SALEH v BAYITO N’ABANDI
Although Birungi Kakiga Godfrey and Munezero Espérance bought the plot in good faith, they bought it from persons who were not the true owners. Saleh Salim Al Farsy proved the property's origin and his superior right, supported by a final criminal judgment convicting Bayito Innocent of fraudulently obtaining the...
Source-derived case information.
- Parties
- Applicant / Respondent in Appeals: Saleh Salim Al Farsy; Respondent / Appellant: Bayito Innocent; Respondent / Appellant: Tuyisenge Ida Gaudence; Respondent / Appellant: Munezero Espérance; Respondent / Appellant: Birungi Kakiga Godfrey; Garnishee / Joined Party: ABDOUL Hussein; Joined Party: Koperative GOBOKA; Joined Party / Respondent: Hemed Saif Aziz Al-Toky
- Jurisdiction
- Rwanda
- Procedural Posture
- Civil Appeal on Review for Injustice Relating to Immovable Property / Judgment on Rehearing After Review for Injustice
- Outcome
- Appeal partially upheld; lower-court judgment revised on the merits after rehearing for injustice
- Legal Topics
- Immovable Property Ownership, Sale by Non Owner, Proof of Ownership/source of Rights, Good Faith Purchaser, Appeal/review for Injustice, Costs and Attorney Fees
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Saleh Salim Al Farsy
Applicant / Respondent in Appeals
Bayito Innocent
Respondent / Appellant
Tuyisenge Ida Gaudence
Respondent / Appellant
Munezero Espérance
Respondent / Appellant
Birungi Kakiga Godfrey
Respondent / Appellant
ABDOUL Hussein
Garnishee / Joined Party
Koperative GOBOKA
Joined Party
Hemed Saif Aziz Al-Toky
Joined Party / Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal on Review for Injustice Relating to Immovable Property / Judgment on Rehearing After Review for Injustice
Legal Issues
- 1 Whether Birungi Kakiga Godfrey and Munezero Espérance lawfully acquired plot No 531
- 2 What the true source/title history of plot No 531 was
- 3 Whether the lower court erred in ordering costs against Bayito Innocent and Tuyisenge Ida Gaudence
Ratio Decidendi
Although Birungi Kakiga Godfrey and Munezero Espérance bought the plot in good faith, they bought it from persons who were not the true owners. Saleh Salim Al Farsy proved the property's origin and his superior right, supported by a final criminal judgment convicting Bayito Innocent of fraudulently obtaining the plot documents and selling another's property. Therefore, the plot had to be restored to Saleh, while Birungi and Munezero were entitled to compensation from the sellers for the plot's current value, not retention of the property.
Court Disposition
Appeal partially upheld; lower-court judgment revised on the merits after rehearing for injustice
Orders
- Plot UPI: 1/02/09/02/531, located in Mudugudu wa Gasharu, Akagari ka Kibagabaga, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, is to be transferred from the names of Birungi Kakiga Godfrey and Munezero Espérance and registered in the name of Saleh Salim Al Farsy.
- Bayito Innocent and Tuyisenge Ida Gaudence shall pay Birungi Kakiga Godfrey and Munezero Espérance 117.600.000 Frw as the current value of the plot.
Full Case Text
Judgment text and source record
17 paragraphs
SALEH v BAYITO N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RS/INJUST/RC 00012/2024/CA (Ngagi, P.J.) 10 Mata 2026] Amategeko mbonezamubano-umutungo utimukanwa – Inkomoko - Ababuranyi bafite inshingano yo kugaragaza inkomoko y’umutungo cyangwa uburyo umutungo wageze mu maboko yabo, nubwo muri bo haba hari uwufitiye ibyangombwa Amategeko agenga imanza z’imbonezamubano – Umutungo utimukanwa – Kugura umutungo n’utari nyirawo - Uwaguze umutungo utimukanwa n'utari nyirawo agomba kuwusubiza nyirawo n'iyo yaba yawuguze nta buryarya uwamugurishije akaba agomba kumusubiza ikiguzi cyawo ku gaciro kigezeho urubanza ricibwa. Incamake y’ikibazo: Saleh Salim Al Farsy avuga ko ku wa 30/07/2010 Koperative GOBOKA yamuhaye ikibanza No 531, ikamuha fiche cadastrale n’icyemezo cy’agateganyo. Kubera ko yari atuye muri Oman, yasigiye Bayito Innocent ibyangombwa kugira ngo amufashe kubona icyangombwa cya burundu, aho kubikora, yiyandikishaho icyo kibanza ndetse akigurisha Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance. Bayito Innocent yaje guhamwa n’ibyaha byo kwihesha mu buryo bw’uburiganya ibyangombwa by’ikibanza cya Saleh no kugurisha ikintu cy’undi, mu rubanza nshinjabyaha No RPA 00353/2018/HC/KIG-RPA 00389/2018/HC/KIG rwaciwe ku wa 15/02/2019 kandi rukaba rwarabaye itegeko. Saleh na we yatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, rwemeza ko ikibanza ari icye, rutesha agaciro amasezerano ya Bayito na Birungi/Munezero, rutegeka ko ikibanza cyandikwa kuri Saleh, ndetse Bayito na Tuyisenge bategekwa kumwishyura amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza. Urukiko Rukuru rwaje gutesha agaciro icyo cyemezo kubera ko rwasanze Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rutari rufite ububasha bwo kuburanisha urwo rubanza, ariko Saleh asaba ko urubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane. Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga yemeye ko rusubirwamo, rujyanwa mu Rukiko rw’Ubujurire. Urukiko rw’Ubujurire rwasuzumye ikibazo cyo kumenya niba Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance baraguze ikibanza No 531 mu buryo bukurikije amategeko no kumenya inkomoko nyakuri y’icyo kibanza. Birungi na Munezero bavuga ko baguze ikibanza mu buryo bwemewe n’amategeko, kuko igihe baguraga cyari cyanditse kuri Bayito Innocent na Tuyisenge, nta opposition/itambama ryari kuri icyo kibanza kandi nta kimenyetso cy’uko bari bazi ko hari amakimbirane bityo bo baguze nta buryarya (bonne foi). Basaba ko bakomeza kugumana ikibanza cyangwa, niba Urukiko rusanze bagomba kukirekura, bagasubizwa agaciro kacyo ndetse n’indishyi z’igihombo. Bayito na Tuyisenge bavuga ko ikibanza cyari icya Bayito, ko yagihawe na GOBOKA nk’ishimwe kubera umurava we, kandi ko yari yarakibonyeho ibyangombwa. Bityo bavuga ko bagurishije umutungo wabo kandi ko Birungi na Munezero bawuguze mu buryo bukurikije amategeko. Bongera ho ko ikibanza cyakomotse kuri GOBOKA, kikabanza guhabwa Hemed Seif Aziz Al-
Toky ariko ko Hemed atigeze asohoza ibisabwa kugira ngo akegukane burundu. Bavuze ko GOBOKA yaje kugiha Bayito nk’ishimwe, hanyuma Bayito na Tuyisenge bakakigurisha Birungi na Munezero. Saleh avuga ko Bayito atigeze ahabwa icyo kibanza mu buryo bwemewe, ahubwo ko yagisigaranye kugira ngo amufashe kubona icyangombwa cya burundu. Yashingiye cyane ku rubanza nshinjabyaha rwabaye itegeko rwahamije Bayito kugurisha ikintu cy’undi. Yongera ho ko Saleh we yavuze ko yakiguze na Hemed, kandi ko Hemed yari yaragihawe na GOBOKA. GOBOKA yaje guha Saleh attestation d’attribution de parcelle No 10141, ari yo yaje guhinduka No 531, kandi Bayito Innocent ni we wayishyizeho umukono. Urukiko rw’Ubujurire rwatandukanije bonne foi n’uburenganzira ku mutungo, rusanga Birungi na Munezero baraguze uwo mutungo nta buryarya, ariko runasanga kuba baraguze nta buryarya byonyine bitabaha uburenganzira bwo kugumana uwo mutungo mu gihe bawuguze ku muntu utari nyirawo. Incamake y’icyemezo: 1. umuburanyi agomba kugaragaza inkomoko y’uburenganzira bwe ku mutungo cyangwa uburyo wageze mu maboko ye, nubwo yaba afite ibyangombwa byanditseho uwo mutungo. 2. Kuba umuntu yaguze umutungo nta buryarya ntibimuhesha uburenganzira bwo kuwugumana iyo bigaragaye ko yawuguze ku muntu utari nyirawo ahubwo ahabwa agaciro k’uwo mutungo n’uwawumugurishije. Gusubirishamao urubanza ku mpamvu z’akarengane, bifte ishingiro. Amategeko yashingiweho: Itegeko No 062/2024 rigenga ibimenyetso, ingingo ya 4; Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 12 Imanza zifashishijwe: RCAA 0018/13/CS, Harerimana Emmanuel na Sebukayire Tharcisse, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 24/12/2014; RS/REV/INJUST/CIV 0003/14/CS, MUKAGATARE Grace na Succession BWANAKEYE Francois, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 03/03/2017; RS/REV/INJUST/RC 00038/2017/CS hagati ya Itangishaka Leonidas na Nyiramahane Rachel n’undi rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 22/06/2018; RS/INJUST/RC 00007/2020/SC, TWAGIRAYEZU Alice n’abandi na TWAGIRAYEZU Albert n’abandi. rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 10 Ukuboza 2021. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA
[1] Saleh Salim Al Farsy avuga ko ku wa 30/07/2010, Koperative GOBOKA yamuhaye ikibanza giherereye mu Kagari ka Kibagabaga, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, ahabwa fiche cadastrale n’icyemezo cy’agateganyo cy’iyandikisha ry’ubutaka; ko bitewe n’uko aba mu gihugu cya Omani, icyemezo cy’ikibanza cye yagisigiye uwahoze ari umuyobozi wa Koperative GOBOKA witwa Bayito Innocent kugira ngo azamushakire ibyangombwa bya burundu bitangwa n’Umubitsi w’impapurompamo z’ubutaka, ko ariko aho kubimushakira yiyandikishijeho icyo kibanza, hanyuma aza kukigurisha abitwa Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance. [2] Akomeza asobanura ko nyuma yo kumenya ko Bayito Innocent yiyandikishijeho icyo kibanza ndetse akakigurisha, yiyambaje ubutabera amurega ibyaha byo kwihesha ku bw’uburiganya ibyemezo bitangwa n’inzego zabigenewe no kugurisha ikintu cy’undi, aza guhamwa n’ibyo byaha arabihanirwa mu rubanza No RPA 00353/2018/HC/KIG-RPA 00389/2018/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 15/02/2019, rwabaye itegeko; kandi ko mu bika bya 66 na 67 by’urwo rubanza, Urukiko Rukuru rwemeje ko ibyo Saleh Salim Al Farsy asaba bijyanye no gusubizwa ikibanza cye akacyandikwaho, bitasuzumwa muri urwo rubanza rw’inshinjabyaha. [3] Ibyo byatumye atanga ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo arega Bayito Innocent, Tuyisenge Ida Gaudence, Munezero Espérance, Birungi Kakiga Godfrey, hagobokeshwa ABDOUL Hussein, Koperative GOBOKA na Hemed Saif Aziz-Al-Toky, asaba urwo Rukiko gutesha agaciro amasezerano y’ubugure bw’ikibanza gifite No 5311, giherereye mu Kagari ka Kibagabaga, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, yabaye hagati ya Bayito Innocent na Tuyisenge Gaudence ku ruhande rumwe na Birungi Kakiga Godfrey hamwe na Munezero Espérance ku rundi ruhande; gutegeka ko icyo kibanza kimwandikwaho n’indishyi zitandukanye. [4] Mu rubanza N˚ RC 00382/2019/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ku wa 21/05/2021, rushingiye ku rubanza No RPA 00353/2018/HC/KIG rwahamije Bayito Innocent icyaha cyo kwihesha icyo kibanza mu buryo bw’uburiganya, ku ngingo ya 34 y’Itegeko Nshinga rya Repuburika y’u Rwanda, no ku ngingo za 3 n’iya 107 z’Itegeko No 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itengwa ryabyo ryubahirizwaga icyo igihe, urwo Rukiko rwemeje ko : - ikirego cyatanzwe na Saleh Salim Al Farsy gifite ishingiro; - ubutaka bufite No 531 buherereye mu Kagari ka Kibagabaga, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali ari ubwa Saleh Salim Al Farsy; - Bayito Innocent na Tuyisenge Gaudence bagurishije na Birungi Kakiga Godfrey n’umugore we Munezero Espérance ubutaka bufite No 531 bwa Saleh Salim Al Farsy; - amasezerano y’ubugure ku butaka bufite No 531 buherereye mu Kagari ka Kibagabaga, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, yabaye hagati ya Bayito Innocent na Tuyisenge Gaudence ku ruhande rumwe na Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance ku rundi ruhande ateshejwe agaciro; 1 Iki kibanza gifite UPI: 1/02/09/02/531.
- ikibanza gifite No 531 giherereye mu Kagari ka Kibagabaga, mu Murenge wa Kimironko, mu Karere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali cyandikwa kuri Saleh Salim Al Farsy; - Bayito Innocent na Tuyisenge Gaudence baha Saleh Salim Al Farsy 500.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 300.000 Frw y’ikurikiranarubanza; - Bayito Innocent na Tuyisenge Gaudence batanga 20.000 Frw y’amagarama y’urubanza. [5] Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance bajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, ubujurire bwabo buhabwa No RCA 00195/2021/HC/KIG. Bayito Innocent na Tuyisenge Gaudence nabo barajuriye, ubujurire bwabo buhabwa No RCA 00196/2021/HC/KIG, izo manza zombi zihurizwa hamwe kuri No RCA 00195/2021/HC/KIG-CMB RCA 00196/2021/HC/KIG. [6] Mu bujurire bwa Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance basabye Urukiko Rukuru gusuzuma niba baraguze ikibanza No 531 mu buryo bukurikije amategeko naho mu bujurire bwa Bayito Innocent na Tuyisenge Gaudence bavuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo nta bubasha rwari rufite rwo kuburanisha uru rubanza, ko ariko Urukiko rwajuririwe rubibonye ukundi, rwazasuzuma inkomoko y’ikibanza Saleh Salim Al Farsy aregera. [7] Saleh Salim Al Farsy yireguye ku nzitizi ya Bayito Innocent na Tuyisenge Gaudence y’uko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo nta bubasha rwari rufite avuga ko nta shingiro ikwiye guhabwa, kuko Urukiko rwaregewe rwari rufite ububasha hashingiwe ku kuba ikiburanwa ari ikibanza kigenewe guturwa kandi gifite agaciro karengeje 20.000.000 Frw, kuko igenagaciro ryakozwe ku wa 16/03/2023 ryagaragaje ko gifite agaciro ka 55.860.000 Frw. [8] Koperative GOBOKA yavuze ko Urukiko rwaregewe ku rwego rwa mbere rwari rufite ububasha bwo kuburanisha ikirego cya Saleh Salim Al Farsy. Yasoje isaba guhabwa amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [9] Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance basabye Urukiko Rukuru kuzasuzuma inzitizi yatanzwe ijyanye n’uko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo nta bubasha rwari rufite, naho ku birebana n’impamvu z’ubujurire, bavuga ko ikibanza kiburanwa ari icyabo kuko bakiguze ko ariko cyatambamiwe bigatuma kitabandikwaho. Basoza basaba indishyi zikomoka kuri iryo tambama zingana na 15.000.000 Frw. [10] Hemed Saif Aziz Al-Toky yasabye Urukiko Rukuru kuzasuzuma ishingiro ry’inzitizi yatanzwe ijyanye n’uko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo nta bubasha rwari rufite, anatanga ubujurire bwuririye ku bundi asaba gutegeka Bayito Innocent na Tuyisenge Gaudence kumuha indishyi z’akababaro, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, ziyongera kuzo yagenewe ku rwego rubanza. [11] Mu rubanza N˚ RCA 00195/2021/HC/KIG-CMB RCA 00196/2021/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 05/05/2023, urwo Rukiko rushingiye ku biteganywa n’ingingo ya 27, igika cya mbere, agace ka gatatu, y’Itegeko N°30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, no kuba Saleh Salim Al Farsy uvuga ko ari nyir’umutungo adafite amasezerano y’ubukode burambye ariko Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance arega bakaba bayafite, rwemeje ko inzitizi yatanzwe na Bayito Innocent ifite ishingiro, ko imikirize y’urubanza
No RC 00382/2019/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rudafite ububasha iteshejwe agaciro, ufite inyungu akazongera kuregera Urukiko rubifitiye ububasha, ko amagarama yatanzwe n’abajuriye ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. [12] Saleh Salim Al Farsy yasabye ko urubanza Nº Saleh Salim Al Farsy rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, maze mu cyemezo Nº 127/CJ/2024 cyo ku wa 24/09/2024, Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga ashingiye kuri raporo yakozwe na Perezida w’Urukiko rw’Ubujurire, yemeza ko urwo rubanza rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, arwohereza mu Rukiko rw’Ubujurire kugira ngo abe ari rwo ruzaruburanisha; ikirego cyandikwa kuri No RS/INJUST/RC 00012/2024/CA. [13] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 12/01/2026, Saleh Salim Al Farsy ahagarariwe na Me Ndagijimana Emmanuel; Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence bahagarariwe na Me Uwamahoro Marie Josée; Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Esperence bahagarariwe na Me Muhirwa Ngabo Audace; Abdoul HUSSEIN ahagarariwe na Me Rutembesa Phocas; Koperative GOBOKA mu izina ry'Umuyobozi wayo ihagarariwe na Me Barahira Mukazana Fidela, naho Hemed Saif Aziz Al-Toky atitabye kandi atagaragaje impamvu yatumye atitaba, urubanza ruburanishwa adahari; Urukiko rusuzuma ikibazo cyo kumenya niba ikirego Saleh Salim Al Farcy yatanze mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo cyaragombaga gutangirira mu Rukiko rw’Ibanze. [14] Mu rubanza rubanziriza urundi rwaciwe ku wa 23/01/2026, Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko urubanza No RCA 00195/2021/HC/KIG-CMB RCA 00196/2021/HC/KIG rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane rwemeje ko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo nta bubasha rwari rufite, ruvanyweho. Rwemeje ko urubanza ruzaburanishwa mu mizi n’uru Rukiko ku wa 29/01/2026 saa tanu n’igice (11:30) hagasuzumwa impamvu z’ubujurire Birungi Kakiga Godfrey, Munezero Espérance, Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence bari batanze mu Rukiko Rukuru. Uwo munsi ntirwaburanishwa rwimurirwa ku wa 24/02/2026. [15] Ku wa 24/02/2026, iburanisha ryabaye mu ruhame, Saleh Salim Al Farsy yunganiwe na Me Ndagijimana Emmanuel, Bayito Innocent yitabye yunganiwe na Me Uwamahoro Marie Josée akanahagararira Tuyisenge Ida Gaudence, Birungi Kakiga Godfrey, Munezero Espérence, Abdoul HUSSEIN na KOPERATIVE GOBOKA bahagarariwe nka mbere, naho Hemed Saif Aziz Al- Toky ahagarariwe na Me Dative YANKURIJE. [16] Mu miburanire no myanzuro byabo, Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance bavuga ko baguze ikibanza No 531 mu buryo bukurikije amategeko, kuko bakiguze nabo cyanditseho kandi nta kibazo gifite cyari gutuma batakigura, ko rero Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwakoze ikosa ryo gutegeka ko cyandikwa kuri Saleh Salim Al Farcy, no gutesha agaciro amasezerano y’ubugure bagiranye na Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence, basoza basaba indishyi n’amafaranga y’ibyagiye ku rubanza. Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence bavuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwemeje ko ikibanza kiburanwa cyandikwa kuri Saleh Salim Al Farcy, ntacyo rushingiyeho, kuko rwirengagije inkomoko y’icyo kibanza ko kitigeze cyandikwa kuri Hemed Saif Aziz Al-Toky, ko kandi uyu nta burenganzira yari afite bwo kugurisha ikibanza n° A 14/3. Bavuga kandi ko urwo Rukiko rwakoze ikosa ryo gutesha agaciro amasezerano y’ubugure bw’ikibanza N° 531 yabaye hagati ya Bayito Innocent n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence na Birungi Kakiga Godfrey n’umugore we Munezero Esperence, kuko bagurishije
ikibanza kibanditseho bahawe na Koperative GOBOKA, kandi ayo masezerano y’ubugure akaba yarakozwe mu buryo bukurikije amategeko; basaba ko amafaranga y’ibyagiye ku rubanza baciwe ku rwego rwa mbere avaho, banasaba guhabwa indishyi n’amafaranga y’ibyagiye ku rubanza. [17] Saleh Salim Al Farcy avuga ko impamvu z’ubujurire Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence hamwe na Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance batanze mu Rukiko Rukuru nta shingiro zifite, ko kandi nta kosa Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwakoze mu kwemeza ko yandikwaho ikibanza N° 531, kuko ari icye, cyane ko mu rubanza No RPA 00353/2018/HC/KIG- RPA 00389/2018/HC/KIG rwabaye itegeko, Urukiko Rukuru rwemeje ko Bayito Innocent yagurishije ikintu kitari icye, aranabihanirwa, bityo akaba nta burenganzira yari afite bwo kukigurisha Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance, ko rero amasezerano bagiranye ari imfabusa, asaba uru Rukiko kwemeza ko ikibanza N° 531 ari icye kikaba kigomba kumwandikwaho; asoza asaba indishyi n’amafaranga y’ibyagiye ku rubanza. Koperative GOBOKA ivuga ko kuba Bayito Innocent yaragurishije ubutaka yiyandikishijeho mu buryo bw’uburiganya basanga ubwo bugure bukwiye guteshwa agaciro, kuko ihame ari uko igurisha ry’ikintu cy’undi ari impfabusa, isaba amafaranga y’ibyagiye ku rubanza. Hemed Seif Aziz avuga ko yaguze na Koperative GOBOKA ikibanza ahabwa attestion d’attribution de parcelle, aza kukigurisha Saleh Salim Al Farsy, ko rero yakimugurishije mu buryo bukurkije amategeko. ABDOUL Hussein avuga ko Urukiko rukwiye kuzasuzuma niba impamvu Saleh Salim Al Farcy yashingiyeho asubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane zihuye n’ibiteganywa n’ingingo ya 55 y’Itegeko rigena ububasha bw’inkiko, ko we nta kindi abivugaho kuko nta cyo asabwa. [18] Nyuma y’aho Urukiko rusabye Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence guhina no guhuriza hamwe ingingo z’ubujurire yari yatanze mu Rukiko Rukuru kuko zisa, hanyuma akazihuza nk’uko bikubiye mu nyandiko yashyikirije Urukiko ku wa muri uru rubanza Urukiko ruzasuzuma ibibazo bikurikira: 1) kumenya niba Birungi Kakiga Godfrey baraguze ikibanza No 531 mu buryo bukurikije amategeko; 2) kumenya inkomoko y’ikibanza kiburanwa gifite no 531 3) kumenya niba hari ikosa Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwakoze gutegeka Bayito Innocent n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence guha Saleh Salim Al-Farsy amafaranga y’ibyagiye ku rubanza; 4) ibyerekeye indishyi z’akababaro n’amafaranga yibyagiye ku rubanza yari yasabwe mu Rukiko Rukuru; 5) ibyerekeye indishyi, amafaranga y’ikurikiranarubanza, n’igihembo cya Avoka bisabwa muri uru rubanza. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYABYO A. IBYEREKEYE UBUJURIRE Birungi KAKIGA GODFREY NA Munezero ESPÉRANCE BARI BATANZE MU RUKIKO RUKURU 1. Kumenya niba Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance yaraguze ikibanza No 531 mu buryo bukurikije amategeko
[19] Uhagarariye Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance avuga ko ku wa 13/06/2015, Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance basinye amasezerano yo kugura ikibanza gifite No 531 na Bayito Innocent ndetse banahabwa n’icyangombwa cy’ubutaka cya burundu, nyuma Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance batungurwa no kuregwa na Salim Saleh Al Farcy asaba ko ikibanza baguze kimwandikaho kuko amasezerano y’ubugure bwacyo yakozwe mu buryo bw’uburiganya, nyamara aterekana uburiganya yaba yarakorewe n'abajuriye, ku buryo bajya kurega Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance kandi bo icyo bakoze ari ukugura ikibanza kandi bajya kukigura nta kibazo bakibonagamo na kimwe, kuko bajya kugura baguze babona ikibanza cyanditse kuri Bayito Ida Gaudence na Tuyisenge Ida Gaudence bakibagurishije kandi nta kibazo na kimwe kirimo. [20] Avuga kandi ko ikibabaje ari uko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, ku wa 21/05/2021, rwaciye urubanza rwemeza ko ikibanza Birungi Kakiga Godfrey afatanyije n'umugore we, amasezerano bagiranye na Bayito Innocent ateshejwe agaciro ko ikibanza kigomba gusubizwa Saleh Salim Al-Farcy, bakaba basaba Urukiko kubarenganura. Avuga ko abo ahagarariye baguze nta buriganya, bityo bakaba bagomba kugumana umutungo ubanditseho, ko ariko Urukiko rubibonye ukundi, Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance basubizwa agaciro k’ikibanza baguze nk’uko kagararagajwe mu igenagaciro. Ikindi basabye indishyi zo kudakoresha ikibanza baguze, kuko nyuma cyaje gushyirwaho itambama, kandi bikazatangwa na Bayito Innocent hamwe na Tuyisenge Ida Gaudence. [21] Akomeza avuga ko asaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Saleh Salim Al Farsy kwishyura Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance indishyi zihwanye na miliyoni mirongo itanu (50.000.000 Frw) zikomoka ku kuba yarashyize itambama ku mutungo utari uwe bikaba byaratumye badashobora gushyiramo inyubako bari barahateganyirije yagombaga kwinjiza nibura amafaraga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) ku kwezi, ubu hakaba hashize imyaka irenga icyenda (9) nta kintu bashora kuhakorera. [22] Bayito Innocent n’umwunganira akanahagararira Tuyisenge Ida Gaudance bavuga ko bemeza ko ikibanza gifite N° 531 cyaguzwe na Birungi Kakiga Godfrey, bakiguze ku wa 16/05/2015, mu buryo no mu nzira zikurikije amategeko kandi bakaba barakigurishijwe na ba nyira cyo ari bo Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence, ndetse babakorera ihererekanyamutungo bahabwa ibyangombwa by’ubwo butaka, ko rero Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwakoze amakosa mu rubanza No RC 00382/2019/TGI/GSBO kwemeza ko amasezerano y’ubugure bw’ikibanza n° 531 yakozwe hagati ya Bayito Innocent na Birungi Kakiga Godefrey ateshejwe agaciro, kuko rwirengagije ko icyo kibanza cyagurishijwe cyari icya Bayito Innocent akaba yarakibonye mu buryo no mu nzira zikurikije amategeko. [23] Bavuga kandi ko kuba Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwarirengagije ko icyo kibanza cyari icya Bayito Innocent rukemeza ko gihabwa Saleh Salim Al-Farsy utarigeze agaragaza uburyo yaba yarabonyemo icyo kibanza, ngo nibura agaragaze ko yaba yarishyuye Koperative GOBOKA ikakimuha cyangwa se niba yaba yarishyuye Bayito Innocent, asanga ibi ari akarengane gakomeye kagomba gukosorwa n’Urukiko rw’Ubujurire, kuko bitabaye ibyo kwaba ari ukwica amategeko nkana hagendewe ku buriganya bwakozwe hagati ya Hemed Seif Aziz Al-Toky na Saleh Salim Al Farsy batagaragaza ku buryo budashidikanywaho uburyo babonyemo icyo kibanza biyitirira kugeza n’ubwo bakiregera mu nkiko ntacyo bashingiyeho.
[24] Saleh Salim Al Farsy n’umwunganira biregura bavuga ko Urukiko rwabisobanuye mu gika cya 33 na 34 by’urubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, ko hari urubanza No RPA 00353/2018/HC/KG rwabaye itegeko, aho ku rupapuro rwa 39, Urukiko rwasanze nta kigaragaza ko ikibanza Saleh Salim Al Farsy yaguze cyari cyarahawe Bayito Innocent, ko kuba Bayito Innocent yarasabye icyangombwa cy’icyo kibanza akagihabwa n’Ikigo cy’Igihugu gishinzwe Ubutaka bigaragaza ko yihesheje icyo kibanza mu buryo bw’uburiganya, iki kikaba ari icyaha Bayito Innocent yahaniwe mu rubanza rwabaye itegeko, byumvikana ko Bayito Innocent yari azi neza ko yihesheje ubutaka bw’abandi mu buryo bw’uburiganya akarenga akabugurisha Munezero Espérance na Birungi Kakiga Godfrey. [25] Bavuga kandi ko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwasobanuye ko uhagarariye Koperative GOBOKA mu rubanza yavugishije ukuri, akemeza ko Bayito Innocent yagurishije ubutaka butari ubwe, kuko ikibanza gifite No 531 giherereye, mu Kagari ka Kibigabaga, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, GOBOKA yari yaragihaye Salim Saleh Al Farsy nyuma yo kukigura na Hemed Seif kandi bikorwa mu gihe Bayito Innocent yari Umuyobozi wa koperative GOBOKA, bigaragaza ko ubwo bugure yari abuzi, akaba nta burenganzira yari afite bwo kwiyandikishaho ubwo butaka, nta n’uburenganzira yari afite bwo kugurisha ubutaka yihaye mu buryo bw’uburiganya, cyane ko yari azi ko ubwo butaka ari ubwa Saleh Salim Al Farsy kuko yari yaramusigiye ibyangombwa by’agateganyo amusaba kuzamushakira icyangombwa cya burundu; kandi Urukiko rwatesheje agaciro amasezerano y’ubugure Bayito Innocent yakoreye ku butaka butari ubwe rushingiye ku ngingo ya 276 ya Igitabo cya gatatu cy’urwunge rw’amategeko mbonezamubano (CCLIII) ryakoreshwaga igihe amasezerano yabaga muri 2015, kuburyo ntaho Bayito yahera avuga ko yarenganyijwe. [26] Bakomeza bavuga kandi ko indishyi Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance basaba Saleh Salim Al-Farsy nta shingiro zifite, kuko akurikirana uburenganzira bwe yambuwe na Bayito Innocent nk’uko byemejwe mu rubanza No RPA 0035G3/2018/HC/KIG - RPA 00389/2018/HC/KIG. [27] Uhagarariye Koperative GOBOKA avuga ko nk’uko babisobanuye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, Koperative GOBOKA yahaye Hemed Sefu Aziz Al-Toky ikibanza gifite no A 14/3 gihereye mu Karere ka Gasabo, Umurenge wa Kimironko, Akagari ka Kibagabaga ari cyo nyuma cyaje guhabwa no 531, maze akorerwa fiche cadastrale y’icyo kibanza ku wa 26/07/2007. Nyuma yaho, Koperative GOBOKA ntiyamenye uburyo Bayito Innocent wari umuyobozi wayo yaje kucyiyandikishaho ndetse akanakigurisha kandi azi neza ko Koperative GOBOKA yari yarakigurishije kuko byakozwe ari umuyobozi wayo, akaba nta burenganzira yari afite bwo kwiyandikishaho ubutaka butari ubwe cyane ko yari azi ko ubwo butaka ari ubwa Saleh Salim Al-Farsy kuko yari yaranamusigiye ibyangombwa by’agateganyo amusaba kuzamushakira icyangombwa kitari icy’agateganyo nk’uko yabigaragaje. [28] Avuga kandi ko kuba Bayito Innocent yaragurishije ubutaka yiyandikishijeho mu buryo bw’uburiganya basanga ubwo bugure bukwiye guteshwa agaciro, kuko ihame ari uko igurisha ry’ikintu cy’undi ari impfabusa. Ndetse n’ingingo ya 276 ya CCLIII yakoreshwaga mu gihe Bayito Innocent yagurishaga Munezero Espérance na KAKIGA Birungi Godfrey iteganya ko amasezerano y’ubugure akorewe ku kintu cy’undi ari impfabusa. Bityo bakaba basanga Munezero Espérance na Birungi Kakiga Godfrey bakwiye gukurikirana Bayito Innocent na Tuyisenge Idda Gaudence kuko ari bo babagurishije ubutaka biyandikishijeho mu buryo bw’uburiganya.
[29] Uhagarariye Hemed Seif Aziz Al-Toky avuga ko nubwo Hemed Seif Aziz Al-Toky yari yaraguze na GOBOKA ikibanza, aza kukigurisha Saleh Salim Al-Farsy, ko rero nk'uko bisanzwe bizwi amasezerano agira ingaruka hagati y'abayagiranye, akaba yibaza impamvu yaje mu rubanza cyane ko n'uwamugobokesheje mu rwego rwa mbere nta mpamvu yari afite kuko atigeze aba umufatanyacyaha wa Bayito Innocent mu cyaha cyo kugurisha ikintu cy'undi cyangwa gukora no gukoresha inyandiko mpimbano ku cyaha yahamijwe n'inkiko ku buryo budasubirwaho. Uko Urukiko rubibona [30] Impaka kuri iki kibazo zishingiye ku kumenya niba Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance baraguze ikibanza gifite No 531 mu buryo bukurikije amategeko (nta buriganya), bityo bakaba bagomba kugumana umutungo ubanditseho no guhabwa indishyi z’igihombo batewe no kuba uwo mutungo warashyizweho itambama ku buryo nta cyo bawukoreraho. [31] Mu rwego rwo kumenya niba Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance baraguze nta buryarya, Urukiko rurasanga ibimenyetso biri muri dosiye bigaragaza ko baguze na Bayito Innocent hamwe n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence, kandi bagura icyo kibanza, ibyangombwa byari byanditse ku mazina y’abakibagurishije; ikindi, bagura nta tambama ryari kuri uwo mutungo ku buryo bari guhita bamenya ko baguze umutungo urimo amakimbirane. Urukiko rurasanga nta gushindikanya ko Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance baguze ikibanza kiburanwa nta buryarya. [32] Ikibazo nyamukuru kigiye gusuzumwa n’icyo kumenya niba kuba Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance baraguze nta buryarya umutungo uburanwa bibahesha uburenganzira bwo kuwugumana igihe byaba bigaragaye ko bawuguze n’abatari banyirawo n’ingaruka zabyo. Mu yandi magambo harasuzumwa nyir’umutungo uburanwa hagati ya Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance ku ruhande rumwe na Saleh Salim Al Farsy, ku rundi ruhande, n’ingaruka zabyo. [33] Ingingo ya 4 y’Itegeko No 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso mu manza iteganya ko Urega cyangwa utanze ikibazo agaragaza ikimenyetso cy’ibyo aregera cyangwa asaba. Uwiregura agaragaza ikimenyetso gishyigikira ukwiregura kwe (….). Naho ingingo ya 12, igika cya 2, y’itegeko n˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira:” Urega agomba kugaragaza ibimenyetso by’ibyo aregera. Iyo abibuze, uwarezwe aratsinda. Naho uvuga ko atagitegetswe gukora icyo yategekwaga gukora cyagaragajwe n’ibimenyetso agomba kugaragaza impamvu zakimukuyeho. Iyo abiburiye ibimenyetso, uwo baburana aramutsinda”. [34] Mu murongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu manza zitandukanye harimo n’urwo Harerimana Emmanuel yaburanaga na Sebukayire Tharcisse2, Urukiko rwibukije inshingano 2 Reba urubanza nº RCAA 0018/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 24/12/2014, igika cya 21. Uyu murongo ni nawo wagarutsweho mu rubanza n° RS/REV/INJUST/CIV 0003/14/CS hagati ya Mukagatare Grace na Succession Bwanakeye Francois, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 03/03/2017 no mu rubanza n° RS/REV/INJUST/RC 00038/2017/CS hagati ya Itangishaka Leonidas na Nyiramahane Rachel n’undi rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 22/06/2018, igika cya 19. Reba kandi urubanza Gahire Athanase yaburanaga na Mukarushakiro Gloriose na bagenzi be, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12/11/2021, igika cya 67; urubanza
y’ababuranyi yo kugaragaza inkomoko y’umutungo cyangwa uburyo umutungo wageze mu maboko yabo, nubwo muri bo haba hari uwufitiye ibyangombwa. [35] Ku bijyanye n’uru rubanza, harasuzumwa ibimenyetso byatanzwe na buri muburanyi bigaragaza ko umutungo uburanwa ari uwe, hatitawe ko hari uwaba awufitiye ibyangombwa, ahubwo hitabwa aho buri wese akomora uburenganzira kuri uwo mutungo. [36] Ku ruhande rwa Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance icyo bashingiraho bavuga ko ari bo banyir’umutungo ni uko bawuguze na Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudance bari bawufitiye ibyangombwa, ko kandi hari inyandikomvugo y’Inama y’Ubutegetsi (Board) ya Koperative GOBOKA, mu mwanzuro wa 4, abanyamuryango bemeje ko Bayito Innocent mu gihe cya vuba azahabwa ikibanza kubera ubwitange yagiye agira. Ikindi kandi hari inyandiko ya liquidateur yerekana ko Bayito Innocent ahawe ikibanza gifite no 531 hamwe na conseiller wa GOBOKA. Ibyakozwe na liquidateur bikaba bihura n’ibyemejwe n’Inama y’Ubutegetsi ya Koperative GOBOKA. [37] Ku ruhande rwa Saleh Salim Al Farsy bavuga ko ikibanza bakiguze na Hemed Saif Aziz Al-Toky, uyu nawe wari waragihawe na Koperative GOBOKA nk’uko bigaragazwa na Attestation d’attribution de parcelle yahawe na Koperative GOBOKA. Ikindi, nyuma y’aho Saleh Salim Al Farsy amaze kugura icyo kibanza; ku wa 30/07/2010, Koperative GOBOKA mu izina ry’umuyobozi wayo Bayito Innocent yahaye Saleh Salim Al Farsy attestion d’attribution de parcelle no 10141, ari nacyo cyaje guhinduka No 531, bamuha n’uburenganzira bwo kubaka. Ibi rero byumvikanisha ko ibyo Bayito Innocent aburanisha ko Hemed Seif Aziz Al-Toky yagurishije iki kibanza kitakiri icye kubera atujuje ibisabwa kugira ngo acyegurirwe burundu, bisenywa nuko Bayito Innocent ari we washyize umukono kuri attestation d’attribution de parcelle yahawe Saleh Salim Al Farsy; iyo nyandiko rero ikaba yarakuyeho ibyagombaga kubahirizwa (conditions) byari byashyizwe muri Attestion d’attribution de parcelle yahawe Hemed Seif Aziz Al-Toky, Bayito Innocent aburanisha. Hari na none inyandiko yakozwe na Bayito Innocent aho yemera guha Saleh Salim Al Farsy ikindi kibanza mu mwanya w’icyo yari yaragurishije Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance. Kuba Bayito Innocent yaratanze iyo nyandiko nuko yemeraga ko yagurishije ikibanza cya Saleh Salim Al-Farsy mu buryo budakurikije amategeko. Ikindi kimenyetso uruhande rwa Salim Saleh Al-Farsy bavuga ko ari cya kamarampaka ni urubanza rw’inshinjabyaha N° RPA 00353/2018/HC/KIG-RPA 00389/2018/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 15/02/2019 kandi rukaba rwarabaye itegeko, rwemeje ko Bayito Innocent ahamwa n’icyaha cyo kwihesheje mu buryo bw’uburiganya ibyangombwa by’ikibanza cya Saleh Salim Al-Farsy ndetse n’icyaha cyo kugurisha ikintu cy’undi. [38] Urukiko rurasanga Saleh Salim Al Farsy agaragaza ko yaguze icyo kibanza na Hemed Seif Aziz Al-Toky, uyu na we yaragihawe na Koperative GOBOKA. Nyuma yaho Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence baje kucyindikaho mu buryo budasobanutse bitwaje ko Bayito Innocent yagihawe na Koperative GOBOKA nk’ishimwe kandi cyari icya Hemed Self Aziz Al-Toky, kandi Bayito Innocent akaba atagaragaza ko koperative GOBOKA yaba yari igeze icyambura Hemed Self Azi Al-Toky z, nyuma yaho ikagiha Bayito Innocent, ku buryo we n’umugore we baba baraheye aho bakigurisha Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance. Bikaba byumvikana Nº RS/INJUST/RC 00007/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga Twagirayezu Alice n’abandi baburana na Twagirayezu Albert n’abandi.
rero ko Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance nubwo baguze ibanza kiburanwa nta buryarya, ariko bakiguze n’abatari ba nyira cyo; bityo ubugure bwabo bukaba budakurikije ibiteganywa n’amategeko. [39] Urukiko rurasanga mu bimenyetso byatanzwe na Saleh Salim Al Farsy bihagije kugira ngo hemezwe ko Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudance bagurishije umutungo utari uwabo, ibi kandi, nk’uko byavuzwe haruguru, bishimangirwa n’ikimenyetso kamarampaka kigaragaza ko Bayito Innocent yahamwe n’icyaha cyo kwihesha mu buryo bw’uburiganya ibyangombwa by’ikibanza cya Saleh Salim Al Farsy ndetse n’icyaha cyo kugurisha ikintu cy’undi, kandi urwo rubanza rukaba rwarabaye itegeko. Kuba rero Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance baraguze ikibanza n’abatari ba nyira cyo, birumvikana ko nubwo baguze nta buryarya, ikibanza kigomba kugarukira nyira cyo wacyambuwe mu buriganya. [40] Urukiko rurasanga icyakora kuba Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance baguze nta buryarya bagomba gusubizwa agaciro k’icyo kibanza Kangana na 117.600.000 Frw nk’uko kagaragajwe na raporo y’igenagaciro iri muri dosiye, kandi akaba ntawarivuguruje ubwo uhagarariye Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance yavugaga mu iburanisha ko Urukiko rusanze abo ahagarariye batagumana ikibanza, bahabwa agaciro gifite ubu; ayo mafaranga yavuzwe haruguru akaba agomba kwishyurwa na Bayito Innocent afatanyije na Tuyisenge Ida Gaudence. [41] Hashingiwe ku bisobanuro byatanzwe haruguru, Urukiko rurasanga, nubwo Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance baguze nta buryarya ikibanza kiburanwa, ariko kuba barakiguze n’abo byagaragaye ko bakigurishije atari icyabo nubwo bari bacyanditsweho; birumvikana ko ubujurire bari batanze mu Rukiko Rukuru basaba gukomeza kugumana ikibanza kiburanwa nta shingiro bufite. Rurasanga, icyakora, bagomba guhabwa n’ababagurishije agaciro icyo kibanza gifite ubu gahwanye na 117.600.000 Frw. Rurasanga indishyi Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance basaba Saleh Salim Al Farsy zo kudakoresha ikibanza baguze, kuko nyuma cyaje gushyirwaho itambama, ntazo bakwiye guhabwa, kuko uwashyizeho itambama nta kosa yakoze, kuko yari agamije kurengera umutungo we. B. IBYEREKEYE UBUJURIRE BAYITO INNOCENT NA TUYISENGE IDA GAUDENCE BARI BATANZE MU RUKIKO RUKURU 1. Kumenya inkomoko y’ikibanza kiburanwa gifite No 531 [42] Bayito Innocent n’umwunganira akanahagararira Tuyisenge Ida Gaudance bavuga ko ubutaka buburanwa bwari ubwa Koperative GOBOKA, ku wa 27/07/2007, Hemed Seif Aziz Al- Toky wabushakaga ahabwa icyangombwa cyitwa ‘’Attestation d’attribution de la parcelle no A/14/3, gikubiyemo ibyo agomba kubahiriza kugira ngo abashe kwegukana icyo kibanza, mu nshingano ze harimo : kugeza plan muri GOBOKA no gutangira imirimo yo kubaka mu gihe kitarenze amezi atandatu akimara gushyira umukono kuri icyo cyangombwa, kuba atemerewe gutanga iyo parcelle ku wundi muntu uwo ari we wese atarayibonera Titre de propriété itangwa n’Umujyi wa Kigali, ko kandi icyo cyemezo gifite agaciro k’amezi atandatu ashobora kongerwa inshuro imwe bisabwe na nyirayo, ko kandi mu gihe uwahawe iki cyangombwa atubahirije izo nshingano ze parcelle isubiranwa nta mpaka ishyirahamwe GOBOKA. Basobanura ko kuba Hemed Seif Aziz Al-Toky ibyo yasabwaga kubahiriza kugira ngo yegukane iyo parcelle
atarabikoze kugeza igihe cyateganwaga muri ayo masezerano kirangiye, ibyo byatumye atakaza uburenganzira bwose kuri iyo parcelle bituma koperative GOBOKA iyisubirana. [43] Bavuga kandi ko ku wa 12/01/2008, hakozwe inama y’Inteko Rusange ya GOBOKA yahuje abanyamuryango bayo ifata ibyemezo bitandukanye birimo no guha Bayito Innocent parcelle imwe kubera umurava n’ubwitange mu nshingano ze akora neza kandi adahembwa, ko iyo parcelle yahawe yaje kuyishakira ibyangombwa arabihabwa we na n’umugore we bayigurisha Birungi Kakiga Godefrey n’umugore we Munezero Espérance, ko kandi bakoze amasezerano yihererekanya ry'’umutungo utimukanwa iyo parcelle iva mu mazina y’abagurishije ijya mu mazina y’abayiguze. [44] Bakomeza bavuga ko kuba Saleh Salim Al Farsy avuga ko icyo kibanza ari icye akaba yarakiguze na Hemed Saif Aziz Al-Toky nta gaciro bikwiye guhabwa kubera impamvu zikurikira: - Hemed Saif Aziz Al-Toky nta burenganzira yarafite bwo kugurisha iyo parcelle kubera ko itigeze iba iye kubera impamvu zagaragajwe haruguru; - Inyandiko Saleh yashyize muri system yise ‘’Sale of plot A13/4 igaragaza ko iyo plot atigeze ayigura, nta mukono we uri kuri iyo nyandiko kandi n’uburyo ikozwemo nta cyizere ikwiye kugirirwa, kuko itagaragaza aho yakorewe, nta masezerano y’ihererekanya ry’umutungo utimukanwa yakorewe imbere ya Noteri, ko rero nta kuri kwayo; - hari impapuro za photocopy zitavugisha ukuri yagiye agaragaza, yasabwe kugaragariza Umuyobozi wa GOBOKA wariho muri 2016 gihamya ko ubutaka avuga ko ari ubwe birimo attestation d’attribution de la parcelle, quittance yishyuriyeho cyangwa ikindi cyangombwa gihamya ko ubwo butaka ari ubwe, arabibura atangira gushora Bayito Innocent mu manza zitari ngombwa - kuba Saleh Salim Al-Farsy avuga ko ubutaka buburanwa abukomora kuri Hemed Saif Aziz Al Toky wabumugurishije kandi nyamara nawe butarigeze buba ubwe; - kuba ubutaka bufite no 531 bwahoze bufite no A 13/4 atari ubwa Saleh Salim Al Farsy kubera ko ntaho ahuriye nabwo; - kuba ubutaka buburanwa ubu bwanditswe kuri Birungi Kakiga na Munezero Espérance bakaba barabubonye babuguze na Bayito na Tuyisenge Ida Gaudence nk’uko amasezerano yihererekanya ry’umutungo utimukanwa abigaragaza ibi bikaba byarakorewe imbere ya Noteri w’ubutaka bwaho buherereye; - kuba Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence baragurishije ubutaka bwabo bukomoka ku mpano Bayito Innocent yahawe na GOBOKA nk’uko bigaragazwa n’inyandikomvugo y’inama y’Inteko rusange yahuje abanyamuryango ba GOBOKA ku wa 12/01/2008, kugez’ubu hakaba nta muntu wigeze avuguruza iby’iyo mpano; - Kuba ubutaka buburanwa butunzwe na Birungi Kakiga na Munezero Esperence ari ubwabo babonye mu buryo bukurikije amategeko bitewe n’uko babuguze na nyirabwo ari we Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence, aba nabo bakaba barabubonye mu buryo bukurikije amategeko.
[45] Bavuga na none ko basaba Urukiko gushingira ku bisobanuro byabo rukemeza ko icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo giteshejwe agaciro, ko amasezerano yakozwe hagati ya BIRUNGU Kakiga Godefrey na Munezero Espérance ku ruhande rumwe na Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence ku rundi ruhande agumanye agaciro kayo. [46] Uhagarariye Hemed Seif Aziz Al-Toky avuga ko inkomoko y’ikibanza kiburanwa itagibwaho impaka, kuko Hemed Seif Aziz Al-Toky yagihawe na Koperative GOBOKA kandi nayo ikaba ibyemera, nyuma yo kugihabwa yari afite uburenganzira bwo kugiha cyangwa kuyigurisha uwo ashaka, ko ari nako byagenze akigurisha Saleh Salim Al Farsy, Bayito Innocent ashaka kugihuguza yirengagije ko hari ibimenyetso byerekana inkomoko yacyo nyakuri. [47] Uhagarariye Koperative GOBOKA yiregura avuga ko impamvu z’ubujurire zatanzwe na Bayito Innocent zitagomba guhabwa ishingiro, kuko impamvu zashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo mu gufata icyemezo gitegeka ko ubutaka buburanwa bwandikwa kuri Saleh Salim Al Farsy ari uko Bayito Innocent yagurishinje ubutaka butari ubwe, kuko ikibanza kiburanwa gifite nº 531, Koperative GOBOKA yari yarakigurishije urega, ubwo bugure bukaba bwarakozwe mu gihe Bayito Innocent yari Umuyobozi wayo, ibyo bikagaragaza ko ubwo bugure yari abuzi, akaba nta burenganzira yari afite bwo kwiyandikishaho ubwo butaka, ndetse nta n’uburenganzira yari afite bwo kugurisha ubutaka yihaye mu buryo bw’uburiganya, mu gihe yari azi ko ubwo butaka ari ubwa Saleh Salim Al Farsy, kuko yari yaranamusigiye ibyangombwa by’agateganyo nk’uko byagararajwe n’urega amusaba kuzamushakira icyangombwa kitari icy’agateganyo cy’ubwo butaka, ariko akabirengaho akabwiyandikishaho agamije kubugurisha, kandi ihame ari uko igurisha ry’ikintu cy’undi ari impfabusa, nk’uko biteganywa n’ingingo ya 276 ya CCLIII yakurikizwaga mu gihe Bayito Innocent yagurishaga icyo kibanza Munezero Espérance na Birungi Kakiga Godefrey, ko amasezerano y’ubugure akorewe ku kintu cy’undi ari impfabusa. Uko Urukiko rubibona [48] Nk’uko byasobanuwe haruguru, hasuzumwa ubujurire bwa Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Esperance bari batanze mu Rukiko Rukuru, mu gihe hari ibimenyetso birimo n’urubanza nshinjabyaha N° RPA 00353/2018/HC/KIG- RPA 00389/2018/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 15/02/2019 kandi rukaba rwarabaye itegeko, rwemeje ko Bayito Innocent ahamwa n’icyaha cyo kwihesheje mu buryo bw’uburiganya ibyangombwa by’ikibanza cya Saleh Salim Al Farsy ndetse n’icyaha cyo kugurisha ikintu cy’undi; Urukiko rurasanga urwo rubanza ari ikimenyetso kimara impaka ziri hagati ya Saleh Salim Al Farsy na Bayito Innocent zirebana n’inkomoko y’ikibanza kiburanwa. Urukiko rurasanga nk’uko byasobanuwe haruguru, ikibanza kiburanwa ari icya Saleh Salim Al Farsy; bityo ibisobanuro birambuye n’urutonde rw’ibimenyetso Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence batanga ntacyo byabamarira muri uru rubanza. 2. Kumenya niba hari ikosa Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwakoze mu gutegeka Bayito Innocent n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence guha Saleh Salim Al- Farsy amafaranga y’ibyagiye ku rubanza [49] Bayito Innocent n’umwunganira akanahagararira Tuyisenge Ida Gaudance bavuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwategetse Bayito Innocent gufatanya n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence guha Saleh Salim Al-Farsy 500.000 Frw y’igihembo cya Avoka, 300.000
Frw y’ikurikiranarubanza no gusubiza 20.000 Frw yatanzweho ingwate y’amagarama nk’aho hari icyo bamwangirije cyangwa se ari bo bamushoye mu manza, kandi Saleh Salim Al-Farsy ari we nyirabayazana w’imanza yishoyemo akanazishoramo Bayito Innocent n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence, kubera izo mpamvu, Bayito Innocent n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence bakaba basaba Urukiko kwemeza ko amafaranga y’igihembo cy’Avoka, ay’ikurikiranarubanza n’ayigwate y’amagarama byategetswe n’Urukiko nta shingiro afite, akaba ntayo agomba gutangwa. [50] Saleh Salim Al Farsy n’umwunganira bavuga ko ibyo Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence bavuga nta shingiro bifite, kuko ari bo bashoye Saleh Salim Al-Farsy mu manza, kuko iyo batagurisha ubutaka bwe cyangwa ngo bamwime ingurane ihwanye n’ubutaka bwe bagurishije izi manza zitari kubaho. Uko Urukiko rubibona [51] Urukiko rurasanga iyi ngingo y’ubujurire nta shingiro yahabwa kuko mu gihe Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwari rusanze ikirego cya Saleh Salim Al-Farsy cyari gifite ishingiro, kandi n’uru Rukiko akaba ari ko rubibona, nta kosa rwakoze ryo gutegeka Bayito Innocent n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence kwishyura Saleh Salim Al-Farsy amafaranga y’igihembo cya Avoka, ay’ikurikiranarubanza n’ayigwate y’amagarama. 3. Ibyerekeye indishyi z’akababaro n’amafaranga yibyagiye ku rubanza yari yasabwe mu Rukiko Rukuru [52] Bayito Innocent n’umwunganira akanahagararira Tuyisenge Ida Gaudance bavuga ko kubera ko Saleh Salim Al-Farsy ari we nyirabayazana w’izi manza yashoyemo Bayito Innocent n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence bigatuma bashaka ababunganira mu bijyanye n’amategeko bagomba kubafasha gutegura dosiye no kubaburanira, basaba Urukiko gutegeka Saleh Salim Al-Farsy kubasubiza amafaranga angana na 2.000.000 Fw batanze y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, harimo 1.000.000 Frw yatanzwe ku rwego rwa mbere na 1.000.000 Frw yatanzwe ku rwego rw’ubujurire, no kubasubiza 40.000 Frw y’igarama batanze mu Rukiko Rukuru. [53] Bakomeza bavuga ko Bayito Innocent n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence, kubera gukomeza gushorwa mu manza ku maherere no kugerekwaho icyaha batakoze, basaba Urukiko gutegeka Saleh Salim Al Farsy kubaha indishyi zingana na 4.000.000 Frw zibazwe ku buryo bukurikira : - 2.000.000 Frw y’indishyi z’akababaro kubera gusiragizwa no gushorwa mu manza ku maherere ; - 2.000.000 Frw y’indishyi z’akababaro kubera kubagerekaho icyaha batakoze no gusaba ko amasezerano y’ikibanza bahawe n’urwego rubifitiye ububasha bakakigurisha babifitiye bubasha ko ayo masezerano ateshwa agaciro nta mpamvu. Uko Urukiko rubibona
[54] Urukiko rurasanga indishyi z’akababaro, amafaranga y’ibyagiye ku rubanza Bayito Innocent n’umugore we Tuyisenge Ida Gaudence basaba gusubizwa ntayo bakwiye gusubizwa, kuko nk’uko byasobanuwe haruguru bagurishije ikibanza kitari icyabo. Bityo ibyo basaba ntaho bishingiye. C. IBYEREKEYE INDISHYI, AMAFARANGA Y’IKURIKIRANARUBANZA N’IGIHEMBO CYA AVOKA BISABWA MURI URU RUBANZA [55] Saleh Salim Al-Farsy n’umwunganira basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence guha Saleh Salim Al Farsy indishyi z’akababaro, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka zingana na miliyoni eshanu (5.000.000 Frw) zo kuri uru rwego. Bavuga kandi ko basaba ko mu mafaranga y’ikurikiranarubanza hakwiyongeraho amafaranga y’itike y’indege Salim yishyuye aza muri uru rubanza ahwanye na 842.160 Frw. [56] Bayito Innocent n’umwunganira akanahagararira Tuyisenge Ida Gaudence biregura ku ndishyi Saleh Salim Al-Farsy asaba bavuga ko zidakwiye guhabwa ishingiro, kuko ari we wishoye mu manza, bityo akaba akwiye kwirengera ibyo yaba yarazitakarijemo byose. [57] Bavuga kandi ko basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Saleh Salim Al Farsy kwishyura Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence, buri wese, indishyi zo gushorwa mu manza ku maherere zingana na 5.000.000 Frw zikomoka ku gusiragizwa mu manza guhera mu mwaka wa 2019 kugeza ubu. [58] Bakomeza bavuga ko bashingiye ku ngingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, no ngingo ya 34 y'Amabwiriza ashyiraho ibihembo mbonera by'Abavoka, basaba uru Rukiko gutegeka Saleh Salim Al Farsy kubishyura 2.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka. [59] Saleh Salim Al Farsy n’umwunganira biregura kuri izi ndishyi Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence basaba bavuga ko nta shingiro zifite, kuko ari bo bishoye mu manza. [60] Uhagarariye Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Espérance ashingiye ku ngingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryavuzwe haruguru no ku ngingo ya 34 y'Amabwiriza ashyiraho ibihembo mbonera by'Abavoka, asaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Saleh Salim Al- Farsy guha Birungi Kakiga Godfrey amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay'ikurikiranarubanza angana na 3.000.000 Frw. [61] Saleh Salim Al Farsy n’umwunganira biregura ku mafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza Birungi Kakiga Godfrey asaba bavuga ko nta shingiro afite, kuko Saleh Salim Salim Al Farsy yarenganyijwe akaba aharanira uburenganzira bwe ku mutungo we yambuwe. [62] Uhagarariye Koperative GOBOKA ashingiye ku ngingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryavuzwe haruguru asaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Bayito Innocent gusubiza Koperative GOBOKA amafaranga y'ikurikiranarubanza angana na miliyoni imwe (1.000.000 Frw) n’ay’igihembo cya Avoka angana na miliyoni eshatu (3.000.000 Frw) akubiyemo ayo kuva mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, mu Rukiko Rukuru, ndetse no kuri uru rwego.
[63] Bayito Innocent n’umwunganira akanahagararira Tuyisenge Ida Gaudance biregura biregura ku ndishyi koperative GOBOKA isaba Bayito Innocent bavuga ko nta shingiro zifite. Uko Urukiko rubibona [64] Ku birebana n’indishyi z’akababaro zisabwa na Saleh Salim Al Farsy, Urukiko rurasanga ntazo akwiye guhabwa kuko usibye ku zivuga gusa, ntasobanura akababaro yagize, kandi ikibanza aburana yagishubijwe. Ku bijyanye no gusubizwa amafaranga y’iteke y’indege, Urukiko rurasanga nayo atayasubizwa, kuko nta kigaragaza ko yaje mu Rwanda azanwe n’urubanza, cyane ko igihe uru rubanza rwatangiraga kuburanwa ku wa 12/01/2026 yari ahagarariwe, bityo amafaranga y’amatike y’indege asaba nta shingiro afite. [65] Ku birebana n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka Saleh Salim Al Farsy asaba, ingingo ya 111 y’Itegeko n°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira: “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [66] Urukiko rurasanga amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza asabwa na Saleh Salim Al Farsy akwiye kuyagenerwa, ariko akagenwa mu bushishozi bw’Urukiko kuko ayo asaba ari menshi, bityo rumugeneye ibihumbi maganatanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikirarubanza, kuri uru rwego, yiyongera ku mafaranga ibihumbi magana inani (800.000 Frw) yagenwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, yose hamwe akaba miliyoni imwe n’ibihumbi magana atanu (1.500.000 Frw), akaba agomba gutangwa na ayo Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence. Rurasanga ayo Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence basaba batagomba kuyahabwa kuko ntaho ashingiye. [67] Urukiko rurasanga amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Esperance basaba Saleh Salim Al Farsy ntayo bakwiye guhabwa kuko bigaragara ko ibyo yaregeye kuva urubanza rutangira bifite ishingiro, kandi akaba atari we wabateje igihombo baba baragize. [68] Urukiko rurasanga amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka Koperative GOBOKA isaba Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence ntayo ikwiye guhabwa kuko atari bo bayizanye muri uru rubanza. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [69] Rwemeje ko ibyo Birungi Kakiga Godfrey hamwe na Munezero Esperance bari bajuririye mu Rukiko Rukuru mu rubanza rusubirwamo ku mpamvu z’akarenge, bifite ishingiro kuri bimwe. [70] Rwemeje ko ibyo Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence bari bajuririye mu Rukiko Rukuru mu rubanza rusubirwamo ku mpamvu z’akarenge, nta shingiro bifite.
[71] Rutegetse ko ikibanza gifite UPI: 1/02/09/02/531, giherereye mu Mudugudu wa Gasharu, Akagari ka Kibagabaga, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, cyandukurwa ku mazina ya Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Esperance kikandikwa ku mazina ya Saleh Salim Al Farsy. [72] Rutegetse Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence kwishyura Birungi Kakiga Godfrey na Munezero Esperance amafaranga miliyoni ijana na cumi na zirindwi n’ibihumbi magana atandatu (117.600.000 Frw) y’agaciro k’ibanza gifite UPI: 1/02/09/02/531 cyavuzwe haruguru. [73] Rutegetse Bayito Innocent na Tuyisenge Ida Gaudence kwishyura Saleh Salim Al Farsy amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’amafaranga ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikiranarubanza kuri uru rwego, yiyongera ku mafaranga ibihumbi magana inani yagenwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, yose hamwe akaba miliyoni imwe n’ibihumbi magana atanu (1.500.000 Frw).