UBUSHINJACYAHA v. NSABIMANA
The Court of Appeal held that, following the Supreme Court's invalidation of Article 133(5) of Law No. 68/2018, there was no legal impediment to reducing the sentence for the appellant, who had admitted guilt, shown remorse, and committed the offence at a young age. The sentence of life imprisonment was substituted...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00047/2020/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Appellant: Nsabimana Jean Bosco
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 26 May 2022
- Case Number
- RPAA 00047/2020/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Court of Appeal Judgment
- Outcome
- Appeal allowed in part; sentence reduced.
- Legal Topics
- Sentencing, Mitigating Circumstances, Sexual Offences, Appeal Procedure
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
Nsabimana Jean Bosco
Appellant
Procedural Posture
Criminal Appeal / Court of Appeal Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the appellant should have his sentence reduced due to mitigating circumstances, including his admission of guilt and age at the time of the offence.
Ratio Decidendi
The Court of Appeal held that, following the Supreme Court's invalidation of Article 133(5) of Law No. 68/2018, there was no legal impediment to reducing the sentence for the appellant, who had admitted guilt, shown remorse, and committed the offence at a young age. The sentence of life imprisonment was substituted with a ten-year prison term.
Court Disposition
Appeal allowed in part; sentence reduced.
Orders
- The judgment of the High Court in case RPA 00288/2019/HC/KIG is modified as to sentence.
- Nsabimana Jean Bosco is sentenced to ten (10) years imprisonment for defilement followed by cohabitation with a minor.
Full Case Text
Judgment text and source record
19 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v. NSABIMANA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2022-05-26 - Case/document no.: RPAA 00047/2020/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v. NSABIMANA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 00047/2020/CA (Nyirandabaruta, P.J.) 26 Gicurasi 2022] Amategeko ateganya ibyaha n’ibihano – Impamvu nyoroshya cyaha – Kugabanyirizwa igihano - Nta cyabuza Umucamanza kugabanyiriza igihano mu buryo bukwiye uwahamwe n’icyaha giteganywa n’itegeko, hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 49 y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange cyangwa izindi mpamvu urukiko rwasanga rukwiye gushingiraho nk’impamvu nyoroshyacyaha. Amategeko ateganya ibyaha n’ibihano – Impamvu nyoroshya cyaha – Kugabanyirizwa igihano - Ikigero cy’ubukure k’uwakoze icyaha - Kuba uwakoze icyaha ari mu kigero cy’uko aribwo akiva mu bugimbi agifite amaraso ashyushye ku buryo bishobora kumushora mu byaha mu buryo bworoshye betewe n’uko ubushishozi bwe buba buri hasi, akwiye kugabanyirizwa ibihano kugira ngo nyuma yo gutekereza ku cyaha yakoze azabone amahirwe yo gusubira muri sosiyete yaragororotse. Incamake y’ikibazo: Ubushinjacyaha bwareze Nsabimana Jean Bosco mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gicumbi icyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka cumi n’itandatu (16) y’amavuko no kubana nawe nk’umugabo n’umugore, Nsabimana Jean Bosco yaburanye yemera icyaha, ariko akavuga ko yari azi ko ari mukuru bitewe n’igihagararo cye kandi ko babanye bakundana, banabyumvikanyeho, urukiko rwamuhamije icyaha cyo gusambanya umwana no kubana nawe nk'umugabo n’umugore, rumuhanisha igifungo cya burundu. Nsabimana Jean Bosco ntiyishimiye imikirize y’urwo rubanza, arujuririra mu Rukiko Rukuru, asaba kugabanyirizwa igihano kuko aburana yemera icyaha, anagisabira imbabazi, avuga ko yakundanye n’uwo mukobwa (umwana), amusaba ko babana atazi imyaka ye y’amavuko ariko ko mu gihagararo yamubonaga nk’umukobwa ukuze kandi nawe akaba atarigeze amubwira ko akiri umwana, nyamara Urukiko Rwisumbuye ntirumugabanyirize ibihano. Urukiko Rukuru rwaciye urubanza rwemeza ko ubujurire bwe nta shingiro bufite, ko imikirize y’urubanza n° RP 00302/2018/TGI/GIC rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gicumbi ku wa 25/10/2018 idahindutse. Nsabimana Jean Bosco ntiyabyishimiye, ajuririra muri uru Rukiko rw’Ubujurire avuga ko yaburanye yemera icyaha kuva agifatwa kugera mu Rukiko Rukuru, ariko ukwemera icyaha kwe ntikwitabweho, asaba kugabanyirizwa ibihano maze mu iburanisha ry’urubanza, ubushinjacyaha buvuga ko inkiko zibanza zitagabanyirije Nsabimana Jean Bosco igihano nubwo hari impamvu nyoroshyacyaha kandi bukabona ntacyabuza ko yagabanyirizwa igihano. Incamake y’icyemezo: 1. Nta cyabuza Umucamanza kugabanyiriza igihano mu buryo bukwiye uwahamwe n’icyaha giteganywa n’itegeko, hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 49 y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange cyangwa izindi mpamvu urukiko rwasanga rukwiye gushingiraho nk’impamvu nyoroshyacyaha. 2. Kuba uwakoze icyaha ari mu kigero cy’uko aribwo akiva mu bugimbi agifite amaraso ashyushye ku buryo bishobora kumushora mu byaha mu buryo bworoshye betewe n’uko ubushishozi bwe buba
## Page 2
buri hasi, akwiye kugabanyirizwa ibihano kugira ngo nyuma yo gutekereza ku cyaha yakoze azabone amahirwe yo gusubira muri sosiyete yaragororotse. Ubujurire bufite ishingiro. Amategeko yakoreshejwe: Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryo muri 2003 ryavuguruwe muri 2015 Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange Imanza zifashishijwe: Urubanza n° RS/INCONST/SPEC 0003/2019/SC rwaciwe n’urukiko rw’Ikirenga kuwa 04/12/2019 Urubanza n° RPAA 00105/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/9/2021 Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ubushinjacyaha bwareze Nsabimana Jean Bosco mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gicumbi icyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka cumi n’itandatu (16) y’amavuko no kubana nawe nk’umugabo n’umugore, Nsabimana Jean Bosco aburana yemera icyaha, ariko akavuga ko yari azi ko ari mukuru bitewe n’igihagararo cye kandi ko babanye bakundana, banabyumvikanyeho. [2] Urukiko Rwisumbuye rwa Gicumbi rwaciwe urubanza n° RP 00302/2018/TGI/GIC ku wa 25/10/2018, rwemeza ko Nsabimana Jean Bosco ahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana no kubana nawe nk'umugabo n’umugore, rumuhanisha igifungo cya burundu. [3] Nsabimana Jean Bosco ntiyishimiye imikirize y’urwo rubanza, arujuririra mu Rukiko Rukuru, asaba kugabanyirizwa igihano kuko aburana yemera icyaha, anagisabira imbabazi, avuga ko yakundanye n’uwo mukobwa (umwana), amusaba ko babana atazi imyaka ye y’amavuko ariko ko mu gihagararo yamubonaga nk’umukobwa ukuze kandi nawe akaba atarigeze amubwira ko akiri umwana, nyamara Urukiko Rwisumbuye ntirumugabanyirize ibihano. [4] Urukiko Rukuru rwaciye urubanza n°RPA 00288/2019/HC/KIG kuwa 30/10/2019, maze rushingiye ku ngingo ya 133, igika cya 5, y’Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange ivuga ko “iyo gusambanya umwana byakurikiwe no kubana nk’umugabo n’umugore, igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha”, rwanzura ko nubwo Nsabimana Jean Bosco yemera icyaha ndetse akanagisabira imbabazi atagomba kugabanyirizwa igihano, rwemeza ko ubujurire bwe nta shingiro bufite, ko imikirize y’urubanza n° RP 00302/2018/TGI/GIC rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gicumbi ku wa 25/10/2018 idahindutse.
## Page 3
[5] Nsabimana Jean Bosco ntiyabyishimiye, ajuririra muri uru Rukiko rw’Ubujurire avuga ko yaburanye yemera icyaha kuva agifatwa kugera mu Rukiko Rukuru, ariko ukwemera icyaha kwe ntikwitabweho, asaba kugabanyirizwa ibihano. [6] Iburanisha ryabereye mu ruhame ku wa 06/04/2022, Nsabimana Jean Bosco yunganiwe na Me Ndejeje Pascal naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Rudatinya Nyangezi Gaspard, Umushinjacyaha ku Rwego rw’Igihugu. II. IKIBAZO KIGARAGARA MU RUBANZA N’ISESENGURWA RYACYO 1. Kumenya niba Nsabimana Jean Bosco yaraburanye yemera icyaha ntagabanyirizwe ibihano kandi niba yagabanyirizwa kuri uru rwego [7] Nsabimana Jean Bosco anenga Urukiko Rukuru kuba rwarakomeje kumuha igihano gihanitse nk’icyo yari yahawe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gicumbi, kandi atararuhije ubutabera kuko yemeye icyaha mu nzego zose, ariko ntagabanyirizwe ibihano. [8] Nsabimana Jean Bosco avuga ko yakundanye n’umukobwa NSO aramusanga barabana atazi imyaka ye, hanyuma ubuyobozi buramufata bumujyana mu butabera ko yemeye icyaha kuva agifatwa mu Bugenzacyaha, asaba imbabazi no kugabanyirizwa ibihano, ariko atigeze agabanyirizwa, akaba akomeje gusaba imbabazi aciye bugufi z’uko yakoze icyaha, kandi ko ari ubwa mbere akoze icyaha, akaba yarasobanukiwe ko ibyo yakoze ari icyaha atazongera kugikora. [9] Me Ndejeje Pascal umwunganira, avuga ko Urukiko rwemeje (mu gika cya 12 na 14 by’urubanza rujuririrwa) ko Nsabimana Jean Bosco yemeye icyaha akagisabira imbabazi ariko ntirumugabanyirize igihano kuko rwazitiwe n’ingingo ya 133, igika cya 5, y’Itegeko N° 68/2018 /2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, itemeraga ko uwabanye n’umwana nk’umugabo n’umugore agabanyirizwa ibihano; ariko ko nyuma Urukiko rw’Ikirenga rwaje kuvanaho igika cya gatanu (5) cy‘iyo ngingo ku mpamvu y’uko inyuranyije n’Itegeko Nshinga; ko mu urubanza n°RS/INCONST/SPEC 0003/2019/SC rwaciwe kuwa 04/12/2019 (igika cya 21), Urukiko rw’Ikirenga rwagarutseho ku by’imyaka y‘ushinjwa, rukerekana ko umwana w’imyaka 19 washakanye n’undi mwana ufite imyaka 16 atakagombye guhanwa kimwe n’umugabo w’imyaka 60 wasambanyije abana babiri batarageza ku myaka 14, akaba asanga uwo yunganira akwiriye guhanwa hashingiwe ku ngingo ya 133, igika cyayo cya kabiri, ariko hakanarebwa n‘urubanza n° RPAA 00105/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/9/2021, rwasobanuye ko kugabanya igihano bitagarukira ku gihano gito, aho uregwa muri urwo rubanza yahanishijwe igifungo cy‘imyaka 10; ko ashingiye ku mategeko no ku manza zagaragajwe, Nsabimana Jean Bosco yagabanyirizwa ibihano kuko yihannye kandi nawe akaba yarakoze icyaha afite imyaka 19. [10] Me Ndejeje Pascal akomeza avuga ko hanarebwa ingingo ya 239 y’Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza nshinjabyaha, igahuzwa n’ingingo ya 64 y‘Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange ijyanye n’isubika gihano, kuko uwo yunganira yakoze icyaha afite imyaka
## Page 4
19, ubu akaba afite 22, ko hashingirwa no ku hantu yarerewe agasubikirwa ibihano, akajya kuba umukangurambaga wo kwigisha abandi bakareka izo ngeso mbi. [11] Ubushinjacyaha buvuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Gicumbi ndetse n’ Urukiko Rukuru Urukiko zitagabanyirije Nsabimana Jean Bosco igihano nubwo hari impamvu nyoroshyacyaha kubera ko ingingo ya 133, igika cya 5, y’Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange itemeraga igabanyagihano ku cyaha yakoze, ariko kubera ko Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza n°RS/INCONST/SPEC 0003/2019/SC rwaciwe kuwa 04/12/2019, rwemeje ko ingingo ya 133, inyuranyije n’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda mu gika cyayo cya 5, nta cyabuza ko Nsabimana Jean Bosco yagabanyirizwa igihano, agahanishwa igihano giteganywa n’ingingo ya 60 y’iryo Tegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko igihano cya burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’imyaka makumyabiri. [12] Buvuga kandi ko Urukiko rubibonye ukundi, Nsabimana Jean Bosco ntahanishwe igifungo cy’imyaka 20, rwamugabanyiriza ibihano rukurikije amategeko. Naho kubyerekeye isubikagihano, buvuga ko hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 239 ryerekeye imiburanishirize y’imanza nshinjabyaha n’ingingo ya 64 y’Itegeko riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange ritashoboka mu gihe Nsabimana Jean Bosco yaba ahanishijwe gufungwa imyaka iri hejuru y’icumi. UKO URUKIKO RUBIBONA [13] Ingingo ya 49 y’Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 nk’uko ryahinduwe n’Itegeko Nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, iteganya ko “Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo”. [14] Ingingo ya 59 y’Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2012 ryavuzwe haruguru, iteganya ko “Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo …. 3° mu ntangiriro z’iburanisha ku rwego rwa mbere, ushinjwa yireze akemera icyaha mu buryo budashidikanywa; 4º icyaha cyakozwe nta ngaruka zikomeye cyateje (….). [15] Ingingo ya 60 yiryo Tegeko, iteganya ko: “Iyo hari impamvu nyoroshyacyaha, ibihano bishobora kugabanywa ku buryo bukurikira :1 º haseguriwe ibiteganywa mu ngingo ya 92 n’iya 133 z’iri Tegeko, igihano cyo gufungwa burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’imyaka makumyabiri n’itanu (25); 2 º igihano cy’igifungo kimara igihe kizwi cyangwa ihazabu bishobora kugabanywa ariko ntibijye munsi y’igihano gito ntarengwa giteganyirijwe icyaha cyakozwe”. [16] Mu rubanza No RS/INCONST/SPEC 00003/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 04/12/2019, igika cya [28] icya [36], urwo Rukiko rwasanze ibiteganywa n’ingingo ya 133 y’itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 iteganya ko iyo gusambanya umwana byakurikiwe no kubana nk’umugabo n’umugore, igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha, binyuranye na rimwe mu mahame agize uburenganzira ku butabera buboneye rivuga ko umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo, ko kuba iyo ngingo iteganya igihano ntayegayezwa, ibuza
## Page 5
umucamanza gutanga igihano mu bushishozi bushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha yabonye, byambura umucamanza ubwigenge bwo gutanga igihano kigendanye n’icyaha cyakozwe, ashingiye ku mikorere yacyo, uko cyakozwe, imyitwarire y’uwagikoze, n’ingaruka zacyo kuwagikorewe no ku muryango nyarwanda muri rusange, rwemeza (igika cya [50] ko ingingo ya 133 y’itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, igika cyayo cya gatanu kivuga ko: “Iyo gusambanya umwana byakurikiwe no kubana nk’umugabo umugore, igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha” kinyuranyije n’ingingo ya 29, n’iya 151 z’Itegeko Nshinga ryo muri 2003 ryavuguruwe muri 2015. Icyo gika kikaba nta gaciro gifite nkuko biteganywa n’ingingo ya 3 y’Itegeko Nshinga. [17] Urukiko Rukuru rwasuzumye ikibazo cyo kumenya niba Nsabimana Jean Bosco akwiye kugabanyirizwa ibihano, rusanga (mu gika cya 14) atagabanyirizwa kuko n’ubwo yaburanye yemera icyaha, ingingo ya 133, igika cya gatanu (5) y’Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe n’Itegeko Nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 itabyemera. [18] Ku bijyanye no kugabanyiriza ushinjwa igihano, ingingo ya 59 y’Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2012 yibukijwe haruguru, igaragaza zimwe mu mpamvu umucamanza ashobora gushingiraho agabanyiriza ushinjwa igihano. Mu manza zinyuranye zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ndetse n’Urukiko rw’Ubujurire, hemejwe ko umucamanza adategetswe byanze bikunze kugabanyiriza ushinjwa igihano kubera ko yemera icyaha, ko ahubwo afite uburenganzira bwo kuba yakigabanya cyangwa ntabikore hakurikijwe ibintu binyuranye birimo uko icyaha cyakozwe, uburemere bwacyo, imyitwarire isanzwe iranga uregwa n’ibindi.1 [19] Ku byo Nsabimana Jean Bosco na Avoka we banenga Urukiko Rukuru kuba rutaramugabanyirije igihano kandi yaraburanye yemera icyaha, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nk’uko baburanye babivuga, Urukiko Rukuru rwarasanze koko Nsabimana Jean Bosco yaraburanye yemera icyaha, kuba rutaramugabanyirije igihano akaba ari uko ntaho rwari guhera rubikora, kuko ingingo ya 133, igika cya gatanu 5, yibukijwe haruguru, y’Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe n’Itegeko Nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019, yateganyaga ko iyo gusambanya umwana byakurikiwe no kubana nawe nk’umugore n’umugabo, uwabikoze ahanishwa igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha, urwo Rukiko rukaba nta kindi rwashoboraga gukora uretse kubahiriza ibyo itegeko riteganya. [20] Rurasanga urubanza n°RS/INCONST/SPEC 00003/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 04/12/2019, rwemeje ko igika cya gatanu (5) cy’ingingo ya 133 kinyuranyije n’Itegeko Nshinga rukagitesha agaciro, rwaciwe nyuma y’uko Urukiko Rukuru rufashe icyemezo mu rubanza rujurikrirwa ruciwe ku wa 08/11/2019, byumvikana ko rutari gushingitra kuri urwo rubanza rutarabaho ahubwo rwari rutegetswe kubahiriza iryo tegeko uko riri. 1Urubanza PAA 0O21/14/CS-RPAA0022/14/CS rwaciwe ku wa 13 Ukwakira 2017 haburana Ubushinjacyaha na UZABAKIRIKO et ctrs, icyegeranyo cy’ibyemezo by’Inkiko, V.4 -2018 cyasohotse 2018, p.133, igika cya 14. Urubanza n° RPAA 0038/14/CS rwo ku wa 09/02/2018 rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga haburana NZABANDORADamien na TUYIZERE Ignace, igika cya 21. Reba nanone urubanza Nº RPAA 00093/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 16/10/2020, Ubushinjacyaha buburana na Ngiruwonsanga Albert alias Mupenzi, p.6, igika cya 21.
## Page 6
[21] Ku bijyanye n’uko Nsabimana Jean Bosco yagabanyirizwa kuri uru rwego, Muri urwo rubanza n°RS/INCONST/SPEC00003/2019/SC, Urukiko rw’Ikirenga rwasuzumye ibyashingirwaho nk’impamvu nyoroshya cyaha maze rusanga (mu gika cya 22),2 uwasambanyije umwana benda kuba mu kigero kimwe bigakurikirwa no kubana nk’umubago n’umugore adakwiriye gufatwa kimwe n’uwasambanyije umwana aruta cyane akamwangiza yarangiza akamusiga aho akigendera, rusobanura rutanga urugero ko bitumvikana uburyo umwana w’imyaka 19 wasambanyije umwana w’imyaka 17 byakurikiwe no kubana nk’umugabo n’umugore yahanishwa igifungo cya burundu,3 n’ushinjwa w’imyaka 66 wari uzi ko abana n’ubwandu bw’agakoko gatera SIDA, yahamwe n’icyaha cyo gusambanya abana babiri, umwe ufite imyaka itanu undi ufite imyaka 10, nawe agahanishwa igifungo cya burundu,4 ko rwemera rudashidikanya ko icyaha cyo gusambanya umwana ari kibi kandi ko kigomba guhanwa, kugihana bidakuraho uburenganzira uregwa afite bwo guhabwa ubutabera buboneye burimo no kuba yagabanyirizwa igihano igihe hari impamvu nyoroshyacyaha (igika cya 25). [22] Nanone muri urwo rubanza rwavuzwe haruguru, Urukiko rw’Ikirenga mu gusuzuma ibirebana n’ibihano biteganywa n’itegeko Nº 68/2018ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rrusange rwasesenguye ingingo yaryo ya 60 mu gihe hari impamvu nyoroshyacyaha, rusanga (igika cya 45) kuba Umushigamtegeko yarateganyije ko igihe hari impamvu nyoroshyacyaha igihano gishobora kugabanywa ariko umucamanza ntajye munsi y’igihano gito ntarengwa cyateganyirijwe icyaha bituma ibiteganywa mu ngingo ya 49, igika cya mbere y’itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 idashyirwa mu bikorwa uko bikwiye kuko igihano gito ntarengwa nubundi kiba kiri hejuru, rwanzura ko ibiteganywa mu ngingo ya 60 y’iryo Tegeko rimaze kuvugwa yibukijwe haruguru, bitaba impamvu yo kutagabanyiriza igihano uwemeye icyaha mu buryo budashidikanywaho, bikemerwa n’urukiko.5 2Urubanza n° RS/INCONST/SPEC00003/2019/SC rwo ku wa 04/12/2019, igika cya 22: “Harebwe ibishobora gushingirwaho nk’impamvu nyoroshyacyaha, Urukiko rusanga hari ibyumvikana byatuma uwahamwe no gusambanya umwana bigakurikirwa no kubana nk’umugabo n’umugore agabanyirizwa ibihano, kurusha uwahamwe n’icyo cyaha ariko batabanye nk’umugabo n’umugore. Ntibyumvikana ukuntu uwahamwe no gusambanya umwana aruta cyane mu myaka y’ubukure, yarabikoze ku gahato, akamwangiza, ashobora kugabanyirizwa ibihano hashingiwe ku mpamvu nyoroshyacyaha, mu gihe uwagikoze afite imyaka 19, ubana n’uwagikorewe ufite imyaka 17 nk’umugabo n’umugore ku bwumvikane bwa bombi, ndetse bashobora no kuba barabyaye abana, babana mu bwumvikane bagamije kubaka umuryango, ahanishwa igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa. Hari n’ababana kuko babona aribyo byakoroshya ubuzima bwabo, nk’igihe bombi cyangwa umwe muri bo ari imfubyi nta bundi bufasha bafite”. 3 Reba igika cya 23 cy’Urubanza n°RS/INCONST/SPEC 00003/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 04/12/2019. 4 Igika cya 24 cy’urubanza rwavuzwe haruguru. 5Urubanza n° RS/INCONST/SPEC00003/2019/SC rwo ku wa 04/12/2019, igika cya 45: “kuba Umushingamategeko yarahisemo ko mu gihe hari impamvu nyoroshyacyaha, ibihano bitangwa bishobora kugabanywa ariko ntibijye munsi y’igihano gito ntarengwa giteganyirijwe icyaha cyakozwe, byaba biri mu gaciro, mu gihe intera hagati y’igihano gito (minimum) n’igihano kinini (maximum) ibaye nini, hibandwa ku kugabanya igihano gito. Ibi nibyo byatuma ibiteganywa n’Ingingo ya 49, igika cya mbere y’itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 iteganya ko Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo, bishyirwa mu bikorwa mu buryo nyabwo. Gushingira ku mpamvu nyoroshyacyaha hagatangwa igihano gito ntarengwa giteganyirijwe icyaha (minimum) kandi kiri hejuru, ntacyo bimarira uregwa, n’ubutabera muri rusange, ariyo mpamvu ibiteganywa mu ngingo yavuzwe
## Page 7
[23] Urukiko rw’Ubujurire, rusanga muri ubwo buryo, Urukiko rw’Ikirenga rwaragaragaje ko nta cyabuza Umucamanza kugabanyiriza igihano mu buryo bukwiye uwahamwe n’icyaha giteganywa n’itegeko, hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 49 y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 ryavuzwe haruguru, cyangwa izindi mpamvu urukiko rwasanga rukwiye gushingiraho nk’impamvu nyoroshyacyaha. [24] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga rero ibyo uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko Nsabimana Jean Bosco yagabanyirizwa ibihano hashingiwe ku biteganywa mu ngingo ya 60 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, nk’uko yahinduwe n’ingingo ya 1 y’Itegeko nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 rihindura Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, nta shingiro bifite, kuko iyo ngingo ibuza Umucamanza kugabanya igihano cy’igifungo kimara igihe kizwi ku buryo gishobora kujya no munsi y’igihano gito ntarengwa giteganyirijwe icyaha cyakozwe mu gihe hari impamvu nyoroshyacyaha, inyuranye n’amahame y’ubutabera buboneye, ubwisanzure n’ubwigenge bw’Umucamanza idakwiye gukoreshwa muri uru rubanza, nk’uko byasobanuwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza rwavuzwe haruguru. [25] Kubijyanye n’uko Nsabimana Jean Bosco yagabanyirizwa ibihano kuri uru rwego, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kuba hari impamvu nyoroshyacyaha zishingiye ku buryo Nsabimana Jean Bosco yemeye icyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 16 kuva agifatwa kugera muri uru rwego, kuba atarigera akurikirwanwa n’inzego z’ubutabera, kuba yarakoze icyaha nawe afite imyaka 20 aribwo akiva mu bugimbi ndetse muri icyo gihe, abari muri icyo kigero baba bafite amaraso ashyushye, ku buryo bishobora kubashora mu byaha mu buryo bworoshye kuko ubushishozi bwabo buba buri hasi,6 akwiye kugabanyirizwa ibihano, kugira ngo nyuma yo gutekereza ku cyaha yakoze azabone amahirwe yo gusubira muri sosiyete yaragororotse, ndetse n’umwana wavutse muri icyo cyaha azagire amahirwe yo kubona se no kuba yakwitabwaho nawe, bityo igihano cy’igifungo cya burundu yari yahawe n’Urukiko Rukuru kikaba gisimbujwe igihano cy’igifungo cy’imyaka icumi (10 ans). [26] Ku bijyanye n’isubika gihano Nsabimana Jean Bosco na Avoka we basaba, Urukiko rurasanga kuba ahanishijwe igihano kiri hejuru y’imyaka 5, nta subika gihano rishoboka.7 haruguru, bitaba impamvu yo kutagabanyiriza igihano uwemeye icyaha mu buryo budashidikanywaho, bikemerwa n’urukiko. 6Reba urubanza n°RPAA 0239/09/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 8/11/2013, aho urwo Rukiko rwemeje ko kuba NIYITEGEKA Samson yari agisohoka mu bugimbi agifite amaraso ashyushye nabyo byatuma ahabwa impamvu nyoroshyacyaha akagabanyirizwa ibihano. -Reba na none urubanza N°RPAA 00387/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/12/2018, haburana Ubushinjacyaha na MUGIRANEZA Jean Bosco, paji ya 6, igika cya 17. -Reba na none urubanza n° RPAA 00263/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/05/2021, haburana Ubushinjacyaha na MUTANGANA Gilbert, paji ya 7 igika cya 21. -Urubanza No RPAA 00013/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/12/2021 haburana Ubushinjacyaha na HABIYAKARE Olivier, P.6 igika cya 24. 7Ingingo ya 64 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 ryavuzwe haruguru nk’uko ryahinduwe n’Itegeko nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019.
## Page 8
III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [27] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Nsabimana Jean Bosco bugamije kugabanyirizwa igihano bufite ishingiro; [28] Rwemeje ko urubanza n˚ RPA 00288/2019/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru, ku wa 08/11/2019, ruhindutse ku birebana n’ibihano; [29] Ruhanishije Nsabimana Jean Bosco igifungo cy’imyaka icumi (10 ans) ku cyaha cyo gusambanya umwana byakurikiwe no kubana nawe nk’umugabo n’umugore; [30] Rutegetse ko amafaranga y’amagarama y’urubanza aherera ku Isanduku ya Leta, kubera ko Nsabimana Jean Bosco aburana afunze.