NZIMENYA v. TERIMBERE SACCO BWIRA
There was no evidence NZIMENYA was dismissed; rather, he failed to return to work after a binding settlement before the Labour Inspector. Therefore, his appeal lacked merit and he is not entitled to any compensation. The respondent is not entitled to damages for vexatious litigation but is awarded partial legal costs.
Source-derived case information.
- Citation
- RSOCA0017BIS/HC
- Parties
- Appellant: NZIMENYA Théogène; Respondent: Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA
- Court
- High Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 28 February 2014
- Case Number
- RSOCA0017BIS/HC
- Procedural Posture
- Labour Appeal / High Court Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed
- Legal Topics
- Unlawful Dismissal, Employment Reinstatement, Compensation for Dismissal, Costs and Attorney Fees
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
NZIMENYA Théogène
Appellant
Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA
Respondent
Procedural Posture
Labour Appeal / High Court Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether NZIMENYA was unlawfully dismissed from employment
- 2 Whether either party is entitled to monetary compensation
Ratio Decidendi
There was no evidence NZIMENYA was dismissed; rather, he failed to return to work after a binding settlement before the Labour Inspector. Therefore, his appeal lacked merit and he is not entitled to any compensation. The respondent is not entitled to damages for vexatious litigation but is awarded partial legal costs.
Court Disposition
appeal dismissed
Orders
- Appeal of NZIMENYA Théogène dismissed as without merit.
- Judgment of the Intermediate Court of Rubavu affirmed except as to the finding of serious misconduct.
Full Case Text
Judgment text and source record
22 paragraphs
# NZIMENYA v. TERIMBERE SACCO BWIRA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2014-02-28 - Case/document no.: RSOCA0017BIS/HC - Collection: High Court
## Text
## Page 1
NZIMENYA v. TERIMBERE SACCO BWIRA [Rwanda URUKIKO RUKURU URUGEREKO RWA MUSANZE – RSOCA0017Bis/HC (Kayisire, J.) 28 Gashyantare 2014] Amategeko agenga Umurimo – Gukemura impanka z’akazi – Ubwumvikane bwo gukemura impaka bukorezwe n’impande zombi imbere y’Umugenzuzi w’Umurimo, ubwo bwumvikane buba itegeko ku mpande zombi – Itegeko n◦13/2009 ryo ku wa 27/05/2009 rigenga umurimo mu Rwanda, ingingo ya 143. Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’Umurimo – Indishyi zu gushorwa mu manza nta mpamvu – Umuburanyi usaba indishyi zu gushorwa mu manza nta mpamvu afite kugaragaza ko uwamureze yamureze agamije gusa kumushora mu manza . Incamake y’ikibazo: Nzimenya yareze Terimbere SACCO Bwira n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu kubera ko yamwirukanye mu buryo budakurikije amategeko. Urwo Rukiko rwemeza ko atirukanywe mu buryo budakurikije amategeko. Atishimiye imicyirize y’urubanza, yajuriye mu Rukiko Rukuru urugereko rwa Musanze asaba ko urubanza rwajuririwe rwateshwa agaciro ko mu rwego rwa mbere Urukiko rwemeje ko yirukanywe mu buryo bukurikije amategeko kubera amakosa yakoze, kandi ataribyo kuko nta kosa rikomeye yakoze, kandi akaba atigeze amenyeshwa amakosa yakoze mu masaha 48h. Agasaba ko yahabwa ibyo amategeko ateganya harimo; amafaranga y’uko atahawe icyemezo, amafaranga y’imperekeza, amafaranga y’uko yirukanywe, amafaranga yagiye akatwa ku mushahara we guhera mu kwezi kwa 04/2011 kugeza mu kwezi kwa 11/2012, amafaranga y’ikiruhuko atishyuwe, amafaranga ya avoka wamuburaniye mu rwego rwa mbere no mu bujurire n’amafaranga na mafaranga y’ingendo. Uhagarariye Coopérative Terimbere SACCO BWIRA, yavuze ko NZIMENYA yari yarataye akazi, hakaba hari amabaruwa menshi yamusabaga kugaruka ku kazi, ko n’umugenzuzi w’umurimo yasabye ko agaruka ku kazi, ntiyagaruka, ahubwo atanga ikirego ko yirukanywe kandi ataribyo. Incamake y’icyemezo : Nyuma ya Nzimenya agejeje ikibazo cye mu bugenzuzi bw’umurimo, habaye ubwumvikane ko icyemezo cyamufatiwe cyavanwaho, Nzimenya yaragombaga gusubira ku kazi, kuko ubwo bwumvikane bwari bwabaye itegeko. Akaba atarigeze yirukanwa ku kazi. Ibaruwa yo ku wa 06/02/2013, igaragaza mu biyikubiyemo ko icyashyirwa mu bikorwa, mu myanzuro yafatiwe mu bugenzuzi, ari ikibazo cy’amafaranga 653.900frw bamwishyuje, bayamusubiza, akaba atigeze agaragaza ko asaba kugaruka ku kazi, ikaba itafatwa nk’ikimenyetso cy’uko yasabye kugaruka ku kazi . Nzimenya adakwiye guhabwa amafaranga y’uko atahawe icyemezo cy’umukoresha, y’imperekeza, y’uko yirukanywe, y’uko yagiye akatwa ku mushahara, ay’ikiruhuko atishyuwe ay’Avoka na y’ingendo kuko ubujurire bwe nta shingiro bufite na Coopérative nayo idakwiye kugenerwa y’indishyi z’akababaro kubera gushorwa mu manza nta
## Page 2
mpamvu, kuko Nzimenya yari afite uburyo yumvamo ikirego cye, hakaba nta kigaragaza ko yareze agamije gusa guyishora mu manza ariko ikwiye kugenerwa amafaranga yikurikirarubanza na y’igihembo cy’Avocat. Ubujurire nta shingiro bufite. Amagarama y’urubanza aherereye ku wajuriye. Amategeko yashingiweho: Itegeko No13/2009 ryo ku wa 27/05/2009 rigenga umurimo mu Rwanda, ingingo ya 143. Nta manza zifashishije. URUBANZA I. IMITERERE Y’URUBANZA
[1] NZIMENYA Théogène yajuririye urubanza R.Soc 0002/13/TGI/RBV rwaciwe ku wa 30/04/2013 n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, aho yaregaga Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA, aregera kuba yarirukanywe mu buryo budakurikije amategeko. Mu mikirize y’urwo rubanza, Urukiko rwemeje ko NZIMENYA atirukanywe mu buryo budakurikije amategeko. Me NSENGIYUMVA Straton, uhagarariye NZIMENYA yasobanuye impamvu z’ubujurire, avuga ko NZIMENYAatigeze amenyeshwa amakosa yakoze mu masaha 48h, avuga ko nta nteguza yahawe, ko nta cyemezo cy’akazi yahawe, ko nta mperekeza yahawe, ko atahawe amafaranga y’ikiruhuko atafashe mu mwaka wa 2010 na 2011, ko na décompte final batayimukoreye, asaba ko urubanza rwajuririwe rwateshwa agaciro, NZIMENYA agahabwa ibyo amategeko 900.000frw y’uko atahawe icyemezo 150.000frw y’imperekeza, mafaranga 900.000frw y’uko yirukanywe, amafaranga 294.000frw yagiye akatwa ku mushahara we guhera mu kwezi kwa 04/2011 ugeza mu kwezi kwa 11/2012, amafaranga 300.000frw y’ikiruhuko atishyuwe, amafaranga 600.000frw ya avoka wamuburaniye mu rwego rwa mbere no mu bujurire n’amafaranga 100.000 y’ingendo.
[2] Me NSABIMANA Jean Damascène, uburanira Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA, yavuze ko NZIMENYA yari yarataye akazi, hakaba hari amabaruwa menshi yamusabaga kugaruka ku kazi, ko n’umugenzuzi w’umurimo yasabye ko agaruka ku kazi, ntiyagaruka, ahubwo atanga ikirego ko yirukanywe kandi ataribyo, asaba ko ubujurire bwa NZIMENYA butahabwa agaciro, agaha Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA amafaranga 3.000.000frw y’indishyi z’akababaro kubera gushorwa mu manza nta mpamvu, amafaranga 600.000frw y’ikurikiranarubanza n’amafaranga 500.000frw y’igihembo cya avoka.
[3] Ibibazo bigomba gusuzumwa ni ukureba niba impamvu y’ubujurire bwa NZIMENYA Théogène ifite ishingiro no kureba niba ababuranyi bakwiye kugenerwa amafaranga basaba.
## Page 3
II.ISESENGURA RY’IBIBAZO BIRI MU RUBANZA Ku byerekeye kureba niba impamvu y’ubujurire bwa NZIMENYA Théogèneifite ishingiro. [4] Mu mikirize y’urubanza mu rwego rwa mbere, Urukiko rwemeje ko NZIMENYA, waregaga Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA, kuba yarirukanywe mu buryo budakurikije amategeko, ko atirukanywe mu buryo budakurikije amategeko kuko yakoze amakosa akomeye, bityo rwemeza ko ikirego cyitafite ishingiro NZIMENYA ntiyishimiye iyo mikirize, arajurira.Me NSENGIYUMVA Straton, umuhagarariye yasobanuye ko yirukanywe mu buryo budakurikije amategeko. Ku byerekeye kumenya niba NZIMENYA Théogène yarirukanywemu buryo budakurikije amategeko, nk’uko abivuga. [5] .Me NSENGIYUMVA Straton, uhagarariye NZIMENYA yavuze ko mu rwego rwa mbere, Urukiko rwemeje ko NZIMENYA yirukanywe mu buryo bukurikije amategeko kubera amakosa yakoze, ko ataribyo kuko nta kosa rikomeye yakoze, ko atigeze amenyeshwa amakosa yakoze mu masaha 48h. Me NSABIMANA Jean Damascène, uburanira Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA, yavuze ko NZIMENYA yari yarataye akazi, hakaba hari amabaruwa menshi yamusabaga kugaruka ku kazi, ko n’umugenzuzi w’umurimo yasabye ko agaruka ku kazi, ntiyagaruka, ahubwo atanga ikirego ko yirukanywe kandi ataribyo.
[6] 6. Urukiko rusanga mu kuvuga ko NZIMENYA yirukanywe ku kazi, mu buryo budakurikije amategeko, Me NSENGIYUMVA Straton umuhagarariye agaragaza ko NZIMENYA yahagaritswe by’agateganyo, nyuma umugenzuzi w’umurimo yemeza ko asubira mu kazi, ariko ntibyakorwa, ahita atanga ikirego mu Rukiko. NZIMENYA yavuze ko nta baruwa yo kwirukanwa ku kazi yabonye, ko ahubwo yabonye ibaruwa imwihanangiriza, imusaba kugaruka ku kazi, uretse ko yayibonye yaramaze gutanga ikirego mu Rukiko.Me NSABIMANA uburanira Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA, yavuze ko Coopérative itigeze yirukana NZIMENYA, ko n’umugenzuzi w’umurimo yasabye ko agaruka ku kazi, ntiyagaruka, ahubwo atanga ikirego ko yirukanywe kandi ataribyo. [7] Urukiko rusanga mu kuvuga ko NZIMENYA yirukanywe ku kazi, mu buryo budakurikije amategeko, Me NSENGIYUMVA Straton umuhagarariye agaragaza ko NZIMENYA yahagaritswe by’agateganyo, nyuma umugenzuzi w’umurimo yemeza ko asubira mu kazi, ariko ntibyakorwa, ahita atanga ikirego mu Rukiko. NZIMENYA yavuze ko nta baruwa yo kwirukanwa ku kazi yabonye, ko ahubwo yabonye ibaruwa imwihanangiriza, imusaba kugaruka ku kazi, uretse ko yayibonye yaramaze gutanga ikirego mu Rukiko.Me NSABIMANA uburanira Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA, yavuze ko Coopérative itigeze yirukana NZIMENYA, ko n’umugenzuzi w’umurimo yasabye ko agaruka ku kazi, ikirego mu Rukiko, ngo yarirukanywe kandi yamusabaga kugaruka ku kazi, kuko yari yarataye akazi, ko atari agishaka ubwumvikane n’umukoresha we, ko ntaho SACCO yari kumukura, ko kandi NZIMENYA atagaragaza ko yasubiye ku kazi, bakamwangira [8] Urukiko rusanga ibaruwa ihagarika NZIMENYA by’agateganyo, ku kazi nk’umukozi wa Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA, yaranditswe ku wa
## Page 4
21/11/2012 na Perezida w’inama y’ubuyobozi ya Coopérative. Nyuma NZIMENYA yagejeje ikibazo cye mu bugenzuzi bw’umurimo, mu karere ka Ngororero, agaragaza ko yahagaritswe ku kazi mu buryo bw’akarengane. Mu mwanzuro wo kuwa 18/12/2012, hemejwe ko icyemezo cyafatiwe NZIMENYA cyavanwaho, uwo mwanzuro ukaba warashyizweho umukono na NZIMENYA ndetse n’abahagarariye Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA. Urukiko rusanga nyuma y’ubwo bwumvikane imbere y’umugenzuzi w’umurimo, NZIMENYA yaragombaga gusubira ku kazi, kuko ubwo bwumvikane bwari bwabaye itegeko, hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 143 igika cya 5 y’ Itegeko n◦13/2009 ryo ku wa 27/05/2009 rigenga umurimo mu Rwanda. [9] Me NSENGIYUMVA Straton uhagarariye NZIMENYA, yavuze ko ku wa 06/02/2013, NZIMENYA yandikiye Coopérative asaba ko umwanzuro wafashwe mu bugenzuzi bw’umurimo, washyirwa mu bikorwa, ko abonye bidakozwe, aribwo yitabaje inkiko, naho Me NSABIMANA uburanira Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA, yavuze ko hari amabaruwa yasabaga NZIMENYA kugaruka ku kazi, kuko yari yarataye akazi, ko ntaho SACCO yari kumukura, ko kandi atagaragaza ko yasubiye ku kazi, bakamwangira. Urukiko rusanga ibaruwa yo ku wa 06/02/2013, nubwo nta yo yabonye, igaragaza mu biyikubiyemo ko icyashyirwa mu bikorwa, mu myanzuro yafatiwe mu bugenzuzi, ari ikibazo cy’amafaranga 653.900frw bamwishyuje, ashaka ko Coopérative yahamagaza abagenzuzi, ayo mafaranga abonetse, bayamusubize, NZIMENYA akaba muri iyo baruwa, bigaragara ko atigeze agaragaza ko asaba kugaruka ku kazi, ikaba itafatwa nk’ikimenyetso cy’uko yasabye kugaruka ku kazi koko. [10] Urukiko rusanga ku byerekeye, amabaruwa, Coopérative yandikiye NZIMENYA imusaba kugaruka ku kazi, harimo ibaruwa yo ku wa 24/12/2012, iyo baruwa ikaba nta kigaragaza ko NZIMENYA yayibonye, hakaba nanone ibaruwa yo ku wa 11/03/2013, yihanangirizaga NZIMENYA, imumenyesha ko nakomeza kutaboneka ku kazi kugeza ku wa 01/04/2013, azafatwa nk’umukozi wataye akazi, Coopérative ikazafata icyemezo hashingiwe kubyo amategeko ateganya, iyo baruwa ikaba yarashyikirijwe umugore wa NZIMENYA ku wa 22/03/2013, ndetse na NZIMENYA akaba yemera ko yayibonye, akavuga ko yayibonye yaramaze gutanga ikirego mu Rukiko, arega Coopérative, kuba yaramwirukanye mu buryo budakurikije amategeko, ikirego akaba yaragitanze ku wa 12/02/2013, Urukiko rukaba rusanga iyo baruwa igaragaza koko ko Coopérative itigeze yirukana NZIMENYA nk’uko abivuga, ahubwo bakaba baramwandikiraga bamusaba kugaruka ku kazi.
[11] Hashingiwe ku byasobanuwe haruguru, mu gika cya 7,8 na 9, Urukiko rusanga nta kigaragaza ko NZIMENYA yasabye kugaruka ku kazi, ngo abe yarabyangiwe, nk’uko abivuga, na none Urukiko rukaba rusanga Coopérative itarigeze yirukana NZIMENYA, kuko nta kimenyetso cyo kumwirukana yigeze agaragariza Urukiko, bityo Urukiko rukaba rusanga atarigeze yirukanwa mu buryo budakurikije ndetse akaba ataranigeze yirukanwa, impamvu y’ubujurire bwe ikaba rero nta shingiro ifite ndetse n’imikirize y’urubanza rwajuririwe ikaba ihinduka ku byemejwe n’Urukiko ko NZIMENYA Théogène yirukanywe kubera ikosa rikomeye.
♦ Ku byerekeye kureba niba ababuranyi bakwiye kugenerwa amafaranga basaba.
## Page 5
[12] Me NSENGIYUMVA Straton, uhagarariye NZIMENYA yasabye ko yahabwa amafaranga 900.000frw y’uko atahawe icyemezo cy’umukoresha, amafaranga 150.000frw y’imperekeza, amafaranga 900.000frw y’uko yirukanywe, amafaranga 294.000frw yagiye akatwa ku mushahara we guhera mu kwezi kwa 04/2011 kugeza mu kwezi kwa 11/2012, amafaranga 300.000frw y’ikiruhuko atishyuwe, amafaranga 600.000frw ya avoka wamuburaniye mu rwego rwa mbere no mu bujurire n’amafaranga 100.000 y’ingendo. Urukiko rusanga ayo mafaranga adakwiye kuyagenerwa,kuko ubujurire bwe nta shingiro bufite, hashingiwe ku byasobanuwe haruguru.
[13] Me NSABIMANA Jean Damascène, uburanira Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA, yasabyeko NZIMENYA yaha Coopérative amafaranga 3.000.000frw y’indishyi z’akababaro kubera gushorwa mu manza nta mpamvu, amafaranga 600.000frw y’ikurikiranarubanza n’amafaranga 500.000frw y’igihembo cya avoka. Urukiko rusanga ku byerekeye amafaranga y’indishyi kubera gushorwa mu manza, Coopérative idakwiye kuyagenerwa, kuko Urukiko rusanga mu gutanga ikirego NZIMENYA yari afite uburyo yumvamo ikirego cye, hakaba nta kigaragaza ko yareze agamije gusa gushora Coopérative mu manza, naho ku byerekeye n’igihembo cya avoka, Coopérative ikwiye n’Urukiko, mu bushishozi bwarwo kuko ayo isaba ari menshi, akaba kandi nta bimenyetso yagaragarijwe, bityo NZIMENYA akaba agomba kuyiha amafaranga 200.000frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka.
III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [14] Rwemeje ko ubujurire bwa NZIMENYA Théogène nta shingiro bufite. [15] Rwemeje ko imikirize y’urubanza R.Soc 0002/13/TGI/RBV rwaciwe ku wa 30/04/2013 n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rubavu, ihindutse gusa ku byemejwe n’Urukiko ko NZIMENYA Théogène yirukanywe kubera ikosa rikomeye. [16] 15.Rutegetse NZIMENYA Théogène, guha Coopérative TERIMBERE SACCO BWIRA, amafaranga 200.000frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka.
[17] 16. Rutegetse NZIMENYA Théogène gutanga amagarama y’urubanza angana na 14.950frw.