UBUSHINJACYAHA v. NKURUNZIZA
The correct sentence is that stated in the reasoning section of the High Court judgment—17 years imprisonment and a fine of 5,000,000 RWF—because the reasoning explains the basis for the sentence. No further reduction is warranted as the High Court already sufficiently mitigated the sentence given the gravity and...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00753/2024/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Defendant: Nkurunziza Gerard
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 28 March 2025
- Case Number
- RPAA 00753/2024/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed
- Legal Topics
- Drug Trafficking, Sentencing Correction, Appeal Procedure, Mitigating Circumstances
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
Nkurunziza Gerard
Defendant
Procedural Posture
Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 What is the correct sentence imposed on Nkurunziza Gerard by the High Court given a discrepancy between the reasoning and the dispositive part?
- 2 Is Nkurunziza Gerard entitled to a further reduction of sentence on appeal based on new admissions or mitigating factors?
Ratio Decidendi
The correct sentence is that stated in the reasoning section of the High Court judgment—17 years imprisonment and a fine of 5,000,000 RWF—because the reasoning explains the basis for the sentence. No further reduction is warranted as the High Court already sufficiently mitigated the sentence given the gravity and circumstances of the offense.
Court Disposition
appeal dismissed
Orders
- The High Court judgment is corrected to reflect a sentence of 17 years imprisonment and a fine of 5,000,000 RWF in all relevant sections.
- No further reduction of sentence is granted.
Full Case Text
Judgment text and source record
27 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v. NKURUNZIZA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-03-28 - Case/document no.: RPAA 00753/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v. NKURUNZIZA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00753/2024/CA (Umugwaneza, P.J.,) 28 Werurwe 2025] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza – Gukosora amakosa y’imyandikire ari mu cyemezo cy’urukiko –Iyo igihano cyatanzwe mu gice cy’isesengura ry’ishingiro ry’icyemezo (motivation) kinyuranye n’igihano cyatanzwe mu cyemezo cy’Urukiko, hakurikizwa igihano kiri mu isesengura ry’urubanza kuko aba aricyo cyasobanuriwe inkomoko. Amategeko agenga ibyaha n’ibihano muri rusange – Gusaba kongera kugabanyirizwa ibihano – Uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo. Incamake y’ikibazo: Ubushinjacyaha bwareze Nkurunziza Gerard mu Rukiko rw’Ibanze rwa Nyarugenge bumukurikiranyeho icyaha cyo Gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi. Urukiko rw’Ibanze rwa Nyarugenge rwasanze icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge Nkurunziza Gerard akurikiranyweho kitari mu bubasha bwarwo, ahubwo kiri mu bubasha bw’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, rutegeka ko urubanza rwoherezwa muri urwo Rukiko rukaba arirwo ruruburanisha. Mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, Nkurunziza Gerard yaburanye avuga ko urumogi yafatanwe rutari urwo kugurisha. Urukiko rushingiye kuri ibyo bimenyetso, rwemeje ko Nkurunziza Gerard ahamwa n’icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge (urumogi), maze ahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni mirongo itatu (30.000.000 Frw). Nkurunziza Gerard yajuririye Urukiko Rukuru, avuga ko ibikorwa akurikiranyweho bigize icyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwenge kiri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ibanze aho kuba icyo kubicuruza kuko atigeze afatwa ari kumwe n’abaguzi b’urumogi cyangwa ngo hagaragare umuntu uvuga ko yarumugurishije. Ubushinjacyaha bwavuze ko ubujurire bwa Nkurunziza Gerard nta shingiro bufite kuko nawe ubwe agifatwa yemeye icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge asobanura neza uko yagikoze, ko ibindi byose asobanura ari amatakirangoyi Urukiko Rukuru rwasanze n’ubwo ubujurire bwa Nkurunziza Gerard nta shingiro bufite, ariko yagabanyirizwa igihano kuko ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha, maze rumuhanisha igifungo cy’imyaka cumi n’umunani (18), n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw). Nkurunziza Gerard yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, asaba ko yakongera kugabanyirizwa igihano maze agahanishwa igifungo kingana n’imyaka itanu (5) amaze afunze kuko ari ubwa mbere yakora icyaha kandi noneho akaba acyemera mu buryo budashidikanywaho.
## Page 2
Ubushinjacyaha buvuga ko Nkurunziza Gerard atakongera kugabanyirizwa igihano kuko yagabanyirijwe mu buryo bukurikije amategeko, kandi ukwemera icyaha bwambere mu bujurire bikaba bitamubera impamvu nyoroshyacyaha ituma agabanyirizwa igihano. Indi mpamvu y’ubujurire nuko Nkurunziza Gerard yajuririye avuga kandi ko mu rubanza RPA 01790/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 20/05/2024 (rujuririrwa), hagaragara ikosa ku bijyanye n’igihano yahanishijwe aho mu isesengura ry’urubanza ku rupapuro rwa 6 mu gika cya 22, handitse ko ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) naho mu cyemezo cy’urukiko ku rupapuro rwa 7, igika cya 25 hakandikwa ko ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’umunane (18),bityo asaba ko iryo kosa ryakosorwa hose hakandikwa ko ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’umunane (18) kuko aricyo cyanditse mu cyemezo cy’Urukiko. Ubushinjacyaha buvuga ko ikosa riri mu rubanza rujuririrwa ryakosorwa hose hakandikwa ko Nkurunziza Gerard ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) kuko aricyo kiri mu isesengura ry’urubanza. Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko igihano Nkurunziza Gerard yahanishijwe n’Urukiko Rukuru ari igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000Frw) aho kuba igifungo cy’imyaka cumi n’umunane (18) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw). Rwemeza kandi ko Uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo. Incamake y’icyemezo: 1. Iyo igihano cyatanzwe mu gice cy’isesengura ry’ishingiro ry’icyemezo (motivation) kinyuranye n’igihano cyatanzwe mu cyemezo cy’Urukiko, hakurikizwa igihano kiri mu isesengura ry’urubanza kuko aba aricyo cyasobanuriwe inkomoko. 2. Uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo. Ubujurire nta shigiro bufite.
Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 141,
Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, ingingo ya 49. Imanza zifashishijwe: Urubanza RPAA 00043/2018/CA rwaciwe ku wa 12/10/2018, haburana Ubushinjacyaha na Bayingana Eric, Urukiko rw’Ubujurire, Urubanza RPA 0129/10/CS rwaciwe ku wa 7/03/2014, Ubushinjacyaha buburana na Mpitabakana, Urukiko rw’Ikirenga.
## Page 3
Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ubushinjacyaha bwareze Nkurunziza Gerard mu Rukiko rw’Ibanze rwa Nyarugenge bumukurikiranyeho icyaha cyo Gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, buvuga ko ku itariki ya 01/09/2021 yafatiwe mu Murenge wa Rwezamenyo, mu Karere ka Nyarugenge, afite udupfunyika 230 tw’urumogi n’urundi rungana n’ikiro kimwe (1kg), avuga ko ari urwo gucuruza, ko arucururiza umugabo witwa Uwamahoro Viateur utuye mu Bugesera. [2] Mu rubanza RP 01206/2021/TB/NYG rwaciwe ku wa 20/09/2021, Urukiko rw’Ibanze rwa Nyarugenge rwasanze icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge Nkurunziza Gerard akurikiranyweho kitari mu bubasha bwarwo, ahubwo kiri mu bubasha bw’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, rutegeka ko urubanza rwoherezwa muri urwo Rukiko rukaba arirwo ruruburanisha. [3] Mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, Nkurunziza Gerard yaburanye avuga ko urumogi yafatanwe rutari urwo kugurisha, ko ari urw’umugabo witwa Uwamahoro Viateur warumuhaye ngo arumujyanire mu rwuri azaruhe inka. [4] Mu rubanza RP 01291/2021/TGI/NYGE rwaciwe ku wa 11/11/2021, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwasanze hari ibimenyetso byemeza ko Nkurunziza Gerard acuruza ibiyobyabwenge, birimo: Kuba yarafatanwe urumogi rungana n’udupfunyika 230 n’urundi rungana n’ikiro kimwe (1kg) nk’uko bigaragazwa na “procès-verbal de constant” yakozwe n’Ubugenzacyaha ku wa 01/09/2021 ndetse n’inyandikomvugo y’ifatira nawe ubwe yashyizeho umukono; Kuba amaze gufatwa yaremeye ko urumogi ari urwo gucuruza ko yaruhawe n’umugabo witwa Uwamahoro Viateur ngo arucuruze amafaranga azavamo bayagure igare azajye aryifashisha agurisha amagi, afatwa arujyaniye umukiriya; Ubuhamya bwa Gatoya Gaspard umushinja ko bavuganye ko amuzanira urumogi rwo kugura, arabyemera afatwa arumuzaniye; Ifoto ya Nkurunziza Gerard yafotoranwe n’urumogi yafatanwe; Raporo y’inzego z’ibanze igaragaza ko Nkurunziza Gerard yafatanwe urumogi; Urukiko rushingiye kuri ibyo bimenyetso, rwemeje ko Nkurunziza Gerard ahamwa n’icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge (urumogi), ahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni mirongo itatu (30.000.000 Frw). [5] Nkurunziza Gerard yajuririye Urukiko Rukuru, avuga ko ibikorwa akurikiranyweho bigize icyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwenge kiri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ibanze aho kuba icyo kubicuruza kuko atigeze afatwa ari kumwe n’abaguzi b’urumogi cyangwa ngo hagaragare umuntu uvuga ko yarumugurishije. Yavuze kandi ko yahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge hashingiwe ku mvugo ze yavugiye mu nzego z’iperereza (RIB), hirengagijwe ko yakorewe iyicarubozo bituma yemera icyaha ahimba ko urumogi yari agiye kurucuruza kandi ataribyo,
## Page 4
hirengagijwe n’inyandiko yanditswe n’uwitwa Uwamahoro Viateur agaragaza ko ariwe wamutumye kumuzanira umuti w’inka (urumogi). [6] Ubushinjacyaha bwavuze ko ubujurire bwa Nkurunziza Gerard nta shingiro bufite kuko nawe ubwe agifatwa yemeye icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge asobanura neza uko yagikoze, ko ibindi byose asobanura ari amatakirangoyi, kuko uko kwemera kwe kwashimangiwe n’ibindi bimenyetso, birimo imvugo z’umutangabuhamya Gatoya Gaspard wagize uruhare mukumufata, n’inyandikomvugo y’ifatira yashyizeho umukono. [7] Mu rubanza RPA 01790/2021/HC/KIG rwaciwe ku wa 12/07/2024, Urukiko Rukuru rwasanze ubujurire bwa Nkurunziza Gerard nta shingiro bufite kubera impamvu zikurikira: Ibyo avuga ko yakorewe iyicarubozo bituma mu Bugenzacyaha yemeye icyaha atakoze, nta shingiro byahabwa kubera ko nta bimenyetso abitangira, ikindi kandi ibyo akaba atarigeze abivuga ubwo yabazwaga mu Bushinjacyaha cyangwa aburana mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge; Ibyo avuga ko hatagaragajwe uwo yacurujeho ibiyobyabwenge kugira ngo afatwe nk’umucuruzi, nabyo nta shingiro bifite kuko nk’uko byemejwe mu rubanza N° RPAA 00436/2020/CA, umuntu aba ari umucuruzi w’ibiyobyabwenge igihe cyose afite ibicuruzwa kandi yiteguye kubiha umuntu wese umugana ashaka ibyo acuruza, ibyo bikaba bihura neza n’uko Nkurunziza Gerard yari afite ibiyobyabwenge agiye kureba umuguzi agafatwa ataragurisha; Inyandiko yanditswe n’uwitwa Uwamahoro Viateur agaragaza ko ari we watumye Nkurunziza kugura urumogi ngo arukoreshe nk’umuti w’inka, nta shingiro ifite kubera ko ibisobanuro biyikubiyemo bidahura n’ibya Nkurunziza Gerard aho mu ibazwa rye yagaragaje ko bari bafatanyije gucuruza urumogi. Urukiko Rukuru rwasanze n’ubwo ubujurire bwa Nkurunziza Gerard nta shingiro bufite, ariko yagabanyirizwa igihano kuko ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha, ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’umunani (18), n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw)1.
[8] Nkurunziza Gerard yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa RPAA 00753/2024/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 06/03/2025, yunganiwe na Me Munyansanga Gisèlle, Ubushinjacyaha buhagarariwe na Ntawangundi Béatrice, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. Mbere yo kumva impamvu z’ubujurire zatanzwe na Nkurunziza Gerard habanje ku gibwa impaka ku bijyanye n’igihano nyakuri yahawe mu Rukiko Rukuru kuko igihano yahawe mu gice cy’isesengura ry’urubanza gitandukanye n’icyo yahawe mu cyemezo cy’Urukiko, ababuranyi basaba ko Urukiko rw’Ubujurire rubikosora. [9] Mu myanzuro y’ubujurire, Nkurunziza Gerard n’umwunganira basaba ko yakongera kugabanyirizwa igihano agahanishwa igifungo kingana n’imyaka itanu (5) amaze afunze kuko ari
1 Muri isesengura ry’urubanza handise ko Nkurunziza Gerard ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5000.000 Frw) naho mu cyemezo cy’Ururukiko handitse ko ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’umunane (18) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshana (5000.000 Frw).
## Page 5
ubwa mbere yakora icyaha kandi noneho akaba acyemera mu buryo budashidikanywaho. Naho mu gihe cy’iburanisha bavuze ko Nkurunziza Gerard yagabanyirizwa igihano hashingiwe ku ngingo ya 2 y’Itegeko N° 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, agahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15). [10] Ubushinjacyaha buvuga ko Nkurunziza Gerard atakongera kugabanyirizwa igihano kuko yagabanyirijwe mu buryo bukurikije amategeko, kandi ukwemera icyaha bwambere mu bujurire bikaba bitamubera impamvu nyoroshyacyaha ituma agabanyirizwa igihano. [11] Hakurikijwe imiburanire y’impande zombi, muri uru rubanza hagiye gusuzumwa ibibazo bikurikira: a. Kumenya igihano nyakuri Nkurunziza Gerard yahanishijwe n’Urukiko Rukuru; b. Kumenya niba Nkuruniza Gerard yakongera kugabanyirizwa igihano. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA a.Ibyerekeye kumenya igihano nyakuri Nkurunziza Gerard yahanishijwe n’Urukiko Rukuru [12] Nkurunziza Gerard n’umwunganira, bavuga ko mu rubanza RPA 01790/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 20/05/2024 (rujuririrwa), hagaragara ikosa ku bijyanye n’igihano Nkurunziza Gerard yahanishijwe aho mu isesengura ry’urubanza ku rupapuro rwa 6 mu gika cya 22, handitse ko ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) naho mu cyemezo cy’urukiko ku rupapuro rwa 7, igika cya 25 hakandikwa ko ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’umunane (18), basaba ko iryo kosa ryakosorwa hose hakandikwa ko ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’umunane (18) kuko aricyo cyanditse mu cyemezo cy’Urukiko. [13] Ubushinjacyaha buvuga ko ikosa riri mu rubanza rujuririrwa ryakosorwa hose hakandikwa ko Nkurunziza Gerard ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) kuko aricyo kiri mu isesengura ry’urubanza. UKO URUKIKO RUBIBONA [14] Ingingo ya 141 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi nk’uko ryahinduwe kugeza ubu2, ivuga ko: “Uwifuza ko urubanza rukosorwa cyangwa rusobanurwa kandi rwarajuririwe, abigaragaza mu mwanzuro, Urukiko rwajuririwe rukabisuzumira hamwe n’izindi ngingo z’ubujurire. Muri icyo gihe Urukiko rwo hasi ntiruba rugifite ububasha bwo gukosora ayo makossa”.
2 Iri Tegeko ni naryo rigenga imiburanishirize y’izindi manza mu gihe nta yandi mategeko yihariye agenga iyo miburanishirize keretse mu gihe ibiteganywa n’iri tegeko bidashobora gukoreshwa mu zindi manza nk’uko ingingo ya mbere y’iryo Tegeko ibiteganya.
## Page 6
[15] Mu rubanza RPAA 00043/2018/CA rwaciwe ku wa 12/10/2018, haburana Ubushinjacyaha na Bayingana Eric, Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko, iyo igihano cyatanzwe mu gice cy’isesengura ry’ishingiro ry’icyemezo (motivation) kinyuranye n’igihano cyatanzwe mu cyemezo cy’Urukiko, hakurikizwa igihano kiri mu isesengura ry’urubanza kuko aba aricyo cyasobanuriwe inkomoko3. [16] Kopi y’urubanza RPA 01790/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 20/05/2024 (rujuririrwa), igaragaza ko mu gice cy’isesengura ry’urubanza, mu gika cya 22, Urukiko rwasanze Nkurunziza Gerard akwiye kugabanyirizwa igihano, akava ku gifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni mirongo itatu (30.000.000 Frw) yari yahanishijwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000Frw), naho mu cyemezo cy’Urukiko mu gika cya 25, handitswe ko Nkurunziza Gerard ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’umunani (18) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw). [17] Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku ngingo ya 141 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 no ku rubanza RPAA 00043/2018/CA rwagaragajwe haruguru (mu gika cya 15 cy’uru rubanza), rurasanga kuba mu cyemezo cyarwo Urukiko Rukuru rwaravuze ko Nkurunziza Gerard ahanishijwe igifungo cy’imya cumi n’umunane (18), byaratewe no kwibeshya mu myandikire, kuko igice cy’urubanza cy’isesengura ry’ibibazo bigize urubanza (mu gika cya 22 cy’urubanza rujuririrwa), kigaragaza ko agabanyirijwe igihano kikava ku gifungo cya burundu kikaba igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw), naho igifungo cy’imyaka cumi n’umunane (18) kigaragara mu cyemezo cy’Urukiko (mu gika cya 25 cy’urubanza rujuririrwa) inkomoko yacyo ikaba ntaho igaragara mu gice cy’isesengura ry’ishingiro ry’icyemezo (motivation). [18] Hakurikijwe ibisobanuro bitanzwe haruguru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga igihano Nkurunziza Gerard yahanishijwe n’Urukiko Rukuru ari igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000Frw) aho kuba igifungo cy’imyaka cumi n’umunane (18) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw), bityo urubanza rwajuririwe rukaba rukosowe ku buryo ahanditse igifungo cy’imyaka cumi n’umunane (18) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000Frw) mu gika cya 25 handikwa igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw). b.Kumenya niba Nkuruniza Gerard yakongera kugabanyirizwa igihano [19] Nkurunziza Gerard n’umwunganira bavuga ko noneho Nkurunziza Gerard yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho, akemera ko acuruza ibiyobyabwenge by’urumogi nk’uko yari yabyemeye mu ibazwa rye mu Bushinjacyaha. Bavuga ko iki cyaha Nkurunziza Gerard yagitangiye nyuma ya Covid-19 abitewe n’uko ubuzima bwari bumugoye yabuze akazi, nibwo uwitwa Uwamahoro Viateur wari inshuti ye yamubwiye ko hari umushinga bakorana, nibwo yamuhaye urwo rumogi, amubwira uwo arushyira akamuha amafaranga, abitewe n’ubuzima butari bworoshye muri icyo gihe cya Covid-19 byatumye agwa muri iki cyaha ariko ubusanzwe yari umuntu wirinda ibibujijwe n’amategeko.
3 Reba igika cya 13 – 16 cy’uwo rubanza
## Page 7
[20] Basaba ko ukwemera icyaha kwa Nkurunziza Gerard no kuba ari ubwa mbere aguye mu cyaha, byamubera impamvu nyoroshyacyaha maze akagabanyirizwa ibihano hashingiwe ku ngingo ya 2 y’Itegeko N° 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, agahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw). [21] Ubushinjacyaha buvuga ko Nkurunziza Gerard aburana mu Rukiko Rukuru yaburanye avuga ko icyaha yakoze ari ugufatanwa urumogi aho kuba kurucuruza, ko kuba mu Rukiko rw’Ubujurire noneho yemeye icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge agasaba kugabanyirizwa ibihano, iyo itaba impamvu y’ubujurire kuko ukwemera icyaha kugira agaciro gashobora gutuma uregwa agabanyirizwa igihano iyo gukozwe byibura mbere y’uko iburanisha ku rwego rwa mbere ripfundikirwa, kudashidikanywaho, kuba uwemera agaragaza ko yumva uburemere bw’ibikorwa yemera n’ingaruka zacyo, acyicuza, agisabira imbabazi no kuba yiteguye gusubiza ibyo yangije uko abitegerejweho nk’uko byatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RPA 0006/2021/CA rwaciwe ku wa 04/04/2022, Ubushinjacyaha buburana na Nsabimana Callixte alias Sankara na bagenzi be. [22] Ubushinjacyaha bukomeza buvuga ko, mu Rukiko Rukuru Nkurunziza Gerard yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku ingingo ya 2 y’Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 ihindura ingingo ya 60 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko bigaragara mu gika cya 21 na 22 by’urubanza rujuririrwa, bityo ko atakongera kugabanyirizwa kuko nta bushishozi buke cyangwa gukoresha nabi Itegeko bwabayeho mu kumugabanyiriza mu Rukiko Rubanza. UKO URUKIKO RUBIBONA [23] Ingingo ya 49, igika cya mbere y’Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu iteganya ko «Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo». [24] Mu rubanza RPA 0129/10/CS rwaciwe ku wa 7/03/2014, Ubushinjacyaha buburana na Mpitabakana, Urukiko rw’Ikirenga rwatanze umurongo uvuga ko “Uregwa atongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo”. Uyu murongo wakomeje gukurikizwa mu manza nyinshi zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire kugeza nan’ubu4.
[25] Dosiye y’uru rubanza igaragaza ko Nkurunziza Gerard yafatanwe udupfunyika 230 tw’urumogi n’urundi rungana n’ikiro kimwe (1kg) atangira gukurikiranwaho icyaha cyo gucuruza ibiyobyobyabwe. Igaragaza kandi ko Nkurunziza Gerard aburana mu nkiko zibanza yahakanye icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge yemera icyo kubifatanwa, ariko inkiko zisanga hari ibimenyetso bikimuhamya, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rumuhanisha igifungo cya
4 Reba urubanza RPAA 00330/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/01/2025 haburana Ubushinjacyaha Nyabyenda Evariste (igika cya 22), urubanza RPAA 00317/2024/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2025 haburana Ubushinjacyaha na Tuyizere Mustafa (igika cya 17) n’izindi.
## Page 8
burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni mirongo itatu (30.000.000 Frw) naho Urukiko Rukuru rusanga yagabanyirizwa igihano kuko ari ubwa mbere yari akurikiranyweho icyaha, rumuhanisha igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyono eshanu (5.000.000 Frw). [26] Harebwe ingano nini y’ibiyobyabwenge Nkurunziza Gerard yafatanywe bingana n’udupfunyika 230 tw’urumogi n’urundi runga na 1kg, yari agiye gukwirakwiza mu banyarwanda, Urukiko rw’Ubujurire rusanga igihano yahawe cyo gufungwa imyaka cumi n’irindwi (17) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000Frw) kirebewe hamwe n’uburemere bw’icyaha yakoze bugaragarira mu ngano nini y’ibiyobyabwenge yafatanwe, aricyo gikwiye kikaba kitakongera kugabanywa. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [27] Rwemeje ko urubanza RPA 01790/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 20/05/2024 rukosowe ku buryo bukurikira: mu gika cya 25 ahanditse ko Nkurunziza Gerard ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’umunane (18) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu hasimbujwe “igifungo cy’imyaka cumi n’irindwi (17) n’ihaza y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni eshanu (5.000.000 Frw)”; [28] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Nkurunziza Gerard nta shingiro bufite; [29] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RPA 01790/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 20/05/2024, idahindutse; [30] Rutegetse ko amagarama y’urubanza aherera ku isanduku ya Leta kuko Nkurunziza Gerard afunze akaba asonewe kuyatanga.