UBUSHINJACYAHA v SEKAMANA N’UNDI
The court found that Sekamana Isidore was properly convicted of drug trafficking based on consistent witness testimony, physical evidence, and his own admissions, and that Ahishakiye Balthazard's possession of 19 cannabis balls, combined with corroborating testimony and related evidence, constituted trafficking...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00503/2023/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Appellant: Sekamana Isidore; Appellant: Ahishakiye Balthazard; Co Accused: Mpirikanyi Pascal
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 24 January 2025
- Case Number
- RPAA 00503/2023/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed; conviction and sentence affirmed
- Legal Topics
- Drug Offences, Evidence, Appeals, Sentencing
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
Sekamana Isidore
Appellant
Ahishakiye Balthazard
Appellant
Mpirikanyi Pascal
Co Accused
Procedural Posture
Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether Sekamana Isidore was convicted of drug trafficking based on uncorroborated evidence
- 2 Whether Ahishakiye Balthazard's acts constituted possession for personal use or trafficking, and if sentence reduction or suspension was warranted
Ratio Decidendi
The court found that Sekamana Isidore was properly convicted of drug trafficking based on consistent witness testimony, physical evidence, and his own admissions, and that Ahishakiye Balthazard's possession of 19 cannabis balls, combined with corroborating testimony and related evidence, constituted trafficking rather than personal use. Both appellants failed to rebut the prosecution's case. Sentence reduction or suspension was not warranted as the imposed sentences were already at the statutory minimum and the custodial term exceeded the threshold for suspension.
Court Disposition
appeal dismissed; conviction and sentence affirmed
Orders
- The appeal by Sekamana Isidore and Ahishakiye Balthazard is dismissed as unfounded.
- The High Court judgment No. RPA 00897/2020/HC/KIG of 15/09/2023 is affirmed without modification.
Full Case Text
Judgment text and source record
46 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v SEKAMANA N’UNDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-01-24 - Case/document no.: RPAA 00503/2023/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v SEKAMANA N’UNDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE - RPAA 00503/2023/CA (Umugwaneza, P.J.) 24 Mutarama 2025] Amategeko agenga imanza z’inshinjabyaha - Gufatanwa, gukora, guhinga, guhindura, gutunda, kubika ibiyobyabwenge - Igisobanuro cyo gufatanwa ibiyobabwenge no gukora, guhinga, guhindura, gutunda no kubibika – bitandukanira ku ngano y’ibiyobyabwenge n’ikigiye gukoreshwa ibiyobyabwenge uregwa yafatanwe, yakoze, yahinze, yahinduye, yatunze, yabitse. Amategeko agenga imanza z’inshinjabyaha – Ibimenyetso - Ibimenyetso bishobora gushingira ku mpamvu zose z’ibyabaye n’ibyemejwe n’amategeko, ababuranyi bapfa kuba barabigiyeho impaka. Urukiko ruhamya ku buryo butavuguruzwa ko ibimenyetso byose bishinja cyangwa bishinjura ari byo kandi bishobora kwemerwa. Incamake y’ikibazo: Ku wa 19/07/2019 Ahishakiye yafashwe n’inzego zishinzwe umutekano afite urumogi udupfunyika 19 ari kuri moto yari itwawe na Sekamana, uyu akaba yari asanzwe ashakishwa akekwaho kuba ku itariki ya 20/04/2019 yaratwaye urumogi kuri moto rungana n’udupfunyika 119 abonye abapolisi ava kuri moto, ata moto n’urwo rumogi ariruka. Hafashwe kandi uwitwa Mpirikanyi afatanwa udupfukinyika 300 avuga ko yarusigiwe n’uwitwa Omar wamubwiye ko Ahishakiye aza kurutwara kandi ko kubera rwari mu gikapu atari azi ibirimo. Ubushinjacyaha bwabareze mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi rubasabira igifungo cya burundu n’ihazabu ingana na 20.000.000 Frw. Bose baburanye bahakana icyaha cyo gucuruza urumogi, Ahishakiye avuga urumogi yafatanwe rwari urwo kunywa, Sekamana we akavuga ko atarazi ibyo uwo atwaye afite kandi na moto bavuga yatanye n’urumogi akirukanka atayizi naho Mpirikanyi we akavuga ko urumogi yabitse rutari urwe. Urukiko rwahamije Ahishakiye na Sekamana icyaha cyo gucuruza urumogi rubahanisha gufungwa imyaka 25 n’ihazabu ingana na 20.000.000 Frw, Mpirikanyi we agirwa umwere. Abaregwa bajuririye Urukiko Rukuru bavuga ko bahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge kandi nta bimenyetso bigaragaza ko bari abacuruzi b’urumogi, urwo rukiko rusanga hari ibimenyetso n’abatangabuhamya byashingiweho, rwemeza ko ubujurire bwabo nta shingiro bufite. Abaregwa bajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire maze hasuzumwa ikibazo cyo kumenya niba Sekamana yarahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge hashingiwe ku bimenyetso bishidikanywaho ndetse no kumenya niba ibikorwa Ahishakiye aregwa bigize icyaha cyo gufatanwa no kunywa ibiyobyabwenge aho kuba icyo kubicuruza no kumenya niba yagabanyirizwa akanasubikirwa igihano. Sekamana asobanura ko adacuruza urumogi kuko ubwo bamufataga uwo yari ahetse kuri moto witwa Ahishakiye ari we wari ufite kandi akaba nyiri urwo rumogi ndetse n’ibivugwa ko yari asanzwe ashakishwa kuko yigeze gufatanwa urumogi akaruta hamwe na moto akiruka ko atari byo. Ubushinjacyaha buvuga ko usibye guhakana icyaha, nta bimenyetso uregwa atanga bivuguruza ibyatanzwe n’Ubushinjacyaha. Ahishakiye we avuga ko adacuruza urumogi kuko urwo yafatanwe rungana n’udupfunyika 19 rwari urwo kunywa bityo ko yemera icyaha cyo kunywa urumogi aho kuba kurucuruza.
## Page 2
Ubushinjacyaha busobanura ko uregwa asanzwe acuruza urumogi kuko hari ubuhamya bw’abo ajya arugurisha. Urukiko rwasanze hari ibimenyetso bidashidikanywaho byemeza ko Sekamana yacuruzaga urumogi. Rwasanze kandi ibikorwa Ahishakiye aregwa bigize icyaha cyo gucuruza urumogi aho kuba kubifatanwa. Incamake y’icyemezo: 1. Ibimenyetso bishobora gushingira ku mpamvu zose z’ibyabaye n’ibyemejwe n’amategeko, ababuranyi bapfa kuba barabigiyeho impaka. Urukiko ruhamya ku buryo butavuguruzwa ko ibimenyetso byose bishinja cyangwa bishinjura ari byo kandi bishobora kwemerwa. 2. Igisobanuro cyo gufatanwa ibiyobabwenge no gukora, guhinga, guhindura, gutunda no kubibika – bitandukanira ku ngano y’ibiyobyabwenge n’ikigiye gukoreshwa ibiyobyabwenge uregwa yafatanwe, yakoze, yahinze, yahinduye, yatunze, yabitse. Ubujurire nta shingiro bufite. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, ingingo ya 108; Itegeko N° 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso, ingingo ya 4. Imanza zifashishijwe: RPAA 00408/2020/CA, Ubushinjacyaha na Niyitegeka Augustin alias Niyirema, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/06/2022. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku itariki ya 19/07/2019 Ahishakiye Balthazard yafashwe na polisi y’igihugu ishami rishinzwe kurwanya ibiyobyabwenge ari kuri moto itwawe na Sekamana Isidore, afite udupfunyika cumi n’icyenda (19 boules) tw’urumogi, Sekamana Isidore akaba yari asanzwe ashakishwa na Polisi akekwaho kuba ku itariki ya 20/04/2019 yaratwaye urumogi kuri moto rungana n’udupfunyika igihumbi n’ijana na cumi n’icyenda (1.119 boules), abonye abapolisi bagiye kumufata ata moto na “casques” ebyiri n’urwo rumogi na telefone ye, aracika, Polisi itwara ibyo bintu yari amaze guta. Hafashwe kandi uwitwa Mpirikanyi Pascal wafatanywe udupfunyika magana atatu (300 boules) tw’urumogi, avuga ko yaruhawe n’uwitwa Omar amubwira ko Ahishakiye Balthazard aribuze kurufata. [2] Sekamana Isidore, Ahishakiye Balthazard na Mpirikanyi Pascal, Ubushinjacyaha bwabakurikiranyeho icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, bubaregera Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, busaba kwemeza ko icyo cyaha kibahama, buri wese agahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu ingana n’amafaranga y’u Rwanda miliyoni makumyabiri (20.000.000 Frw).
## Page 3
[3] Bose baburanye bahakana icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge, Ahishakiye Balthazard avuga ko urumogi yafatanywe rwari urwo kunywa, Sekamana Isidore avuga ko yatwaye Ahishakiye Balthazard kuri moto nk’abandi bagenzi bose ataziko afite urumogi, ibyo kuba aregwa ko ku itariki ya 20/04/2019 yacitse Polisi ata moto n’urumogi udupfunyika 1.119 na telefoni, nabyo yaburanye abihakana avuga ko moto ivugwa atari iye, naho telefoni bayifatiriye ubwo yari atwaye Ahishakiye Balthazard, naho Mpirikanyi Pascal avuga ko urumogi yafatanywe rwari mu gikapu yabikijwe n’uwitwa Omar wari wamubwiye ko Ahishakiye Balthazard aza kugifata. [4] Mu rubanza N° RP 01005/2019/TGI/NYGE rwaciwe ku wa 14/07/2020, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwasanze hari ibimenyetso byemeza ko Ahishakiye Balthazard na Sekamana Isidore bakoze icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, aribyo:
kuba barafashwe barikumwe kuri moto Ahishakiye Balthazard akajya kwerekana aho akura urumogi kandi bakaruhasanga;
kuba Ahishakiye Balthazard yemera ko yafatanywe urumogi rungana n’udupfunyika cumi n’icyenda (19 boules) yari yahishe mu masogisi;
imvugo z’abatangabuhamya bashinja Sekamana Isidore ko asanzwe acuruza urumogi ndetse ko yigeze no gucika abapolisi bari bagiye kumufata ata moto, telefoni, “casques” n’urumogi yari afite mu gikapu rungana n’udupfunyika igihumbi n’ijana na cumi n’icyenda (1.119 boules);
inyandikomvugo y’ifatira ry’urumogi iriho umukono wa Ahishakiye Balthazard igaragaza ko yafatanywe udupfunyika cumi n’icyenda (19) tw’urumogi; Urukiko rushingiye kuri ibyo bimenyetso rwahamije Sekamana Isidore na Ahishakiye Balthazard icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, rubanisha buri wese igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni makumyabiri (20.000.000 Frw), rubagabanyirije igihano kuko ari ubwambere bakurikiranwaho icyaha imbere y’Urukiko. [5] Kuri Mpirikanyi Pascal, Urukiko rwasanze Ubushinajcyaha butagaragaza ibimenyetso byemeza nta shiti ko abika igikapu yari azi neza ko kirimo urumogi, rwemeza ko adahamwa n’icyaha aregwa cyo gucuruza ibiyobyabwenge. [6] Sekamana Isidore na Ahishakiye Balthazard bajuririye Urukiko Rukuru, buri wese avuga ko yahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge by’urumogi nta bimenyetso bidashidikanywaho bishingiweho, basaba ko bagirwa abere kuri icyo cyaha. Ubujushinjacyaha bwavuze ko ubujurire bwabo nta shingiro bwahabwa kuko badashobora kuvuguruza ibimenyetso byashingiweho mu rubanza bajuririra bibahamya icyaha. [7] Mu rubanza N° RPA 00897/2020/HC/KIG rwaciwe ku wa 15/09/2023, Urukiko Rukuru rwasanze kuri Ahishakiye Balthazard, ibiyobyabwenge yafatanywe yari asanzwe abigurisha nk’uko abatangabuhamya babyemeza bikanemezwa n’abapolisi bamufashe bavuga ko bari bahawe amakuru ko acuruza urumogi kandi koko bamufata bakarumusangana. Kuri Sekamana Isidore, Urukiko Rukuru rwasanze ibimenyetso byashingiweho n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugege mu kumuhamya icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge by’urumogi bifite ishingiro kandi n’ubwo yajuriye akaba atarabashije gutanga ibimenyetso bibivuguruza uretse kubihakana
## Page 4
mu magambo gusa, rwemeza ko ubujurire bwabo bombi nta shingiro bufite, rwemeza ariko ko bakwiye kugabanyirizwa igihano kuko icyatanzwe n’Urukiko rubanza kirebewe hamwe n’uburemere bw’icyaha kidakwiye, rubahanisha buri wese igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni icumi (10.000.000 Frw). [8] Sekamana Isidore na Ahishakiye Balthazard bajuririye Urukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa N° RPAA 00503/2023/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 10/01/2025, Sekamana Isidori yunganiwe na Me Ntagengwa Vital, Ahishakiye Balthazard yunganiwe na Me Niyitegeka Emmanuel, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Habimana Jean Cabien, Umushinjacyaha ku rwego rw’igihugu. [9] Sekamana Isidori n’umwunganira bavuga ko Urukiko Rukuru rwafashe ibintu uko bitari rumuhamya Sekamana Isirori icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge kandi ntacyo yakoze, ko yahamijwe icyaha hashingiwe ku bimenyetso bishikanywaho, basaba ko yagirwa umwere. [10] Ahishakiye Balthazard n’umwunganira bavuga ko yahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge mu buryo bugenekereje kuko nta bimenyetso bihari bimuhamya icyo cyaha, ko icyaha yakoze kandi yemera ari icyo gufatanwa ibiyobyabwenge by’urumogi byo kunywa, basaba ko inyito y’icyaha yahamijwe yahinduka, hakemezwa ko ahamwa n’icyaha cyo kunywa ibiyobyabwenge akaba aricyo ahanirwa kandi akagabanyirizwa ibihano kuko acyemera mu buryo budashikanywaho, icyaha yakoze kikaba ntangaruka zikomeye cyateje, ndetse igihano yahabwa kigasubikwa kugirango hubahirizwe amategeko agenga uburenganzira n’ubwisanzure bwa muntu no kugirango ajye kwita ku muryango yasize. [11] Mu mwanzuruwo w’Ubushinjacyaha, buvuga ko ubujurire bwa Ahishakiye Balthazard bwatanzwe impitagihe, bityo ko budakwiye kwakirwa, ariko ko Urukiko rubibonye ukundi, rwazabona ko nta shingiro bufite kuko atavuguruza ibimenyetso bimuhamya icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge. Mu gihe cy’iburanisha, Uhagarariye Ubushinjacyaha amaze kugaragarizwa ko Ahishakiye Balthazard yashyikirije ubuyobozi bwa Gereza umwanzuro w’ubujurire ku wa 26/09/2023, ajuririra urubanza N° RPA 00897/2020/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 15/09/2023, yavuze ko bigaragara ko yubahirije igihe cy’iminsi mirongo itatu (30) cyo kujurira giteganywa n’amategeko, bityo ko inzitizi isaba kutakira ubujurire bwe ayiretse. [12] Ku birebana n’ubujurire bwa Sekamana Isidori, uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko nta shingiro bufite kuko ibyo yita ko ari inenge ziri mu rubanza ajuriri, aribyo yaburanishije mu bujurire bwa mbere, Urukiko rusanga iyo miburanire ye nta shingiro ifite kuko usibye guhakana icyaha, nta bimenyetso agaragaza bivuguruza ibyatanzwe n’ubushinjacyaha bikimuhamya kandi ariyo nshingano afite nk’uwajuriye. [13] Hakurikijwe impaka ziri muri urubanza, hagiye gusuzumwa ibibazo bikurikira: a. kumenya niba Sekamana Isidore yarahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge hashingiwe ku bimenyetso bishikanywaho; b. kumenya niba ibikorwa Ahishakiye Balthazar aregwa bigize icyaha cyo gufatanwa no kunywa ibiyobyabwenge aho kuba icyo kubicuruza no kumenya niba yagabanyirizwa akanasubikirwa igihano.
## Page 5
II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA a. Ibyerekeye kumenya niba Sekamana Isidore yarahamijwe icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge hashingiwe ku bimenyetso bishikanywaho [14] Sekamana Isidori n’umwunganira bavuga ko, ku itariki ya 19/07/2019 Sekamana Isidori yafashwe atwaye kuri moto Ahishakiye Balthazard wari ufite udupfunyika cumi n’icyenda (19 boules) tw’urumogi, ko Urukiko Rukuru rwafashe ibintu uko bitari rumuhamya icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge kandi ntabyo yafatanywe, ruvuga ko yafashwe n’ubundi yashakishwaga bitewe n’uko ku itariki ya 20/04/2019 yacitse Polici yari igiye kumufata atwaye urumogi kuri moto rungana n’udupfunyika igihumbi n’ijana na cumi n’icyenda (1.119 boules), moto na “casques” ebyiri n’urwo rumogi na telefone ye arabita aracika, nyamara ibyo bitarabayeho, ko Sekamana Isidore yahamijwe icyaha hashingiwe ku bimenyetso bishikanywaho, ibyo bakabishingira ku kuba:
Ahishakiye Balthazar yemeza ko ari bwo bwa mbere yari ahuye na Sekamana Isidore, byumvikanisha ko kuvuga ko bari baziranye, ko ari ishumi ye (umufatanyacyaha we), atari byo;
Sekamana Isidore na we yemeza ko yatwaye Ahishakiye Balthazar amuteze, ko atari amuzi, ndetse ko n’ibyo yari afite atari abizi, cyane cyane ko mbere yo gutwara umugenzi, umumotari atemerewe gusaka umuzigo we;
ibyo Ubushinjacyaha buvuga ko Sekamana Isidore yafashwe yari asanzwe ashakishwa kuko tariki ya 20/04/2019 yacitse abapolisi i Kinyinya atwaye moto, agahita ata moto na “casque” ndetse n’udupdunyika 1.119 tw’urumogi, ataribyo kuko nta sano igaragara hagati ye na moto yatoraguwe kubera ko atari we wari uyitwaye, ikaba itanamwanditseho ngo bigaragare ko ari iye ndetse ko n’urumogi bavuga rwafashwe rutari urwe, ko kuba Sekamana Isidori yarafashwe ku tariki ya 19/07/2019 bidabikwiye guhuzwa n’ibyabaye tariki ya 20/04/2019 kuko ntaho bihuriye;
Urukiko Rukuru rutari rukwiye kuvuga ko uregwa atagaragaza ibimenyetso, ko ibisobanuro bye ari amagambo gusa, mu gihe umurega ari we Ubushinjcyaha ari we ugomba gutanga ibyo bimenyetso bigaragaza isano y’uregwa na moto ndetse na “casque” byafashwe tariki ya 20/04/2019, akanagaragaza kandi ko urumogi rwafashwe ari urwa Sekamana Isidore cyangwa se uwo yari arutwariye;
bavuga ko telefone n° 0783066605 bayifatanywe Sekamana Isidore, nyamara ataribyo kuko iyo telefone yanditswe ku witwa NZABARUMWE Innocent, bakongera bakavuga ko iyo telefone bayimufatanye ku wa 20/04/2019, nyamara SEKAMA Isirode yarafashwe tariki 19/07/2019, bivuze ko ibyabaye ku wa 20/04/2019 bashaka kubihuza n’ibyabaye ku wa 19/7/2019 kandi ntaho bihuriye;
mu kirego cy’Ubushinjacyaha bugaragaza moto nyinshi zidahuye na plaque NB 803 H ya moto ya Sekamana Isidore ari nayo yafashwe atwayeho Ahishakiye Balthazar tariki ya 19/7/2019, ikaba itandukanye n’iya fashwe mu kwezi kwa kane;
“Procè-verbal de constant (pv de constant)” yakozwe na CIP MAHORO Antoine i Kinyinya atagaragaza uwo yayikoreye, ikaba itariho na “signature” (umukono) ya Sekamana Isidore, itanagaragaza ibyo yamubajije n’ibyo yamushubije. Mu yandi magambo, nti garagaza uwakoze icyaha;
## Page 6
raporo y’inzego z’ibanze ifite inenge kuko yakozwe igihe Sekamana Isidore afatwa atwaye Ahishakiye Balthazard ku wa 19/7/2019, ariko igakorwa muri “context” y’ibyabaye tariki ya 20/04/2019, bigaragaza ko harimo kwitiranya facts (uko ibintu byagenze) kandi zitarabaye mu gihe kimwe;
abatangabuhamya babajijwe bavuga ko umuntu wacitse polisi ku wa 20/04/209 batamuzi, uwitwa Ntaganira Jovin akavuga ko yaje kumenya nyuma ko uwirutse ari umumotari utuye i Gasanze, hakibazwa niba Sekamana Isidore ariwe mumotari uhatuye wenyine;
bavuga ko Sekamana Isidore yemeye icyaha mu Bugenzacyaha kandi ataribyo kuko inyandikomvugo y’ibazwa atigeze ayisinyaho kuko yabonaga bamwandikiye ibyo atavuze. [15] Basaba Urukiko rw’Ubujurire gusesengura neza ibimenyetso bishinja Sekamana Isidore kuko bitera gushidikanya, rukemeza ko icyaha yahamijwe atagikoze, akagirwa umwere. [16] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ubujurire bwa Sekamana Isidori nta shingiro bufite kuko ibyo yita ko ari inenge ziri mu rubanza ajuriri, aribyo yaburanishije mu bujurire bwa mbere, kandi Urukiko rukaba rwarasanze iyo miburanire ye nta shingiro ifite kuko usibye guhakana icyaha, nta bimenyetso agaragaza bivuguruza ibyatanzwe n’ubushinjacyaha bikimuhamya kandi ariyo nshingano afite nk’uwajuriye nk’uko biteganywa n’ingingo ya 107, igika cya 3 y’Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha ivuga ko: Iyo icyaha cyabonewe ibimenyetso bikigaragaza, ugikurikiranyweho cyangwa umwunganira ashobora kwerekana impamvu zose yireguza, zerekana ko ikirego kitakwemerwa, zihamya ko icyo aregwa atari icyaha cyangwa se ko ari umwere n’izindi mpamvu zose zivuguruza izimuhamya icyo cyaha. Uko Urukiko rubibona [17] Ubujurire bwa Sekamana Isidore bugamije kunenga ko Urukiko Rukuru rwafashe ibintu uko bitari rumuhamya icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi rushingiye ku bimenyetso bishikanywaho. [18] Ingingo ya 108 y’Itegeko N° 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha nk’uko ryahinduwe kugeza ubu ivuga ko “Ibimenyetso bishobora gushingira ku mpamvu zose z’ibyabaye n’ibyemejwe n’amategeko, ababuranyi bapfa kuba barabigiyeho impaka. Urukiko ruhamya ku buryo butavuguruzwa ko ibimenyetso byose bishinja cyangwa bishinjura ari byo kandi bishobora kwemerwa”. [19] Ingingo ya 4, agace ka (1) y’Itegeko N° 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso ivuga ko “Urega cyangwa utanze ikibazo agaragaza ikimenyetso cy’ibyo aregera cyangwa asaba. Uwiregura agaragaza ikimenyetso gishyigikira ukwiregura kwe….”. [20] Kopi y’urubanza rujurirwa, igika cya 27 – 38, igaragaza ko Urukiko Rukuru rwemeranyije n’icyemezo cyafashwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge gihamya Sekamana Isidori icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, hashingiwe ku bimenyetso bikurikira: “PV de constant” yo ku wa 20/04/2019 igaragaza ko kuri iyo tariki Sekamana Isidore
## Page 7
yacitse abapolisi bari bagiye kumufata ata moto yari atwaye n’urumogi rungana na boules 1.119, “casques” ebyiri na telefoni; inyandiko y’umugenzacyaha ishakisha umunyacyaha yakozwe ku wa 20/04/2019 ivuga ko Sekamana Isidore yatorotse polisi ubwo yari imwirutseho atwaye moto ifite “plaque” RE 863 K afite urumogi rungana n’udupfunyika 1.119 abita mu rugo rwa Ntaganira Jovin ahata na telefoni; ubuhamya bwa Ntaganira Jovin uvuga ko polisi yirukanse ku mumotari ageze ku rugo rwe abura aho anyuza moto yari atwaye ayita aho arabacika ahata n’urumogi, “casques” ebyiri, na telefoni; “PV de constant” yo ku wa 19/07/2019 ivuga ko kuri iyo tariki Sekamana Isidore yafashwe atwaye moto ifite “plaque” RB 803 H yari atwayeho Ahishakiye Balthazard wari ufite urumogi udupfunyika 19 yaruhishe mu isogisi; imvugo z’abatangabuhamya bashinja Sekamana Isidore ko ku wa 20/04/2019 yari atwaye moto polisi imwirukaho ageze kwa Ntaganira Jovin abura inzira ayita aho, ahata n’urumogi boules 1.119, “casques” ebyiri na telefone, yaje kugenzurwa basanga ari iye; inyandikomvugo y’ibazwa rya Sekamana Isidore mu Bugenzacyaha ku wa 19/07/2019 aho yemeye ko moto ifite “plaque” RE 863 K yafashwe ku wa 20/04/2019 ari we usanzwe ayitwara ariko atari iye, ko uwo munsi yari yayihaye uwitwa Emmanuel atazi irindi zina, ko ashobora kuba ariwe birutseho arayita, ko naho telefoni ye yafatiwe aho hantu hafatiwe moto, atazi uko yahageze kuko yari yayitaye mu Gakinjiro ka Gisozi. [21] Dosiye igaragaza ko abatangabuhamya babajijwe ku bijyanye n’uko Sekamana Isirore yacitse abapolisi bari bagiye kumufata ari Kazungu Emmanuel na Tuyisenge Emmanuel, bose bakaba bemeza ko ku itariki ya 20/04/2019, bahawe amakuru n’abaturage ko umumotari witwa Sekamana Isidore yitwaza ako akazi akagafatanya no gucuruza urumogi, ko ajya aruzana kururanguza i Kinyinya, babarangira aho akunze guhagarara arimo kurucuruza, bagiyeyo ababonye ariruka bamwirukaho, moto TVS RE 863 K yari atwaye arayita ariruka ata n’urumogi udupfunyika 1.119, “casques” ebyiri na telefoni ye, yongera gufatwa ku wa 19/07/2019 atwaye kuri moto uwitwa Ahishakiye Balthazard wari ufite udupfunyika 19 tw’urumogi. [22] Hari kandi ubuhamya bwa Ntaganira Jovin, wemeza ko ku itariki ya 20/04/2019, umumotari wari utwaye moto RE 863 K akurikiwe n’abapolisi, yirukankiye mu gahanda kajya iwe, ageze aho karangira abura inzira moto ayita aho, ahata n’urumogi na “casques” ebyiri na telefone, abo polisi barabifa barabijyana. Hakaba n’amafoto y’amamoto 2 Sekamana Isidore yafatanywe, ifite “plaque” RE 863 K yataye ubwo yari agiye gufatwa ayitwayeho urumogi udupfunyika 1.119 ku wa 20/04/2019, n’ifite “plaque” RB 803 H yafashwe atwayeho Ahishakiye Balthazard ku wa 19/07/2019, wari ufite udupfunyika 19 t’urumogi ndetse n’inyandiko mvugo y’ifatira ry’ayo mamoto n’urumogi udupfunyika 1.119 na telefone. [23] Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku ngingo ya 108 y’Itegeko N° 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryavuzwe haruguru, rumaze gusesengura ibimenyetso byashingiweho n’Urukiko Rukuru bivugwa mu gika 20 cy’uru rubanza, rukabihuza n’ibimenyetso byagaragajwe mu gika cya 21 na 22 by’uru rubanza, rurasanga nk’uko n’Urukiko Rukuru rwabibonye, ari ibimenyetso bihagije byemeza nta shiti ko Sekamana Isidore ahamwa n’icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, bityo imiburanire ye y’uko Urukiko rwafashe ibintu uko bitari rumuhamya icyaha rushingiye ku bimenyetso bishikanywaho, ikaba nta shingiro ifite. [24] Ku bijyanye no kuba Sekamana Isidore yaba yaratwaye kuri moto Ahishakiye Balthazar bataziranye atanazi ko atwaye ibiyobyabwenge, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibyo bitamuhanaguraho icyaha kuko n’ubundi yamutwaye asanzwe ashakishwa kuko yari yatsitse abapolisi bari bagiye kumufata tariki 20/04/2019 ata moto yari atwaye ifite “plaques” RE 863 K
## Page 8
n’urumogi yari ayitwayeho rungana n’udupfunyika 1.119 na “casques” ebyiri na tefone nk’uko byemezwa na “Pocès-verbal de constant” yo ku wa 20/04/2019, inyandiko y’umugenzacyaha ishakisha umunyacyaha nayo yo kuri iyo tariki ya 20/04/2019, n’imvugo z’abatangabuhamya Kazungu Emmanuel, Tuyisenge Emmanuel na Ntaganira Jovin babyemeza nk’uko imvugo zabo zagaragajwe mu gika cya 21 -22 by’uru rubanza ndetse nawe ubwe abazwa mu Bugenzacyaha akaba yaremeye ko moto RE 863 K yafashwe ku wa 20/04/2019 ariwe wari usanzwe ayitwara ko na telefone yafashwe ari iye, uretse ko yavuze ko kuri iyo tariki moto yari yayihaye uwitwa Emmanuel ngo ariwe uyitwara naho telefone yari yayitaye mu Gakinjiro ka Gisozi, ariko kandi akaba atabitangira ibimenyetso nk’uko biteganywa n’ingingo ya 4 y’Itegeko N° 062/2024 yavuzwe haruguru. [25] Kuba kandi Sekamana Isodore avuga ko inyandikomvugo yo mu Bugenzacyaha yashingiweho atayemera kuko bamwandikiye ibyo atavuze yanga kubisinya, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nta shingiro bifite kuko nta bimenyetso abitangira nko kuba yagaragaza icyo apfa n’umugenzacyaha wayikoze ku buryo yaba afite inyu yo kumuhimbi ibyo atavuze, ikindi kandi kuba yaranze kuyishyiraho umukono cyangwa igikumwe, umugenzacyaha akabyandikaho ko yanze gusinya, ibyo ubwabyo bikaba bitaba impamvu ituma ibiyikubiyemo bifatwa ko atari ukuri kuko ntaho bitegwanywa bityo mu mategeko, ahubwo nk’unko biteganywa mu ngingo ya 51, igika cya 2, no mu ngingo ya 72, igika cya 3, z’Itegeko N° 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, “Iyo uwabajijwe yanze cyangwa adashobora gushyiraho umukono cyangwa igikumwe, byandikwa mu nyandikomvugo”, ari nabyo umugenzacyaha yakoze nk’uko iyo nyandikomvugo ibigaragaza aho ku mpera yayo yanditse ko Sekamana Isidore yanze gusinya1. [26] Ibivugwa na none na Sekamana Isidore ko telefone N° 0783066605 bavuga ko yafatanywe ku wa 20/04/2019 atari iye kuko yanditswe ku witwa Nzabarumwe Innocent, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nta shingiro bifite kuko nk’uko byasobanuwe haruguru abazwa mu Bugenzacyaha yemeye ko iyo telefone ari iye, avuga ko atazi uburyo yage ahafatiwe moto n’urumogi kuko yari yayitaye mu Gakinjiro ka Gisozi. Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kuba yaba itamwanditseho ataricyo kimenyetso kamara cyemeza ko atari iye kuko ari ibintu bisanzwe ko umuntu ashobora gutunga nomero ya telefone ibaruye kuwundi muntu. [27] Ibijyanye n’imiburanire ya Sekamana Isidore y’uko “Procè-verbal de constant” yakozwe na CIP Mahoro Antoine idakwiye gushingirwaho uko atagaragaza uwo yayikoreye, ikaba itariho n’umukono we (wa Sekamana Isidore), itanagaragaza ibibazo yabajijwe n’ibisubizo yasubije, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nta shingiro ifite kuko muri iyo nyandiko urwego rwa police rushinzwe kurwanya ibiyobyabwenge rwagaraje uwo yakorewe ko ari Sekamana Isidore, rugaragaza ko yabacitse bari bagiye kumufata ata urumogi udupfunyika 1.119, moto, “casques” ebyiri na telefone ariruka, bivuze ko atari kubasinyira kandi yabacitse. Noho kuva ko nta bibazo bigaragara yabajijwe n’ibisubizo yasubije, ibyo bikaba bitari kubaho kuko batari kubaza umuntu wabacitse, kandi ibyo bikaba byarakozwe ku wa 19/07/2019 ubwo yafatwaga ahetse Ahishakiye Balthazard kuri moto afite urumogi rungana n’udupfunyika 19, abazwa kubyabaye tariki ya 20/04/2019.
1 Reba inyandikomvugo y’ibazwa rya Sekamana Isirore yo mu Bugenzacyaha ku wa 19/07/2019
## Page 9
[28] Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku bisobanuro byose bimaze gutangwa rurasanga ubujurire bwa Sekamana Isidore nta shingiro bufite kuko hari ibimenyetso byemeza nta shiti ko ahamwa n’icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge. 1. b. Ibyerekeye kumenya niba ibikorwa Ahishakiye Balthazar aregwa bigize icyaha cyo gufatanwa no kunywa ibiyobyabwenge aho kuba icyo kubicuruza no kumenya niba yagabanyirizwa akanasubikirwa igihano. [29] Ahishakiye Balthazard n’umwunganira bavuga ko Urukiko Rukuru rwafashe ibintu uko bitari maze ruhamya Ahishakiye Balthazard icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwengeye, nyamara urumogi yafatanywe rungana n’udupfunyika cumi n’icyenda (19 boules) rwari urwo kunywa, nta n’ibindi bimenyetso bihari byemeza nta shiti ko asanzwe ibicuruza. Bakomeza basobanura ko mu bimenyetso byashingiweho, harimo ubuhamya bw’uwitwa Mpirikanyi Pascal wemeza ko yabikaga urumogi yabaga ahawe na OMAR akaba ari Ahishakiye Balthazard wazaga kuruhakura akajya kurugurisha, nyamara uretse kubivuga gusa nta bimenyetso yabitangiye by’uko urumogi yazaga gufata iwe rwabaga ari urwo gucuruza, mu gihe Ahishakiye Balthazard we yasobanuye ko urumogi yabaga yaguze rwabaga ari urwo kunywa nk’uko yagiye abisobanura kuva yafatwa. [30] Ahishakiye Balthazard n’umwunganira bakomeza bavuga ko, ikindi kimenyetso cyashingiweho ari imvugo z’abatangabuhamya ngo bazi neza Ahishakiye Balthazard bamushinja ko asanzwe acuruza urumogi kuva mu mwaka wa 2002 kugeza ubwo yafashwe, kandi bagahamya ko barumuguragaho, ariko ko Urukiko rutavuze abo batangabuhamya abo aribo cyangwa ngo hagaragazwe imvugo zabo yaba mu iperereza ry’ibanze (RIB) cyangwa mu Bushinjacyaha, kuri ibyo hakiyongeraho ko iyo urebye muri dosiye yose, haba mu mvugo z’aba polisi bashinzwe kurwanya ibiyobyabwenge bafashe Ahishakiye Balthazard, haba muri “PV de Constant” zakozwe no muzindi nyandiko zose, ntaho usanga havugwa ko Ahishakiye Balthazard yacuruje ibiyobyabwenge, ahubwo havugwa ko yafatanywe ibiyobyabwenge, byongeye kandi nta na raporo y’inzego z’ibanze cyangwa Umutangabuhamya wundi uwariwe wese umushinja ko yari asanzwe acuruza ibiyobyabwenge uretse nyine ubuhamya bwa Mpirikanyi Pascal; ariyo mpamvu asaba Urukiko rw’Ubujurire kumuhanaguraho icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mubwoko bw’urumogi, agahanirwa icyaha cyo gufatanwa no kunywa ibiyobyabwenge kandi akagabanyirizwa igihano agahanishwa igifungo cy’umwaka umwe kuko yemera icyaha mu buryo budashikanywaho kandi icyaha yakoze kikaba nta ngaruka zikomeye cyateje, ndetse akanasubikirwa igihano kugira ngo hubahirizwe amategeko agenga uburenganzira n’ubwisanzure bwa muntu n’inyungu z’umuryango we kuko ariwe uwutunze. [31] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ubujurire bwa Ahishakiye Balthazar nta shingiro bufite kuko impamvu ze z’ubujurire ari nazo yaburanishije mu bujurire bwa mbere, aho yakomeje kugaragaza ko atigeze acuruza urumogi ahubwo ko yemera ko yarufatanywe ndetse ko yari asanzwe arunywa, ibyo Urukiko Rukuru rusanga nta shingiro bifite kuko ibimenyetso byatanzwe n’Ubushinjacyaha byemeza ko acuruza urumogi, kandi akaba atarashoboye kubivuguruza ariyo nshingano yari afite ku rwego rwa mbere nk’uko biteganywa n’ingingo ya 107, igika cya gatatu y’Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha yavuzwe haruguru, ko rero kuba Ahishakiye Balthazard asubiyemo ibyo yaburanishije ku rwego rwa mbere, Urukiko rwazabona ko nta nenge yashoboye kugaragaza
## Page 10
nk’uko ingingo ya 183 agace ka 5° n’aka 6° y’Itegeko N° 027/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha ibiteganya2, asaba ko hahamaho imikirize y’urubanza rwajuririwe. Uko Urukiko rubibona [32] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba ibimenyetso biri muri dosiye bigaragaza ko ibikorwa Ahishakiye Balthazard aregwa bigize icyaha yahamijwe cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, cyangwa niba bigize icyaha cyo gufatanwa no kunywa ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi no kumenya n’iba yagabanyirizwa akanasubikirwa ibihano. 2. i. Ibijyanye n’ibikorwa bigize icyaha n’ibimenyetso bikigaragaza [33] Ku bijyanye n’ibimenyetso mu manza nshinjabyaha, ingingo ya 108 y’Itegeko N° 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha ivuga ko “Ibimenyetso bishobora gushingira ku mpamvu zose z’ibyabaye n’ibyemejwe n’amategeko, ababuranyi bapfa kuba barabigiyeho impaka. Urukiko ruhamya ku buryo butavuguruzwa ko ibimenyetso byose bishinja cyangwa bishinjura ari byo kandi bishobora kwemerwa”. [34] Naho ku birebana n’ibikorwa byo gufatanwa cyangwa gucuruza ibiyobyabwenge, byatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza N° RPAA 00408/2020/CA3. Muri urwo rubanza, Urukiko rwasobanuye ko amagambo arebana no gufatanwa (avugwa mu gika cya mbere cy’ingingo ya 2634), gukora, guhinga, guhindura, gutunda, kubika (avugwa mu gika cya 3 cy’ingingo ya 263) agomba kumvikana hakurikijwe ingano y’ibiyobyabwenge n’ikigiye gukoreshwa ibiyobyabwenge uregwa yafatanywe, yakoze, yahinze, yahinduye, yatunze, yabitse maze byagaragara ko kuri buri gikorwa muri ibyo ikigamijwe ari ukubikoresha ku giti cye (simple drug possession/ personal usage), uregwa agahabwa ibihano bito bivugwa mu gika cya mbere cy’ingingo ya 263 bingana n’igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2) cyangwa imirimo y’inyungu rusange, ariko byagaragara ko ingano y’ibiyobyabwenge yafatanywe ari nini bikaba byashingirwaho hemezwa ko ataribyo gukoresha ku giti cye, ahubwo ikigamijwe ari gucuruza cyangwa gukwirakwiza ibiyobyabwenge (drugs trafficking /drug distrubution) uregwa agahabwa igihano kiremereye kivugwa mu gika cya gatatu cy’ingingo ya
2 Ivuga ko: “Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugaragaza ibi bikurikira: 5° urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa; 6° ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa urukiko”. 3 Reba igika cya 14-18 cy’urubanza Nº RPAA 00408/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYITEGEKA Augustin alias Niyirema. 4 Urukiko ruributsa ko iyi ngingo yahinduwe n’ingingo ya 11 y’Itegeko N° 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ivuga ibi bikurikira: “Umuntu wese ufatanwa, urya, unywa, witera, uhumeka cyangwa wisiga mu buryo ubwo aribwo bwose ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo, aba akoze icyaha. Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2) cyangwa imirimo y’inyungu rusange. Umuntu wese ukora, uhinga, uhindura, utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu gihugu ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo mu buryo bunyuranije n’amategeko, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa: 1 º igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda arenze miliyoni makumyabiri (20.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni mirongo itatu (30.000.000 FRW) ku byerekeye ibiyobyabwenge bihambaye (….)”.
## Page 11
263 cy’igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda arenze miliyoni makumyabiri (20.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni mirongo itatu (30.000.000 FRW) ku byerekeye ibiyobyabwenge bihambaye. [35] Dosiye y’urubanza igaragaza ko ku wa 19/07/2019, Ahishakiye Balthazard yafashwe atwawe kuri moto na Sekamana Isidore, afite udupfunyika cumi n’icyenda (19 boules) tw’urumogi, avuga ko ari urwo kunywa. Kopi y’urubanza rujurirwa, mu gika cya 20, yo igaragaza ko Urukiko Rukuru rwahamije Ahishakiye Balthazard icyaha cyo gucuruza urumogi, hashingiwe ku kuba urumogi yafatanwe rungana n’udupfunyika 19 ari rwinshi ku buryo rutakwitirirwa ko ari urwo yafatanywe gusa agiye kurwikoreshereza ku giti cye; kuba polisi ishami rishinzwe kurwanya ibiyobyabwenge ryamufashe kubera ko ryari ryahawe amakuru ko acuruza urumogi kandi bamufata bakamusangana urumogi boules 19; kuba hari abatangabuhamya bamuzi neza bamushinja ko asanzwe acuruza urumogi kuva mu mwaka wa 2002 kugeza ubwo yafashwe kandi ko barumuguragaho; no kuba Mpirikanyi Pascal yemeza ko yabikaga urumogi ahawe na Omar akaba ari Ahishakiye Balthazard wazaga kuruhakura akajya kurugurisha. [36] Muri dosiye hagaragara ubuhamwa bw’uwitwa Mugabe Albert, wemeza ko Ahishakiye Balthazard acuruza urumogi kuva mu mwaka wa 2002 kugeza igihe yafatiwe ku (itariki ya 19/07/2019), ko ariwe wamugurishaga urumogi rwo kunywa akarugurisha n’uwitwa Rugwiro Déo, ndetse ko yabifungiwe inshuro zigera kuri ebyiri5. Hagaragara kandi imvugo ya Mpirikanyi Pascal wari ukurikiranywe hamwe na Ahishakiye Balthazard na Sekamana Isodore waje kugirwa umwere, yemeza ko urumogi yafatanywe runga n’udupfunyika magana atutu (300 boules) yari yaruhawe na Bambanza Omar amubwira ko aza kuruha Ahishakiye Balthazard bakorana ubucuruzi bw’urumogi, kandi ko ari inshuro ya kabiri Omar yari amuhaye urumogi ngo arubike aze kuruha Ahishakiye Balthazard6. Ahishakiye Balthazard nawe ubwe ntahakana ko yajyaga gufata urumogi kwa Mpirikanyi Pasacal yabaga yahawe na Omar, icyo ahaka ni uko rutabaga ari urwo gucuruza, avuga ahubwo ko rwabaga ari urwo kunywa. [37] Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku ngingo ya 108 y’Itegeko N° 027/2019 no ku murongo watanzwe mu rubanza N° RPAA 00408/2020/CA rwavuzwe haruguru, rurasanga ingano y’urumogi Ahishakiye Balthazard yafatanywe (udupfunyika 19), hiyongereyeho udupfunyika magana atatu (300 boules) rwafatwanywe Mpirikanyi Pascal akisobanura ko yari yarusigiwe n’uwitwa Omar akamubwira ko Ahishakiye Balthazard aribuze kurufata, uyu nawe akaba atabihakana, ahubwo icyo ahakana ari uko rutari urwo gucuruza, akavuga ko rwari urwo kunya; rurasanga urwo rumogi ari rwinshi ku buryo rutafatwa ko ari urwo kwikoreshereza ku giti cye (simple drug possession/ personal usage), ahubwo rwari urwo gucuruza cyangwa gukwirakwiza (drugs trafficking /drug distrubution). [38] Urukiko rw’Ubujurire rurasaga ibyo gukwirakwiza no gucuruza ibiyobyabwenge, Ahishakiye Balthazard anabishijwa n’umutangabuhamya witwa Mugabe Albert umushinja ko ariwe wamugurishaga urumogi rwo kunywa akarugurisha n’uwitwa Rugwiro Déo. Hashingiwe ku bisobanuro bimaze kugaragazwa, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nk’uko n’Urukiko Rukuru rwabibonye, ibikorwa Ahishakiye Balthazard aregwa bigize icyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge
5 Reba inyandikomvugo y’ibazwa rya Mugabe Albert mu Bugenzacyaha ku wa 20/07/2019. 6 Reba inyandikomvugo y’ibazwa rya Mpirikanyi Pascal mu Bugenzacyaha ku wa 20/07/2019.
## Page 12
byo mu bwoko bw’urumogi, aho kuba icyo kubifatanwa no kubinywa nk’uko abivuga kuko ibimenyetso biri muri dosiye bigaragagaza ko acuruza ibiyobyabwenge. 3. ii. Ku birebana n’igabanyagihano risabwa na Ahishakiye Balthazard [39] Ku birebana no kugabanya igihano mu gihe hari impamvu nyoroshyacyaha, ingingo ya 2 y’Itegeko N° 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, iteganya ko: “Iyo umucamanza yemeje impamvu nyoroshyacyaha, ashobora kugabanya igihano ku buryo bukurikira: …; (a) igifungo cya burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igihano cy’igifungo cy’imyaka 15, … (d) igihano cy’ihazabu gishobora kugabanywa kugeza kuri kimwe cya kane cy’igihano cy’ihazabu gito giteganyirijwe icyaha cyakozwe.” [40] Kopi y’urubanza rujuririrwa, igaragaza ko mu Rukiko Rukuru, Ahishakiye Baltazard yagabanyirijwe igihano, kiva ku gifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni makumyabiri (20.000.000 Frw) yari yahanishijwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni icumi (10.000.000 Frw). [41] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga hashingiwe ku ingingo ya 2 y’Itegeko N° 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 ryavuzwe haruguru, igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) Ahishakiye Balthazard yahanishijwe n’Urukiko Rukuru, ari cyo gihano gito gishoboka ku cyaha yahamijwe cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, kikaba bidakwiye kongera kugabanywa. [42] Ku birebana n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni icumi (10.000.000 Frw) Ahishakiye Balthazard yaciwe n’Urukiko Rukuru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nayo idakwiye kugabaywa kuko n’ubwo atariyo hazabu nto iteganywa n’Itegeko rishya (Itegeko N° 59/2023 ryavuzwe haruguru) ku cyaha yahamijwe, ariko kandi harebwe uburemere bw’icyaha yakoze bureberwa mu gihe kirekire yari amaze acuruza ibiyobyabwenge kuko nk’uko byemezwa n’umutangabuhamya Mugabe Albert yatangiye kubicuruza kuva mu mwaka wa 2002, bigaragaza ko yacuruje ibiyobyabwenge byinshi byagize ingaruka mbi ku bantu benshi yagiye abigurisha, kugeza ubu akaba atagaragaza kwicuza no gusaba imbabazi; Urukiko rusanga ariyo ikwiye ikaba atakongera kugabanywa ngo ni uko haje Itegeko rishya nk’uko byatanzweho umurungo n’uru Rukiko mu rubanza N° RPAA 00752/2021/CA7 rwaciwe ku wa 28/02/2024 Ubushinjacyaha buburana na Ndayambaje Eugène. Bityo igihano Ahishakiye Balthazard yahanishijwe n’Urukiko Rukuru cyo gufungwa imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni icumi (10.000.000 Frw) kikaba kitakongera kugabanywa. 4. iii. Ku bijyanye n’isubikagihano risabwa na Ahishakiye Balthazard
7 Muri urwo rubanza Urukiko rwemeje ko “Ihame mu mategeko ari uko mu manza nshinjabyaha Urukiko rukurikiza itegeko ryorohereza uregwa, ariko ku birebana n’igabanya ry’igihano kubera impamvu nyoroshyacyaha, n’ubwo itegeko rishya ryaba riteganya igihano cyoroheje, Urukiko ntiruhita rumuha igihano gito giteganyijwe mu itegeko rishya, ahubwo rugabanya igihano mu bushishozi bwarwo rurebye uburemere bw’icyaha, ndetse n’ingaruka zacyo, rugatanga igihano gikwiranye n’icyaha cyakozwe, mu mbago z’igihano giteganywa n’itegeko rishya. Bivuze ko Urukiko rushobora kwanga kongera kumugabanyiriza igihano yahanishijwe mu gihe rusanga kiri mu rugero (fourchette) rw’igiteganywa n’Itegeko rishya kandi gikwiranye n’icyaha yakoze”.
## Page 13
[43] Ku bijyanye n’isubikagihano, ingingo ya 3, agace ka (1) y’Itegeko N° 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ivuga ko “Iyo uwakatiwe nta kindi gihano cy’igifungo kirenga amezi 6 yahanishijwe mbere, urukiko rukoresheje icyemezo gisobanura impamvu, rushobora gutegeka gusubika irangiza ry’igihano cyose cyangwa igice cy’igihano cy’iremezo cyangwa cy’ingereka, iyo igihano cy’iremezo cy’igifungo umuntu yakatiwe kitarenze imyaka 5”. [44] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga isubikagihano risabwa na Ahishakiye Balthazard adakwiye kurihabwa kuko ryemerwa gusa ku muntu wahanishijwe igihano cy’iriremezo cy’igifungo kitarenze imyaka itanu (5) ariko we akaba ahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15). [45] Hashingiwe ku bisobanuro byose byatanzwe muri uru rubanza, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ubujurire bwa Sekamana Isidore n’ubwa Ahishakiye Balthazard nta shingiro bufite, urubanza bajuririye rukaba rudahindutse. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [46] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Sekamana Isidore na Ahishakiye Balthazard nta shingiro bufite; [47] Rwemeje ko urubanza N° RPA 00897/2020/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 15/09/2023, rudahindutse; [48] Rutegetse ko amagarama y’urubanza aherereye ku Isanduku ya Leta kuko Sekamana Isidore na Ahishakiye Balthazard bajuriye bafunze bakaba basonewe kuyatanga.