NYIRINKINDI v. ENERGY DEVELOPMENT CORPORATION LIMITED (EDCL)
The appeal was filed after the statutory one-month period, and the applicant failed to comply with the legal deadline for appeals. Therefore, the appeal is inadmissible and must be rejected.
Source-derived case information.
- Citation
- RADAA 00018/2024/CA
- Parties
- Applicant: Nyirinkindi Amiel; Respondent: Energy Development Corporation Limited (EDCL)
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 13 February 2025
- Case Number
- RADAA 00018/2024/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed as inadmissible
- Legal Topics
- Appeal Deadlines, Compensation for Expropriation, Court Fees, Timeliness of Appeal
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Nyirinkindi Amiel
Applicant
Energy Development Corporation Limited (EDCL)
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether Nyirinkindi Amiel filed the appeal within the statutory deadline
- 2 Whether EDCL owes compensation for expropriation
- 3 Entitlement to court fees and advocate's fees
Ratio Decidendi
The appeal was filed after the statutory one-month period, and the applicant failed to comply with the legal deadline for appeals. Therefore, the appeal is inadmissible and must be rejected.
Court Disposition
appeal dismissed as inadmissible
Orders
- Nyirinkindi Amiel to pay EDCL 500,000 Frw for advocate's fees
- Nyirinkindi Amiel to pay EDCL 200,000 Frw for court costs
Full Case Text
Judgment text and source record
19 paragraphs
# NYIRINKINDI v. ENERGY DEVELOPMENT CORPORATION LIMITED (EDCL)
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-02-13 - Case/document no.: RADAA 00018/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
NYIRINKINDI v. ENERGY DEVELOPMENT CORPORATION LIMITED (EDCL) [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RADAA 00018/2024/CA (Ngagi, P.J.) 13 Gashyantare 2025] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano – Ibihe byo kujurira – Igihe ntarengwa cyo kujurira ni ukwezi kumwe (1) kubarwa kuva ku munsi umuburanyi yamenyeyeho ko urubanza rwasomwe – Ibihe by’ubujurire byagenwe mu mezi no mu mwaka, bibarwa kuva ku munsi igikorwa cyabereyeho kugeza ku munsi ubanziriza itariki ya nyuma igikorwa kigomba kurangiriraho, ibyo byaba bitubahirijwe, ikirego nticyakirwe. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, Nyirinkindi arega Energy Development Corporation Limited (EDCL) asaba ko Urukiko rwayitegeka kwishyura indishyi ikwiye irebana n’iyimurwa ry’inzu ye ku hazanyuzwa umuyoboro w’amashanyarazi Rusumo – Shango, ndetse n’indishyi zinyuranye. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rwemeza ko ikirego cya Nyirinkindi gifite ishingiro ko Inyubako ya Nyirinkindi Amiel iri mu kibanza gifite UPI: Nº1/02/11/03/3090, kuri metero kare 1363 iri mu muyoboro w’amashanyarazi Rusumo-Shango, zigomba gukurwaho. Rutegeka EDCL guha Nyirinkindi indishyi ikwiye yabariwe ku nzu ze n’ikibanza zingana na 37.043.891 Frw. EDCL yajuririye mu Rukiko Rukuru ivuga ko nta muyoboro w’amashanyarazi unyura hejuru y’inzu za Nyirinkindi; ahubwo umuyoboro wagombaga gutuma yishyurwa wahinduriwe aho uzanyura, kandi akaba adafite amazu muri iyo nzira y’amashanyarazi nshya, ari yo mpamvu yishyuwe gusa 5% yo kuba yari yabariwe bikarangira EDCL ihinduye umushinga. Bityo ko anabaye yishyurwa yagenerwa gusa amafaranga y’ibati rimwe rifite igice gikora mu muyoboro ho cm 25, isoza isaba amafaranga y’ikurkiranarubanza n’igihembo cya Avoka yo ku rwego rwa mbere no ku rwego rw’ubujurire. Urukiko Rukuru rwaciye urubanza rwemeza ko ubujurire bwa EDCL bufite ishingiro, rwemeza ko nta ndishyi ikwiye Nyirinkindi akwiye guhabwa irebana n’iyimurwa ry’inzu ye kuhazanyuzwa umuyoboro w’amashanyarazi Rusumo–Shango. Nyirinkindi yajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire, mu iburanisha ry’urubanza EDCL itanga inzitizi ishingiye kukuba Nyirinkindi yararengeje ibihe byo kujurira, aho ivuga ko Nyirinkindi yagombaga kujurira bitarenze ku wa 04/02/2024, ariko we akaba yarajuriye ku wa 07/02/2024. Inavuga ko mu gihe Urukiko rwabibona ukundi rugasanga yarubahirije ibihe byo kujurira, rwabona ko impamvu z’ubujurire zitasuzumwa kuko zatanzwe mu bihe bidakurikije amategeko. Avuga ko urubanza rujuririrwa rwaciwe ku wa 05/01/2024, kopi yarwo ishyirwa muri sisitemu ku wa 27/01/2024, ariko Nyirinkindi ashyira imyanzuro ye y’ubujurire muri sisitemu ku wa 05/12/2024, ko n’inyandiko yise umwanzuro w’inyongera yayishyize muri sisitemu ku wa 28/02/2024, bityo ko impamvu z’ubujurire zatanzwe nyuma y’ibihe biteganywa n’amategeko, kuko igihe ntarengwa cyo kugaragaza impamvu z’ubujurire cyararangiye ku wa 26/02/2024. Nyirinkindi yiregura avuga ko inzitizi itahabwa ishingiro kuko atajuriye kuri 07/02/2024 nkuko EDCL ibivuga ahubwo we yajuriye ku wa 02/02/2024 nyuma yuko urubanza rusomewe kuwa 05/01/2024, bityo ko yubahirije ibihe biteganywa n’amategeko, kuko yajuriye ku munsi wa 23.
## Page 2
Avuga kandi ko ajurira yatanze impamvu y’ubujurire imwe kandi ko yayitanze mu gihe, ko izindi mpamvu zinyongera yazitanze ikirego kimanze kwakirwa. Incamake y’icyemezo: Igihe ntarengwa cyo kujurira ni ukwezi kumwe (1) kubarwa kuva ku munsi umuburanyi yamenyeyeho ko urubanza rwasomwe. Ibihe by’ubujurire byagenwe mu mezi no mu mwaka, bibarwa kuva ku munsi igikorwa cyabereyeho kugeza ku munsi ubanziriza itariki ya nyuma igikorwa kigomba kurangiriraho, ibyo byaba bitubahirijwe, ikirego nticyakirwe. Inzitizi yo kutubahiriza ibihe byo kujurira ifite ishingiro. Amagarama ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 148 n’iya 277. Imanza zifashishijwe: RCOMAA 00025/2022/CA; RICHARDSTONE GENERAL TRADING Ltd vs COGEBANQUE Plc rwaciwe n’Urukiko rwUbujurire ku wa 04/11/2022. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Nyirinkindi Amiel avuga ko mu mwaka wa 2017 abakozi ba ENERGY DEVELOPMENT CORPORATION LIMITED (EDCL) bagiye iwe, bamubwira ko baje kubarura igice cy’ubutaka bwe n’ibiburiho buzanyurwaho n’umuyoboro w’amashanyarazi azava Rusumo akaruhukira i Shango, uwo mwaka urangira atamenyeshejwe ibyavuye muri iryo barura. Ko ku wa 14/06/2018, yandikiye Umuyobozi Mukuru wa EDCL amusaba kumumenyesha ibyavuye mu ibarura ry’umutungo we, anamusaba uburenganzira bwo kwishakira Umugenagaciro wigenga, hanyuma ku wa 24/08/2018, ikamumenyesha ko imitungo ye ifite agaciro ka 24.779.958 Frw; bityo ko ari yo azahabwa kubera ko byari biteganyijwe ko amashanyarazi azanyura hejuru y’inzu ye; kandi ko abaje kubarura iyo mitungo bamubwiye ko azimuka agatura hirya y’umuyoboro w’amashanyarazi muri metero mirongo itatu n’enye (34). [2] Asobanura ko ku wa 29/08/2018, EDCL yakoze igenagaciro mvuguruza ringana na 56.035.185 Frw, Umugenagaciro wa EDCL n’umugenagaciro wakoze igenagaciro mvuguruza bemeranyijwe ko agaciro k’umutungo wimurwa ari 30.417.946 Frw, ariko Nyirinkindi Amiel ntiyemera icyo giciro, ngo kuko icyo cyemezo cyari cyafashwe n’urwego rutabifitiye ububasha. Ku wa 16/08/2019, EDCL yashyikirije Nyirinkindi Amiel umushinga uvuga ko yemeje ko ku mutungo we wabazwe azahabwa indishyi ikwiye ya 42.099.080 Frw, ko n’imara kumwishyura azimuka nk’uko umushinga wabiteganyaga. [3] Nyirinkindi Amiel avuga ko abakozi ba EDCL bamuhaye ifishi yagombaga gusinywaho n’abayobozi batandukanye, maze ku wa 16/08/2019, Umuyobozi w’Akagari ka Kibenga n’uw’Umurenge wa Ndera bakayisinya, ku wa 18/08/2019, Njyanama y’Akarere ka Gasabo nayo
## Page 3
igasinya, maze dosiye igasubizwa EDCL kugira ngo izamwishyure; hanyuma ntimwishyure, ku wa 20/01/2020, akayandikira ayibutsa kumwishyura ariko ntigire icyo imusubiza, mu ibaruwa yayo nº 11.07/023/949/MD-EDCL/GG/BT/nn EDCL ikamwandikira imusaba ko yaza igakora ibarura ry’umutungo we uzangirizwa n’umuyoboro w’amashanyarazi uri kubakwa. Avuga ko ku wa 18/05/2020, Me Manirakiza Claude mu mwanya we yasubije iyo baruwa yibutsa EDCL ko Nyirinkindi Amiel atigeze yanga ko umutungo ubarurwa, ko ahubwo ari yo yananiwe kuzuza inshingano zayo ngo kuko yari yarabaruye, inzego zibishinzwe zigasinya, naho yo ikanga gushyira mu bikorwa ibyo yasinyiye. [4] Asobanura ko EDCL imaze kwanga kumwishyura agaciro k’inyubako ze, yamuhaye 5% y’agaciro bari bazibariye kubera ko yari yaratinze kumwishyura, nyuma y’aho ikaza kubarura ibizangizwa n’aho insinga z’amashanyarazi zizanyura ndetse n’ubutaka, kuko ntacyo yari kuzongera kuhakorera kubera ko izo nsinga zizaba zifite 220KV, kandi ko bateganyaga ko azimuka agatura hirya y’izo nsinga muri metero mirongo itatu n’enye (34). Hashingiwe ku ngingo ya 34 y’itegeko ryerekeye kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange, Nyirinkindi Amiel yareze EDCL mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge arusaba indishyi ikwiye irebana n’iyimurwa ry’inzu ye ku hazanyuzwa umuyoboro w’amashanyarazi Rusumo – Shango, n’indishyi zinyuranye. [5] EDCL yireguye ivuga ko yatanze indishyi za 5% kubera kwimura umuyoboro w’amashanyarazi, ko yamaze kuwimura kandi ko utakinyujijwe aho inzu za Nyirinkindi Amiel zubatse, kandi kuba yarisubiyeho yabitangiye indishyi ikwiye ya 5% by’agaciro k’ibyari byabazwe, bityo ko nta kindi kibazo akwiye kuzana mu Rukiko, ndetse ikaba yaratakaje inyungu yo kumwimura aho atuye ; kandi ko idakwiye guhatirwa kwimura umuntu ahantu idakeneye gukoresha kuko umuyoboro wamaze kwimurirwa ahandi. Byongeye kandi ko indishyi zo kwisubiraho zidashobora kubangikanywa n’indishyi ikwiye yo kwimura umuntu ku bw’inyungu rusange. [6] Mu rubanza RAD 00165/2021/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 04/04/2022 rwemeje ko : Ikirego cya Nyirinkindi Amiel arega Energy Development Corporation Limited gifite ishingiro ; Inyubako ya Nyirinkindi Amiel iri mu kibanza gifite UPI : Nº1/02/11/03/3090, kiri mu Murenge wa Ndera, Akagari ka Kirenga, Umudugudu wa Burunga kuri metero kare 1363 iri mu muyoboro w’amashanyarazi Rusumo-Shango, izo nyubako zikaba zigomba gukurwaho ; Energy Development Corporation Limited iha Nyirinkindi Amiel indishyi ikwiye yabariwe ku nzu ze n’ikibanza zingana n’amafaranga y’u Rwanda miliyoni mirongo itatu na zirindwi ibihumbi mirongo ine na bitatu namagana inani na mirongo icyenda na rimwe (37.043.891 Frw) ; Inyubako zubatse kuri meterokare 1363 z’ubutaka bw’aho izo nyubako ziri zisenywa ubwo buso bugakurwa ku cyangombwa cya Nyirinkindi Amiel bukaba umutungo wa EDCL ibifashijwemo n’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe imikoreshereze n’imicungire y’ubutaka, Nyirinkindi Amiel agahabwa icyangombwa gihwanye n’ubutaka asigaranye hitawe no ku rubanza RAD 00167/2021/TGI/NYGE ;
## Page 4
Energy Development Corporation Limited iha Nyirinkindi Amiel indishyi z’igihembo cya Avoka, ikurikiranarubanza n’ingwate y’igarama zingana na amafaranga y’u Rwanda ibihumbi magana arindwi na makumyabiri (720.000 Frw) ; [7] EDCL yajuririye Urukiko Rukuru inenga kuba Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwarayitegetse kwishyura ingurane y’amazu ya Nyilinkindi Amiel ruvuga ko ari mu nzira y’amashanyarazi bityo akaba agomba kwishyurwa kandi atari uko ibintu bimeze, kuko nta muyoboro w’amashanyarazi unyura hejuru y’inzu za Nyirinkindi Amiel; ahubwo umuyoboro wagombaga gutuma yishyurwa wahinduriwe aho uzanyura, Nyilinkindi Amiel akaba adafite amazu muri iyo nzira y’amashanyarazi nshya, ari yo mpamvu yishyuwe gusa 5% yo kuba yari yabariwe bikarangira EDCL ihinduye umushinga. Avuga kandi ko agize amafaranga agenerwa yagenerwa gusa amafaranga y’ibati rimwe rifite igice gikora mu muyoboro ho cm 25, isoza isaba amafaranga y’ikurkiranarubanza n’igihembo cya Avoka yo ku rwego rwa mbere no ku rwego rw’ubujurire. [8] Nyirinkindi Amiel yireguye avuga ko ibyo EDCL ivuga ko yimuye umuyoboro w’amashanyarazi atari ukuri, ko kandi n’aho umuyoboro unyuze umubangamiye kuko ubundi bamubwiraga ko agomba kujya hirya ho metero 35, none bakaba bahindura bakavuga ko ari metero 15, nyamara nabwo umucamanza wakoze iperereza akaba yarasanze umuyoboro uri kuri metero 11. Bityo ko indishyi zose asaba akwiye kuzihabwa cyane ko indishyi ikwiye ku mutungo we yari yaramaze kuyumvikana ho na EDCL, impande zombi zikayisinyira. Mu gusoza atanga ubujurire bwuririye ku bundi asaba ko hakorwa irindi genenagaciro, amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza. [9] Mu rubanza RADA 00035/2022/HC/KIG rwaciwe ku wa 05/01/2024, Urukiko Rukuru rushingiye ku Mabwiriza n° 01/GL/EL-EWS/RURA/2015 agena inzira y’umuyoboro w’amashanyarazi (Guidelines n° 01/GL/EL-EWS/RURA/2015 on Right-of-way for Power Lines, adopted by The Regulatory Board of Rwanda Utilities Regulatory Authority (RURA), yatangajwe ku rubuga rwa murandasi rwa RURA no ku gishushanyo cy’umuhanga cyatanzwe na EDCL hamwe n’icyatanzwe na Nyirinkindi Amiel, rwemeje ko : a. Ubujurire bwa EDCL Ltd bufite ishingiro ; b. Ubujurire bwuririye ku bundi bwa Nyirinkindi Amiel nta shingiro bufite ; c. Imikirize y’urubanza rwajuririwe ihindutse kuri byose ; d. Nta ndishyi ikwiye irebana n’iyimurwa ry’inzu ya Nyirinkindi Amiel kuhazanyuzwa umuyoboro w’amashanyarazi Rusumo–Shango Nyirinkindi Amiel agomba guhabwa kubera impamvu zasobanuwe ; e. Nyirinkindi Amiel aha EDCL Ltd 800.000 Frw akubiyemo ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka yo kuri urwo rwego n’urwarubanjirije, akayisubiza 40.000 Frw yatanzeho ingwate y’amagarama, naho amafaranga yatanzweho ingwate y’amagarama agahera mu Isanduku ya Leta nk’amagarama y’uru rubanza. [10] Nyirinkindi Amiel yajuririye uru Rukiko, ubujurire bwe bwandikwa kuri RADAA 00018/2024/CA. Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 05/02/2025, Nyirinkindi Amiel
## Page 5
yunganiwe na Me Mukahiganiro Julienne, naho Energy Development Corporation Limited (EDCL) ihagarariwe na Me Munyentwali Jean Maurice, hasuzumwa inzitizi ijyanye no kumenya niba Nyirinkindi Amiel yarajuriye atinze yatanzwe na EDCL. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYABYO 1.Kumenya niba Nyirinkindi Amiel yaratinze kujurira ku buryo ubujurire bwe butagomba kwakirwa [11] Uhagarariye EDCL avuga ko ubujurire bwa Nyirinkindi Amiel budakwiye kwakirwa ngo busuzumwe kuko atubahirije ibihe byo kujurira. Asobanura ko urubanza rujuririrwa RADA 00035/2022/HC/KIG rwaciwe ku wa 05/01/2024, uwo munsi inyandikomvugo y’isomwa ryarwo ishyirwa muri sisitemu, ko rero Nyirinkindi Amiel yagombaga kujurira bitarenze ku wa 04/02/2024, ariko we akaba yarajuriye ku wa 07/02/2024, nk’uko bigaragara muri sisitemu, ko kandi ari nawo munsi yishyuye igarama. Bityo ko hashingiwe ku ngingo ya 148, igika cya 1 n’icya 2, y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ko igihe ntarengwa cyo kujurira ari ukwezi kumwe (1) gitangira kubarwa kuva ku munsi umuburanyi yamenyeyeho ko urubanza rwasomwe, ko kandi umuburanyi wari uhari iburanisha ripfundikirwa, n’iyo yaba atari ahari umunsi w’isomwa ry’urubanza, afatwa nk’uwamenye igihe urubanza rwasomewe, asanga ubujurire bwe butagomba kwakirwa, kuko bwatanzwe impitagihe. [12] Avuga kandi ko Urukiko rubibonye ukundi rugasanga yarubahije ibihe byo kujurira, asaba ko impamvu ze z’ubujurire zitasuzumwa kuko zatanzwe mu bihe bidakurikije amategeko. Asobanura ko urubanza rujuririrwa rwaciwe ku wa 05/01/2024, kopi y’urubanza rujurirwa ishyirwa muri sisitemu ku wa 27/01/2024, ariko Nyirinkindi Amiel ashyira imyanzuro ye y’ubujurire muri sisitemu ku wa 05/12/2024, ko n’inyandiko yise umwanzuro w’inyongera yayishyize muri sisitemu ku wa 28/02/2024, bityo ko impamvu z’ubujurire zatanzwe nyuma y’ibihe biteganywa n’amategeko, kuko igihe ntarengwa cyo kugaragaza impamvu z’ubujurire cyararangiye ku wa 26/02/2024. [13] Nyirinkindi Amiel n’umwunganira biregura kuri iyi nzitizi bavuga ko nta shingiro ifite kuko Nyirinkindi Amiel yajuriye ku wa 02/02/2024, nk’uko bigaragara muri parties’ submissions. Basobanura ko urubanza rujuririrwa RADA 00035/2022/HC/KIG rwasomwe ku wa 05/01/2024, akajurira ku wa 02/02/2024, bityo ko yubahirije ibihe biteganywa n’amategeko, kuko yajuriye ku munsi wa 23. [14] Bakomeza basobanura ko bashingiye ku biteganywa n’ingingo ya 21 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryavuzwe haruguru basanga kugira ngo Umwanditsi w’Urukiko yakire ikirego asuzuma ibintu bigera kuri 5 harimo ibihe byo kujurira, ko n’Umwanditsi w’uru Rukiko yagaragaje ko Nyirinkindi Amiel yajuriye ku gihe, gusa ntiyakira ikirego ngo kubera ko kitari mu bubasha bw’Urukiko, nyuma yo gutakambira Perezida w’Urukiko rw’Ubujurire ikirego kibona kwakirwa. [15] Bavuga kandi ko Nyirinkindi Amiel atajuriye ku wa 07/02/2024 nk’uko uhagarariye EDCL abivuga, ariko ko nubwo yaba yarajuriye kuri iyo tariki nabwo yaba yarajuriye mu gihe hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 275 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryavuzwe haruguru,
## Page 6
iteganya ko ku bihe bibarwa mu minsi cyangwa mu masaha, bibarwa umunsi ku munsi, n’isaha ku isaha hakurikijwe igihe bimara kandi umunsi igikorwa cyakoreweho ntubarwamo, ahubwo habarwa umunsi wa nyuma kigomba kurangiriraho. [16] Bakomeza bavuga ko mu gihe Nyirinkindi Amiel yajuriraga ku wa 02/02/2024, yatanze impamvu y’ubujurire imwe kandi ko yayitanze mu gihe, ko izindi mpamvu zinyongera yanzitanze ikirego kimanze kwakirwa. Bavuga na none, ko ku wa 28/02/2024, Nyirinkindi Amiel yashyize umwanzuro w’inyongera muri dosiye nyuma y’uko abonye kopi y’urubanza bitandukanye n’ibyo uhagarariye EDCL avuga ko yatanze impamvu z’ubujurire mu kwezi kwa 12/2024. UKO URUKIKO RUBIBONA [17] Ingingo ya 148, igika cya 1 n’icya 2, y’Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira : “Igihe ntarengwa cyo kujurira ni ukwezi kumwe (1) gitangira kubarwa kuva ku munsi umuburanyi yamenyeyeho ko urubanza rwasomwe. Umuburanyi wari uhari iburanisha ripfundikirwa, n’iyo yaba atari ahari umunsi w’isomwa ry’urubanza, afatwa nk’uwamenye igihe urubanza rwasomewe.” [18] Ingingo ya 277 y’Iryo Tegeko iteganya ibikurikira : ”Ku bihe byagenwe mu mezi no mu mwaka, bibarwa kuva ku itariki ibanza kugeza ku munsi ubanziriza itariki ya nyuma igikorwa kigomba kurangiriraho”. Naho ingingo ya 129, igika cya 1 n’icya 2 y’iryo Tegeko iteganya ibikurikira : “Impamvu ituma ikirego kitakirwa igaragazwa mu myanzuro yo kwiregura. Iyo ari indemyagihugu, nko kurenza igihe cyo kujurira, kutagira ububasha, ubushobozi cyangwa inyungu byo kurega, ishobora kubyutswa n’umuburanyi cyangwa urukiko rubyibwirije igihe icyo ari cyo cyose.” [19] Izi ngingo zisomewe hamwe zumvikanisha ko igihe ntarengwa cyo kujurira ari ukwezi kumwe (1) gitangira kubarwa kuva ku munsi umuburanyi yamenyeyeho ko urubanza rwasomwe, ko n’iyo yaba adahari urubanza rusomwa ariko yari ahari rupfundikirwa, afatwa nk’uwamenye igihe urubanza rwasomewe. Zumvikanisha kandi ko mu bihe byagenwe mu mezi no mu mwaka, bibarwa kuva ku munsi igikorwa cyabereyeho kugeza ku munsi ubanziriza itariki ya nyuma igikorwa kigomba kurangiriraho, ko kandi mu gihe ibyo bihe bitubahirijwe ikirego kitakirwa. Mu yandi magambo, umuburanyi wari uhari urubanza rupfundikirwa agomba kujurira bitarenze itariki ibanziriza iy’urubanza ajuririra rwasomeweho y’ukwezi gukurikira uko urubanza rwasomeweho, yaba atabyubahirije ikirego cye cy’ubujurire nticyakirwe. [20] Mu rubanza RCOMAA 00025/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw”Ubujurire ku wa 04/11/2022, haburana RICHARDSTONE GENERAL TRADING Ltd na COGEBANQUE Plc, Urukiko rwatanze umurongo ko mu bihe bibarwa mu mezi no mu mwaka, iyo itariki ya nyuma ihuriranye n’ikiruhuko cyangwa ikaba iy’impera z’icyumweru, icyo gihe cyongerwaho umunsi ukurikira w’akazi. [21] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igaragaza ko urubanza rujuririrwa RADA 00035/2022/HC/KIG rwaciwe ku wa 05/01/2024, Nyirinkindi Amiel arujuririra ku wa 07/02/2024, saa sita n’iminota mirongo ine n’itatu (12:43) nk’uko bigaragara mu gice cya dosiye cyiswe: General information, ahanditse Case submitted: 07/02/2024 12:43. Igaragaza kandi ko
## Page 7
Nyirinkindi Amiel yishyuye igarama ku wa 07/02/2024 saa tanu n’iminota mirongo itatu (11:30), nk’uko bigaragara mu gice cya dosiye cyise Court fees, ahanditse: Payment Date:07/02/2024 11:30, Billing Number:880207363962. [22] Urukiko rurasanga, kuba urubanza rujuririrwa RADA 00035/2022/HC/KIG rwaraciwe ku wa 05/01/2024, hashingiwe ku biteganywa n’ingingo z’amategeko zibukijwe haruguru, umunsi wa nyuma wo kujurira wari kuba ku wa 04/02/2024. Ariko kubera ko uwo munsi wari umunsi w’ikiruhuko (impera y’icyumweru) kuko hari ku cyumweru (Sunday/Dimanche), bikaba rero byumvikana ko Nyirinkindi Amiel yagombaga kujurira ku munsi ukurikira w’akazi, ni ukuvuga ku wa mbere (Monday/Lundi) tariki ya 05/02/2025, bityo kuba yarajuriye ku wa 07/02/2024, biragaraga ko atubahirije ibihe biteganywa n’amategeko, ubujurire bwe bukaba butagomba kwakirwa kuko bwatanzwe impitagihe. [23] Ku byo Nyirinkindi Amiel n’umwunganira bavuga ko yajuriye ku wa 02/02/2024, nk’uko bigaragara muri parties’ submissions, ko rero yubahirije ibihe biteganywa n’amategeko, Urukiko rurasanga nta shingiro bifite, kuko ibihe byo kujurira bitareberwa mu gice cya dosiye cyiswe : parties’ submissions nk’uko Nyirinkindi Amiel n’umwunganira bashaka kubyumvikanisha, ahubwo icyo gice kigenewe kuzuzamo imyanzuro; bityo kuba muri icyo gice hari byo yujujemo bijyanye n’imyanzuro ye birimo imiterere y’urubanza (case summary) n’ibijyanye n’ububasha bw’Urukiko (Court Jurisdiction) bigaragara ko byashyizemo ku wa 02/02/2024, ntaho bihuriye n’itariki yo kujurira kuko muri sisitemu ya IECMS ushobora kuzuzamo imyanzuro ariko ntiwohereze ikirego mu Rukiko; rero ntabwo ibyo byerekana ko yajuriye ku wa 02/02/2024. Ikindi, kigaragaza ko atajuriye ku wa 02/02/2024 ni uko yishyuye igarama ku wa 07/02/2024, akaba rero atari kujurira atarishyura igarama kandi atagaragaza ko arisonewe. [24] Urukiko rurasanga ibyo Nyirinkindi Amiel n’umwunganira bavuga ko nubwo Nyirinkindi Amiel yaba yarajuriye ku wa 07/02/2024, nabwo yaba yarajuriye mu gihe hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 275 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 yibukijwe haruguru, nta shingiro byahabwa, kuko nk’uko byasobanuwe haruguru yagombaga kujurira mu kwezi kumwe kuva urubanza rusomwe. Bityo rero ntabwo ibihe by’ubujurire bwe byari kubarwa hashingiwe ku ngingo ya 275 ivuga ku bihe bibarwa mu minsi nk’uko ashaka kubyumvikanisha. Naho ibyo bavuga ko Umwanditsi yemeje ko Nyirinkindi Amiel yubahirije ibihe byo kujurira, Urukiko rurasanga na byo nta shingiro bifite, kuko icyemezo cy’Umwanditsi kidashobora gutuma inteko iburanisha urubanza idasuzuma ko ibihe byo kujurira byubahirijwe, cyane ko ibijyanye n’ibihe byo kurega ari indemyagihugu. 2. Kumenya niba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa muri uru rubanza afite ishingiro [25] Nyirinkindi Amiel n’umwunganira basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Energy Development Corporation Limited kumwishyura miliyoni eshanu (5.000.000 Frw) y’igihembo cya Avoka cyo kuva ku rwego rubanza kugera kuri uru rwego, miliyoni ebyiri (2.000.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, yo kuva ku rwego rubanza kugera kuri uru rwego, n’ibihumbi mirongo irindwi (70.000 Frw) y’amagarama yatanze ku rwego rubanza no kuri uru rwego. [26] Uhagarariye EDCL ashingiye ku ngingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ivuga ku mafaranga y’ibyagiye ku rubanza, asaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka
## Page 8
Nyirinkindi Amiel guha Energy Development Corporation Limited amafaranga miliyoni imwe (1.000.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’ibihumbi magana atatu (300.000 Frw) y’ikurikiranarubanza yo kuri uru rwego. UKO URUKIKO RUBIBONA [27] Ku bijyanye n’amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza asabwa, ingingo ya 111 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira : “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [28] Urukiko rurasanga, kuba Nyirinkindi Amiel yarajuriye byaratumye EDCL ikurikirana uru rubanza inashaka Avoka wo kuyiburanira. Hashingiwe rero ku ngingo ya 111 yibukijwe haruguru, birumvikana ko amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza EDCL isaba afite ishingiro, ariko ayo isaba ni menshi harebwe ko urubanza rugarukiye ku nzitizi ; bityo mu bushishozi bwarwo rukaba rugeneye EDCL amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’amafaranga ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, kuri uru rwego, agomba gutangwa na Nyirinkindi Amiel. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [29] Rwemeje ko inzitizi yo kutubahiriza ibihe byo kujurira yatanzwe na ENERGY DEVELOPMENT CORPORATION LIMITED (EDCL), ifite ishingiro. [30] Rwemeje ko ikirego cy‘ubujurire cyatanzwe na Nyirinkindi Amiel kitakiriwe kuko yatinze kujurira. [31] Rutegetse Nyirinkindi Amiel kwishyura ENERGY DEVELOPMENT CORPORATION LIMITED (EDCL) amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’amafaranga ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, kuri uru rwego. [32] Ruvuze ko ingwate y‘amagarama yatanzwe ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza.