NZARAMYIMANA vs. LETA Y’U RWANDA
The Court found that Nzaramyimana Alphonse was unlawfully dismissed because the decision was based on a draft job profile and profiles from other institutions, rather than an approved job profile for MINIJUST. Since the approved job profile later showed he met the requirements, the dismissal was not in accordance...
Source-derived case information.
- Citation
- RADA 00001/2022/CA
- Parties
- Appellant: Nzaramyimana Alphonse; Respondent: Leta y’u Rwanda (Minisiteri y’Abakozi ba Leta n’Umurimo)
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 19 October 2023
- Case Number
- RADA 00001/2022/CA
- Procedural Posture
- Administrative Appeal / Court of Appeal Judgment
- Outcome
- Appeal allowed in part; High Court decision reversed in all respects.
- Legal Topics
- Unlawful Dismissal, Public Service Employment, Job Profile Requirements, Compensation for Wrongful Termination
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Nzaramyimana Alphonse
Appellant
Leta y’u Rwanda (Minisiteri y’Abakozi ba Leta n’Umurimo)
Respondent
Procedural Posture
Administrative Appeal / Court of Appeal Judgment
Legal Issues
- 1 Whether Nzaramyimana Alphonse was unlawfully dismissed from public service without proper legal basis
- 2 Whether he is entitled to reinstatement or compensation for unlawful dismissal
- 3 Whether he is entitled to costs and attorney fees
Ratio Decidendi
The Court found that Nzaramyimana Alphonse was unlawfully dismissed because the decision was based on a draft job profile and profiles from other institutions, rather than an approved job profile for MINIJUST. Since the approved job profile later showed he met the requirements, the dismissal was not in accordance with the law. Compensation, rather than reinstatement, was ordered due to the position being filled.
Court Disposition
Appeal allowed in part; High Court decision reversed in all respects.
Orders
- The decision dismissing Nzaramyimana Alphonse from public service is set aside.
- The State (Ministry of Public Service and Labour) is ordered to pay Nzaramyimana Alphonse compensation of 4,445,942 Frw, plus 1,000,000 Frw for attorney fees and 300,000 Frw for costs, as detailed in the judgment.
Full Case Text
Judgment text and source record
33 paragraphs
# NZARAMYIMANA vs. LETA Y’U RWANDA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-10-19 - Case/document no.: RADA 00001/2022/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
NZARAMYIMANA vs. LETA Y’U RWANDA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RADA 00001/2022/CA – (Ngagi, J. P.) 19 Ukwakira 2023] Amategeko agenga imanza z’ubutegetsi – Umukozi wa Leta – Gusezerera umukozi wa Leta nta mpaka – Bifatwa ko umukozi usezerewe nta mpaka hashingiwe ku mushinga w’ibisabwa ku mwanya w’umurimo (job profile) w’ikigo cyangwa ku bisabwa by’umwanya w’umurimo w’ibindi bigo bya Leta, abasezerewe mu buryo budakurikije amategeko. Incamake y’ikibazo: Nzaramyimana wari umuyobozi ushinzwe agashami k’ubutegetsi n’abakozi muri Minisiteri y’Ubutabera yaje guhagarikwa by’agateganyo na Minisitiri w’abakozi ba Leta n’umurimo ashingiye ku Iteka rya Minisitiri w’Intebe rigena inshingano, imbonerahamwe n’incamake y’imyanya y’imirimo muri iyo Minisiteri y’Ubutabera kubera ko uwo mwanya w’umurimo yakoragaho wari wavanweho ku mbonerahamwe nshyashya y’imyanya y’imirimo. Yaje gusezererwa burundu mu bakozi ba Leta maze asaba ko yashyirwa mu mwanya mushya wa “Human Resources Management Specialist” kuko yari yujuje ibisabwa ndetse abifitiye ubushobozi n’uburambe ndetse anasaba ko mu gihe atawuhawe kuko atujuje ibisabwa, yashakirwa undi mwanya, ariko ntiyasubijwe bituma atanga ikirego mu Rukiko Rukuru asaba gukuraho icyo cyemezo cyo kumwirukana burundu kuko cyafashwe mu buryo budakurikije amategeko. Leta y’u Rwanda (MIFOTRA) yireguye ivuga ko yashyikirijwe raporo na Minisiteri y’Ubutabera igaragaza uburyo abakozi bayo bashyizwe mu mu myanya y’imirimo hakurikijwe imbonerahamwe nshya iteganywa muri iryo Iteka rya Minisitiri w’Intebe maze muri iyo raporo hakaba hagaragaramo ko umwanya w’umurimo w’Urega utari kuri iyo mbonerahamwe. Ibi byatumye ahagarikwa by’agateganyo maze nyuma y’amezi atandatu asezererwa nta mpaka mu bakozi ba Leta mu buryo bukurikije amategeko. Nyuma yo kumva imiburanire yabo Urukiko Rukuru rwemeje ko ikirego cy’Urega nta shingiro gifite kuko yasezerewe burundu mu bakozi ba Leta mu buryo bukurikije amategeko. Ibi byatumye ajuririra iki cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire aho avuga ko atumva impamvu ndetse n’icyashingiweho asezererwa nta mpaka mu gihe nta “Job profiles” yari yarasohotse ngo igaragaze ibisabwa ku mwanya wa “Human Resources Specialist”, ahubwo ikaba yaratangajwe nyuma yaramaze gusezererwa, iza igaragaza ko yari yujuje ibisabwa kuri uwo mwanya mushya. Ibi bigaragaza ko yahagaritswe by’agateganyo kandi asezererwa nta mpaka mu buryo bunyuranyije n’amategeko bityo, akaba asaba ko icyo cyemezo cyavanwaho agasubizwa mu kazi ariko bitakunda akabihererwa indishyi zinyuranye. Leta y’u Rwanda yo yiregura ivuga ko impamvu z’ubujurire bw’Urega nta shingiro zifite kuko hubahirijwe amategeko ubwo yasezererwaga mu bakozi ba Leta. Ivuga kandi ko kuba “job profile” itarasohokeye rimwe n’Iteka nta kosa ryarimo kuko yo ari inyandiko itegurwa, ikaganirwaho ndetse ikemezwa hagati yayo n’Urwego rwa Leta bireba. Isoza isaba uru Rukiko kwemeza ko icyemezo cyafashwe mu rubanza rujuririrwa kigumaho kuko icyemezo cyo gusezerera Urega nta mpaka, cyafashwe na Minisiteri y’Ubutabera nta mategeko cyishe dore ko mukureba ibisabwa kuri uwo
## Page 2
mwanya mushya hifashishijwe “job profile” y’ibindi bigo byari biwufite ku mbonerahamwe y’imyanya y’imirimo yabyo kandi ikaba yari ihuje niyo yari yoherereje MIFOTRA ngo iyemeze. Incamake y’icyemezo: 1. Mbere yo gufata icyemezo kandi rubyibwirije, Urukiko rushobora gupfundura iburanisha mu gihe rusanga hari ibyo rukeneye gusobanukirwa kurushaho bitasobanutse mu iburanisha kugira ngo ukuri kugaragare. 2. Iyo habayeho ivugurura mu rwego rwa Leta rigatera impinduka ku myanya y’imirimo cyangwa rigatera impinduka ku bisabwa ku myanya y’imirimo yari iriho, ni ngombwa ko ibisabwa kuri buri mwanya w’umurimo (job profiles) bigaragazwa kandi bikaba byaremejwe n’Urwego rubifitiye ububasha. 3. Bifatwa ko umukozi usezerewe nta mpaka hashingiwe ku mushinga w’ibisabwa ku mwanya w’umurimo (job profile) w’ikigo cyangwa ku bisabwa by’umwanya w’umurimo w’ibindi bigo bya Leta, abasezerewe mu buryo budakurikije amategeko. Ubujurire bufite ishingiro kuri bimwe. Urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru ruhindutse mu ngingo zarwo zose. Amategeko yashingiweho: Itegeko N°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 111 n’ya 180. Itegeko Nº 86/2013 ryo ku wa 11/09/2013 rishyiraho Sitati rusange y’abakozi ba Leta, ingingo ya 40. Iteka rya Perezida Nº 128/01 ryo ku wa 03/12/2020 ryerekeye gushaka abakozi ba Leta n’amahugurwa ahabwa abakozi bagitangira akazi, ingingo ya 31. Iteka rya Perezida Nº144/01 ryo ku wa 13/04/2017 rigena uburyo bwo gushaka no gushyira mu myanya abakozi ba Leta yakurikizwaga ubwo yasezererwaga ryasimbuwe n’Iteka rya Perezida Nº128/01 ryo ku wa 03/12/2020 ryerekeye gushaka abakozi ba Leta n’amahugurwa ahabwa abakozi bagitangira akazi, ingingo ya 4 n’iya 29. Iteka rya Minisitiri w’Intebe Nº 035/03 ryo ku wa 14/02/2020 rigena inshingano, imbonerahamwe n’incamake y’imyanya y’imirimo, imishahara n’ibindi bigenerwa abakozi muri Minisiteri y’Ubutabera/Serivisi z’Intumwa Nkuru ya Leta (MINIJUST), umugereka wa 1 n’uwa 2. Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA
## Page 3
[1] Nzaramyimana Alphonse yakoze muri Minisiteri y’Ubutabera (MINIJUST) guhera ku wa 20/03/2015 ari umuyobozi ushinzwe agashami k’ubutegetsi n’abakozi (Director of Administration and Human Resources Unity), kugeza ku wa 25/02/2020, ubwo Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo (MIFOTRA) yamwandikiraga ibaruwa imumenyesha ko ahagaritswe by’agateganyo, ashingiye ku Iteka rya Minisitiri w’Intebe Nº 035/03 ryo ku wa 14/02/2020 rigena inshingano, imbonerahamwe n’incamake y’imyanya y’imirimo, imishahara n’ibindi bigenerwa abakozi muri Minisiteri y’Ubutabera/Serivisi z’Intumwa Nkuru ya Leta (MINIJUST), no ku ibaruwa nimero 006/MO/CONF/2020/MC/ PS-SGO yo ku wa 26/02/2020 yanditswe na Minisitiri w’Ubutabera atanga raporo y’uburyo abakozi bashyizwe mu myanya hakurikijwe ishyirwa mu bikorwa ry’imbonerahamwe nshyashya. [2] Ku wa 28/02/2020, Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo, mu ibaruwa nimero 560/19.23 ashingiye ku bubasha yahawe na Nyakubahwa Minisitiri w’Intebe, yahagaritse Nzaramyimana Alphonse mu kazi by’agateganyo kubera ivanwaho ry’umwanya w’umurimo yakoragaho wa “Director of Human Resources and Administration Unit”. Ku wa 14/09/2020, Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo amwandikira ibaruwa nimero 1482/19.23 imumenyesha ko asezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta, kubera ko amezi atandatu (6) yo guhagarikwa by’agateganyo yari arangiye, uhereye ku wa 01/03/2020, ukageza ku wa 01/09/2020, kandi akaba atarabonye undi mwanya. [3] Ku wa 01/01/2022, Nzaramyimana Alphonse yatanze ikirego mu Rukiko Rukuru avuga ko ku wa 06/03/2020, yandikiye Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo ibaruwa amusaba gushyirwa ku mwanya wa “Human Resources Management Specialist” yerekana ko yujuje ibisabwa kuri uwo mwanya, asaba ko yashyirwa muri uwo mwanya kubera ko abifitiye ubushobozi n’uburambe, ariko ntiyasubizwa. Ku wa 24/08/2020, yongeye kwandikira Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo asaba gushyirwa muri uwo mwanya, anasaba ko mu gihe Minisitiri yasanga atujuje ibisabwa yashyirwa ahandi mu mirimo ya Leta nk’uko bikorwa mu gihe umukozi yahagaritswe by’agateganyo kubera ivanwaho ry’umurimo, ariko ntiyasubizwa. [4] Avuga kandi ko nyuma yo kubona adasubijwe, mu ibaruwa yo ku wa 04/09/2020 yatakambiye Komisiyo y’Abakozi ba Leta asaba kurenganurwa, maze ku wa 22/09/2020, imusubiza imumenyesha ko isanga nta karengane yagiriwe, ko kandi ku wa 14/09/2020, yasezerewe burundu mu bakozi ba Leta, ari nayo mpamvu yaregeye Urukiko arusaba gukuraho icyo icyemezo ngo kuko cyafashwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko. [5] Leta y’u Rwanda yireguye ivuga ko ku wa 14/02/2020, hatangajwe Iteka rya Minisitiri w’Intebe Nº035/03 ryo ku wa 14/02/2020 rigena intego, inshingano, imbonerahamwe y’imyanya y’imirimo bya Minisiteri y’ubutabera/serivisi z’intumwa Nkuru ya Leta, imishahara n’ibindi bigenerwa abakozi bayo (MINIJUST); ku wa 26/02/2020, MINIJUST yandikira MIFOTRA ibaruwa nimero 006/MO/CONF/2020/MC/PS-SGO iyishyikiriza raporo y’ishyirwa mu myanya ry’abakozi ku mbonerahamwe nshya y’imyanya y’imirimo ya MINIJUST, aho muri iyo raporo Nzaramyimana Alphonse wari “Director of Human Resourcesand Administration Unit” yagaragaraga ku rutonde rw’abakozi imyanya yabo yavuye ku mbonerahamwe nshya y’imyanya y’imirimo muri MINIJUST. [6] Ivuga kandi ko ku wa 28/02/2020, MIFOTRA yandikiye MINIJUST ibaruwa nimero 555/19.23 yemeza uburyo bwo gushyira abakozi mu myanya ku mbonerahamwe y’imyanya
## Page 4
y’imirimo, ku wa 28/02/2020, Nzaramyimana Alphonse ahagarikwa by’agateganyo; ku wa 14/09/2020, asezererwa nta mpaka mu bakozi ba Leta, kubera ko amezi atandatu (6) yo guhagarikwa by’agateganyo yari arangiye. Bityo ko yasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta mu buryo bukurikije amategeko. [7] Ku wa 03/12/2021, Urukiko Rukuru rwaciye urubanza RAD 00003/2021/HC/KIG rwemeza ko ikirego cya Nzaramyimana Alphonse gisaba Urukiko Rukuru gukuraho icyemezo cyafashwe ku wa 14/09/2020 kimusezerera nta mpaka mu bakozi ba Leta (Automatic removal from public service) nta shingiro gifite. Rutegeka ko amafaranga ibihumbi mirongo ine (40.000 Frw) yatanzweho ingwate y’amagarama ahera mu Isanduku ya Leta nk’amagarama y’uru rubanza. [8] Nzaramyimana Alphonse yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe bwandikwa kuri RADA 00001/2022/CA, urubanza ruburanishwa mu ruhame ku wa 13/09/2023, Nzaramyimana Alphonse yunganiwe na Me Manishimwe Antoine, naho Leta y’u Rwanda ihagarariwe na Me Habumuremyi Prosper. Nyuma y’uko urubanza rupfundikiwe ababuranyi batanze inyandiko zisobanura ibyo bavugiye mu iburanisha (notes de plaidoirie), ku wa 28/09/2023, mu rubanza rubanziriza urundi, Urukiko rusanga ari ngombwa ko rupfundura iburanisha kugira ngo ababuranyi basobanure ibikubiye muri izo nyandiko zabo, iburanisha ripfundurwa ku wa 05/10/2023, ababuranyi bunganiwe kandi bahagarariwe nka mbere. [9] Mu myanzuro ye no mu iburanisha, Nzaramyimana Alphonse avuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije amategeko n’amabwiriza ajyanye n’uburyo bwo gushyira mu myanya abakozi ba Leta mu gihe cyo kuvugurura urwego yakoragamo, asaba gusubizwa mu kazi byaba bidakunze agahabwa indishyi zijyanye nuko yasezererwe nta mpaka mu bakozi ba Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko, ndetse n’amafaranga y’ibyagiye ku rubanza. Uhagarariye Leta y’u Rwanda avuga ko ubujurire bwa Nzaramyimana Alphonse nta shingiro bufite kuko yasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta kubera ko umwanya wa “Director of Administration and Human Resources Unit” yakoragamo wari wavanweho hagashyirwaho uwa “Human Ressources Management Specialist” kandi akaba atari yujuje ibisabwa byari bikubiye muri “Job profiles” y’izindi nzego yasaga n’iya MINIJUST yari itaratangazwa, ko rero yasezerewe kuko hari hashize amezi atandatu (6) ahagaritswe by’agateganyo. Bityo ko n’indishyi asaba ntazo yahabwa kuko ntaho zishingiye, ariko ko Urukiko rubibonye ukundi nta wundi mwanya uhari yahabwa, kandi ko mu gihe rwamugenera indishyi hakurwamo amafaranga y’imperekeza yahawe mu gihe yasezererwaga nta mpaka mu bakozi ba Leta. [10] Urukiko rushingiye kuri izo mpaka, rusanga hakwiye gusuzumwa ibibazo bikurikira: - kumenya niba Urukiko Rukuru rwarirengagije ko Nzaramyimana Alphonse yasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta hirengagijwe amategeko n’amabwiriza; - kumenya niba hari uburenganzira Nzaramyimana Alphonse yavukijwe agomba gusubizwa; - kumenya niba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa muri uru rubanza afite ishingiro.
## Page 5
II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1. Kumenya niba Urukiko Rukuru rwarirengagije ko Nzaramyimana Alphonse yasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta hirengagijwe amategeko n’amabwiriza [11] Nzaramyimana Alphonse n’umwunganira bavuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije ko yasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta hirengagijwe amategeko n’amabwiriza harimo ingingo ya 40 y’Itegeko Nº 86/2013 ryo ku wa 11/09/2013, rishyiraho Sitati rusange igenga abakozi ba Leta ryakurikizwaga ubwo yasezererwaga mu kazi nta mpaka, yateganyaga uko bigenda iyo umwanya umukozi yakoragamo uvanwe ku mbonerahamwe y’imirimo, cyangwa ibisabwa ku mwanya yari ariho bihindutse akaba atabyujuje. Bavuga kandi ko rwirengagije ingingo ya 29 y’Iteka rya Perezida Nº144/01 ryo ku wa 13/04/2017 rigena uburyo bwo gushaka no gushyira mu myanya abakozi ba Leta yakurikizwaga ubwo yasezererwaga ryasimbuwe n’Iteka rya Perezida Nº128/01 ryo ku wa 03/12/2020 ryerekeye gushaka abakozi ba Leta n’amahugurwa ahabwa abakozi bagitangira akazi. Basobanura ko umwanya yakoragaho ari uwa “Director of Administration and Human Resources Unit” ukaza kuvanwaho mu ivugurura hagashyirwaho umwanya wa “Human Resources Management Specialist”, ariko ntihashyirweho “Job profiles” igaragaza ibisabwa kuri uwo mwanya mushya wari washyizweho. [12] Bakomeza bavuga ko batumva impamvu Nzaramyimana Alphonse yahagaritswe ku kazi by’agateganyo ku wa 01/03/2020, agasezererwa nta mpaka mu bakozi ba Leta 01/09/2020, kandi nta Job profiles irasohoka ngo igaragaze ibisabwa ku mwanya wa “Human Resources Specialist”, bakaba bibaza ibyo Leta yashingiyeho imusezerera nta mpaka mu gihe Job profiles yagombaga kubigaragaza yatangajwe ku wa 04/02/2021 yaramaze gusezererwa, ko rero ibyo bigaragaza ko hirengagijwe amategeko n’amabwiriza mu kumusezerera nta mpaka. Basobanura ko ibyo binashimangirwa na raporo y’igenzura ry’ishyirwa mu myanya y’abakozi, nyuma y’ivugurura ryakozwe na MINIJUST mu mwaka wa 2020, yakozwe na Komisiyo y’igihugu ishinzwe abakozi ba Leta muri Gashyantare/2023, aho ku rupapuro rwa 4 iyo Komisiyo yagaragaje ko yasanze abakozi barashyizwe mu myanya ibisabwa (Job profiles) bitaremezwa ngo bishingirweho, kuko byemejwe n’Urwego rubifitiye ububasha muri Gashyantare/2021 baramaze gushyirwa mu myanya. [13] Basobanura kandi ko ibyo bigaragaza ko yahagaritswe by’agateganyo kandi agasezererwa nta mpaka mu buryo bunyuranyije n’amategeko, kubera ko ibyasabwaga kugira ngo hubahirizwe ibikubiye mu ngingo ya 40 y’Itegeko Nº 86/2013 ryo ku wa 11/09/2013 rishyiraho Sitati rusange y’abakozi ba Leta byari bitaremezwa. [14] Bakomeza bavuga ko ku bijyanye n’ibyo uhagarariye Leta avuga ko hashingiwe kuri Job profiles y’izindi nzego za Leta zari zisanzwe zifite umwanya wa “Human Resources Specialist”, nta shingiro byagombaga guhabwa kuko Nzaramyimana Alphonse atagombaga gusezererwa hashingiwe kuri “Job profiles” y’izindi nzengo za Leta ahubwo MINIJUST yagombaga kurindira “Job profiles” yayo igatangazwa akaba ari yo ishingiraho ishyira abakozi mu myanya nk’uko n’ubusanzwe bikorwa; bityo rero ko itubahirije amategeko n’amabwiriza arebana n’uburyo abakozi bashyirwa mu myanya mu gihe hagabayeho ivugurura ry’inzego za Leta. [15] Basoza bavuga ko “Job profiles” ya MINIJUST yatangajwe ku wa 04/02/2021 igaragaza ko Nzaramyimana Alphonse yari yujuje ibisabwa ku mwanya wa “Human Resources Specialist”, ko
## Page 6
rero icyemezo cyo ku wa 14/09/2020 kimusezerera nta mpaka mu bakozi ba Leta cyafashwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko, bakaba basaba ko kivanwaho, agasubizwa mu kazi, byaba bidakunze agahabwa indishyi zo kuba yarasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko. [16] Uhagarariye Leta y'u Rwanda avuga ko impamvu z’ubujurire za Nzaramyimana Alphonse nta shingiro zifite, kubera impamvu zikurikira: - kuba yarasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta kuko hari hashize amezi atandatu (6) ahagaritswe by’agateganyo kubera ko umwanya yakoragamo wa “Director of Administration and Human Resources Unit” wari wavanweho, kandi umwanya wari washyizweho wa “Human Ressources Management specialist” atari yujuje ibisabwa kugira ngo awuhabwe; - kuba Urukiko Rukuru rwarasobanuye neza ko Minisiteri itari itegetswe kumva ibintu kimwe nawe, ngo igendere kuri “Job profiles” z’umwanya wa “Director of Administration and Human Resources Unity” nk'uko Nzaramyimana Alphonse yabyifuzaga, kuko we yarebaga ibiri mu nyungu ze nk'umukozi, naho Leta yo ikareba ibiri mu nyungu rusange z'urwego rwayo, ari nayo mpamvu yiyambaje ibyakoreshejwe mu zindi nzego; - kuba Minisiteri itaranyuranyije n’ibiteganywa n’Itegeko Nº 86/2013 ryo ku wa 11/09/2013 rishyiraho Sitati rusange y’abakozi ba Leta ndetse n’ibiteganywa n’Iteka rya Perezida rigena uburyo bwo gushaka abakozi no kubashyira mu mwanya n’amahame y’amategeko asanzwe akurikizwa; - kuba Nzaramyimana Alphonse yarahawe ibyo amategeko amuteganyiriza byose. [17] Avuga kandi ko kuba “Job profiles” itarasohokeye rimwe n'Iteka nta kosa ryarimo, kubera ko zidasohoka mu Iteka, cyane ko ari inyandiko itegurwa, ikaganirwaho ikanemezwa hagati ya MIFOTRA n’Urwego rwa Leta bireba, aha urwo rwego rukaba ari MINIJUST, ko kandi iyo Minisiteri yifashishije “Job profiles” yo muri 2014 yo mu zindi nzego za Leta zari zifite umwanya nk’uwo wa “Human Resources Management Specialist”, iyo “Job profiles” y’izo nzego ikaba yarasaga n’iyo MINIJUST yari yateguye ikayishyiriza MIFOTRA kugira ngo iyemeze, ko kuba rero Nzaramyimana Alphonse atari yujuje ibyasabwaga kuri uwo mwanya wa “Human Resources Management Specialist” byari bikubiye muri iyo Job profiles nta kosa Leta yakoze ryo kumusezerara nta mpaka mu bakozi ba Leta cyane ko hari hashize amezi atandatu (6) ahagaritswe by’agateganyo. [18] Avuga na none ko asaba Urukiko rw’Ubujurire kwemeza ko icyemezo cyafashwe mu rubanza RAD 00003/2021/HC/KIG kigumyeho, kubera ko icyemezo cyafashwe na MINIJUST nta mategeko cyishe, kandi ko cyafashwe n’ubifitiye ububasha akaba atararenze imbibi z'ububasha bwe. UKO URUKIKO RUBIBONA
## Page 7
[19] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba kuba ibisabwa ku mwanya wa Human Ressources Management Specialist (Job profiles) bitarahise bitangazwa hamwe n’Iteka rishyiraho uwo mwanya, hanyuma Leta ikifashisha ibisabwa kuri uwo mwanya byateganywaga mu zindi nzego zari zisanzwe zifite uwo mwanya byaba binyuranyije n’amategeko n’amabwiriza ku buryo Nzaramyimana Alphonse yaba yarasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko. [20] Ingingo ya 40, agace ka 3, y’Itegeko No 86/2013 ryo ku wa 11/09/2013 rishyiraho Sitati rusange igenga abakozi ba Leta ryakurikizwaga igihe Nzaramyimana Alphonse yasezererwaga nta mpaka mu bakozi ba Leta iteganya ibikurikira: umukozi wa Leta ahagarikwa by’agateganyo ku murimo kubera impamvu zikurikira: 3° iyo umurimo umukozi yakoraga uvanywe ku mbonerahamwe y’imirimo agishakirwa akandi kazi cyangwa ibisabwa ku mwanya yari ariho bihindutse akaba atabyujuje. [21] Ingingo ya 4, agace ka 4, y’Iteka rya Perezida N°144/01 ryo ku wa 13/04/2017 rigena uburyo bwo gushaka, gushyiraho no gushyira mu myanya abakozi ba Leta ryakurikizwaga igihe Nzaramyimana Alphonse yasezererwaga nta mpaka mu bakozi ba Leta iteganya ibikurikira: gutanga umurimo mu butegetsi bwa Leta bikorwa gusa iyo hubahirijwe ibisabwa bikurikira: 4º umwanya w’umurimo ushakirwa umukozi wakorewe inshingano zawo zemejwe n’urwego rubifitiye ububasha. Ingingo ya 29, igika cya mbere, y’iryo Teka iteganya ibikurikira: iyo habayeho ivugurura ry’inzego za Leta cyangwa urwego rumwe bigatera impinduka ku myanya y’imirimo cyangwa ibisabwa ku myanya y’imirimo, abari basanzwe ari abakozi b’urwego rwavuguruwe bimurirwa mu rwego rushya mu gihe bujuje ibisabwa ku myanya y’imirimo kandi bakaba bafite amanota ahagije mu isuzumabushobozi. [22] Urukiko rusuzumiye hamwe ingingo zimaze kuvugwa rusanga zumvikanisha ko iyo habayeho ivugurura ry’urwego rwa Leta bigatera impinduka ku myanya y’imirimo cyangwa ibisabwa ku myanya y’imirimo, abari basanzwe ari abakozi b’urwego rwavuguruwe bimurirwa mu rwego rushya mu gihe bujuje ibisabwa ku myanya y’imirimo byemejwe n’urwego rubifitiye ububasha kandi bakaba bafite amanota ahagije mu isuzumabushobozi, baba batabyujuje bagahagarikwa by’agateganyo ku murimo mu gihe bagishakirwa akandi kazi. Mu yandi magambo iyo habayeho ivugurura rigatera impinduka ku myanya y’imirimo cyangwa rigatera impinduka ku bisabwa ku myanya y’imirimo yari iriho, ni ngombwa ko ibisabwa kuri buri mwanya w’umurimo (Job profiles) bigaragazwa kandi bikaba byaremejwe n’Urwego rubifitiye ububasha. Ibi bivuze ko buri rwego rwa Leta rwakoze ivugurura rugomba kuba rufite ibisabwa kuri buri mwanya w’umurimo washizweho (Job profiles) byemejwe n’urwego rubifitiye ububasha kugira ngo ari byo urwo rwego rushingiraho rushyira umukozi runaka mu mwanya cyangwa rumuhagarika by’agateganyo mu gihe rukimushakira undi mwanya. Mu gihe rero bidakozwe gutyo birumvikana ko amategeko avuzwe haruguru aba atubahirijwe. [23] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igaragaramo Iteka No 161/03 ryo ku wa 27/7/2015 rishyira Nzaramyimana Alphonse ku mwanya wa “Director of Human Resources and Administrative Unit”. Igaragaza kandi ko mu mwaka wa 2020 habaye ivugurura muri MINIJUST nk’uko bigaragazwa n’Iteka rya Minisitiri w’Intebe N°035/01 ryo ku wa 14/02/2020 rigena intego,
## Page 8
inshingano, imbonerahamwe y’imyanya y’imirimo bya Minisiteri y’Ubutabera/Serivisi z’Intumwa Nkuru ya Leta, imishahara n’ibindi bigenerwa abakozi bayo. Umugereka wa 1 w’iryo Teka ugaragaza imbonerahamwe y’imyanya y’imirimo y’iyo Minisiteri, naho umugereka wa 2 w’iryo Teka ugaragaza imishahara n’ibindi bigenerwa abakozi b’iyo Minisiteri, rikanagaragaza ko umwanya wa “Director of Human Resources and Administrative Unit” wakuweho hagashyirwaho uwa “Human Resources Management Specialist”. [24] Dosiye y’urubanza igaragaramo kandi ibikurikira: - inyandiko yiswe: “Ministry of Justice (Minijust)- Job Profiles” yashyizweho umukono na Minisitiri w’Ubutabera hamwe na Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo ku wa 04/02/2021, ikaba igaragaza imyanya y’imirimo n’ibisabwa kuri iyo myanya, inagaragaraza ko mu bisabwa ku mwanya wa “Human Resource Management Specialist” harimo uwize “Public Administration”1; - inyandiko itariho umukono n’itariki ifite umutwe ugira uti: “Ministry of Justice- Job Profiles”, igaragaza ibyo ugomba gukora ku mwanya w’umurimo wa “Human Resource Management Specialist” agomba kuba yarize kandi muri byo ntiharimo “Public Adminitration”2 - Inyandiko igaragaza ko Nzaramyimana Alphonse yari afite “Bachelor’s Degee in Public Adminitration”, uburambe mu kazi bw’imyaka irenga ine, ko kandi yabonaga amanota ahagije mu isuzumabushobozi, nk’aho yahawe 87.70% muri 2019-2020. - ibaruwa yo ku wa 25/02/2020, yashyizweho umukono na Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo ihagarika ku kazi by’agateganyo Nzaramyimana Alphonse kuva ku wa 01/03/2020, ndetse n’icyemezo nimero1482/19.23 cyo ku wa 14/09/2020, kimusezerera nta mpaka bakozi ba Leta (Automatic removal from public office) kuva tariki ya 01/09/2020, ku mpamvu zuko umwanya yakoragaho wavanwe ku mbonerahamwe y’imyanya y’imirimo muri Minisiteri y’Ubutabera, no kuba hashize amezi atandatu ahagaritswe by’agategenyo. [25] Impande zombi zemeranywa ko ibisabwa ku mwanya wa “Human Ressources Management Specialist” (Job profiles) muri Minisiteri y’Ubutabera bitahise bitangazwa hamwe n’Iteka rishyiraho uwo mwanya kandi ko nyuma y’uko bitangajwe byagaragaye ko Nzaramyimana Alphonse yari yujuje ibisabwa kuri uwo mwanya. Zemeranya kandi ko ibisabwa (Job profiles) ku mwanya wa “Human Ressources Management Specialist” (Job profiles) byatangajwe nyuma y’uko asezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta. 1 A holder of a Degree in Public Adminitration, Administrative sciences, Management, Business Administration, or law with a recognized Human Resource Professional Certification in CHRM, PHRi, SPHR, SHRM or any other recognized HR professional certification, with 3 years of relevant working experience is eligible. 2 Bachelor’s Degee in Humanan Resources Management, Management with specialization in Human Resources, Business Administration with specialization in Human Resources Management with 3 years of relevant working experience or Master’s Degree in Human Resources Management, Management with Sepecialisation in Human Resources, Business Administration with specialization in Human Resources Management and 1 year of relevant working experience.
## Page 9
[26] Nk’uko byagaragajwe haruguru, uhagarariye Leta y’u Rwanda yemera ko Nzaramyimana Alphonse yahagaritswe by’agateganyo ku kazi anasezererwa nta mpaka mu bakozi ba Leta hashingiwe ku kuba atari yujuje ibisabwa ku mwanya wa “Human Ressources Management Specialist” bigaragara muri “Job profiles” y’izindi nzego za Leta zari zisanzwe zifite uwo mwanya no kuri “Job profiles” ya Minisiteri y’Ubutabera yari itaremezwa (draft), kuko ibisabwa ku myanya y’imirimo (Job profiles) muri MINIJUST byemejwe n’ababifite ububasha ku wa 04/02/2021, nyuma y’uko Nzaramyimana Alphonse asezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta. [27] Urukiko rurasanga Nzaramyimana Alphonse ataragombaga gusezerwa nta mpaka hashingiwe ku mushinga wa “Job profiles” ya Minisiteri y’Ubutabera, kuko umushinga atari inyandiko yashingirwaho mu rwego rw’amategeko cyangwa kuri “Job profiles” z’ibindi bigo bya Leta, kuko niba buri kigo kigomba kuba gifite “Job profiles” yacyo yemejwe n’Urwego rubifitiye ububasha, nta mpamvu hari gushingirwa kuri “Job profiles” y’ibindi bigo. Urukiko rurasanga rero “Job profiles” ya MINIJUST yemejwe n’Urwego rubifitiye ububasha ari yo yagombaga gushingirwaho hemezwa ko Nzaramyimana Alphonse atujuje ibisabwa ku mwanya wa “Human Resource Management Specialist”. Kuba rero iyo “Job profiles” yemejwe n’Urwego rubifitiye ububasha atari yo yashingiweho hemezwa ko Nzaramyimana Alphonse atari yujuje ibisabwa ku mwanya mushya wa “Human Resource Management Specialist” birumvikana ko icyemezo Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo yafashe cyo kumusezerera nta mpaka mu bakozi ba Leta kidakurikije amategeko. [28] Impande zombi kandi zemeranywa ko hakurikijwe “Job profiles” ya Minisiteri y’Ubutabera yemejwe n’Urwego rubifitiye ububasha ku wa 04/02/2021, Nzaramyimana Alphonse yari yujuje ibisabwa ku mwanya wa “Human Resource Management Specialist”, ibi nabyo bikaba bishimangira ko icyemezo kimusezera nta mpaka mu bakozi ba Leta kinyuranyije n’amategeko, bityo kikaba kigomba kuvaho. [29] Ku bivugwa n’uhagarariye Leta ko hifashishijwe Job profiles y’izindi nzego za Leta zari zisanzwe zifite umwanya wa “Human Resource Management Specialist”, ko kandi iyo job profiles y’izo nzego yasaga n’iyo MINIJUST yari yateguye ikayishyiriza MIFOTRA kugira ngo iyemeze, ko rero nta kosa Leta yakoze ryo gusezerera Nzaramyimana Alphonse nta mpaka mu bakozi ba Leta, Urukiko rurasanga nta shingiro bifite, kuko usibye kuba n’iyo “Job profiles” y’izindi nzego bifashishije itagaragara muri dosiye, nta nubwo byumvikana uburyo Nzaramyimana Alphonse yari gusezererwa nta mpaka mu bakozi ba Leta kuko atujuje ibisabwa ku mwanya wa “Human Resource Management Specialist” biteganywa na “Job profiles” y’izindi nzego kandi izo nzego atari zo yakoreraga, cyane ko ntaho itegeko riteganya ko mu gihe “Job profiles” y’urwego runaka itaratangazwa hashobora kwifashishwa iy’urundi rwego, ahubwo nk’uko byagaragajwe mu ngingo z’amategeko zasobanuwe haruguru, urwego rwakoze ivugurura rugomba kuba rufite “Job profiles” yemejwe n’urwego rubifitiye ububasha igaragaza ibisabwa kuri buri mwanya w’umurimo akaba ari yo ishingirwaho mu gushyira abakozi mu myanya y’imirimo. Byongeye kandi, nk’uko byavuzwe haruguru, ntabwo “Job profiles” yari itaremezwa n’urwego rubifitiye ububasha (draft) yagombaga gushingirwaho kuko yari ikiri umushinga (draft), kuba rero haba harashingiwe ku mushinga utaremezwa nabyo binyuranyije n’amategeko.
## Page 10
[30] Ku bivugwa na none n’uhagarariye Leta ko Urukiko Rukuru rwarasobanuye neza ko Minisiteri itari itegetswe kumva ibintu kimwe nawe, ngo igendere kuri “Job profiles” z’umwanya wa “Director of Administration and Human Resources Unity” nk'uko Nzaramyimana Alphonse yabyifuzaga, kuko we yarebaga ibiri mu nyungu ze nk'umukozi, naho Leta yo ikareba ibiri mu nyungu rusange z'urwego rwayo, ari nayo mpamvu yiyambaje ibyakoreshejwe mu zindi nzego, Urukiko rurasanga nta shingiro bifite kuko icyo Leta yagombaga gukora ni ukubahiriza amategeko, ni ukwemeza no gutangaza “Job profiles” ya MINIJUST ikubiyemo ibisabwa kuri buri mwanya w’umurimo kugira ngo abe ari yo ishingirwaho mu gushyira abakozi mu myanya, aho gushingira kuri “Job profiles” y’izindi nzego cyangwa ku mushinga wa “Job profiles” (draft) wari utaremezwa n’urwego rubifitiye ububasha. Kuba rero atari ibyo byakozwe binyuranyije n’amategeko. Uretse n’ibyo nta nubwo kuba Leta yarashingiye kuri “Job profiles” y’izindi nzego Nzaramyimana Alphonse atakoreraga cyangwa gushingira mushinga wa “Job profiles” (draft) wari utaremezwa byakwitwa ko byakozwe mu nyungu rusange, mu gihe atari byo amategeko yateganyaga. [31] Hashingiwe ku bisobanuro bimaze gutangwa no ku ngingo z’amategeko zavuzwe, Urukiko rurasanga icyemezo nimero 1482/19.23 cyo ku wa 14/09/2020 cyafashwe na Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo gisezerera nta mpaka Nzaramyimana Alphonse mu bakozi ba Leta kinyuranyije n’amategeko, kikaba kivanweho. Bityo Urukiko rukaba rugomba gusuzuma niba yasubizwa mu kazi, byaba bidakunze agahabwa indishyi zo kuba yarasezerewe mu buryo bunyuranyije n’amategeko nk’uko abisaba. 2. Kumenya niba hari uburenganzira Nzaramyimana Alphonse yavukijwe agomba gusubizwa [32] Nzaramyimana Alphonse n’umwunganira bavuga ko bashingiye ku kuba yarasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko, kandi ntashakirwe undi mwanya, yasabye Urukiko Rukuru gutegeka MIFOTRA kumushakira umwanya ungana n’uwo yari ari ho nk’uko biteganywa n’ingingo 31 y’Iteka rya Perezida Nº 128/01 ryo ku wa 03/12/2020 ryerekeye gushaka abakozi ba Leta n’amahugurwa ahabwa abakozi bagitangira akazi, mu gihe bitaba bishobotse agahabwa indishyi zo kuba yarasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko ariko ntiyabihabwa, bakaba basaba Urukiko rw’Ubujurire kubikosora. [33] Bavuga kandi ko mu gihe bitashoboka ko Nzaramyimana Alphonse asubizwa mu kazi yahabwa umushahara yavukijwe mu gihe cy’amezi atandatu (6) ubwo yari yarahagaritswe by’agateganyo ubazwe hakuwemo 2/3 yahawe muri ayo mezi, ubazwe mu buryo bukurikira: 262.044 Frw X 6=1.572.264 Frw, no guhabwa umushahara wose atabonye kuva asezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta kugeza urubanza ruciwe n’Urukiko Rukuru, abazwe mu buryo bukurikira: 786.131 Frw x amezi 15 = 11.791.965 Frw, ko amafaranga yose asaba guhabwa ahwanye na 1.572.264 Frw+11.791.965 Frw = 13.364.229 Frw (miliyoni cumi n’eshatu n’ibihumbi magana atatu na mirongo itandatu na bine na magana abiri na makumyabiri n’icyenda). [34] Bakomeza bavuga ko Nzaramyimana Alphonse asaba indishyi z’akababaro zingana na 10.000.000 Frw, zibazwe mu bushishozi bw’Urukiko kubera ko kuba yarasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko byamuteye guhungabana bikomeye mu mutwe, ko kandi Urukiko ruramutse rubibonye ukundi rwazashingira kuri “Salary and transport facilitation certificate”.
## Page 11
[35] Bavuga na none ko kubyo uhagarariye Leta y’u Rwanda avuga ko mu gihe Urukiko rwagenera Nzaramyimana Alphonse indishyi rwakuramo amafaranga y’imperekeza yahawe, nta shingiro bifite kuko imperekeza zikwiye gutandukanwa n’indishyi umukozi agenerwa n’Urukiko mu gihe bigaragaye ko icyemezo cyamufatiwe asezererwa nta mpaka mu bakozi ba Leta kinyuranyije n’amategeko, ko rero amafaranga y’imperekeza umukozi wasezerewe nta mpaka ahabwa atayasubiza, ko ahubwo iyo asubijwe mu kazi hakaba impamvu ituma asezererwa mu kazi harebwa uburambe yari afite buhera igihe yasubijwe mu kazi, cyane ko imperekeza zishingira cyane ku burambe. [36] Uhagarariye Leta y’u Rwanda avuga ko nta kosa Leta yakoze mu gusezerera nta mpaka Nzaramyimana Alphonse mu bakozi ba Leta nk’uko n’Urukiko Rukuru rwabisobanuye mu rubanza rujuririrwa, aho rwasanze kuba ubu yujuje ibisabwa ku mwanya wa “Human Resources Management Specialist” yawushyirwamo biciye mu nzira zisanzwe zo gushyira abakozi mu mwanya (recrutement), ariko ko igihe icyemezo kimuhagarika nta mpaka cyafatwaga, atari yujuje ibisabwa kuri uwo mwanya. Bityo ko hashingiwe kuri ibyo bisobanuro, Leta isanga ibyo Nzaramyimana Alphonse asaba atabifitiye uburenganzira, kubera ko ibyo yari afitiye uburenganzira bijyanye no guhembwa 2/3 mu gihe cy'amezi atandatu (6) ubwo yari yarahagaritswe by'agateganyo ndetse no guhabwa imperekeza ubwo yasezererwaga nta mpaka yabihawe, ko rero indishyi asaba ntaho zishingiye. [37] Asobanura ko ku bijyanye na 1/3 cy’umushahara Nzaramyimana Alphonse asaba mu gihe cy’amezi atandatu (6) ubwo yari ahagaritswe by’agateganyo ntayo akwiye guhabwa, kuko yahabwaga 2/3 by’umushahara mu gihe cy’amezi atandatu 6 bikomotse ku kuba umwanya yakoragamo wa “Director of Administration and Human Resources Unit” wari wavanywe ku mbonerahamwe y’imirimo ya Minisiteri y’Ubutabera hakajyaho umwanya wa “Human Resources Management Specialist”, akaba yari agishakirwa umwanya yujurije ibisabwa, ko kandi ibyo bikurikije ibiteganywa mu ngingo ya 40, agace ka 3, y’Itegeko No 86/2013 ryavuzwe haruguru. [38] Akomeza asobanura ko Nzaramyimana Alphonse atagomba guhabwa umushahara asaba uhwanye na miliyoni cumi n’imwe n’ibihumbi magana arindwi na mirongo icyenda na kimwe na magana cyenda na mirongo itandatu n’atanu (11.791.965 Frw) kubera ko hari amafaranga yahawe ubwo yasezererwaga nta mpaka kubera ivanwaho ry’umurimo, kuko yahawe imperekeza ingana n’amafaranga y’u Rwanda miliyoni zirindwi n’ibihumbi magana inani na kimwe na magana atanu na cumi n’icyenda (7.801.519 Frw). [39] Avuga kandi ko Urukiko rubibonye ukundi rugasanga Nzaramyimana Alphonse agomba kugenerwa indishyi, izo ndishyi zigomba kubarirwa ku mushahara yatahanaga uhwanye na n’ibihumbi magana arindwi na makumyabiri n’amafaranga magana ane na mirongo itatu n’icyenda (720.439 Frw), ko kandi icyo cyemezo kimusezerera nta mpaka kigomba kujyana n’ibyagikomotseho byose, Nzaramyimana Alphonse agategekwa gusubiza amafaranga miliyoni zirindwi n’ibihumbi magana inani na kimwe na magana atanu cumi n’icyenda (7.801.519 Frw), kuko yaba yarayishyuwe ataragombaga kuyishyurwa (paiement de l’indu), noneho rugategeka ko asubizwa Leta (MINIJUST) yayishyuye. Avuga na none ko muri icyo gihe, Urukiko rwakwemeza ko aho kugira ngo Nzaramyimana Alphonse asubize Leta imperekeza yahawe na Leta imuhe indishyi, ahubwo habaho guhwanya imyenda gukozwe n’Urukiko (compensation judiciaire), hagati
## Page 12
ya Leta na Nzaramyimana Alphonse hakabaho kwishyura ikinyuranyo cyaba muri uko guhwanya imyenda. UKO URUKIKO RUBIBONA [40] Ingingo ya 180, igika cya kabiri, y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko umuburanyi ashobora gutanga ikirego cy’indishyi mu kirego kimwe n’igisaba gukuraho icyemezo cy’umuyobozi kidakurikije amategeko. [41] Urukiko rurasanga ingingo imaze kuvugwa yumvikanisha ko umuburanyi utishimiye icyemezo cyafashwe n’Umuyobozi afite uburenganzira bwo gusaba ko icyo cyemezo gikurwaho, akanasaba n’indishyi zikomoka ku burenganzira yavukijwe n’icyo cyemezo. [42] Urukiko rurasanga nubwo rwemeje ko icyemezo nimero1482 /19.23 cyo ku wa 14/09/2020, gisezerera nta mpaka Nzaramyimana Alphonse mu bakozi ba Leta (Automatic removal from office) kivanwaho, ariko ntabwo rwategeka ko uyu asubizwa mu kazi mu gihe nawe yemera ko umwanya wa “Human Resource Management Specialist” muri MINIJUST yakoreraga urimo undi muntu kandi uhagarariye Leta y’u Rwanda akaba yemeza ko nta mwanya wundi uhari muri Leta yajyamo, kandi nawe akaba asaba indishyi mu gihe bitashoboka ko asubizwa mu kazi. Bityo rero ikigomba gusuzumwa n’ingano y’indishyi yahabwa. [43] Urukiko rurasanga nk’uko byasobanuwe mu ngingo ibanziriza iyi, Nzaramyimana Alphonse yasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko, icyemezo nimero 1482/19.23 cyafashwe na Minisitiri w’Abakozi ba Leta n’Umurimo cyatumye avutswa umushahara we mu buryo budakurikije amategeko, bityo agomba kubiherwa indishyi yasabye zihwanye n’imishahara ye y’amezi cumi n’atanu (15), uhagarariye Leta nawe akaba adahakana aya mezi. [44] Ku bijyanye n’umushahara ugomba kubarirwaho indishyi, Urukiko rurasanga mu gihe Nzaramyimana Alphonse yatangaga ikirego yaratanze inyandiko yiswe “Salary and Transport Facilitation Certificate” yahawe na MINIJUST ku wa 04/12/2017, igaragaza ko umushahara yatahanaga (net salary) uhwanye na 647.603 Frw, inyandiko yiswe “Account statement” yatanzwe na Banki y’Abaturage igaragaza ko kuri konti ye muri Mutarama 2020 yakiriye umushahara uhwanye na 662,439 Frw, muri note de ploiderie yatanzwe n’uhagarariye Leta yasabye ko mu gihe Urukiko rwatanga indishyi, zashingira ku mushahara Nzaramyimana Alphonse yatahanaga uhwanye na 720.439 Frw, mu gihe we avuga ko umushaha yatahanaga uhwanye na 786.131 Frw. Mu iburanisha ryo ku wa 05/10/2023 impande zombi ntizabashije kugaragaza umushahara nyawo Nzaramyimana Alphonse yatahanaga (net salary/salaire net), zemeranywa ko uhagarariye Leta y’u Rwanda azashyikiriza Urukiko inyandiko igaragaza umushahara nyakuri Nzaramyimana Alphonse yatahanaga mu gihe yasezererwaga ku kazi, hanyuma ku wa 18/10/2023, uhagarariye Leta ashyira muri dosiye inyandiko yiswe “Salary and Lumpsum Certificate” yatanzwe na MINIJUST kuri iyo tariki, igaragaza ko umushahara Nzaramyimana Alphonse yatahanaga (net salary), uhwanye na 641.000 Frw. [45] Urukiko rushingiye ku bimaze kugaragazwa mu gika kibanziriza iki, rurasanga ibimenyetso byose byatanzwe n’ababuranyi ku bijyanye n’umushahara Nzaramyimana Alphonse yatahanaga mu
## Page 13
gihe yasezererwaga mu kazi nta mpaka muri mwaka wa 2020, birimo gushidikanya kuko bitumvikana ukuntu mu mwaka wa 2017, Nzaramyimana Alphonse yatahanaga umushahara uhwanye na 647,603 Frw, hanyuma mu mwaka wa 2020 ukaba 641.000 Frw, bivuze munsi y’uwo yatahanaga muri 2017, kandi umwanya yakoragaho utarahindutse, cyangwa ngo habe hagaragara impamvu yatumye ugabanuka. Urukiko rurasanga kuba MINIJUST yivuguruza mu byemezo yagiye yitangira ubwayo, no kuba itagaragaza ko umushahara Nzaramyimana Alphonse yahembwaga waba waragabutse, no kuba udahura n’uwageze kuri konti ye muri Mutarama 2020 ari impamvu zituma umushahara ugaragara mu nyandiko yiswe “Salary and Lumpsum Certificate” yatanzwe na MINIJUST ku wa 18/10/2023, utagomba gushingirwaho nubwo ababuranyi bari bemeranyijwe ko inyandiko izatangwa na Leta y’u Rwanda (MINIJUST) igaragaza umushahara Nzaramyimana Alphonse yahembwaga ariyo yazashingirwaho mu gihe Urukiko rwayikenera. [46] Urukiko rurasanga ahubwo indishyi Nzaramyimana Alphonse agomba guhabwa zigomba kubarirwa ku mushahara uhwanya n’ibihumbi magana arindwi na makumyabiri magana ane na mirongo itatu n’icyenda (720.439 Frw), kuko uhagarariye Leta y’u Rwanda muri uru rubanza nawe yemera ko ari wo Nzaramyimana Alphonse yatahanaga (net salary) nk’uko bigaragara muri “notes de plaidoirie” yo ku wa 18/09/2023, no mu nyandikomvugo y’iburanisha yo ku wa 05/10/2023, kandi bikaba bisanzwe bizwi ko iyo umukozi wa Leta amaze imyaka itatu mu kazi azamurirwa umushahara kubera uburambe (horizontal promotion). [47] Urukiko rurasanga Nzaramyimana Alphonse agomba guhabwa indishyi yasabye zihwanye n’umushahara yatahanaga buri kwezi gukuba amezi cumi n’atanu (15), ni ukuvuga ibihumbi magana arindwi na makumyabiri n’amafaranga magana ane na mirongo itatu n’icyenda (720.439 Frw) gukuba (x) amezi cumi n’atanu (15) zihwanye na na miliyoni cumi n’ibihumbi magana inani na bitandatu na magana atanu mirongo inani na bitanu (10.806.585 Frw). [48] Ku bijyanye na 1/3 cy’umushahara Nzaramyimana Alphonse asaba atahawe mu gihe yari yarahagaritswe by’agateganyo mu gihe cy’amezi atandatu, Urukiko rurasanga agomba kuyahabwa kuko nk’uko byagaragajwe haruguru yahagaritswe by’agateganyo mu buryo budakurije amategeko, bityo agomba guhwabwa kimwe 1/3 cy’umushahara yatahanaga uhwanye na n’ibihumbi magana arindwi na makumyabiri n’amafaranga magana ane na mirongo itatu n’icyenda (720.439 Frw), gihwanye na 720.439 Frw: 3 = n’ibihumbi magana abiri murongo ine n’ijana na mirongo ine n’atandatu gukuba 6 (240.146 Frw x 6) = miliyoni imwe n’ibihumbi magana ana na mirongo ine n’amagana inani na mirongo irindwi na atandatu (1.440.876 Frw). [49] Urukiko rurasanga indishyi zose hamwe Leta y’u Rwanda igomba guha Nzaramyimana Alphonse zihwanye na miliyoni cumi n’ibihumbi magana inani na bitandatu na magana atanu mirongo inani na bitanu (10.806.585 Frw) + miliyoni imwe n’ibihumbi magana ane na mirongo ine magana inani na mirongo irindwi na atandatu (1.440.876 Frw) = miliyoni cumi n’ebyiri n’ibihumbi magana abiri na mirongo ine na birindwi na magana ane mirongo itandatu na rumwe (12.247.461 Frw). [50] Urukiko rurasanga Nzaramyimana Alphonse yemera ko mu gihe yasezererwaga nta mpaka mu bakozi ba Leta yahawe amafanga y’imperekeza ahwanye na miliyoni indwi n’ibihumbi magana inani na kimwe na magana atanu cumi n’icyenda (7.801.519 Frw), kuba rero icyemezo kimusezerera nta mpaka mu bakozi ba Leta cyavanweho, birumvikana ko n’amafaranga
## Page 14
y’imperekeza yahawe atagombaga gutangwa, bityo rero aho kugira ngo Nzaramyimana Alphonse asubize Leta amafaranga y’imperekeza yahawe nayo imuhe indishyi yaciwe, hagomba kubaho guhwanya imyenda bikozwe n’Urukiko (compensation judiciaire), ni ukuvuga ko Leta y’u Rwanda (MINIFOTRA) igomba guha Nzaramyimana Alphonse ikinyuranyo kiri hagati ya 12.247.461 Frw na 7.801.519 Frw, ahwanye na miliyoni enye n’ibihumbi magana ane na mirongo ine na bitanu na magarana cyenda mirongo ine n’abiri (4.445.942 Frw). Bityo ibivugwa na Nzaramyimana Alphonse n’umwunganira ko indishyi zitandukanye n’imperekeza, ko rero atagomba gutegekwa gusubiza imperekeza yahawe, nta shingiro bifite kuko mu gihe icyemezo kimusezerera nta mpaka mu bakozi ba Leta cyavuyeho n’ibigikomokaho byose bigomba kuvaho. [51] Ku bijyanye n’indishyi z’akababaro zingana na 10.000.000 Frw, Nzaramyimana Alphonse asaba zo kuba yarahungabanyijwe n’icyemezo kimusezerera nta mpaka mu bakozi ba Leta, Urukiko rurasanga ntazo agomba guhabwa kuko atabasha kugaragaza akababaro yagize n’uburyo yahungabanyijwe n’icyemezo yafatiwe, cyane ko nubwo yasezerewe nta mpaka mu bakozi ba Leta mu buryo bunyuranyije n’amategeko ariko icyemezo yafatiwe ntabwo kimuvutsa amahirwe yo kuba yapiganira umwanya runaka muri Leta. 3. Kumenya niba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa muri uru rubanza afite ishingiro [52] Uhagarariye Nzaramyimana Alphonse asaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Leta y'u Rwanda guha Nzaramyimana Alphonse miliyoni eshatu (3.000.000 Frw) akubiyemo amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza. [53] Uhagarariye Leta y'u Rwanda avuga ko amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka Nzaramyimana Alphonse asaba adakwiye kuyahabwa kuko Leta y’u Rwanda ntacyo yamwangirije cyari gutuma agana inkiko. Bityo ko akwiye kwirengera ibyo yataje muri uru rubanza. UKO URUKIKO RUBIBONA [54] Ingingo ya 111 y’Itegeko N°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira: ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe. [55] Urukiko rurasanga amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza Nzaramyimana Alphonse asaba afite ishingiro, kuko hari ibyo yatakaje akurikirana kandi aburana uru rubanza, ariko ayo asaba ni menshi harebwe ibyakozwe mu rubanza, bityo mu bushishozi bwarwo rugeneye Nzaramyimana Alphonse miliyoni imwe (1.000.000 Frw) y’igihembo cya Avoka, n’ibihumbi magana atatu (300.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, akubiyemo ayo kuri uru rwego n’ayo ku rwego rwa mbere, akaba agomba gutangwa na Leta y’u Rwanda (Minisiteri y’Abakozi ba Leta n’Umurimo).
## Page 15
III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [56] Rwemeje ko ubujurire bwa Nzaramyimana Alphonse bufite ishingiro kuri bimwe. [57] Rwemeje ko urubanza RAD 00003/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 03/12/2021, ruhindutse mu ngingo zarwo zose. [58] Rutegetse Leta y’u Rwanda (Minisiteri y’Abakozi ba Leta n’Umurimo) guha Nzaramyimana Alphonse indishyi zihwanye na miliyoni enye n’ibihumbi magana ane na mirongo ine na bitanu magana cyenda mirongo ine n’abiri (4.445.942 Frw), hiyongereyeho miliyoni imwe (1.000.000 Frw) y’igihembo cya Avoka, n’ibihumbi magana atatu (300.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, nk’uko zasobanuwe haruguru. [59] Ruvuze ko amagarama yatanzwe ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.