RUSAGARA v. MUKAKIGERI
The loan was intended for the purchase of equipment to enhance the company's business, making the transaction commercial in nature. Both parties were involved in business activities at the time. Therefore, the dispute falls within the jurisdiction of the commercial courts, and the Supreme Court lacks jurisdiction to...
Source-derived case information.
- Citation
- RCOMAA 0033/14/CS
- Parties
- Appellant: RUSAGARA Gad; Respondent: MUKAKIGERI Zahara
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 11 November 2014
- Case Number
- RCOMAA 0033/14/CS
- Procedural Posture
- Commercial Appeal / Supreme Court Appellate Review
- Outcome
- Appeal dismissed for lack of jurisdiction.
- Legal Topics
- Jurisdiction of Commercial Courts, Nature of Commercial Transactions, Loan Agreements Between Shareholders, Appeal Admissibility
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
RUSAGARA Gad
Appellant
MUKAKIGERI Zahara
Respondent
Procedural Posture
Commercial Appeal / Supreme Court Appellate Review
Legal Issues
- 1 Whether the commercial courts had jurisdiction over a dispute concerning a loan between shareholders for business purposes
- 2 Whether the Supreme Court had jurisdiction to hear the appeal
Ratio Decidendi
The loan was intended for the purchase of equipment to enhance the company's business, making the transaction commercial in nature. Both parties were involved in business activities at the time. Therefore, the dispute falls within the jurisdiction of the commercial courts, and the Supreme Court lacks jurisdiction to hear the appeal.
Court Disposition
Appeal dismissed for lack of jurisdiction.
Orders
- The appeal by Rusagara Gad is not admitted as it is not within the Supreme Court's jurisdiction.
- The claim filed by Mukakigeri Zahara against Rusagara Gad is within the jurisdiction of the commercial courts.
Full Case Text
Judgment text and source record
15 paragraphs
# RUSAGARA v. MUKAKIGERI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2014-11-11 - Case/document no.: RCOMAA 0033/14/CS - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
RUSAGARA v. MUKAKIGERI [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RCOMAA 0033/14/CS (Mukanyundo, P.J., Rugabirwa na Hitiyaremye, J.) 07 Novembre 2014] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi – Ububasha bw’inkiko z’ubucuruzi – Ibikorwa birebana no gushinga sosiyete y’ubucuruzi, imikorere yayo ndetse n’ibijyanye no kuyisesa aba ari ibikorwa by’ubucuruzi kabone nubwo byaba byakozwe n’abatari abacuruzi – Iyo impaka zishingiye ku masezerano y’igurizwa ry’amafaranga ziba ari iz’ubucuruzi. Kuba rero amafaranga yagurejwe uregwa yari agamije guteza imbere ubucuruzi bwe ni kimwe mu bigize fond de commerce, bityo impaka ziyikomokaho zikaba zigomba kuburanishwa n’inkiko z’ubucuruzi. Itegeko Ngenga nº 06/2012/OL ryo kuwa 14/9/2012 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Inkiko z’Ubucuruzi, ingingo ya 2. Incamake y’ikibazo: Mukakigeri yareze Rusagara mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge asaba gusubizwa imigabane ye ingana na 3.600.000 avuga ko yashyize muri company yitwa Mawesa Factory bari bafatanyije, anasaba inyungu zikomoka ku bucuruzi avuga bafatanyije, anasaba kandi indishyi z’akababaro, irangizarubanza ry’agateganyo hamwe n’igihano gihatira kurangiza urubanza.Urukiko rwemeza ko ikirego cya Mukakigeri kidafite ishingiro kubyerekeye gusubizaw imigabane ya sosiyete Mawesa ariko rutegeka Rusagara kumwishyura 25.153.400 Frws hamwe na 1% y’ubukerwe. Rusagara yajuririye mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, urukiko rwemeza ko ubujurire bufite ishingiro kuri bimwe, rwemeza ko ubujurire ubujurire bwuririye ku bundi bwa Mukakigeri nta shingiro bufite, rwemeza kandi ko uru rubanza rutarangizwa by’agateganyo. Rwemeza kandi ko imikirize y’urubanza ihindutse ku byerekeye inyungu, ko n’indishyi z’akababaro zasabwe na Mukakigeri zikuweho. Rwategetse Rusagara kwishyura Mukakigeri umwenda amufitiye n’inyungu zawo hamwe n’indishyi yose hamwe akaba 23.088.500 Frw. Nyuma yaho Rusagara yajuririye mu Rukiko rw’Ikirenga maze avuga inkiko zibanza zaburanishije zaburanishije ikirego cyatanzwe na Mukakigeri kandi kitabifitiye ububasha, asaba ko Urukiko rw’Ikirenga ko rwategeka ko uru rubanza rwoherezwa mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge akaba arirwo ruruburanisha ku rwego rwa mbere. Rusagara asobanura avuga ko urukiko rwagombaga kwiyambura ububasha maze rukohereza urubanza mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ruburanisha imanza z’imbonezamubano, avuga ko amafaranga angana na 18.700.000 yemejwe nk’umwenda usanzwe ataburanwa mu Nkiko z’Ubucuruzi. Mukakigeri asobanura avuga ko kuba Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge ndetse n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi zose zaremeje ko zifite ububasha muri rusange ari uko ububasha bw’izo Nkiko bugaragarira buri wese Mukakigeri avuga ko asanga ku birebana n‘uru rubanza impaka zirimo zaravutse hagati y’abantu ku giti cyabo kuko amafaranga yagurije Rusagara yari agamije ubucuruzi kuko yakoreshejwe muri enrichissement de la societe, avuga kandi ko Inkiko z’ubucuruzi ziburanisha impaka zose zishoboka kuvuka hagati y’abantu bagize cyangwa bashinzwe sosiyete zanditse n’ibindi bigo by’ubucuruzi ari bo bafite imigabane. Akomeza asobanura avuga ko kuba rero Rusagara na
## Page 2
Mukakigeri ari abanyamigabane muri sosiyete Mawesa asanga Inkiko z’Ubucuruzi arizo zifite ububasha bwo gukemura iki kibazo kiri hagati y’abanyamigabane, avuga ko ubujurire bwa kabiri bwa Rusagara bukaba butagomba kwakirwa. Incamake y’icyemezo: 1. Ibikorwa birebana no gushinga Sosiyete y‘ubucuruzi, imikorere yayo ndetse n’ibijyanye no kuyisesa, ari ibikorwa by’ubucuruzi kabone n’ubwo byaba byakozwe n’abatari abacuruzi, ko kandi igikorwa cyose gifitanye isano na Fonds de commerce ari igikorwa cy’ubucuruzi. 2. Kuba amafaranga uregwa yagurijwe yari ayo kugura imashini iyungurura amamesa ndetse no kugura inkono yo kuyateka, byumvikana ko kiriya gikorwa yakoze cyari kigamije guteza imbere uruganda rwe arugurira ibikoresho bigizwe imashini ni kimwe mu bigize Fonds de commerce y’uruganda, ko rero impaka zishingiye ku masezerano y’igurizwa ry’amafaranga yo kugura ibikoresho by’uruganda zigomba kwitwa iz’ubucuruzi, bityo ubujurire bw‘urega bukaba butagomba kwakirwa kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw‘Ikirenga. Ubujurire ntibwakirwa kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga. Ikirego cy’uregwa kiri mu bubasha bw’inkiko z’ubucuruzi. Amagarama y’urubanza aherereye kuwareze. Amategeko yashingiweho: Itegeko Ngenga nº 06/2012/OL ryo kuwa 14/9/2012 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Inkiko z’Ubucuruzi, ingingo ya 2. Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge MUKAKIGERI Zahara aregamo RUSAGARA Gad ibi byavuzwe haruguru. Uru Rukiko rwaciye urubanza rwemeza ko ikirego cya MUKAKIGERI Zahara kidafite ishingiro ku byerekeye imigabane ya sosiyete MAWESA FACTORY, rutegeka RUSAGARA Gad kumwishyura 25.153.400 agizwe na 18.700.000 Frw y’umwenda amubereyemo, 5.753.400 Frw y’inyungu zayo, 200.000 Frw y’indishyi z’akababaro, 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cy’avoka, kwishyura 1% ya 24.153.400 Frw buri kwezi ku bukererwe kuva urubanza rutakijuririwe no kumusubiza amafaranga ibihumbi bitanu (5000 Frw) yatanzeho ingwate y’amagarama arega. [2] RUSAGARA Gad ntiyishimiye iki cyemezo maze akijurira mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, uru Rukiko ruca urubanza RCOMA 0293/14/HCC kuwa 27/06/2014 rwemeza ko ubujurire bwa RUSAGARA Gad bufite ishingiro kuri bimwe , ko ubujurire bwuririye ku bundi bwa MUKAKIGERI Zahara nta shingiro bufite, rwemeza ko uru rubanza rutarangizwa by’agateganyo.
## Page 3
[3] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RCOM 0240/14/TC/Nyge ihindutse ku byerekeye inyungu zigomba kuba 3.888.500 Frw aho kuba 5.753.400 Frw, indishyi z’akababaro za 200.000 Frw zikuweho n’indishyi z’ubukererwe zigomba kuba Frw 230.885 Frw buri kwezi. [4] Rwategetse RUSAGARA Gad kwishyura MUKAKIGERI Zahara umwenda ’amafaranga 18.700.000, inyungu zawo zingana na 3.888.500 Frw indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka zingaana na 500.000 Frw yose hamwe akaba 23.088.500 Frw no kwishyura indishyi z’ubukererwe zingana na 230.885 Frw buri kwezi mu gihe azaba atubahirije imikiriize y’urubanza. Rwategetse MUKAKIGERI Zahara kwishyura RUSAGARA Gad, ibihumbi birindwi magana atanu ( 7.500 Frw ) yatanzeho ingwate y’amagarama ajurira. [5] RUSAGARA Gad yajuririye imikirize y’urubanza mu Rukiko rw’Ikirenga avuga ko impamvu y’ubujurire afite ari imwe rukumbi irebana n’uko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ndetse n’Urukiko rw’Ubucuruzi zaburanishije ikirego cyatanzwe na MUKAKIGERI Zahara kandi zitabifitiye ububasha, ibyo akaba abishingira ku biteganywa n’ingingo ya 28, igika cya kabiri, agace ka 2º, y’Itegeko Ngenga nº 03/2012OL ryo kuwa 13/06/2012 ryerekeye imitunganyirize, imikorere n’ububasha bw’Urukiko rw’Ikirenga. [6] Asaba Urukiko rw’Ikirenga ko rwategeka ko uru rubanza rwoherezwa mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge akaba arirwo ruruburanisha ku rwego rwa mbere. Me Ndutiye Yussuf mu myanzuro yo kwiregura yatanze mu izina rya MUKAKIGERI Zahara yerekana ko Inkiko z’ubucuruzi arizo zari zifite ububasha bwo kuburanisha uru rubanza ashingiye ku miterere y’ikiburanwa. [7] Iburanisha ry’urubanza ryabereye mu ruhame kuwa 07/10/2014, RUSAGARA Gad yunganiwe na Me Hakizimana John naho MUKAKIGERI Zahara yunganiwe na Me Ndutiye Yussuf. II. IKIBAZO KIRI MU RUBAZA N’ISESENGURA RYACYO Kumenya niba urubanza rwajuririwe rwaraciwe n’Urukiko rutabifitiye ububasha [8] Me Hakizimana John uburanira RUSAGARA Gad avuga ko impamvu yatumye ajurira ari uko Urukiko rw’Ubucuruzi ndetse n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi zaburanishije ikirego cyatanzwe na MUKAKIGERI Zahara kandi zitabifitiye ububasha, ibyo akaba abishingira ku biteganywa n’ingingo ya 28, igika cya kabiri, agace ka 2º, y’Itegeko Ngenga nº 03/2012OL ryo kuwa 13/06/2012 ryerekeye imitunganyirize, imikorere n’ububasha bw’Urukiko rw’Ikirenga. [9] Asobanura ko Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge rumaze kubona ko amafaranga aburanwa atari imigabane MUKAKIGERI yashyize muri Sosiyete MAWESA FACTORY Ltd ngo kuko iyo migabane itaregwa RUSAGARA Gad, ko ahubwo yaregwa Sosiyete MAWESA FACTORY Ltd akitaba mu izina ryayo, akavuga ko rwagombaga kwiyambura ububasha maze rukohereza urubanza mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ruburanisha imanza z’imbonezamubano, kubera ko amafaranga 18.700.000 yemejwe nk’umwenda usanzwe ataburanwa mu Nkiko z’Ubucuruzi.
## Page 4
[10] Akomeza asobanura ko ingingo ya 2 y’Itegeko nº 06/2012 OL ryo kuwa 14/09/2012 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Inkiko z’Ubucuruzi, cyane cyane mu gace kayo ka mbere ivuga ko „ muri iri tegeko ibibazo by’ubucuruzi bivuga imanza z’ubucuruzi, iz’imari, iz’imisoro n’amahoro n’ibindi bibazo bifitanye isano byerekeye impaka zivutse ku masezerano cyangwa ku bikorwa by’ubucuruzi hagati y’abantu cyangwa ibigo by’ubucuruzi, ko rero iyo arebye ibibazo by’ubucuruzi bivugwa muri iyo ngingo, asanga ntaho ibijyanye n’imyenda abantu bagirana ku giti cyabo itajyanye cyangwa idafitanye isano n’ubucuruzi bw’abayagiranye iyo atari abacuruzi. Avuga ko amafaranga RUSAGARA yahawe atari ayo gukoresha mu bucuruzi bwe kandi ko na MUKAKIGERI wayamuhaye atari umucuruzi, bityo impaka zavutse ku masezerano bagiranye zikaba zitagomba gukemurwa n’Inkiko z’Ubucuruzi. [11] Me Ndutuye Yussuf wunganira MUKAKIGERI Zahara avuga ko RUSAGARA GAD yashingiye ububasha bw’Urukiko rw’Ikirenga bwo kuburanisha ubujurire bwe ku ngingo ya 28, igika cya kabiri, agace ka 2°, y’Itegeko Ngenga N° 03/2012/0L ryo kuwa 13/06/2012 ryerekeye imitunganyirize, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga, ivuga ko « Urukiko rw’Ikirenga rufite kandi ububasha bwo kuburanisha mu rwego rw’ubujurire imanza zaciwe ku rwego rwa kabiri n’Urukiko Rukuru, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi cyangwa Urukiko Rukuru rwa Gisirikare, iyo izo manza : 2° zashingiye ku itegeko ritariho cyangwa ingingo z’amategeko zitakiriho cyangwa zaciwe n’Urukiko rutabifitiye ububasha”. [12] Akomeza avuga ko RUSAGARA Gad mu bujurire bwe bigaragara ko atasobanukiwe neza imikirize y’urubanza RCOM 0240/10/TC/Nyge kuko MUKAKIGELI Zahara arega bwa mbere, yareze RUSAGARA Gad ibirego byinshi harimo kumusubiza amafaranga yashyize muri sosiyete MAWESA FACTORY Ltd bafatanyije no kumwishyura amafaranga 18.700.000 yamugurije. Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge rwemeje ko mu birego byarezwe RUSAGARA Gad kimwe kizaregwa MAWESA FACTORY Ltd ukwacyo, rufata icyemezo cyo gukomeza kuburanisha ibindi harimo icyo MUKAKIGERI Zahara yishyuza RUSAGARA Gad ku giti cye amafaranga yamugurije angana na 18.700.000 Frw, n’ibindi birebana n’indishyi zinyuranye yasabaga. [13] Asobanura ko kuba Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge ndetse n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi zose zaremeje ko zifite ububasha muri rusange ari uko ububasha bw’izo Nkiko bugaragarira buri wese kuko ingingo ya 12 y’Itegeko Ngenga n° 06/2012/OL ryo ku wa 14/09/2012 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Inkiko z’Ubucuruzi iteganya ko “Inkiko z’Ubucuruzi ziburanisha mu rwego rwa mbere imanza zose z’ubucuruzi, iz’imari, iz’imisoro n’ibindi bibazo bifitanye isano , nkuko bisobanurwa mu ngingo ya 2 y’iri Tegeko Ngenga” ivuga ko muri iri Tegeko Ngenga, ibibazo by’ubucuruzi “ bivuga imanza z’ubucuruzi, iz’imari, iz’imisoro n’amahoro n’ibindi bibazo bifitanye isano byerekeye : Impaka zivutse ku masezerano cyangwa ku bikorwa by’ubucuruzi hagati y’abantu cyangwa ibigo by’ubucuruzi”. [14] Me Ndutiye Yussuf avuga ko hashingiwe ku ngingo imaze kuvugwa haruguru, asanga ku birebana n’uru rubanza impaka zirimo zaravutse hagati y’abantu ku giti cyabo kuko nkuko RUSAGARA Gad abyivugira amafaranga MUKAKIGERI Zahara yamugurije yayakoresheje muri “enrichissement de la Société”, bityo akaba yari agamije ubucuruzi. Yongeraho ko mu gace ka 8° k’iriya ngingo, havugwamo ko Inkiko z’Ubucuruzi ziburanisha n’impaka zose zishobora kuvuka hagati y’abantu bagize cyangwa bashinzwe sosiyete zanditse n’ibindi bigo by’ubucuruzi ari bo….c) abafite imigabane.
## Page 5
[15] Avuga ko kuba RUSAGARA Gad na MUKAKIGERI Zahara bari abanyamigabane muri MAWESA FACTORY Ltd ariko RUSAGARA Gad mu myiregurire ye imbere y’Inkiko zose akaba yaragiye avuga ko umwenda wa 18.700.000 Frw ari inguzanyo yahawe MAWESA FACTORY Ltd naho MUKAKIGERI Zahara akavuga ko uyu mwenda yawumuhaye ku giti cye ariko ashaka kugura imashini z’uruganda, asanga Inkiko z’Ubucuruzi arizo zifite ububasha bwo gukemura iki kibazo kiri hagati y’abanyamigabane, bityo rero ubujurire bwa kabiri bwa RUSAGARA Gad bukaba butagomba kwakirwa. Mu gusoza, MUKAKIGERI Zahara yabwiye uru Rukiko ko yakoranaga ubucuruzi na RUSAGARA Gad ajya kurangura amasabune ku ruganda rwe, ko bombi bari abacuruzi nubwo RUSAGARA Gad abihakana, ko ariko we icyo gihe yari afite TIN yahawe na RRA uretse ko ubu yabaye ahagaritse ibyo gucuruza. UKO URUKIKO RUBIBONA [16] Ingingo ya 28, igika cya kabiri, agace ka 2º, y’Itegeko Ngenga nº 03/2012/OL ryo kuwa 13/06/2012 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga, RUSAGARA yashingiyeho ububasha bw’Urukiko rw’Ikirenga bwo kuburanisha ubujurire bwe mu rwego rwa kabiri, iteganya ko «Urukiko rw’Ikirenga rufite kandi ububasha bwo kuburanisha mu rwego rw’ubujurire imanza zaciwe ku rwego rwa kabiri n’Urukiko Rukuru, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi cyangwa Urukiko Rukuru rwa Gisirikare, iyo izo manza zaciwe n’Urukiko rutabifitiye ububasha». [17] Ku birebana n’ububasha bw’inkiko z’ubucuruzi , ingingo ya 2, agace ka 1º, y’Itegeko Ngenga nº 06/2012/OL ryo kuwa 14/9/2012 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Inkiko z’Ubucuruzi, iteganya ko izo Nkiko zifite ububasha bwo kuburanisha impaka zivutse ku masezerano cyangwa ku bikorwa by’ubucuruzi hagati y’abantu cyangwa ibigo by’ubucuruzi, naho ingingo ya 14, igateganya ko „ mu bibazo by’ubucuruzi, ububasha bw’inkiko bwo guca urubanza bushingiye ku kiburanwa bugaragazwa n’imiterere y’ikiregerwa. [18] Ku kibazo cyo kumenya niba RUSAGARA Gad na MUKAKIGERI Zahara bari abacuruzi igihe bagiranaga amasezerano y’iguriza yo kuwa 25/09/2012, MUKAKIGERI Zahara yagejeje ku Rukiko ikimenyetso kigizwe n’inyandiko yitwa „ Imenyeshwa ryo kwiyandikisha“ ( Notice d’Enregistrement) cyatanzwe na Rwanda Revenue Authority kuwa 01/06/2006, akaba afite TIN 101374055, bityo akaba nta gushidikanya ku mwuga w’ubucuruzi avuga yakoraga igihe amasezerano yakorwaga. MUKAKIGERI yatanze nanone ikindi kimenyetso kigizwe n’inyandiko yatanzwe na Rwanda Development Board (RDB) yerekana ko RUSAGARA ariwe munyamigabane rukumbi wa Sosiyete MASAKA SOAP FACTORY Ltd ikora amasabune no kuyacuruza. [19] Urukiko rusanga igihe MUKAKIGERI Zahara na RUSAGARA Gad bagiranaga amasezerano y’iguriza, nibura MUKAKIGERI yari umucuruzi naho RUSAGARA ari umunyamigabane rukumbi muri Sosiyete MASAKA SOAP FACTORY Ltd avuga ko yari abereye umuyobozi mukuru anayihagarariye mu rwego rw’amategeko, byumvikane ko ari nawe wayicungaga umunsi ku wundi. [20] Ku kibazo cyo kumenya niba ariya masezerano y’iguriza yabaye hagati ya RUSAGARA Gad na MUKAKIGERI Zahara yakwitwa cyangwa atakwitwa amasezerano y’ubucuruzi cyangwa se niba yari agamije igikorwa cy’ubucuruzi, n’ubwo umunyamigabane wa Sosiyete aba
## Page 6
atagomba kuba ari umucuruzi byanze bikunze, Urukiko rusanga igikorwa RUSAGARA Gad nk’umuyobozi mukuru wa Sosiyete MASAKA SOAP FACTORY Ltd yashakiraga ariya mafaranga kigamije inyungu zo kongera umutungo w’uruganda rwe kugira ngo rurusheho gukora neza, iyi ngingo ubwayo ikaba ihagije mu kwerekana ko amasezerano yabaye hagati y’ababuranyi bombi ari ay’ubucuruzi bitewe n’icyari kigamijwe cyasobanuwemo, hakiyongeraho ko n’umwe mu bayagiranye ariwe MUKAKIGERI Zahara yari umucuruzi n’ubwo yabwiye uru Rukiko ko ubu yabaye abihagaritse. [21] Na none mu rwego rwo kumenya kamere y’igikorwa cyari kigamijwe mu masezerano aburanwa, umuhanga mu mategeko yerekeranye n’ubucuruzi, DIMITRI HOUTCIEFF mu gitabo cye "Droit commercial", asobanura ko ibikorwa birebana no gushinga Sosiyete y‘ubucuruzi, imikorere yayo ndetse n’ibijyanye no kuyisesa, ari ibikorwa by’ubucuruzi1 kabone n’ubwo byaba byakozwe n’abatari abacuruzi, ko kandi igikorwa cyose ( acte juridique) gifitanye isano na "Fonds de commerce" ari igikorwa cy’ubucuruzi. [22] Hashingiwe ku byasobanuwe byose haruguru, Urukiko rusanga kuba amafaranga RUSAGARA yagurijwe na MUKAKIGERI yari ayo kugura imashini iyungurura amamesa ndetse no kugura inkono yo kuyateka, byumvikana ko kiriya gikorwa yakoze cyari kigamije guteza imbere uruganda rwe arugurira ibikoresho ( imashini ni kimwe mu bigize "Fonds de commerce" y’uruganda), ko rero impaka zishingiye ku masezerano y’igurizwa ry’amafaranga yo kugura ibikoresho by’uruganda zigomba kwitwa iz’ubucuruzi nk’uko biteganywa n’ingingo ya 2, agace ka 1º, y’Itegeko Ngenga nº 06/2012/OL ryo kuwa 14/9/2012 ryavuzwe haruguru, zikaburanishwa n’Inkiko z’ubucuruzi hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 12 y‘iri tegeko, bityo ubujurire bwa RUSAGARA Gad bukaba butagomba kwakirwa kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw‘Ikirenga. III. ICYEMEZO CY‘URUKIKO [23] Rwemeje kutakira ubujurire bwatanzwe na Rusagara Gad kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga; [24] Rwemeje ko ikirego MUKAKIGERI Zahara yashyikirije Inkiko arega RUSAGARA Gad kiri mu bubasha bw’Inkiko z’ubucuruzi; [25] Rwemeje ko urubanza nº RCOMA 0293/14/HCC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi kuwa 27/06/2014 rudahindutse; [26] Rutegetse RUSAGARA Gad kwishyura amagarama y’urubanza angana na 100.000 Frw. 1 DIMITRI HOUTCIEFF, Droit commercial, Actes de commerce, commerçants, Fonds de commerce, Instruments de paiement et de crédit : "Les actes relatifs à la création, au fonctionnement ou à la dissolution de la société, sont en principe considérés comme des actes de commerce, même si les personnes physiques participant à ces actes ne sont pas des commerçants", page 52, nº 107. L’auteur renchérit en disant “qu’il faut considérer que tout acte juridique portant sur un fonds de commerce est un acte de commerce”, page 62, nº 139 .