RWAMBIBI N’ABANDI V. LETA Y’U RWANDA N’ABANDI
- Citation
- RS/REV/AD 0001/12/CS
- Status
- Administrative
- Jurisdiction
- Rwanda
- Court
- Supreme Court
- Decision
- 6 March 2015
- Posture
- Administrative Revision / Final Judgment
- Case number
- RS/REV/AD 0001/12/CS
- Language
- Kinyarwanda
More details
- Court
- Supreme Court
- Decision
- 6 March 2015
- Posture
- Administrative Revision / Final Judgment
- Case number
- RS/REV/AD 0001/12/CS
- Language
- Kinyarwanda
On this page
Professional case brief
Research organized from the available case record
01
Holding and result
Applicants were aware of the house's condition and changed their claims during proceedings, seeking compensation instead of restitution. Their statements do not amount to fraud as defined by Article 186, and thus no new grounds for revision exist.
Court disposition
claim dismissed
Orders
- Previous judgment RADA 0045/10/CS remains unchanged
- Applicants to jointly pay court fees of rwf 100,000
02
Material facts
Parties
RWAMBIBI Emmanuel
Applicant Counsel: Me RUGEMINTWAZARURANGIRWA Yves Ernest
Applicant Counsel: Me RUGEMINTWAZALeta y’u Rwanda
Respondent Counsel: Me NTAGANDA FélixDiyosezi Gatolika ya Ruhengeri
Respondent Counsel: Me NSENGIYUMVA StratonBanki y’Imiturire y’u Rwanda (BHR)
RespondentAmounts and remedies
- Purchase Price of House: RWF 54,434
- Amount Paid by RWAMBIBI: RWF 12,258
- Compensation Ordered by High Court: RWF 3,783,145
- Compensation Ordered by Supreme Court: RWF 22,500,000
- Fees to Diyosezi Gatolika Ya Ruhengeri and BHR (high Court): RWF 200,000
- Fees to Diyosezi Gatolika Ya Ruhengeri and BHR (supreme Court): RWF 700,000
- Court Fees Ordered in Revision: RWF 100,000
03
Procedural history
Posture
Administrative Revision / Final Judgment
04
Questions and positions
Legal issues
- 01
Whether new grounds exist to justify revision of Supreme Court judgment RADA 0045/10/CS
- 02
Whether alleged fraud by Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri constitutes a new ground under Article 186 of Law nº 21/2012
Party arguments
- Applicant
- Applicants argued Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri misled the court and parties by claiming the disputed house was demolished and replaced, but evidence later showed the house remained unchanged, constituting fraud affecting the outcome.
- Respondent
- Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri argued the issue was previously litigated and not a new ground; the house was visible and not hidden. The State argued no new grounds for revision existed and the allegations did not concern it.
05
Court’s reasoning
Legal principles
- 01
Article 186, Law nº 21/2012 of 14/06/2012 on civil, commercial, labor and administrative procedure
Revision of judgment requires new grounds, including fraud not known during trial.
06
Ratio, limits and disposition
Ratio decidendi
Applicants were aware of the house's condition and changed their claims during proceedings, seeking compensation instead of restitution. Their statements do not amount to fraud as defined by Article 186, and thus no new grounds for revision exist.
Court disposition
claim dismissed
- Previous judgment RADA 0045/10/CS remains unchanged
- Applicants to jointly pay court fees of rwf 100,000
Source and reliance status
Supreme Court · 6 March 2015
This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.
Judgment reading view
Judgment text
The complete available source text.
Supreme Court
Administrative· 6 March 2015
RWAMBIBI N’ABANDI V. LETA Y’U RWANDA N’ABANDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2015-03-06 - Case/document no.: RS/REV/AD 0001/12/CS - Collection: Supreme Court
Text
Page 1
RWAMBIBI N’ABANDI V. LETA Y’U RWANDA N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RS/REV/AD 0001/12/CS (Mukanyundo, P.J., Gatete na Gakwaya, J.) 06 Werurwe 2015] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubutegetsi – Gusubirishamo urubanza ingingo nshya – Impamvu zituma habaho gusubirishamo urubanza ingingo nshya –: Iyo abaregwa bagaragaje mu myanzuro yabo ko bazi neza imiterere y’inzu yahoze ari iyabo, nyuma bakabivuguruza mu iburanisha, bakemeza ubwabo Urukiko ko batagikurikiranye ibyo kwegukana inzu, ko ahubwo bahabwa ingurane kubera ko nyiraho yarahavuguruye, ntabwo byafatwa nka ho ari uburiganya buteganywa mu Itegeko ku buryo yafatwa nkaho ari mpamvu zituma habaho gusubirishamo urubanza ingingo nshya – Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 186. Incamake y’ikibazo: Rwambibi yaguze inzu na Leta y’u Rwanda, bumvikana ko azajya yishyura akaswe ku mushahara w’ukwezi kuko yari umukozi wa Leta, mu mwaka wa 1967 Umunyamabanga Mukuru muri Ministeri y’lmirimo ya Leta n’Ingufu yandikira Umuyobozi Mukuru w’ibiro bishinzwe imishahara y’Abakozi ba Leta asobanura ko yarangije kwishyura amafaranga yose y’ikiguzi cy’iyo nzu., Leta y’u Rwanda yishubije iyo nzu , ariko Rwambibi yasabye kuyisubizwa antibyagera biba , amaze gupfa abana bakomeze babisaba Leta y’u Rwanda ibabwira ko Se Atari
yarangije kuyishura. Bareze Leta y’u Rwanda mu Rukiko Rukuru . Urwo Rukiko rutegeka rutegeka ko basubizwa amafaranga Se yari amaze kwishyura, ariko agashyirwa ku gaciro nyako kayo mu gihe iyo nzu yongeraga kugurishwa, runategeka na barega kwishyura Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri na Banki y’Imiturire y’u Rwanda (BHR) bagobokeshejwe mu rubanza, buri wese igihembo cya Avoka. Abana be bajuririye mu Rukiko rw’Ikirenga bagaragaza ko ibimenyetso batanze urukiko rwa rabirengajije. Urwo Rukiko rwategetse Leta y’u Rwanda guha abarega indishyi, runategeka abarega guha indishyi Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri na Banki y’Imiturire y’u Rwanda Rwambibi na Rurangirwa basubirishijemo urubanza, ingingo nshya bavuga ko Diosezi Gatolika ya Ruhengeri yabeshye ababuranyi ndetse n’Urukiko ko inzu yaburanwaga yashenywe ikubakamo andi mazu abiri (2), maze nyuma y’iburanisha bikaba byaraje kugaragara ko iyo nzu ikiriho, iteye nkuko yari imeze kuva kera, ibyo bikaba ari uburiganya bwateye ingaruka ku mikirize y’Urubanza Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri yireguye ivuga ko iyi mpamvu itababera ingingo nshya , kuko iyo ngingo aribo ubwabo bayiburanishije mu Rukiko rw’Ikirenga Leta y’u Rwanda, yo,isanga nta ngingo nshya zo gusubirishamo urubanza ingingo nshya zihari, ko kandi ibyavuzwe bitayireba na gato .. Incamake y’icyemezo: Iyo abaregwa bagaragaje mu myanzuro yabo ko bazi neza imiterere y’inzu yahoze ari
iyabo, nyuma bakabivuguruza mu iburanisha, bakemeza ubwabo Urukiko ko batagikurikiranye ibyo kwegukana inzu, ko ahubwo bahabwa ingurane kubera ko nyiraho yarahavuguruye, ntabwo byafatwa nka ho ari uburiganya buteganywa mu Itegeko ku buryo yafatwa nkaho ari mpamvu zituma habaho gusubirishamo urubanza ingingo nshya. Ikirego nta shingiro gifite;. Imikirize y’urubanza idahindutse; Amagarama aherereye ku barega.
Page 2
Amategeko yashingiweho: Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 186, Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] 1. RWAMBIBI Janvier yari yaraguze inzu na Leta y’u Rwanda mu mwaka wa 1964 ku mafaranga (frw) 54.434, bumvikana ko azajya yishyura akaswe ku mushahara w’ukwezi kuko yari umukozi wa Leta, mu mwaka wa 1967 Umunyamabanga Mukuru muri Ministeri y’lmirimo ya Leta n’Ingufu yandikira Umuyobozi Mukuru w’ibiro bishinzwe imishahara y’Abakozi ba Leta asobanura ko RWAMBIBI yarangije kwishyura amafaranga yose y’ikiguzi cy’iyo nzu. [2] Nyuma yuko mu mwaka wa1970 Leta y’ u Rwanda yishubije iyo nzu, RWAMBIBI yasabye kuyisubizwa ntibyigera biba, na nyuma amaze gupfa abana be (RWAMBIBI Emmanuel na Rurangirwa Yves) bakomeje kuyisaba Leta ntiyayibaha ibabwira ko Se atari yarangije kuyishyura. Abo bana bareze Leta y’u Rwanda, maze Urukiko Rukuru rwemeza ko batagaragaje ibimenyetso by’inyemezabwishyu byerekana ko inzu yarangije kwishyurwa, rutegeka ko basubizwa frw 12.258 Se yari amaze kwishyura, ariko agashyirwa ku gaciro nyako kayo mu gihe iyo nzu yongeraga kugurishwa, Leta y’u Rwanda itegekwa kubaha ingurane ihwanye na frw 3.783.145. [3] Urukiko rwanategetse RWAMBIBI Emmanuel na RURANGIRWA Yves kwishyura Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri na Banki y’Imiturire y’u
Rwanda (BHR) bagobokeshejwe mu rubanza, buri wese frw 200.000 y’igihembo cya Avoka, Diosezi Gatolika ya Ruhengeri ikaba yari yazanywe mu rubanza kuko ariyo Leta yagurishije iyo nzu, naho Banki y’Imiturire y’u Rwanda ikaba ariyo yayigurishije. [4] RWAMBIBI Emmanuel na RURANGIRWA Yves Ernest bajuririye Urukiko rw’lkirenga (RADA 0045/10/CS), bagamije kurugaragariza ko ibimenyetso by’ubwishyu batanze mu Rukiko Rukuru bititaweho, uru Rukiko rutegeka Leta y’u Rwanda kwishyura RWAMBIBi Emmanuel na RURANGIRWA Yves Ernest indishyi zingana na frw 22.500.000, rutegeka na none RWAMBIBI Emmanuel na RURANGIRWA Yves Ernest kwishyura Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri na Banki y’Imiturire y’u Rwanda buri wese indishyi zingana na frw 700.000. [5] RWAMBIBI Emmanuel na RURANGIRWA Yves basubirishijemo urubanza RCAA 0045/10/CS ingingo nshya, urubanza ruburanishwa kuwa 27/01/2015 ababuranyi bose bahagarariwe nkuko byasobanuwe haruguru. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URUBANZA Kumenya niba hari ingingo nshya zemewe n’amategeko zatuma hasubirishwamo urubanza RADA 0045/10/CS ingingo nshya. [6] Me RUGEMINTWAZA wunganira RWAMBIBI Emmanuel na RURANGIRWA Yves Ernest avuga ko Diosezi Gatolika ya Ruhengeri yabeshye ababuranyi ndetse n’Urukiko ko inzu
Page 3
yaburanwaga yashenywe ikubakamo andi mazu abiri (2), maze nyuma y’iburanisha bikaba byaraje kugaragara ko iyo nzu ikiriho, iteye nkuko yari imeze kuva kera, ibyo bikaba ari uburiganya bwateye ingaruka ku mikirize y’Urubanza. [7] Akomeza avuga ko hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 186, 1º y’Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, urubanza rwasubirishwamo ingingo nshya kubera ko habayemo uburiganya bwagize ingaruka ku mikirize y’urubanza, kandi ubwo buriganya bukaba butarigeze bumenywa mu gihe cy’iburanisha. Asobanura ko mu iburanisha ryo ku wa 03/01/2012, uwari uhagarariye Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri yavuze ko aho inzu yari yubatse ubu hubatswemo inyubako zifite agaciro ka frw 60.718.670, ko ndetse zavuguruwe ubu zikaba zifite agaciro gasaga frw 92.000.000, kandi nyamara igitangaje nuko inzu uko yaguzwe muri cyamunana na nubu ariko ikimeze. [8] Me NSENGIYUMVA Straton uhagarariye Diosezi Gatolika ya Ruhengeri avuga ko Urukiko rutasuzuma iyi ngingo itanzwe n’uwunganira abarega kuko atari ubwa mbere iburanishwa. Akomeza asobanura ko urubanza rusabirwa gusubirishwamo ingingo nshya rusanzwe rwaraburanishijwe ndetse rugafatwamo n’ibyemezo, ko iyo nzu iburanwa igaragara, ko kandi itari ahantu hihishe kuko ari hafi ya kaburimbo. [9] Akomeza avuga ko impamvu bashingiraho bavuga ko
Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri yaburanishije ingingo yuko yashenye inzu yari muri icyo kibanza ikubakamo amazu abiri itababera ingingo nshya, kuko iyo ngingo aribo ubwabo bayiburanishije mu Rukiko rw’Ikirenga. [10] 10. Me NTAGANDA Félix uhagarariye Leta y’u Rwanda, nyuma yo kumva ibyavuzwe n’impande zombi, asanga nta ngingo nshya zo gusubirishamo urubanza ingingo nshya zihari, ko kandi ibyavuzwe bitareba na gato Leta y’u Rwanda ahagarariye.
UKO URUKIKO RUBIBONA [11] 11. Urukiko rusanga mu myanzuro yabo mu Rukiko rw’Ikirenga, abarega barasabaga gusubizwa inzu, Diyosezi Gatolika ya Ruhengeri ikazakurikirana Leta y’u Rwanda yayigurishije umutungo utari uwayo, ariko mu miburanire yabo bakavuga ko batagisaba gusubizwa inzu ubwayo kandi batagikurikiranye Diyosezi kuko inzu iburanwa itakiriho kandi ikaba yari yayiguze nta buriganya, ikayisenya ikahubaka indi nzu inafitiye inyandikompamo y’ubutaka itavuguruzwa, ibi bikaba bigaragara mu gika cya 21 cy’urubanza RADA 0045/10/CS rusubirishwamo ingingo nshya. [12] Urukiko rusanga ibyo bivugiye mu Rukiko rw’Ikirenga bigaragaza nta gushidikanya ko abarega bari bazi neza imiterere y’inzu yahoze ari iyabo, kubera ko ibyo basabaga mu myanzuro yari yateguwe babivuguruje mu iburanisha, bakemeza ubwabo Urukiko ko batagikurikiranye ibyo kwegukana inzu, ko ahubwo bahabwa ingurane kubera ko basangaga nyiraho ahafite nta buriganya kandi yarahavuguruye. [13] Urukiko rurasanga rero imvugo y’abarega ihabanye n’uburiganya buteganywa mu ngingo ya 186,1º y’Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, akaba ariyo mpamvu ikirego cyabo nta shingiro gifite. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO.
Page 4
[14] Rwemeje ko ikirego cya RWAMBIBI Emmanuel na RURANGIRWA Yves Ernest nta shingiro gifite; [15] Ruvuze ko imikirize y’urubanza RADA 0045/10/CS idahindutse; [16] Rutegetse RWAMBIBI Emmanuel na RURANGIRWA Yves Ernest gufatanya kwishyura amagarama y’urubanza ahwanye na rwf 100.000.
Case-aware research
Ask AI about this case
The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.