RUTABINGWA v RWOGERA
The parcel No. 2815 is owned by Rwogera Rutinywa, as evidenced by the purchase agreement in his name and lack of proof it was bought with family funds. The valuation of Rutabingwa Chrysante's buildings at 19,870,998 Frw, as determined by mutually agreed experts, is binding. Rutabingwa Chrysante built in good faith...
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 0041/15/CS
- Parties
- Appellant: Rutabingwa Chrysante; Respondent: Rwogera Rutinywa
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 22 June 2018
- Case Number
- RCAA 0041/15/CS
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Supreme Court Final Judgment
- Outcome
- appeal dismissed
- Legal Topics
- Ownership of Land, Valuation of Improvements, Family Property Disputes, Compensation for Improvements, Burden of Proof, Appeal Procedure
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Rutabingwa Chrysante
Appellant
Rwogera Rutinywa
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Supreme Court Final Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the disputed parcel No. 2815 was purchased with family funds and should be registered to the heirs of Mukamusoni Léoncie
- 2 What is the correct value of the buildings constructed by Rutabingwa Chrysante on the disputed land
- 3 Whether Rutabingwa Chrysante is entitled to compensation for his constructions and other damages
Ratio Decidendi
The parcel No. 2815 is owned by Rwogera Rutinywa, as evidenced by the purchase agreement in his name and lack of proof it was bought with family funds. The valuation of Rutabingwa Chrysante's buildings at 19,870,998 Frw, as determined by mutually agreed experts, is binding. Rutabingwa Chrysante built in good faith and is entitled to compensation for his improvements, but not to registration of the land or further damages.
Court Disposition
appeal dismissed
Orders
- The appeal of Rutabingwa Chrysante is dismissed as unfounded.
- The disputed parcel is confirmed as belonging to Rwogera Rutinywa.
Full Case Text
Judgment text and source record
19 paragraphs
# RUTABINGWA v RWOGERA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2018-06-22 - Case/document no.: RCAA 0041/15/CS - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
RUTABINGWA v RWOGERA [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RCAA 0041/15/CS (mugenzi, P.J.,NYIRANDABARUTA na GAKWAYA, J.) 22 Kamena 2018] Amategeko agenga ubutaka – Uburenganzira ku butaka – Uburenganzira ku butaka bushingira ku kuba nyirabwo yarabubonye ku bw’umuco, cyangwa se yarabuhawe n’urwego rubifitiye ububasha, cyangwa se yarabuguze. Amategeko agenga ubutaka – Uburenganzira ku butaka – Utunze ubutaka bw’abandi nta buryarya arabusubiza ariko akishyurwa agaciro k’ibyo yabushyizeho. Amategeko agenga ubutaka – Impaka zishingiye ku igenagaciro ry’umutungo – Igenagaciro ryemejwe n’abahanga batanzwe n’impande zombi rihabwa agaciro. Incamake y’ikibazo: Rwogera Rutinyuka yaguze ubutaka buri mu kibanza No UPI 2815 buherereye I Kibagabaga, yubakamo n’inzu. Umuvandimwe Rutabingwa yatashye mu gihugu aturana nawe, nawe ashyira muri icyo kibanza inzu (annexes). Havutse amakimbirane hagati yabo ashingiye kuri ubwo butaka, Rutabingwa arega Rwogera Rutinywa iyo “parcelle” mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, avuga ko ari iy’umuryango ngo kuko mukuru we Rwogera Rutinywa nubwo ayiyitirira ariko ikomoka ku nzu y’umuryango yari i Burundi yagurishijwe, asaba ko yagabanywamo kabiri, igice kimwe cyubatsemo amazu ye kikamwandikwaho, ikindi kikandikwa kuri “Succession” Mukamusoni Léoncie, umubyeyi wabo, abamukomokaho bose bakakigabana ku buryo bungana. Mu rubanza N° RC 0454/12/TGI/GSBO rwaciwe ku wa 9/9/2013, urwo rukiko rwemeje ko Rwogera Rutinywa yishyura Rutabingwa Chrysante agaciro k’amazu yubatse muri icyo kibanza, gahwanye na 91,384,000 Frw, akegukana uwo mutungo wose, bitaba ibyo Rutabingwa Chrysante akamusubiza agaciro k’igice cy’iyo “parcelle” yubatseho, kangana na 5,362,500 Frw. Rutabingwa na Rwogera bombi ntibishimiye imikirize y’urwo rubanza, barujuririra mu Urukiko Rukuru; ku ruhande rumwe Rutabingwa akanenga umucamanza wa mbere kuba yaremeje ko inzu ari iya Rwogera Rutinywa yirengagije ko amafaranga yaguze iyo “parcelle” yavuye mu mutungo w’umuryango, ibyo bigashimangirwa n’uko yubatse inzu nyina akiriho, no kuba Rwogera Rutinywa yari yarahaye umubyeyi we “procuration” yo kumuhagararira ntihagire umubuza kuhubaka; ku rundi ruhande Rwogera Rutinywa akanenga urwo rukiko rwa mbere ko rutagombaga kwemezwa ko amazu yubatswe na Rutabingwa Chrysante afite agaciro ka 91,384,000 Frw ntacyo rushingiyeho, kuko nta genagaciro ryagaragajwe ngo rigibweho impaka, ndetse ko nta mpamvu yari gutuma Rutabingwa Chrysante adatekekwa cyangwa se ngo rugaragaze aho rwashingiye rwemeza ko Rutabingwa Crysante yubatse nta buryarya. Mu gihe cy’iburanisha, Urukiko Rukuru rwashyizeho abagenagaciro batatu, bumvikanyweho n’ababuranyi baza kwemeza ko amazu ya Rutabingwa Chrysante agizwe na bloc A na B, afite agaciro ka 19,870,998 Frw, naho agaciro k’ikibanza cyose kakaba ari 27,150,000 Frw, mu rubanza N° RCA 0519/13/HC/KIG – RCA 0527/13/HC/KIG rwaciwe ku wa 30/12/2014, Urukiko Rukuru, rwemeje ko ubujurire bwa Rutabingwa Chrysante n’ubwa Rwogera Rutinywa
## Page 2
bufite ishingiro kuri bimwe ruhindura urubanza rwajuririwe ku birebana n’agaciro k’amazu ya Rutabingwa Chrysante kashyizwe kuri 19,870,998 Frw, no ku birebana n’agaciro ka “parcelle’’ kashyizwe kuri 27,150,000 Frw, maze rutegeka Rwogera Rutinywa guha Rutabingwa Chrysante 19,870,998 Frw y’agaciro k’amazu yubatse mu kibanza cye, akegukana ayo mazu, cyangwa agahitamo kuyamurekera, cyangwa se Rutabingwa Chrysante akamwishyura agaciro k’ubutaka yubatseho gahwanye na 13,575,000 Frw. Rutabingwa Chrysante yajuririye Urukiko rw’Ikirenga, avuga ko Urukiko Rukuru rwatesheje agaciro amazu ye yubatse ku butaka buburanwa rukemeza ko afite agaciro ka 19,870,998 Frw Frw, kandi Urukiko Rwisumbuye rwo rwaragaragaje ko afite agaciro ka 91,000,000 Frw, ko kandi Urukiko Rukuru rutazi ubutumwa bwari bukubiye muri “procuration’’ yahawe nyina, asaba ko mu gihe Urukiko rwakwemeza ko uwo mutungo ugabanywa, wakwandikwa ku bazungura bose ba Mukamusoni Leoncie (succession), rukanemeza agaciro kagenwe n’Urukiko Rwisumbuye. Mu iburanisha ry’urubanza ryo ku wa 06/2/2018, hasuzumwe inzitizi y’iburabubasha bw’uru Rukiko yatanzwe na Me Twajamahoro Herman uri mu baburanira Rwogera, asaba ko ubujurire bwa Rutabingwa Chrysante butakirwa, ariko mu cyemezo cyo ku wa 8/12/2017, Urukiko rwemeza ko iyo nzitizi nta shingiro ifite, urubanza ruburanishwa mu mizi hasuzumwa niba “parcelle” No 2815 iburanwa yaraguzwe mu mutungo w’umuryango, n’agaciro k’amazu Rutabingwa yubatse muri iyo parcelle. Incamake y’icyemezo: 1. Ubutaka bw’umuntu ku giti cye ni ubw’ababutunze ku bw’umuco cyangwa ku bw’amategeko yanditse, baba barabuhawe n’ubuyobozi bubifitiye ububasha, barabuguze, barabuhaweho impano, umurage, izungura, umunani, ingurane cyangwa isaranganya. 2. Igenagaciro ryemejwe n’abahanga batanzwe n’impande zombi rikwiye guhabwa agaciro. 3. Mu gihe umuntu yubatse inyubatse inyubako bu butaka kutari ubwe nta buryarya, bikaba ngombwa ko asubiza ubutaka bw’abandi, asubizwa na nyir’ubutaka agaciro k’inyubako yashyizeho. Ubujurire nta shingiro bufite. Ingwate y’amagarama ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 43/2013 ryo ku wa 16/6/2013 rigenga Ubutaka mu Rwanda, ingingo ya 10. Itegeko Nº 15/2004 ryo ku wa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ingingo ya 3. Itegeko ryo kuwa 31 Nyakanga 1912 rishyiraho Igitabo cya kabiri cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano yerekeranye n’ibintu n’impinduka zinyuranye ku mutungo, (ryavanyweho), ingingo ya 24.
## Page 3
Itegeko ryo kuwa 30/07/1888 rigenga amasezerano cyangwa imirimo nshinganwa (ryavanyweho), ingingo ya 258. Imanza zifashishijwe: Urubanza Nº RCAA 0018/13/CS rwo ku wa 2412/2014, haburana Sebukayire Tharcisse na Harerimana Gaspard. Urubanza Nº RADA 0020/09/CS rwo ku wa 28/9/2012, haburana abazungura ba Myasiro Mathias na Leta y’u Rwanda1 Nta nyandiko z’abahanga zakoreshejwe: Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Urubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, Rutabingwa Chrysante arega Rwogera Rutinywa “parcelle” N° 2815, iherereye mu Mudugudu wa Kibagabaga, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, avuga ko iyo “parcelle” Rwogera Rutinywa mukuru we yayiyitiriye kandi ikomoka ku nzu y’umuryango yari i Burundi yagurishijwe, ikaba ari iy’umuryango. Asaba ko yagabanywamo kabiri, igice kimwe cyubatsemo amazu ye kikamwandikwaho, ikindi kikandikwa kuri “Succession” Mukamusoni Léoncie umubyeyi wabo, abamukomokaho bose bakakigabana ku buryo bungana. [2] Mu rubanza N° RC 0454/12/TGI/GSBO, rwo ku wa 9/9/2013, Urukiko rwemeje ko Rwogera Rutinywa yishyura Rutabingwa Chrysante agaciro k’amazu yubatse muri icyo kibanza, gahwanye na 91.384.000 Frw, akegukana uwo mutungo wose, bitaba ibyo Rutabingwa Chrysante akamusubiza agaciro k’igice cy’iyo “parcelle” yubatseho, angana na 5,362,500 Frw. [3] Rutabingwa Chrysante yajuririye Urukiko Rukuru, avuga ko umucamanza wo mu Rukiko Rwisumbuye yemeje ko inzu ari iya Rwogera Rutinywa, yirengagije ko amafaranga yaguze iyo “parcelle” yavuye mu mutungo w’umuryango, ko ibyo bigaragazwa n’uko yayubatsemo nyina akiriho na Rwogera Rutinywa abizi, no kuba Rwogera Rutinywa yari yarahaye umubyeyi we “procuration” yo kumuhagararira ntihagire umubuza kuhubaka, kandi ko kuba Rwogera Rutinywa afite amasezerano y’ubugure bw’icyo kibanza, bitavuze ko ariwe nyiracyo. [4] Rwogera Rutinywa nawe yajuririye Urukiko Rukuru, avuga ko hatagombaga kwemezwa ko amazu yubatswe na Rutabingwa Chrysante afite agaciro ka 91.384.000 Frw rutagaragaje aho ako gaciro gaturutse, ko igenagaciro ritagaragajwe ngo agire icyo aryiregureho. Yanavuze ko Urukiko Rwisubuye ntaho rwashingiye ruvuga ko bidakwiye gutegeka Rutabingwa Chrysante gukuraho amazu, ko nta n’aho rwashingiye rwemeza ko Rutabingwa Crysante yubatse nta buryarya, kuko atagaragaza aho yaherewe uburenganzira bwo kubaka ku butaka butari ubwe. [5] Nyuma yo gushyiraho abagenagaciro batatu, bakemeza ko amazu ya Rutabingwa Chrysante agizwe na bloc A na B, afite agaciro ka 19.870.998 Frw, naho agaciro k’ikibanza cyose kakaba ari 27.150.000 Frw, mu rubanza N° RCA 0519/13/HC/KIG – RCA
## Page 4
0527/13/HC/KIG,rwo ku wa 30/12/2014, Urukiko Rukuru, rwemeje ko ubujurire bwa Rutabingwa Chrysante bufite ishingiro kuri bimwe, ko ubujurire bwa Rwogera Rutinywa bufite ishingiro kuri bimwe; Rwemeje ko urubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye ruhindutse ku birebana n’agaciro k’amazu ya Rutabingwa Chrysante gashyizwe kuri 19.870.998 Frw no ku birebana n’agaciro ka “parcelle’’ yashyizwe kuri 27.150.000 Frw, ½ cyayo cyubatsemo amazu ya Rutabingwa kikaba gifite agaciro gahwanye na 13.575.000 Frw. [6] Rwategetse Rwogera Rutinywa guha Rutabingwa Chrysante 19.870.998 Frw ahwanye n’agaciro k’amazu yubatse mu kibanza cye, akegukana ayo mazu, cyangwa agahitamo kuyamurekera, Rutabingwa CHrysante akamwishyura agaciro k’ubutaka yubatseho gahwanye na 13.575.000 Frw. [7] Rutabingwa Chrysante yajuririye Urukiko rw’Ikirenga, avuga ko Urukiko Rukuru rwatesheje agaciro amazu ye yubatse ku butaka buburanwa rukemeza ko afite agaciro ka 19.000.000 Frw, kandi Urukiko Rwisumbuye rwo rwaragaragaje ko afite agaciro ka 91.000.000 Frw. Avuga kandi ko Urukiko Rukuru rwemeje ko hari “procuration’’ ariko ntirugaragaze ubutumwa bwayo, ko mu gihe Urukiko rwakwemeza ko uwo mutungo ugabanywa, wakwandikwa kuri “succession”, rukanemeza agaciro kagenwe n’Urukiko Rwisumbuye. [8] Urubanza rwaburanishijwe ku wa 06/2/2018, Rutabingwa Chrysante ahagarariwe na Me Mukama Ngoga Olivier, naho Rwogera Rutinywa yunganiwe na Me BUTARE Godfrey, Me Mbaga Tuzinde Mbonyimbuga, Me Twajamahoro Herman na Me Ntaganda Felix, habanza gusuzumwa inzitizi y’iburabubasha bw’uru Rukiko yatanzwe na Me Twajamahoro Herman, asaba ko ubujurire bwa Rutabingwa Chrysante butakirwa. Ku wa 8/12/2017, Urukiko rwemeza ko iyo nzitizi nta shingiro ifite, iburanisha ry’urubanza mu mizi rikomeza ku wa 06/2/2018 no ku wa 15/5/2018. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA A. Kumenya niba “Parcelle” Nº 2815 iburanwa yaraguzwe mu mutungo w’umuryango. [9] Me Mukama Ngoga Olivier, uhagarariye Rutabingwa Chrysante, avuga ko “parcelle” iburanwa yaguzwe mu mafaranga yavuye ku nzu y’umuryango yabaga i Burundi yagurishijwe, ko bigaragazwa n’uko hari “procuration” yakozwe na Rwogera Rutinywa asubiza nyina Mukamusoni Léoncie inzu y’umuryango, ko Urukiko rwayivuze mu rubanza ariko ntirugaragaze ubutumwa bwayo. Anavuga ko ntacyo Rwogera Rutinywa yakoraga ku buryo yari kubona amafaranga aguze iyo “parcelle”, ko Urukiko niruramuka rusanze uwo mutungo ugomba kugabanywa, wakwandikwa ku bazungura ba Mukamusoni Léoncie. [10] Me Twajamahoro Herman, uhagarariye Rwogera Rutinywa, avuga ko iyo “procuration” itanditswe kuri Rutabingwa Chrysante, ko nta mpamvu afite zo kuyiburanisha. Avuga kandi ko ntaho bigaragara ko Rwogera Rutinywa yaguze iyo “parcelle” atumwe n’umuryango, ko Rutabingwa Chrysante adakwiye kwitwaza ko yayubatsemo, kuko nta tegeko rimuha uburenganzira bwo kubaka ku butaka butari ubwe. [11] Me Ntaganda Félix avuga ko hari amasezerano y’ubugure agaragaza inkomoko y’umutungo, ko yanditsweho Rwogera Rutinywa, ko Rutabingwa Chrysanthe yahungutse adafite
## Page 5
aho aba akaba mu nzu ya Rwogera Rutinywa, ari nabwo yaje kubaka ayo mazu ya annexes umuvandimwe we akamwihorera, kuko yumvaga umunsi uwo ariwo wose azayakuraho kuko yari yubatse muri rukarakara. Uko Urukiko rubibona [12] Ingingo ya 10 y’Itegeko Nº 43/2013 ryo ku wa 16/6/2013 rigenga “Ubutaka mu Rwanda, iteganya ko ubutaka bw’umuntu ku giti cye bugizwe n’ubutaka atunze ku buryo bw’umuco cyangwa kubw’amategeko yanditse. Ubwo butaka abutunze yarabuhawe n’ubuyobozi bubifitiye ububasha, ubwo yaguze, yahaweho impano, umurage, izungura, umunani, ingurane cyangwa isaranganya”. [13] Ingingo ya 3 y’Itegeko Nº 15/2004 ryo ku wa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko “Buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana”. [14] Nk’uko dosiye ibigaragaza, Rutabingwa Chrysante urega, avuga ko “parcelle” iburanwa yaguzwe mu mutungo w’umuryango (inzu y’umuryango yabaga mu Gihugu cy’Uburundi yagurishijwe), akaba ari naho ahera avuga ko igomba kwandikwa ku bazungura ba Mukamusoni Léoncie umubyeyi wabo, ko na Rwogera Rutinywa yanditse “procuration” asubiza nyina Mukamusoni Léoncie inzu y’umuryango iri muri iyo “parcelle”. [15] Urukiko rusanga kuba muri dosiye hari amasezerano y’ubugure bwa “parcelle” iburanwa, yo ku wa 22/9/1995, agaragaza ko yaguzwe na Rwogera Rutinywa, akaba ari nawe yanditsweho nka nyirayo kuri Nº UPI 2815, aya masezerano y’ubugure ari ikimenyetso cy’inkomoko y’ubutaka, nk’uko biteganywa mu ngingo ya 10, y’Itegeko Nº 43/2013 ryo ku wa 16/6/2013 rigenga ubutaka mu Rwanda yavuzwe haruguru, kuko iyi ngingo isobanura ko ubutaka bw’umuntu ku giti cye ari ubw’ababutunze ku bw’umuco cyangwa ku bw’amategeko yanditse, baba barabuhawe n’ubuyobozi bubifitiye ububasha, barabuguze, barabuhaweho impano, umurage, izungura, umunani, ingurane cyangwa isaranganya, bikaba bigaragara ko Rwogera Rutinywa abukomora ku bugure, kandi hakaba nta cyagaragajwe na Rutabingwa Chrysante cyerekana ko iyo nzu yaguzwe mu mafaranga yavuye mu nzu y’umuryango, usibye kubivuga gusa. [16] Ibi binashimangirwa kandi n’imvugo z’abatangabuhamya babajijwe n’Urukiko, barimo Gahonzire Rose, umuvandimwe wabo bavukana, wavuze ko iyo nzu yaguzwe na Rwogera Rutinywa akaba ariwe yanditsweho, ko ibyo kuba yaraguzwe mu mafaranga yavuye mu nzu yagurishijwe i Burundi atabizi; Seruvumba Thierry nawe yatanze ubuhamya avuga ko bahungutse bagacumbika muri iyo nzu ari iya Rwogera Rutinywa, ko hari n’inyandiko zigaragaza ko yayiguze n’uwitwa Judith. [17] Ku birebana na “procuration“ uhagarariye Rutabingwa Chrysante avuga ko Urukiko Rukuru rwayivuze mu rubanza ariko ntirwasobanura ubutumwa buyikubiyemo, Urukiko rusanga inyandiko iri muri dosiye nka “procuration” yo ku wa 12 juin 2000, igaragaza ko Rwogera Rutinywa ahaye Mukamusoni Léoncie uburenganzira bwo gucunga inzu iri i Remera III Kimironko, Komini Kacyiru mu kibanza kiburanwa, aho mu rurimi rw’igifaransa yanditse agira ati: “Je soussigné, Rwogera Rutinywa, atteste par la présente cède la procuration d’une maison
## Page 6
sise à Remera III Kimironko commune Kacyiru à Mme Mukamusoni Léoncie”, iyi nyandiko ikaba ntaho igaragaza ko yamusubizaga inzu y’umuryango, ahubwo akaba yaramuhaga uburenganzira bwo kuyicunga. Naho inyandiko yo ku wa 21/9/1998 nayo igaragara muri dosiye, ikaba itashingirwaho kuko umukono uriho utagaragara, kandi hakaba hanakwibazwa ku bisobanuro yaba ifite mu gihe hari “procuration” yakozwe nyuma yayo. [18] Urukiko rusanga kandi kuba Rutabingwa Chrysante avuga ko ntacyo Rwogera Rutinywa yakoraga yari gukuraho amafaranga yo kugura iyo “parcelle”, nta shingiro bikwiye guhabwa, kuko ibyo atari ikimenyetso cyerekana ko umutungo atari uwe, ikigaragara akaba ari uko hari amasezerano yerekana ko Rwogera Rutinywa yaguze iyo “parcelle” mu buryo bwemewe n’amategeko. [19] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa, Urukiko rusanga “parcelle” Nº 2815 iburanwa ari iya Rwogera Rutinywa, ikaba idakwiye kwandikwa ku bazungura ba Mukamusoni Léoncie nk’uko Rutabingwa Chrysante abisaba, kuko nta kigaragaza ko yaguzwe mu mafaranga y’umuryango. B. Kumenya agaciro k’amazu Rutabingwa Chrysante yubatse muri “parcelle” iburanwa. [20] Me Mukama Ngoga Olivier, uhagarariye Rutabingwa Chrysante avuga ko Urukiko Rukuru rwemeje ko amazu Rutabingwa Chrysante, yubatse muri “parcelle” iburanwa afite agaciro ka 19.000.000 Frw, kandi Urukiko Rwisumbuye rwo rwaragaragaje ko afite agaciro ka 91.000.000 Frw. Asaba Uru Rukiko ko rwazashingira ku gaciro kagenwe n’Urukiko Rwisumbuye, rukemeza ko ariko ayo mazu afite. [21] Me Twajamahoro Herman uhagarariye Rwogera Rutinywa, avuga ko Rutabingwa Chrysante ariwe waregaga mu Rukiko Rwisumbuye, ko Urukiko rwamutumye kuzana igenagaciro ntarizane, Urukiko rugafata icyemezo rutitaye ku igenagaciro, ariko ko nyuma baje gutungurwa n’uko Urukiko rwasomye urubanza rushingiye ku igenagaciro yazanywe na Rutabingwa Chrysante kandi batarayigaragarijwe ngo bagire icyo bayivugaho. Avuga ko mu Rukiko Rukuru batanze “contreexpertise” akaba ariyo yashingiweho. [22] Me Ntaganda Félix, avuga ko ibikorwa Rutabingwa Chrysante yongeye muri “parcelle” iburanwa bifite agaciro ka 8.877.975 Frw ya “annexes” ebyiri, akaba ariko gaciro akwiye gusubizwa. Uko rukiko rubibona [23] Urukiko Rwisumbuye, mu guca urubanza, rwemeje ko amazu ya Rutabingwa Chrysante afite agaciro ka 91.38.000 Frw, naho agaciro k’ubutaka yubatseho kakaba ari 5.362.500 Frw. Nk’uko bigaragara muri dosiye, raporo y’igenagaciro yashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye, ntiyigeze igaragazwa mu iburanisha, Uhagarariye Rwogera Rutinywa akaba agaragaza ko yashyikirijwe Urukiko, iburanisha rimaze gupfundikirwa, Urukiko Rukuru rukaba rwarategetse ko hakongera gukorwa igenagaciro. [24] Urukiko rusanga nk’uko Urukiko Rukuru rwabigaragaje, abahagarariye ababuranyi bombi barumvikanye ku bahanga bagomba kugena agaciro ka “parcelle” iburanwa yose, ak’amazu yubatswe na Rutabingwa Chrysante n’ak’aho yubatswe. Igenagaciro bakoze igaragara
## Page 7
muri dosiye, yerekana ko agaciro k’amazu ya Rutabingwa Chrysante ari 19.870.998 Frw, naho agaciro ka “parcelle’’ yose kakaba ari 27.150.000 Frw, ½ cyayo cyubatsemo amazu ya Rutabingwa Chrysante kikaba gifite agaciro ka 13.575.000 Frw. Aka gaciro akaba ariko gakwiye gushingirwaho muri uru rubanza, naho ibyo Rutabingwa Chrysante avuga ko hakwitabwa ku gaciro kashyizweho n’Urukiko Rwisumbuye bikaba bidakwiye guhabwa ishingiro, kuko igenagaciro ryakozwe ababuranyi bombi babyumvikanyeho, kandi buri ruhande rukaba rwari rwashyizeho umugenagaciro uruhagarariye. Imyumvire nk’iyi yanagaragajwe mu rubanza Nº RADA 0020/09/CS rwo ku wa 28/9/2012, haburana abazungura ba Myasiro Mathias na Leta y’u Rwanda1, aho urukiko rwagaragaje ko igenagaciro ryemejwe n’abahanga batanzwe n’impande zombi rikwiye guhabwa agaciro. [25] Urukiko rusanga ku birebana no kuba Rutabingwa Chrysante yarubatse ku butaka bwa Rwogera Rutinywa uyu Rwogera yari abizi, nk’uko n’abatangabuhamya babyemeza, ndetse bikaba binemezwa na Me Ntaganda Félix uhagarariye Rwogera Rutinywa, wavuze ko yamwihoreye akubaka kuko yumvaga izo nyubako zasenywa igihe cyose bibaye ngombwa kuko zubatse muri rukarakara. Ibi rero bikaba bigaragaza ko Rutabingwa Chrysante yubatse nta buryarya, bityo nk’uko biteganywa n’ingingo ya 24 y’Igitabo cya kabiri cy’Urwunge rw’Amategeko Mbonezamubano2, na Me Mukama Ngoga Olivier, uhagarariye Rutabingwa Chrysante mu rubanza, akaba yarabikomojeho avuga ko igice kimwe kitubatse cyakwandikwa ku bazungura, naho ku gice Rutabingwa Chrysante yubatseho niba badashaka ko baturana, bakamusubiza agaciro nyako k’ibikorwa bye, Rwogera Rutinywa agomba gusubiza Rutabingwa Chrysante agaciro k’amazu ye gahwanye na 19.870.998 Frw, akayagumana. Ibi binahura n’ibyemejwe mu rubanza Nº RCAA 0018/13/cs rwo ku wa 2412/2014, haburana Sebukayire Tharcisse na Harerimana Gaspard, aho Urukiko rw’Ikirenga rwategetse ko inyubako za Sebukayire Tharcisse ziri ku butaka bwa Harerimana Gaspard na Mukangwije, zigumanwa na Harerimana Gaspard, agasubiza Sebukayire Tharcisse agaciro kangana na 3.589.068 Frw yemejwe n’igenagaciro. C. Ku birebana n’indishyi zisabwa mu rubanza. [26] Rutabingwa Chrysante asaba ko Rwogera Rutinywa yamwishyura 1.500.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 10.000.000 Frw y’indishyi z’akababaro, naho Me Twajamahoro Herman uhagarariye Rwogera Rutinywa agasaba ko uwo ahagarariye yahabwa 1.500.000 y’igihembo cya Avoka. [27] Urukiko rusanga nta ndishyi Rutabingwa Chrysante akwiye guhabwa muri uru rubanza, kuko atsindwa n’urubanza. Rusanga Rwogera Rutinywa ari we wagenerwa amafaranga y’igihembo cya Avoka, kuko kuba yararezwe mu bujurire muri uru Rukiko byatumye ashaka umuburanira ahemba, bityo hashingiwe ku ngingo ya 258 y’Igitabo cya gatatu cy’Urwunge rw’Amategeko mbonezamubano, iteganya ko”Igikorwa cy’umuntu cyangirije undi gitegeka nyiri ugukora ikosa rigikomokaho kuriha ibyangiritse”, Rwogera Rutinywa akaba yagenerwa 500.000 Frw yigihembo cya Avoka kuri uru rwego. 1 Urukiko rw’Ikirengwa rwavuze ko: “Raporo y’igenagaciro igomba kugumana agaciro kuko abahanga bayikoze bashyizweho bishingiye ku bwumvikane bw’ababuranyi kandi nta n’umwe muri bo byononera nk’uko babyivugira”. 2 Iteganya ko: “Iyo amazu, ibyubatswe cyangwa ibihingwa byakozwe n’ubitunze nta buryarya akoresheje ibyubakishijwe cyangwa ibimera bye, nyiri ubutaka ntashobora gusaba ko bivanwaho, agomba kwishyura ubitunze igiciro cy’ibyubakishijwe hamwe n’ibimera n’iby’ibyishyuwe ababikoze cyangwa se inyunguragaciro ubutaka bwahaboneye.
## Page 8
III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [28] Rwemeje ko ubujurire bwa Rutabingwa Chrysante nta shingiro bufite; [29] Rwemeje ko ikibanza kiburanwa ari icya Rwogera Rutinywa; [30] Rutegetse Rwogera Rutinywa gusubiza Rutabingwa Chrysante 19.870.998 Frw y’agaciro k’amazu yubatse ku butaka bwe, akayegukana; [31] Rutegetse Rutabingwa Chrysante kwishyura Rwogera Rutinywa 500.000 Frw y’igihembo cya Avoka; [32] Rutegetse ko ingwate y‘amagarama yatanzwe ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.