RWAKARENGWA vs. AKARERE KA NYAMAGABE
Rwakarengwa Jean failed to provide evidence that Nyamagabe District was responsible for the property damage or that he was entitled to compensation. The burden of proof was not met, and the district's liability was not established.
Source-derived case information.
- Citation
- RADA 00002/2023/HC/NYZ
- Parties
- Applicant: Rwakarengwa Jean; Respondent: Akarere ka Nyamagabe
- Court
- High Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 14 February 2024
- Case Number
- RADA 00002/2023/HC/NYZ
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Judgment
- Outcome
- appeal dismissed
- Legal Topics
- Burden of Proof, Compensation for Property Damage, Public Works Liability, Evidence Requirements
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Rwakarengwa Jean
Applicant
Akarere ka Nyamagabe
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Judgment
Legal Issues
- 1 Whether Rwakarengwa Jean's property was damaged by the Huye-Kitabi road works in 2019 and if the Nyamagabe District is liable for compensation
- 2 Whether any damages or compensation should be awarded in this case
Ratio Decidendi
Rwakarengwa Jean failed to provide evidence that Nyamagabe District was responsible for the property damage or that he was entitled to compensation. The burden of proof was not met, and the district's liability was not established.
Court Disposition
appeal dismissed
Orders
- The appeal by Rwakarengwa Jean is dismissed as baseless.
- The judgment of the Nyamagabe Intermediate Court in RAD 00004/2022/TGI/NYBE remains unchanged.
Full Case Text
Judgment text and source record
19 paragraphs
# RWAKARENGWA vs. AKARERE KA NYAMAGABE
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-02-14 - Case/document no.: RADA 00002/2023/HC/NYZ - Collection: High Court
## Text
## Page 1
RWAKARENGWA vs. AKARERE KA NYAMAGABE [Rwanda URUKIKO RUKURU – RADA 00002/2023/HC/NYZ (Badara, J. P.) 14 Gashyantare 2024] Amategeko agenga ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo – Itangwa ry’ibimenyetso – Inshingano z’urega mu itangwa ry’ibimenyetso – Umuburanyi utanze ikirego mu rukiko aba afite inshingano ikomeye yo kugaragaza ibimenyetso bihamya nta shiti ko ibyo aregera ari ukuri, iyo atabashije kubigaragaza, ikirego cye nta shingiro gihabwa. Incamake y’ikibazo: Rwakarengwa wari ufite inzu ku muhanda wa kaburimbo Huye-Kitabi, umuhanda waje kuvugururwa mu mwaka wa 2019, maze umwangiriza iyo nzu yakoreragamo ubucuruzi kuva mu mwaka wa 1998, bitewe n’umuyoboro w’amazi y’imvura wafunzwe n’itaka bacukuraga muri uwo muhanda. Uyu yatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe asaba guhabwa ingurane yibye byangijwe n’ikorwa ry’uwo muhanda n’Akarere ka Nyamagabe. Akarere ka Nyamagabe kavuga ko ikirego cy’Urega nta shingiro gifite kuko iyo nzu avuga atayigaragariza ibyangombwa byerekana ko ari iye, ntabwo agaragaza ibyangiritse kuri iyo nzu cyangwa ngo agaragaze ingano y’ibintu avuga ko byangirikiyemo. Urukiko Rwisumbuye rwaciye urubanza RAD 00004/2022/TGI/NYBE rwemeza ko ikirego cy’Urega nta shingiro gifite. Iki cyemezo yahise akijuririra muri uru Rukiko Rukuru, urugereko rwa Nyanza, mu rubanza RADA 00002/2023/HC/NYZ, avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwibeshye rukavuga ko Ubuyobozi bw’akagari n’umudugudu bwacyemuye ikibazo cye rushingiye kuri raporo yabwo, nyamara yarakigejeje mu buyobozi bw’umurenge, bukamuha umukozi ushinzwe iby’imiturire ariko nawe ntiyamukemuriye ikibazo, kuko umuyoboro w’amazi bawucukuye imbere y’inzu ye batabyumvikanyeho ndetse nta n’inyigo ikozwe maze ntiyabyishimira, yanga gusinya ku nyandiko igaragaza uko bakemuye icyo kibazo. Akomeza avuga ko iki kibazo cye yakijyanye no ku Karere ka Nyamagabe ariko ntiyarenganurwa bityo, akaba asaba uru Rukiko gutesha agaciro icyemezo cy’Urukiko Rwisumbuye maze akagenerwa ingurane y’umutungo we wangiritse. Uregwa asobanura ko Urega yakemuriwe ikibazo n’ubuyobozi bw’akagari n’umudugudu, yanga kubahiriza icyemezo cyabwo mu rwego rwo gukemurira abaturage ibibazo bitanyuze mu nkiko ahubwo we akaba yishakira indonke. Akomeza avuga ko abaturage nibo bashaka inzira itabangamiye bagenzi babo yo kunyuzamo amazi ava ku mazu yabo, niyo mpamvu bacukuye umuyoboro ujyana ayo mazi mu kabande. Avuga kandi ko Leta idafite inshingano zo kwirengera amazi yaba ay’imvura cyangwa aturuka ku nzu z’abantu, bityo akaba yari kurega abaturage batafashe amazi amwangiriza. Asoza avuga ko Urega atigeze agaragaza niba ari we ufite uburyozwe bwaturuka ku ikorwa ry’uwo muhanda dore ko atariwe wagiranye amasezerano n’abashinwa yo kuwukora. Incamake y’icyemezo: Umuburanyi utanze ikirego mu rukiko aba afite inshingano ikomeye yo kugaragaza ibimenyetso bihamya nta shiti ko ibyo aregera ari ukuri, iyo atabashije kubigaragaza, ikirego cye nta shingiro gihabwa.
## Page 2
Amategeko yashingiweho: Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 12 n’iya 111. Itegeko N° 32/2015 ryo kuwa 11/06/2015 ryerekeye kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange, ingingo ya 35. Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, ingingo ya 3. Imanza zifashishijwe: RS/INJUST/RC 00007/2021/CA, Karumuhinzi Baudoux Claire na Nyirakaziga Kabeja Anne Marie rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/10/2023. RADAA 00011/2022/CA, Nzabarimana Abdallahaman n’Umujyi wa Kigali, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/06/2023. RS/INJUST/SOC 00003/2023/CA, Mugisha Alex na Banque Populaire du Rwanda Plc (BPR Plc) rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/10/2023. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Rwakarengwa Jean asaba akarere ka Nyamagabe ingurane z’ibikorwa bye byagizweho ingaruka n’ikorwa ry’umuhanda wa Kaburimbo Huye-Kitabi mu mwaka wa 2019. Rwakarengwa Jean yari afite inzu y’ubucuruzi muri centre ya Nzega, ku muhanda wa kaburimbo Huye-Kitabi mu mudugudu wa Nzega, Akagari ka Nzega, Umurenge wa Gasaka, Akarere ka Nyamagabe, inzu yayiguze mu mwaka 1998, ayikoreramo ubucuruzi, mu mwaka wa 2019 habaho kuvugurura uwo muhanda wa kaburimbo Huye-Kitabi, mu ikorwa ry’uwo muhanda abashinwa barunda ubutaka bwinshi imbere y’iyo nzu ye, bahindura imiterere bituma amazi y’imvura amutera. [2] Rwakarengwa Jean yatanze ikirego mu rukiko rwisumbuye rwa Nyamagabe asaba ingurane z’ibikorwa bye byagizweho ingaruka n’ikorwa ry’umuhanda wa Kaburimbo Huye-Kitabi mu mwaka wa 2019. [3] Uhagarariye akarere ka Nyamagabe avuga ko ikirego cya Rwakarengwa Jean nta shingiro gifite kubera ko nta kimenyetso na kimwe agaragaza ko iyo nzu ari iye kuko nta byangombwa byayo yagaragaje, ntavuga ibyangiritse kuri iyo nzu, nta n’ibimeneyetso na bike bigaragaza ko hari ibintu byangiritse yagaragaje kandi ntagaragaza ingano y’ibyo aregera. [4] Mu rubanza RAD 00004/2022/TGI/NYBE rwaciwe kuwa 02/02/2023 n’Urukiko Rwisumbuye
## Page 3
[5] Mu gufata iki cyemezo, urukiko rwasanze ibimenyetso bigaragazwa na Jean Rwakarengwa muri dosiye nta na kimwe kigaragaza ko inzu ye yashenywe n’amazi y’imvura kubera ikorwa ry’umuhanda Huye-Kitabi kuko mu nyandiko z’Ubuyobozi agaragaza cyane cyane raporo y’Ubuyobozi bw’Akagari ka Nzega yo ku wa 23/09/2020, bagaragaje ko bakemuye ikibazo cy’amazi yamusenyeraga kubera ko aho yanyuraga hafunzwe n’ikorwa ry’umuhanda Huye–Kitabi, kandi icyo kibazo agisangiye n’abandi baturage, we akabyanga nk’uko bigaragara no muri raporo yakozwe n’Ubuyobozi bw’Akagari ku wa 12/10/2020 ahemejwe ko abaturage bacukura umuyoboro w’amazi yamusenyeraga akayoborwa mu kabande, aho kugira ngo akurikize inama z’Ubuyobozi agakomeza mu nzego zo hejuru. Ikindi ibyo Jean Rwakarengwa avuga ko hari abaturage basaniwe kubera ko bagizweho n’ingaruka z’ibikorwa byo gukora umuhanda Huye–Kitabi nta shingiro byahabwa kubera ko atabigaragarije ibimenyetso nko kuba yagaragaza abasaniwe n’ibimenyetso by’uko ari Akarere kabasaniye uretse kubivuga gusa bityo nta bimenyetso Jean Rwakarengwa yagaragaje by’uko inzu ye yangiritse biturutse ku ikorwa ry’umuhanda Huye-Kitabi mu mwaka wa 2019. Ibyo aregera asaba ingurane ashingiye ku ngingo ya 35 y’Itegeko N° 32/2015 yasobanuwe haruguru nta shingiro byahabwa kuko atagaragaza ko umuhanda ukorwa inzu ye yaba yarashenywe yose cyangwa igice, ahubwo avuga ko abakoze umuhanda barunze ibitaka imbere y’inzu ye, haza amazi y’imvura abura aho anyura, ariko icyo kibazo Ubuyobozi bwaragikemuye we yanga kumvira inama z’Ubuyobozi no kuzishyira mu bikorwa kandi icyo kibazo yari agisangiye n’abandi baturage bazumviye nk’uko bigaragara muri Raporo y’Akagari ka Nzega. [6] Rwakarengwa Jean yajuririye uru Rukiko Rukuru, urugereko rwa Nyanza, urubanza ruhabwa RADA 00002/2023/HC/NYZ, ruburanishwa mu ruhame kuwa 8/1/2024, Rwakarengwa Jean yitaba urukiko yiburanira naho akarere ka Nyamagabe kaburirwa na Me Mbonigaba Eulade. [7] Mu myanzuro y’ubujurire no mu miburanire, Rwakarengwa Jean avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwibeshye ruvuga ko inyandiko igaragaza ko kuwa 12/10/2020 ubuyobozi bw’akagari ka Nzega hamwe n'ubw'umudugudu bwakemuye ikibazo cy'amazi yamusenyeraga bugaragaza ko abaturage bazacukura umuyoboro ujyana amazi mu kabande. Ibi ntabwo aribyo kuko ku wa 12/10/2020 yiyambaje ubuyobozi bw'umurenge wa Gasaka abusaba kurenganurwa kubera ayo mazi y'imvura yamusenyeraga ubuyobozi bw'Umurenge wa Gasaka bwohereza ushinzwe ubutaka n'imiturire mu murenge wa Gasaka witwa Abiringiye Bernard nawe ageze aho hantu ntiyamurenganura kuko yavuze ko abaturage bacukura umuyoboro ujyana amazi mu kabande. [8] Rwakarengwa Jean avuga ko ibyo ushinzwe ubutaka n'imiturire mu murenge wa Gasaka yakoze atabyishimiye kuko ibyo yabivuze nta nyigo yabikoreye kuko aho bashakaga gucisha umuyoboro wayo mazi imashini z'abashinwa mu ikorwa ry'umuhanda Huye-Kitabi baharunze ubutaka bwinshi. Uwo muyoboro wemejwe n’ubuyobozi udakorewe inyigo ndetse ushyirwa imbere y’inzu ye y’ubucuruzi kandi batabyumvikanyeho. Rwakarengwa Jean yanze gusinya kuri iyo nyandiko yo kuwa 12/10/2020, ko atanabona impamvu Urukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe rwayishingiyeho rwemeza ko yagombaga gushyira mu bikorwa ibyavuzwe muri iyo nyandiko kandi atarayishyizeho umukono. Ikindi kimenyetso cyerekana ko atabyishimiye n'uko icyo kibazo yongeye kukijyana ku karere ka Nyamagabe taliki ya 06/01/2021 bakacyakira ariko ntarenganurwe, akaba asaba Urukiko Rukuru Ur gereko r a N an a ko r atesha agaciro ic eme o c afash e n’Ur kiko R is mb e r a
## Page 4
cyumvikanyweho. Rwakarengwa Jean yari yasabye ko abo bari baturanye bafata amazi y'imvura ntibayafata bayarekurira iwe yatakambiye abayobozi aho kubikemura bavuga ko bacukura icyobo cy’amazi imbere y’inzu ye no gucukura umuringoti ujyana ayo mazi mu kabande kandi uwomuringoti wari kumwangiriza. Nubundi yagiye gutaka amazi yamaze kumusenyera igikuta cy'igikari kuko yavaga aho abashinwa bishe noneho agaruka iwe kuko aho yagombaga kunyura abashinwa bahishe. [9] Rwakarengwa Jean akomeza avuga ko nubwo Urukiko rwaciye urubanza ruvuga ko atubahirije icyemezo cy'Akagari ka Nzega, agasaba ko yahabwa ingurane z'icyo kibanza cye bagahera kubyangijwe n'amazi n'iyo nzu nayo ikabarirwa kuko kugeza ubu nta kintu yahakorera kubera ayo mazi ubu yarahakinze. Inzira y'amazi yishwe n'abashinwa bafunze aho amazi yacaga bituma ayobera iwe, ntabwo arega abaturage rero kuko sibo bishe inzira y'amazi. Hari abandi bahawe ingurane n'Akarere ka Nyamagabe ku kibazo cy'amazi bari imbere y'inzu ye kuba hari abahawe ingurane arasaba ko nawe yahabwa ingurane. Abahawe ingurane bagaragara mu mwanzuro yatanze mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyamagebe aribo Nyirakamana Viviane, Nzeyimana Ismael, Nsengimana Verene na Munyakayanza Venuste. Hari n'abasaniwe byoroheje aribo Nyiramakamba, Umusigiti w'Abayisiramu, Mbishibishi, Pimino na Ngerendore. Twagirashema Anastase niwe baguze ikibanza cy'iyo nzu azi uko bahangije kuko yasobanura imiterere yaho uko hari hameze mbere n'uko ubu hahindutse. [10] Uhagarariye Akarere ka Nyamagabe yiregura avuga ko kuwa 12/10/2020 ubuyobozi bw'akagari ka Nzega hamwe n’ubw'umudugudu bwakemuye ikibazo cy'amazi bugaragaza ko abaturage bazacukura umuyoboro ujyana amazi mu kabande, ariko Rwakarengwa Jean akavuga ko ibyo atabyishimiye. Rwakarengwa ntiyashatse ko haboneka igisubizo cyatuma amazi y'imvura atangiriza abaturage, ibyo rero bikaba ari umuco wo guhunga ikemurwa ry'ibibazo hatisunzwe inkiko, akifuza indonke. Rwakarengwa nawe avuga ko amazi yanyuraga iwe yoherezwaga n'abaturage, Ubuyobozi ntibubwire abaturage ngo bafate ayo mazi, muri rusange buri muturage ategetswe gufata amazi aturuka iwe cyangwa anyura iwe akayaganisha mu nzira itagira uwo ibangamira, ntabwo Leta ifite inshingano zo kwirengera amazi yaba ay'imvura cyangwa aturuka ku nzu z'abantu, yari kurega abo baturage batafashe amazi amwangiriza. Rwakarengwa Jean ntiyigeze agaragaza niba Akarere ka Nyamagabe ariko gafite uburyozwe bwaturuka ku ikorwa ry'uwo muhanda kuko siko kakoraga uwo muhanda ntanubwo kagiranye amasezerano n'abashinwa yo gukora uwo muhanda. Rwakarengwa Jean yatanze ubujurire budafite ishingiro, hashingiwe ku ngingo ya 111 CPCCSA, uhagarariye akarere ka Nyamagabe asaba Urukiko gutegeka Rwakarengwa kwishyura Akarere ka Nyamagabe indishyi z'ikurikiranarubanza zingana na 1.000.000 FRW n'igihembo cy'Avoka kingana na 1.000.000 FRW. [11] Rwakarengwa Jean avuga ko indishyi basaba nta gaciro zahabwa kuko Akarere ka Nyamagabe niko kabaye nyirabayazana w’iki kibazo kuko bagombaga kugikemura nk’uko bagikemuye ku bandi baturage akaba asaba ko nawe yahabwa indishyi z’amagarama yatanze kuri izi manza n'indishyi z’ibyo yakoresheje muri uru rubanza agahabwa n'ingurane z'icyo kibanza kuko ntacyo akibasha kuhakorera bashyiraho umugenagaciro akagena agaciro kacyo bafatanyije n'Akarere. [12] Ibibazo bigiye gusuzumwa muri uru rubanza ni ibi bikurikira:
## Page 5
b) Kumenya niba hari indishyi zatangwa muri uru rubanza. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1. Kumenya niba hari ibikorwa bya Rwakarengwa Jean byangijwe n’ikorwa ry’umuhanda wa kaburimbo Huye-Kitabi mu mwaka wa 2019 ku buryo byaryozwa Akarere ka Nyamagabe [13] Rwakarengwa Jean avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwibeshye ruvuga ko inyandiko igaragaza ko kuwa 12/10/2020 ubuyobozi bw’akagari ka Nzega hamwe n'ubw'umudugudu bwakemuye ikibazo cy'amazi yamusenyeraga bugaragaza ko abaturage bazacukura umuyoboro ujyana amazi mu kabande. Ibi ntabwo aribyo kuko ku wa 12/10/2020 yiyambaje ubuyobozi bw'umurenge wa Gasaka abusaba kurenganurwa kubera ayo mazi y'imvura yamusenyeraga ubuyobozi bw'Umurenge wa Gasaka bwohereza ushinzwe ubutaka n'imiturire mu murenge wa Gasaka witwa Abiringiye Bernard nawe ageze aho hantu ntiyamurenganura kuko yavuze ko abaturage bacukura umuyoboro ujyana amazi mu kabande. [14] Rwakarengwa Jean avuga ko ibyo ushinzwe ubutaka n'imiturire mu murenge wa Gasaka yakoze atabyishimiye kuko ibyo yabivuze nta nyigo yabikoreye kuko aho bashakaga gucisha umuyoboro wayo mazi imashini z’abashinwa mu ikorwa ry'umuhanda Huye-Kitabi baharunze ubutaka bwinshi. Uwo muyoboro wemejwe n’ubuyobozi udakorewe inyigo ndetse ushyirwa imbere y'inzu ye y'ubucuruzi kandi batabyumvikanyeho. Rwakarengwa Jean yanze gusinya kuri iyo nyandiko yo kuwa 12/10/2020, ko atanabona impamvu Urukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe rwayishingiyeho rwemeza ko yagombaga gushyira mu bikorwa ibyavuzwe muri iyo nyandiko kandi atarayishyizeho umukono. Ikindi kimenyetso cyerekana ko atabyishimiye n'uko icyo kibazo yongeye kukijyana ku karere ka Nyamagabe taliki ya 06/01/2021 bakacyakira ariko ntarenganurwe, akaba asaba Urukiko Rukuru Urugereko rwa Nyanza ko rwatesha agaciro icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe. Asaba urukiko gushingira ku ngingo ya 35 igika cya mbere y'ltegeko numero 32/2015 ryo kuwa 11/06/2015, agahabwa indishyi ikwiye ishobora kuba amafaranga cyangwa ikindi kintu cyumvikanyweho. Rwakarengwa Jean yari yasabye ko abo bari baturanye bafata amazi y'imvura ntibayafata bayarekurira iwe yatakambiye abayobozi aho kubikemura bavuga ko bacukura icyobo cy’amazi imbere y’inzu ye no gucukura umuringoti ujyana ayo mazi mu kabande kandi uwomuringoti wari kumwangiriza. Nubundi yagiye gutaka amazi yamaze kumusenyera igikuta cy'igikari kuko yavaga aho abashinwa bishe noneho agaruka iwe kuko aho yagombaga kunyura abashinwa bahishe. [15] Rwakarengwa Jean akomeza avuga ko nubwo Urukiko rwaciye urubanza ruvuga ko atubahirije icyemezo cy'Akagari ka Nzega, agasaba ko yahabwa ingurane z’icyo kibanza cye bagahera kubyangijwe n'amazi n'iyo nzu nayo ikabarirwa kuko kugeza ubu nta kintu yahakorera kubera ayo mazi ubu yarahakinze. Inzira y'amazi yishwe n'abashinwa bafunze aho amazi yacaga bituma ayobera iwe, ntabwo arega abaturage rero kuko sibo bishe inzira y'amazi. Hari abandi bahawe ingurane n’Akarere ka Nyamagabe ku kibazo cy'amazi bari imbere y'inzu ye kuba hari abahawe ingurane arasaba ko nawe yahabwa ingurane. Abahawe ingurane bagaragara mu mwanzuro yatanze mu Rukiko R i b N b ib N i k Vi i N i I l N i V
## Page 6
cy'iyo nzu azi uko bahangije kuko yasobanura imiterere yaho uko hari hameze mbere n'uko ubu hahindutse. [16] Uhagarariye Akarere ka Nyamagabe yiregura avuga ko kuwa 12/10/2020 ubuyobozi bw'akagari ka Nzega hamwe n’ubw'umudugudu bwakemuye ikibazo cy'amazi bugaragaza ko abaturage bazacukura umuyoboro ujyana amazi mu kabande, ariko Rwakarengwa Jean akavuga ko ibyo atabyishimiye. Rwakarengwa ntiyashatse ko haboneka igisubizo cyatuma amazi y'imvura atangiriza abaturage, ibyo rero bikaba ari umuco wo guhunga ikemurwa ry'ibibazo hatisunzwe inkiko, akifuza indonke. Rwakarengwa nawe avuga ko amazi yanyuraga iwe yoherezwaga n'abaturage, Ubuyobozi ntibubwire abaturage ngo bafate ayo mazi, muri rusange buri muturage ategetswe gufata amazi aturuka iwe cyangwa anyura iwe akayaganisha mu nzira itagira uwo ibangamira, ntabwo Leta ifite inshingano zo kwirengera amazi yaba ay'imvura cyangwa aturuka ku nzu z'abantu, yari kurega abo baturage batafashe amazi amwangiriza. Rwakarengwa Jean ntiyigeze agaragaza niba Akarere ka Nyamagabe ariko gafite uburyozwe bwaturuka ku ikorwa ry'uwo muhanda kuko siko kakoraga uwo muhanda ntanubwo kagiranye amasezerano n'abashinwa yo gukora uwo muhanda. UKO URUKIKO RUBIBONA [17] Impaka ziri muri uru rubanza zishingiye ku kumenya niba hari ibikorwa bya Rwakarengwa Jean byangijwe n’ikorwa ry’umuhanda wa Kaburimbo Huye- Kitabi mu mwaka wa 2019 ku buryo byaryozwa akarere ka Nyamagabe kagatanga ingurane. [18] Ku kibazo kijyanye n’ibikorwa bya Rwakarengwa Jean byaba byarangijwe n’ikorwa ry’umuhanda wa Kaburimbo Huye-Kitabi mu mwaka wa 2019, Ihame ry’amategeko rivuga ko igikorwa cyose cy’umuntu cyangirije undi gitegeka uwakoze ikosa rigikomokaho kuriha ibyangiritse. [19] Urukiko rurasanga muri uru rubanza, Rwakarengwa Jean yari afite inzu y’ubucuruzi muri centre ya Nzega, ku muhanda wa Kaburimbo ya Huye-Kitabi, yaguze mu mwaka 1998, ayikoreramo ubucuruzi, mu mwaka wa 2019 habaho kuvugurura uwo muhanda wa kaburimbo, mu ikorwa ry’uwo muhanda abashinwa barunda ubutaka bwinshi imbere y’iyo nzu, bahindura imiterere bituma amazi y’imvura amutera. [20] Urukiko rurasanga ibisobanuro bitangwa na Rwakarengwa Jean mu kirego cye avuga ko amazi yamuteye biturutse ku bashinwa bubatse uwo muhanda bakarunda ibitaka imbere y’inzu ye, bigaragara ko aribo yagombaga kurega bakariha ibyangijwe ku nzu ya Rwakarengwa Jean bitewe n’icyo gikorwa cyo kurunda itaka imbere y’inzu ye nyamara ntabwo aribo yareze ahubwo akaba yarereze akarere ka Nyamagabe kadafite aho gahuriye n’ibyo bikorwa byo kurunda itaka imbere y’inzu ye. [21] Ku bijyanye n’ingurane isabwa na Rwakarengwa Jean, Urukiko rurasanga umuntu wese ugiye gukurwa mu bye ku mpamvu z’inyungu rusange hari amategeko1 akurikizwa kugirango habeho guhabwa indishyi ikwiye. Nyamara muri uru rubanza bigaragara ko Rwakarengwa Jean atashyizwe mu bantu bagomba kwimurwa kubera ikorwa ry’uwo muhanda bityo ukibaza ingurane asaba akarere
## Page 7
ka Nyamagabe aho ishingiye bityo Rwakarengwa Jean yagombye kugaragaza ibimenyetso bigaragaza ko akarere ariko kagomba kuryozwa ingurane. [22] Urukiko rurasanga Rwakarengwa Jean nta bimenyetso atanga bishyigikira ikirego cye byatuma akarere ka Nyamagabe karyozwa indishyi zikomoka kuri ayo mazi yamuteye cyane ko Rwakarengwa Jean atagaragaza uruhare rw’akarere mu kwangirika kw’inzu ye. [23] Urukiko rurasanga ikibazo nk’iki kijyanye n’inshingano y’urega yo kugaragaza ukuri kw’ibyo avuga yabibura agatsindwa cyahawe umurongo mu manza zinyuranye nk’urubanza RS/INJUST/RC 00007/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/10/2023, haburana Karumuhinzi Baudoux Claire na Nyirakaziga Kabeja Anne Marie aho mu gusesengura ingingo ya 12, igika cya 1, y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko urega agomba kugaragaza ibimenyetso by’ibyo aregera, ko iyo abibuze, uwarezwe aratsinda, iya 2 y’Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko ikimenyetso cyo mu rubanza ari icyo ari cyo cyose kigaragaza ukuri ku byabaye n’ ingingo ya 3, igika cya 1,y’iri Tegeko iteganya ko buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana, rwavuze ko izi ngingo zisanzwe zikoreshwa mu manza zitandukanye zumvikanisha ko umuburanyi utanze ikirego mu Rukiko aba afite inshingano ikomeye yo kugaragaza ibimenyetso bihamya nta shiti ko ibyo aregera ari ukuri, ko iyo atabashije kubigaragaza, ikirego cye nta shingiro gihabwa, ko muyandi magambo, uwatangije urubanza agomba kuba afite ibimenyetso bidashidikanywaho bihamya neza ko ibyo avuga ari ukuri2. Uretse uru rubanza, ibi byo kuba uwatangije urubanza agomba kuba afite ibimenyetso bidashidikanywaho bihamya neza ko ibyo avuga ari ukuri byanasobanuwe mu rubanza rufite RADAA 00011/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/06/2023 hagati ya Nzabarimana Abdallahaman n’Umujyi wa Kigali3, rwanashingiweho mu rubanza ruvuzwe haruguru, aho Urukiko rw’Ubujurire rwabisobanuye rusesengura ibiteganywa n’ ingingo ya 12, igika cya 1, y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryavuzwe, kimwe no mu rubanza RS/INJUST/SOC 00003/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko w’Ubujurire ku wa 26/10/2023, haburana Mugisha Alex na Banque Populaire du Rwanda Plc (BPR Plc) mu gika cya 20-214. [24] Urukiko rurasanga hashingiwe ku bimaze kuvugwa haruguru, Rwakarengwa Jean nta bimenyetso bigaragaza ko akarere ka Nyamagabe kagize uruhare mu bikorwa by’amazi byamwangirije. 2. Kumenya niba hari indishyi zatangwa muri uru rubanza [25] Uhagarariye Akarere Nyamagabe avuga ko Rwakarengwa Jean yatanze ubujurire budafite ishingiro, hashingiwe ku ngingo ya 111 CPCCSA, asaba Urukiko gutegeka Rwakarengwa kwishyura 2 Reba urubanza RS/INJUST/RC 00007/2021/CA rwaciwe n’ Urukiko rw’ Ubujurire ku wa 30/10/2023, haburana Karumuhinzi Baudoux Claire na Nyirakaziga Kabeja Anne Marie, para. 27-29. 3 Reba urubanza RADAA 00011/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/06/2023 hagati ya Nzabarimana
## Page 8
Akarere ka Nyamagabe indishyi z'ikurikiranarubanza zingana na 1.000.000 Frw n'igihembo cy'Avoka kingana na 1.000.000 Frw. [26] Rwakarengwa Jean avuga ko indishyi basaba nta gaciro zahabwa kuko Akarere ka Nyamagabe nikokabaye nyirabayazana w'iki kibazo kuko bagombaga kugikemura nk’uko bagikemuye ku bandi baturage akaba asaba ko nawe yahabwa indishyi z’amagarama yatanze kuri izi manza n'indishyi z'ibyo yakoresheje muri uru rubanza agahabwa n'ingurane z'icyo kibanza kuko ntacyo akibasha kuhakorera bashyiraho umugenagaciro akagena agaciro kacyo bafatanyije n’Akarere. [27] Urukiko rurasanga indishyi zisabwa n’akarere ka Nyamagabe nta shingiro zifite kubera ko badatanga ibimenyetso byashingirwaho mu kuzitanga. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [28] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Rwakarengwa Jean nta shingiro bufite. [29] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RAD 00004/2022/TGI/NYBE rwaciwe n’urukiko rwisumbuye rwa Nyamagabe idahindutse kuri byose. [30] Rutegetse ko ingwate y’amagarama y’ibihumbi mirongo ine (40 000 frw) yatanzwe na Rwakarengwa Jean ihwanye n’ibyakozwe muri uru rubanza.