rukaba rutagomba gushingira ku bisobanuro bya Niyonzima Theogene, Nshizirungu Issa, Nsanzumuhire Deogratias, Gaga Mwegakazi Chantal na Nsekeyukunze Alphonse kuko Niyonzima Theogene atigeze agira ububasha bwemewe n’amategeko bwo guhagararira sosiyeti RGEC & C Ltd ndetse akaba n’ibyo yatangiye yitwa ko ayihagarariye akaba atarabashije gukomeza kubikurikirana ku buryo imibarire ye y’ubwishyu yakwizerwa, naho aba baburanyi bandi bakaba nta ruhare bagize mu ikorwa ry’amasezerano y’isoko ry’imirimo y’ubwubatsi ku buryo ibisobanuro byabo ku ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano byahabwa agaciro; ikibareba kikaba ari ugutegereza ikigomba kuva mu mpaka kuri iyi ngingo hagati ya RGEC & Ltd ihagarariwe na Usanzimfura Didier mu buryo bwemewe n’amategeko (rwiyemezamirimo wagombaga gukora imirimo y’ubwubatsi) n’Akarere ka Burera kwishyura ikiguzi cy’iyo mirimo, kuko ari bo bombi gusa barebwa n’ayo masezerano n’iyubahirizwa ryayo hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 64 y’Itegeko N° 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano yibukijwe haruguru. [35] Mu rwego rwo kumenya niba hari umwenda Akarere ka Burera gasigayemo ukomoka ku masezerano yavuzwe haruguru kandi afite agaciro k’amafaranga atagibwaho impaka, Urukiko rurasanga rugomba kugereranya ibigaragazwa n’Akarere ka Burera nk’ubwishyu katanze n’ibivugwa na RGEC & C Ltd ihagarariwe na Usanzimfura Didier nk’ubwishyu iyo sosiyeti itahawe cyangwa se amafaranga yagiye ikatwa nta shingiro ku bwishyu yahawe hagendewe ku ngingo ya 3 y’Itegeko N0 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana. 1 Pour les modalités de paiement, le compte est ouvert à la Banque Populaire du Rwanda au nom de RGEC & C Ltd.
## Page 10
[36] Ku birebana n’ubwishyu bwose bwatanzwe n’Akarere ka Burera mu buryo bunyuranye bwagiye bukorwamo mu bihe bitandukanye, Urukiko rurasanga uhagarariye Akarere ka Burera yaragaragaje mu buryo bw’imbonerahamwe isobanurwa n’ibimenyetso by’imyishyurire ku isoko ryose ryari rifite agaciro kangana na 423.381.000Frw kishyuye 363.401.508Frw, hagasigara umwenda ungana na 59.979.492 Frw, ubwo bwishyu bwose bukaba bwaratangiwe ibimenyetso mu buryo bw’inyandiko RGEC & C Ltd itigeze ibasha kuvuguruza, uru Rukiko narwo kimwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaciye urubanza rujurirwa rukaba rugomba guha ishingiro ubwo bwishyu. [37] Ku birebana n’amafaranga 59.979.492 Frw yari asigaye kwishyurwa nyuma y’icibwa ry’urubanza rwajuririwe ariko RGEC & C Ltd ikaba yaragombaga kuyashyikirizwa habanje gukurwaho imisoro, avansi ndetse n’ibihano by’ubukerererwe, Urukiko rurasanga Akarere ka Burera karatanze ikimenyetso cy’ubwo bwishyu kise muri IECMS “last payment”, kikaba kigizwe n’inyandiko ya Banki Nkuru y’u Rwanda ifiye inyito ya “COMMITMENT L6100000000/02042/22” yo ku wa 12/01/2022. Icyo kimenyetso kigaragaza ko kuri iyo tariki 59.979.492 Frw yishyuwe mu bice ( transactions/transfers) bitandatu (6) birimo 3.268.613 Frw yoherejwe kuri konti nimero 412418069710181 ya RGEC & C Ltd muri BPR Bank Rwanda Plc, 11.345.000 Frw yoherejwe kuri konti nimero 4005111339293 ya Nsekeyukunze Alphonse muri Equity Bank Rwanda Ltd, 1.524.902 Frw yishyuwe Receveur des impots, 9.149.414 Frw yishyuwe Receveur de TVA, 21.141.541 Frw yagenewe Burera District mu iburanisha agasobanurwa ko ari ibihano kubera gukererwa kurangiza imirimo, na 13.550.022 Frw yagenewe Burera District CDF mu iburanisha agasobanurwa ko ari ayo kwisubiza avansi Akarere ka Burera kari karahaye RGEC & C Ltd ndetse na 1.000.000 Frw iyi sosiyeti yategetswe kukishyura mu rubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi. [38] Urukiko rurasanga mu kwiregura ku myishyurire ya 59.979.492 Frw yatangiwe ibimenyetso n’Akarere ka Burera nk’uko bimaze kugaragazwa haruguru, RGEC & C Ltd ihagarariwe n’umuyobozi wayo wemewe Usanzimfura Didier yaravuze ko itigeze ibona ubwishyu bwavuzwe haruguru bungana na 3.268.613 Frw, ikaba itemera kuba yaraciwe ibihano bingana na 21.141.541 Frw kubera ubukererwe kuko ngo nta guhanirwa gikererwa byagombaga kubaho, kandi ko mu mafaranga Akarere kiyishyuye hatagombaga kubamo 5.000.000 Frw kahaye Usanzimfura Didier nk’umuyobozi wa RGEC & C Ltd igihe yemeraga gusubukura imirimo y’ubwubatsi yari yarahagaze ndetse na 1.000.000 Frw yari yarategetswe n’urubanza ngo kuko rwari rukiburanishwa. [39] Ku birebana n’amafaranga yavuzwe haruguru RGEC & C Ltd yavuze ko ari yo yari asigaye ateje impaka, Urukiko rurasanga Akarere ka Burera karagaragaje ikimenyetso kishyuriyeho 3.268.613 Frw, itariki yishyuriweho ndetse na konti ya RGEC & C Ltd yishyuriweho ariko iyi sosiyeti ikaba itaratanze ikimenyetso gishobora kuba nka historique ya konti yayo yo kuri iyo tariki kivuguruza icyatanzwe n’Akarere ka Burera. Bityo RGEC & C Ltd ikaba itsindwa kuri iyo ngingo hashingiwe ku ngingo ya 3 y’Itegeko ryerekeye ibimenyetso ryavuzwe haruguru. Ku birebana na 21.141.541 Frw y’ibihano byo gukererwa kurangiza imirimo RGEC & C Ltd ivuga ko yaciwe kandi itaragombaga kuyacibwa, Urukiko rurasanga uretse gusa kubivuga gutya itagaragaza ikimenyetso cy’ubusonerwe bw’ibyo bihano RGEC & C Ltd itsindwa no kuba nta kimenyetso igaragaza cy’uko ibi bihano byaba byarabazwe nabi (iminsi ndetse n’igipimo byabariweho), nta n’ikimenyetso igaragaza cyivuguruza ibyumvikanyweho mu ngingo ya 12 y’ amasezerano y'imirimo y’ubwubatsi N°0026/T/2016-201 yo ku wa 03/01/2017
## Page 11
ko hazabaho ibi bihano by’ubukererwe ku masezerano yari afite igihe cyizwi cy’amezi umunani (8) abazwe uhereye ku munsi yashyiriweho umukono n’impande zombi; bityo no kuri iyi ngingo RGEC & C Ltd ikaba itsindwa. Naho ku birebana na 5.000.000 Frw Akarere ka Burera kagaragaje ko kisubije nka avansi kari karahaye RGEC & C Ltd ndetse na 1.000.000 Frw yategetswe n’urubanza, Urukiko rurasanga aya mafaranga yose n’ubundi yari yarategetswe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi mu rubanza rwajuririwe, Akarere ka Burera kakaba karayiyishyuye ku mwenda kari gafitiye RGEC & C Ltd mu rwego rwo kurangiza urwo rubanza n’ubwo koko rwari rutaraba itegeko, ariko ibiri amahire bikaba ari uko n’uru Rukiko rw’Ubujurire rwasanze ibyemejwe mu rubanza rwajuririwe bigomba kugumaho, bityo kuba Akarere ka Burera kari kihutiye kwishyura na mbere y’uko urubanza ruba itegeko bikaba nta nenge uru Rukiko rubibonamo yatuma RGEC & C Ltd ibyungukiramo isubizwa ariya mafaranga. [40] Hashingiwe ku bisobanuro bimaze kugaragazwa haruguru, uru Rukiko rurasanga ku birebana n’ikibazo nyamukuru cyo kumenya niba hari umwenda ukomoka ku masezerano n°0026/T/2016-2017 y’imirimo yo kubaka TVET Rusarabuye yo ku wa 03/01/2017 Akarere ka Burera kaba gasigaje kwishyura, imikirize y’urubanza RCOMA 00791/2020/HCC – RCOMA 00793/2020/HCC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ku wa 12/11/2021 igomba kugumaho mu ngingo zarwo zose ku birebana n’ubwishyu ndetse n’umwenda wemejwe kandi rukemeza ko kugeza ubu Akarere ka Burera karangije gushyira mu bikorwa ku bushake ibyo kari karategetswe byose muri urwo rubanza kakaba nta mwenda kakibereyemo RGEC & C Ltd kimwe n’abandi baburanyi bose bari muri uru rubanza bari barutegerejemo ko hari umwenda Akarere ka Burera kazategekwa kwishyura kugira ngo basaranganye ubwo bwishyu mu buryo bumwe cyangwa se ubundi bagiye baburana bagaragaza. Kumenya niba Akarere ka Burera kagenerwa na Niyonzima Théogène amafaranga y’ibyagenze ku rubanza [41] Mu bujurire bwuririye ku bundi, Me Batsinda Aline uhagarariye Akarere ka Burera ashingiye ku ngingo ya 110 na 111 y'Itegeko N°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, avuga ko Akarere ka Burera gasaba Niyonzima Théogène acibwa amafaranga yo gushora Akarere ka Burera mu manza z'amaherere ndetse n'ay'ikurikirana rubanza angana na 1.500.000 Frw. [42] Niyonzima Theogene wajuriye kuri uru rwego yiregura avuga ko amafaranga Akarere ka Burera gasaba katayakwiye kuko ari ko kanze kubahiriza amasezerano yagiranye na ko. [43] Abandi baburanyi bavuga ko iyi ngingo y’imiburanire itabareba. UKO URUKIKO RUBIBONA [44] Urukiko rushingiye ku ngingo y’itegeko yibukijwe haruguru no ku kuba no ku kuba uru rubanza ku rwego rw’ubujurire bwa kabiri rwarashojwe na Niyonzima Theogene wajuriye ariko ubujurire bwe ku kiregerwa cy’ibanze bukaba butahawe ishingiro nk’uko byasobanuwe haruguru, ahubwo Akarere ka Burera kakaba kakomeje kumutsinda, rurasanga Niyonzima Theogene agomba gutegekwa kwishyura Akarere ka Burera amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza kubera ibyo kahombejwe n’ukubaho k’uru rubanza. Mu bushishozi
## Page 12
bw’Urukiko kandi hashingiwe ku miterere y’uru rubanza, imiburanire yarwo n’igihe rwatwaye ababuranyi n’Urukiko, rurasanga amafaranga 1.500.000 Frw yasabwe n’Akarere ka Burera ari yo Niyonzima Theogene agomba kwishyura. Kumenya niba Niyonzima Théogène yagenerwa amafaranga asaba [45] Niyonzima Théogène n’abamwunganira bashingiye ku ngingo ya 111 y'Itegeko N°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, basaba Urukiko rw’Ubujuirre gutegeka Akarere ka Burera kwishyura Niyonzima Théogène 5.000.000 Frw kubera kumushora mu manza ku maherere bigatuma ajya gushaka Avoka wamuburaniye uru rubanza. [46] Me Batsinda Aline uhagarariye Akarere ka Burera yiregura avuga ko ntayo gakwiye kumuha, kubera ko atari ko kamushoye mu manza, ko ahubwo ari we wagashoye mu manza z'amaherere. [47] Abandi baburanyi bavuga ko iyi ngingo y’imiburanire itabareba, ko urukiko rwazabisuzuma. UKO URUKIKO RUBIBONA [48] Urukiko rurasanga amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka Niyonzima Theogene asaba guhabwa n’Akarere ka Burera nta shingiro afite kuko uwatsinzwe urubanza ku kiregerwa cy’ibanze ari we uba agomba gutegekwa kuyaha uwamutsinze, kandi muri uru rubanza Akarere ka Burera niko katsinze Niyonzima Theogene nk’uko byasobanuwe haruguru. Kumenya niba Nsekeyukunze Alphonse yagenerwa indishyi asaba [49] Nsekeyukunze Alphonse asaba Urukiko rw’Ubujurire kuzategeka uzatsindwa wese muri uru rubanza kuzamuha indishyi zingana na miliyoni imwe (1.000.000 Frw) kubera kumushora mu manza. [50] Nta muburanyi wagize icyo yireguza kuri iyi ngingo. UKO URUKIKO RUBIBONA [51] Urukiko rurasanga indishyi Nsekeyukunze Alphonse asaba avuga ko ari izo gushorwa mu rubanza atazikwiye kuko atagaragaza uwamushoye mu rubanza mu gihe yarwinjiyemo arugobotsemo ku bushake ntawe urumurezemo kandi amategeko2 akaba ari yo ateganya ko iyo habayeho ubujurire ababuranyi bose bari basanzwe mu rubanza rujuririrwa baba bagomba no kuboneka mu rubanza bw’urwo bujurire kabone n’ubwo baba ntacyo baruregwamo cyangwa se baruregamo. 2 Reba ingingo ya 153 y’Itegeko N0 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi.
## Page 13
III.ICYEMEZO CY’URUKIKO [52] Rwemeje ko ubujurire bwa Niyonzima Théogène nta shingiro bufite; [53] Rwemeje ko ubujurire bw’Akarere ka Burera bwuririye ku bundi bufite ishingiro; [54] Rwemeje ko kugeza ubu nta muburanyi n’umwe muri uru rubanza Akarere ka BURERA kagifitiye umwenda urebana n’icyaburanwe muri uru rubanza; [55] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RCOMA 00791/2020/HCC – RCOMA 00793/2020/HCC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ku wa 12/11/2021 igumyeho mu ngingo zarwo zose kandi ko kugeza ubu Akarere ka Burera karangije gushyira mu bikorwa ku bushake ibyo kari karategetswe byose muri urwo rubanza; [56] Rutegetse Niyonzima Théogène kwishyura Akarere ka Burera 1.500.000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka kuri uru rwego; [57] Ruvuze ko amafaranga y’amagarama y’urubanza yatanzwe na Niyonzima Théogène ahwanye n’ibyarukozwemo.