UBUSHINJACYAHA v SHUMBUSHO NIBATEGEJO N’ABANDI
The Court of Appeal found that the convictions were supported by credible confessions and corroborating testimonies, that membership in the criminal gang sufficed for liability, and that the seriousness and brutality of the crimes justified the sentences imposed. The court held that recantations and claims of...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA00526/2023/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Defendant: Shumbusho Nibategejo Emmanuel alias Maître Gasongo; Defendant: Baragahoranye Alphonse; Defendant: Bihoyiki Vincent alias Mununi; Defendant: Dusengimana Bikoco Sixbert; Defendant: Hakizimana Emmanuel alias Gatiritiri; Defendant: Iradukunda Emmanuel; Defendant: Mpatswenumugabo Marc alias Muzehe; Defendant: Ndagijimana Alexis; Defendant: Ndayisenga Ramadhan; Defendant: Nkurikiyimana Rushigajiki; Defendant: Nshimiyimana Safari; Defendant: Nyabyenda Vincent alias Secoko
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 28 November 2025
- Case Number
- RPAA00526/2023/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Court of Appeal Final Judgment
- Outcome
- Appeals dismissed; convictions and sentences affirmed.
- Legal Topics
- Formation of Criminal Gangs, Joint Criminal Enterprise, Evidentiary Assessment in Criminal Trials, Appeals Procedure, Sentencing and Mitigation
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
Shumbusho Nibategejo Emmanuel alias Maître Gasongo
Defendant
Baragahoranye Alphonse
Defendant
Bihoyiki Vincent alias Mununi
Defendant
Dusengimana Bikoco Sixbert
Defendant
Hakizimana Emmanuel alias Gatiritiri
Defendant
Iradukunda Emmanuel
Defendant
Mpatswenumugabo Marc alias Muzehe
Defendant
Ndagijimana Alexis
Defendant
Ndayisenga Ramadhan
Defendant
Nkurikiyimana Rushigajiki
Defendant
Nshimiyimana Safari
Defendant
Nyabyenda Vincent alias Secoko
Defendant
Procedural Posture
Criminal Appeal / Court of Appeal Final Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the appellants were convicted without sufficient evidence beyond reasonable doubt
- 2 Whether the trial court erred by not reducing sentences for those who admitted guilt
Ratio Decidendi
The Court of Appeal found that the convictions were supported by credible confessions and corroborating testimonies, that membership in the criminal gang sufficed for liability, and that the seriousness and brutality of the crimes justified the sentences imposed. The court held that recantations and claims of coercion were unsubstantiated and did not undermine the original evidence. The court also held that it was not required to reduce sentences for those admitting guilt given the gravity of the offenses.
Court Disposition
Appeals dismissed; convictions and sentences affirmed.
Orders
- No change to the High Court's decision; life imprisonment sentences remain for all appellants.
- Court costs to be borne by the State.
Full Case Text
Judgment text and source record
50 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v SHUMBUSHO NIBATEGEJO N’ABANDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-11-28 - Case/document no.: RPAA00526/2023/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v SHUMBUSHO NIBATEGEJO N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA00526/2023/CA (Gakwaya, P.J.) 28 Ugushyingo 2025] Amategeko agenga ibimenyetso – Ibimenyetso mu manza nshinjabyaha – ubuhamya – n’ubwo abatangabuhamya babajijwe baba bafite icyo bapfa n’abaregwa, ibyo bitafatwa nk’umuziro kuri bo utuma batabazwa, ko icy’ingenzi ari uko imvugo yabo itapfa kwemerwa cyangwa ngo ihakanwe itabanje gusuzumwa n’Urukiko. Bityo, Urukiko nirwo rupima ko imikirize y’abatangabuhamya ihuye n’ikiburanwa, ifite ingingo zikiranuye kandi ikaba ikwiye kwemerwa cyangwa guhakanwa, rukita cyane cyane ku bumenyi bwabo bw’ibyabaye, no ku buryo babivuga uko byagenze nta cyo bihimbira. Amategeko Mpanabyaha – icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi – Ku byerekeye ibyaha byakozwe n’abantu baremye umutwe wa bagizi ba nabi bagamije kugirira nabi abantu n’ibyabo, bidasaba ko abantu bose bagize uwo mutwe bashyira mu bikorwa ibyo bumvikanye, ni ukuvuga ko atari ngombwa ko bose bakora ibyo byaha bemeranyije gukora, kuko kuba uri muri uwo mutwe bihagije kugira ngo ukurikiranywe, ndetse uhamwe n’ibyo byaha nk’umufatanyacyaha cyangwa icyitso. Amategeko yerekeye imiburanishirize y’imanza Nshinjabyaha – Kujurira – Ingingo z’ubujurire – Uwajuriye ntashobora kugaruka (gusubiramo) gusa ku ngingo ze yaburanishije ku rwego rwa mbere, kandi zitarahawe ishingiro, atagaragaza amakosa Urukiko rwabanje rwaba rwarakoze ruzitesha agaciro n’uko ayo makosa agomba gukosorwa. Amategeko yerekeye imiburanishirize y’imanza Nshinjabyaha – imiburanire – kuba uregwa yagera imbere y’Urukiko agahindura imvugo, agahakana icyaha yari yaremeye mu nzego z’iperereza, ntibivuze ko ibyo avugira mu Rukiko agihakana ari byo bigomba kwemerwa, ahubwo Umucamanza afite ubushobozi bwo gushishoza no gusesengura akoresheje umutimanama we, agaciro aha iryo hinduramvugo. Amategeko agenga ibimenyetso – Ibimenyetso mu manza nshinjabyaha – ubuhamya – Urukiko rushobora mu bushishozi bwarwo kwemeza ko ubuhamya bwatanzwe n’umutangabuhamya mu rwego rw’iperereza bwizewe kuruta ubwatanzwe mu Rukiko, cyangwa rukemeza ko ubwatanzwe mu Rukiko aribwo bwizewe kuruta ubwatanzwe mu rwego rw’iperereza. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiye Ubushinjacya burega Shumbusho Nibategejo n’abagenzi mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe, ibyaha byo kurema umutwe w’abagizi ba nabi, ubujura bukoreshejwe kiboko, gukubita no gukomeretsa ku bushake n’ubwicanyi, busaba Urukiko kubahamya ibyo byaha, bagahanishwa igihano cy’igifungo cya burundu. Nyabyenda, alias Secoko, Ndagijimana, Nshimiyimana, Dusengimana, alias Bikoco na Hakizimana alias Gatiritiri baburanye bemera ibyaha baregwa, Iradukunda, Sekimonyo, Baragahoranye, Ndayisenga, Nkurikiyimana Rushigajiki, Bihoyiki alias Mununi, Mpatswenumugabo baburanye bahakana ibyaha baregwa basa kurenganurwa icyakora Bihoyiki na Nkurikiyimana Rushigajiki bahakana gusa icyaha cyo kwica ariko bakemera icyo kwiba. yaburanye ahakana icyaha, Athanase yahakanye icyaha, avuga ko telefone yafatanywe yayiguze na Anatole, naho televiziyo ebyiri (2) yafatanywe zikaba zari ize yari amaranye imyaka irenga icumi (10), imwe ayikoresha mu kabari, indi ayikoresha mu rugo. Alphonse yahakanye ibyaha avuga ko afite akazi asanzwe akora ku bucuruzi n’ak’ubukarani, ko ibyo aregwa ari ibihimbano. Ramadhani ahakana ibyaha avuga ko afite akazi muri VUP, kandi ko amaze imyaka ine (4) yararetse kwiba, ko asaba kurenganurwa kuko ibyo yemeye yabitewe n’inkoni yakubiswe. Nkurikiyimana Rushigajiki ahakana icyaha cyo kwica avuga ko mbere yacyemejwe n’inkoni yakubiswe. Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi ahakana icyaha cyo kwica, akemera ubujura gusa, avuga ko bibaga amatungo, bagakura n’ibirayi, naho Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe ahakana ibyaha avuga ko kuva mu mwaka wa 2020 afunguwe muri gereza, yahumye atabona, ko imvugo zimushinja ko ariwe warangaga aho kwiba, ari ukumubeshyera.
## Page 2
Shumbusho Nibategejo alias Maite Gasongo aburana nawe ahakana ibyaha aregwa avuga ko nubwo abenshi mu baburanyi bamushiinja ko ariwe wafukuriye itsinda ryitwa umurabyo kandi ari nawe wabashishikarizaga gukora ibyaha, bamubeshyera. Urukiko mu rubanza RP00229/2020/TGI/NYBE - RP00395/2020/TGI/NYBE rwahamije abaregwa bose ibyaha baregwa rubahanisha igihano cy’igifungo cya burundu usibye Sekimonyo wahanishijwe igihano cy’igifungo cy’imyaka itandatu (6) n’ihazabu nyuma yo kumuhamya icyaha cy’ubufatanyacyaha mu cyaha cy’ubujura bukoreshejwe kiboko cyangwa ibikangisho. Abaregwa bose bajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, Nshimiyimana, Hakizimana, Ndagijimana, Nyabyenda na Dusengimana bavuga ko bemera ibyaha baregwa, ko bakoze ikosa ryo kujyana na Shumbusho Nibategejo bakunze alias Maître Gasongo batabanje gushishoza ngo bamenye aho abajyanye, bemera ko yishe umuntu bahari. Bihoyiki, Baragahoranye na Iradukunda bavuga ko bahamijwe ibyaha nta bimenyetso simusiga bibibahamya, kandi ko ababikoze bahari. Mpatswenumugabo na Nkurikiyimana Rushigajiki bavuga ko nta cyaha bakoze, ko imvugo z’abemera ko icyaha cyabaye bahari zikwiye guhabwa agaciro bo bakarenganurwa kuko batabashinja ko bagifatanyije. Ndayisenga Ramadhan avuga ko yahamijwe icyaha atakoze, ko abamushinja ko bagifatanyije bamubeshyera kuko atari kumwe nabo igihe cyakorwaga. Shumbusho alias Maitre Gasongo avuga ko yahamijwe icyaha atakoze, naho Sekimonyo asaba guhindurirwa inyito y’icyaha, agakurikiranwaho guhisha ibintu bikomoka ku cyaha kandi nacyo ntagihanirwe kuko yaguze telefone atazi ko yibwe. Ubushinjacyaha buvuga ko ubujurire bwabo nta shingiro bufite. Urukiko mu rubanza RPA00760/2020/HC/NYZ- CMB RPA00827/2020/HC/NYZ-CMB RPA00822/2020/HC/NYZ, rwemeje ko Iradukunda , Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Shumbusho, Bihoyiki, Mpatswenumugabo, na Baragahoranye , Ndagijimana , Nshimiyimana , Dusengimana , Hakizimana na Nyabyenda ubujurire bwabo nta shingiro bufite kandi ibyaha baregwa barabikoranye ubugome bukabije kandi bakaba batabasha kuvuguruza ibimenyetso byashingiweho mu rubanza bajuririra, bityo rwemeza ko igihano cya burundu bahanishijwe mu rubanza bajuririra kidahindutse. Runemeza ko Sekimonyo ahamwa n’icyaha cyo guhisha ibikomoka ku cyaha, rumuhanisha igihano cy’igifungo cy’imyaka ibiri n’ihazabu. Bihoyiki, Nkurikiyimana Rushigajiki, Baragahoranye n Mpatswenumugabo, Muzehe bajuririye Urukiko rw’Ubujurire, bavuga ko bahamijwe ibyaha batakoze kandi ababikoze bahari babyiyemerera, Iradukunda, Ndayisenga Ramadhan, nabo bajuririye Urukiko rw’Ubujurire, basaba kugirwa abere ku byaha bahamijwe kuko ntabyo bakoze, ko ibyo bemeye mu mabazwa yabo, babyemejwe n’ubwoba. Shumbusho, nawe yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, asaba kugirwa umwere ku byaha yahamijwe kandi atarabikoze, kuko yabihamijwe hashingiwe ku buhamya buvuguruzanya. Ndagijimana, Hakizimana, Nyabyenda, Dusengimana na Nshimiyimana bajuririye Urukiko rw’Ubujurire, basaba kugabanyirizwa igihano, kuko bemera ibyaha kandi bakabisabira imbabazi. Ubushinjacyaha bbwaburanye buvuga ko ubujurire bw’abaregwa nta shingiro bufite. Urukiko mu rubanza RPAA00526/2023/CA rwemeje ko ubujurire bwa Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Shumbusho Nibategejo alias Gasongo, Baragahoranye, Bihoyiki alias Mununi, Iradukunda na Mpatswenumugabo alias Muzehe nta shingiro bufite kiko nta bimenyetso bagaragariza Urukiko bivuguruza ibyashingiweho n’Urukiko Rukuru rubahamya ibyaha baregwa. Urukiko rwemeje kandi ko ubujurire bwa Ndagijimana, Nshimiyimana, Hakizimanaalias Gatiritiri, Nyabyenda alias Secoko na Dusengimana Bikoco bunenga Urukiko Rukuru kuba rutarabagabanyirije igihano bahawe, nyamara baraburanye bemera ibyaha barezwe, nta shingiro bufite kuko igihano bahawe gihuye n’uburemere bw’ibyaha bakoze.
## Page 3
Incamacye y’icyemezo: 1. n’ubwo abatangabuhamya babajijwe baba bafite icyo bapfa n’abaregwa, ibyo bitafatwa nk’umuziro kuri bo utuma batabazwa, ko icy’ingenzi ari uko imvugo yabo itapfa kwemerwa cyangwa ngo ihakanwe itabanje gusuzumwa n’Urukiko. Bityo, Urukiko nirwo rupima ko imikirize y’abatangabuhamya ihuye n’ikiburanwa, ifite ingingo zikiranuye kandi ikaba ikwiye kwemerwa cyangwa guhakanwa, rukita cyane cyane ku bumenyi bwabo bw’ibyabaye, no ku buryo babivuga uko byagenze nta cyo bihimbira. 2.Umutangabuhamya avuga mu Rukiko ibyo yiboneye cyangwa ibyo yumvise mu buryo butaziguye, Urukiko rwonyine nirwo rusuzuma mu bushishozi icyizere cyangwa ireme bukwiye guhabwa. 3.Uwajuriye ntashobora kugaruka (gusubiramo) gusa ku ngingo ze yaburanishije ku rwego rwa mbere, kandi zitarahawe ishingiro, atagaragaza amakosa Urukiko rwabanje rwaba rwarakoze ruzitesha agaciro n’uko ayo makosa agomba gukosorwa. 4.kuba uregwa yagera imbere y’Urukiko agahindura imvugo, agahakana icyaha yari yaremeye mu nzego z’iperereza, ntibivuze ko ibyo avugira mu Rukiko agihakana ari byo bigomba kwemerwa, ahubwo Umucamanza afite ubushobozi bwo gushishoza no gusesengura akoresheje umutimanama we, agaciro aha iryo hinduramvugo. 4.Urukiko rushobora mu bushishozi bwarwo kwemeza ko ubuhamya bwatanzwe n’umutangabuhamya mu rwego rw’iperereza bwizewe kuruta ubwatanzwe mu Rukiko, cyangwa rukemeza ko ubwatanzwe mu Rukiko aribwo bwizewe kuruta ubwatanzwe mu rwego rw’iperereza. 5.Urukiko rushobora gushingira ku mvugo z’umutangabuhamya umwe mu kwemeza ko uwakurikiranyweho icyaha afite uruhare ku byo aregwa mu gihe rusanga bufite ireme kandi uwabutanze yakwizerwa. 6.Ku byerekeye ibyaha byakozwe n’abantu baremye umutwe wa bagizi ba nabi bagamije kugirira nabi abantu n’ibyabo, ntidasaba ko abantu bose bagize uwo mutwe bashyira mu bikorwa ibyo bumvikanye, kuko kuba uri muri uwo mutwe bihagije kugira ngo ukurikiranywe, ndetse uhamwe n’ibyo byaha nk’umufatanyacyaha cyangwa icyitso. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ngingo ya 49 Imanza zifashishijwe: Urubanza RPAA0117/07/CS, haburana Ubushinjacyaha na Sgt. Biziyaremye Jean Baptiste na Cpl. Ngabonziza Faustin rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/9/2010, Urubanza RPAA 00319/2022/CA, haburana Ubushinjacyaha na Nsanzamahoro Dominique, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/11/2023, Urubanza RPAA/Gén. 00002/2018/CA, haburana Ubushinjacyaha na Twahirwa François. rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/7/2023, Urubanza RPAA 00050/2024/CA, haburana Ubushinjacyaha na Shema Ernest rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/4/2024, Urubanza RPAA00386/2021/CA, haburana Ubushinjacyaha na Kayinamura Télésphore alias Maso na Ryabonyende Cyriaque rwaciwe n’Uukiko rw’Ubujurire ku wa 3/7/2024, Urubanza RPAA/Gén 00002/2018/CA, haburana Ubushinjacyaha na Mugimba Jean Baptiste. rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/2/2025, Urubanza RPAA0021/14/CS - RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/201, mu cyegeranyo cy’ibyemezo by’Inkiko (2018} 4 RLR). Urubanza RPAA00312/2021/CA, haburana Ubushinjacyaha na Mbonabucya Donatien rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/7/2022, igika cya 20. Urubanza RPA00060/2021/CA, haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana Callixte na bagenzi be rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 4/4/2022, , igika cya 252 na 254.
## Page 4
Urubanza RPAA00385/2020/CA, haburana Ubushinjacyaha na Macumi Félicien rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/5/2022 Inyandiko z’abahanga zifashishijwe: Michel Véron, Droit pénal spécial, 11e édition, 2006, Dalloz, Paris, P. 10. Répertoire général de la jurisprudence Congolaise, 1936, P.321-322. Urubanza. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku matariki atandukanye yo mu kwezi kwa 6/2020, Baragahoranye Alphonse, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi, Dusengimana Bikoco Sixbert, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Iradukunda Emmanuel, Mpatswenumugabo Marc Muzehe, Ndagijimana Alexis, Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Nshimiyimana Safari, Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko, Sekimonyo Athanase na Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo, baremye umutwe w’abagizi ba nabi bakajya batega abantu bakabatemagura, bakabambura ibyabo, bakiba ibicuruzwa bakabigurisha ku bandi bacuruzi; muri urwo rwego, ku wa 17/6/2020, bateye umucuruzi witwa Hagabimana Samuel baramutemagura bamusiga bazi ko yapfuye, aza kugwa kwa munganga, kuri iyo taliki kandi bibye télévision y’uwitwa Ntawumenyumunsi Emmanuel. [2] Iperereza rirangiye, Ubushinjacyaha bwabareze mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe, ibyaha byo kurema umutwe w’abagizi ba nabi, ubujura bukoreshejwe kiboko, gukubita no gukomeretsa ku bushake n’ubwicanyi, busaba ko byabahama, bagahanishwa igihano cy’igifungo cya burundu. [3] Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko, Ndagijimana Alexis, Nshimiyimana Safari, Dusengimana Sixbert bakunze kwita Bikoco na Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri baburanye bemera ibyaha baregwa, bashinja Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo ko ku wa 17/6/2020 yabakuye mu ngo zabo, ababwira ko bagiye kumutwaza imizigo, mu nzira bagenda akajya akubita uwo bahuye wese, bashatse gusubira inyuma ababwira ko ubigerageza amwica, ko uwo munsi aribwo yakubise umuntu aramwica. [4] Iradukunda Emmanuel yaburanye ahakana icyaha, avuga ko atari asanzwe agendana n’abo baregwa hamwe kuko badatuye mu Murenge umwe, kandi ko kuva iwabo mu Murenge wa Kitabi ujya aho abandi batuye, hari urugendo rurerure rw’amasaha atatu (3). Sekimonyo Athanase yahakanye icyaha, avuga ko telefone yafatanywe yayiguze na Anatole, naho televiziyo ebyiri (2) yafatanywe zikaba zari ize yari amaranye imyaka irenga icumi (10), imwe ayikoresha mu kabari, indi ayikoresha mu rugo. Baragahoranye Alphonse yahakanye ibyaha avuga ko afite akazi asanzwe akora ku bucuruzi n’ak’ubukarani, ko ibyo aregwa ari ibihimbano. Ndayisenga Ramadhani ahakana ibyaha avuga ko afite akazi muri VUP, kandi ko amaze imyaka ine (4) yararetse kwiba, ko asaba kurenganurwa kuko ibyo yemeye yabitewe n’inkoni yakubiswe. Nkurikiyimana Rushigajiki ahakana icyaha cyo kwica avuga ko mbere yacyemejwe n’inkoni yakubiswe. Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi ahakana icyaha cyo kwica, akemera ubujura gusa, avuga ko bibaga amatungo, bagakura n’ibirayi, naho Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe ahakana ibyaha avuga ko kuva mu mwaka wa 2020 afunguwe muri gereza, yahumye atabona, ko imvugo zimushinja ko ariwe warangaga aho kwiba, ari ukumubeshyera. [5] Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo, yakurikiranwe ukwe kuko yari yaratorotse ubutabera, aburana ahakana ibyaha, avuga ko abo yitirirwa gushishikariza kwica, kwiba, ndetse
## Page 5
no gukubita abantu, ahubwo yabibabuzaga ababwira ko kwiba ari nta mushinga urimo, ko kandi atariwe watanze amabwiriza yo kwica Munyaneza kuko abamwishe atabazi. [6] Mu rubanza RP00229/2020/TGI/NYBE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe ku wa 13/8/2020, rushingiye ku kuba Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko, Ndagijimana Alexis, Nshimiyimana Safari, Dusengimana Bikoco Sixbert na Hakizimana Gatiritiri Emmanuel bemera ibyaha baregwa byo kwiba no kuba barishe abantu barimo Munyaneza, bashinjanya bagaragaza umutwe wabo w’abagizi ba nabi, bise imirabyo, ugizwe na Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko, Ndagijimana Alexis, Dusengimana Bikoco Sixbert, Hakizimana Gatiritiri Emmanuel, Iradukunda Emmanuel, Ndayisenga Ramadhani, Nkurukiyimana Rushigajiki, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi, Mpatswenumugabo Marc Muzehe na Baragahorane Alphonse, rwasobanuye ko uretse Sekimonyo Athanase, abandi bose bahamwa n’icyaha cy’ubujura bukoreshejwe kiboko n’icyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi, gukubita cyangwa gukomeretsa ku bushake n’icy’ubwicanyi, rubanisha igihano cy’igifungo cya burundu kuri buri wese. [7] Rushingiye kandi ku kuba Sekimonyo Athanase ashinjwa n’abo baregwa hamwe ko ariwe waguraga ibyo bibye kandi nawe ubwe akaba yemera ko yafatanywe telefone yari amaze kugura n’uwayibye, rwemeje ko ahamwa rumuhanisha igihano cy’igifungo cy’imyaka itandatu (6) n’ihazabu y’amafaranga miliyoni enye (4.000.000Frw). [8] Mu rubanza RP00395/2020/TGI/NYBE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe ku wa 8/4/2022, rushingiye ku kuba abaregwa bavuzwe haruguru bashinja Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo kuba ariwe wari umuyobozi w’itsinda ryiyise Imirabyo rikora ibyaha byo kwiba gukubita abantu no kwica, ndetse bakaba barakubise Munyaneza bikamuviramo urupfu, rwemeje ko ahamwa n’icyaha cy’ubujura bukoreshejwe kiboko, kurema umutwe w’abagizi ba nabi, gukubita cyangwa gukomeretsa ku bushake n’icy’ubwicanyi, rumuhanisha igihano cy’igifungo cya burundu. [9] Abaregwa bose bajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, Nshimiyimana Safari, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Ndagijimana Alexis, Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko na Dusengimana Bikoco Sixbert bavuga ko bemera ibyaha baregwa, ko bakoze ikosa ryo kujyana na Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo batabanje gushishoza ngo bamenye aho abajyanye, bakaba bemera ko yishe umuntu bahari. [10] Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi, Baragahoranye Alphonse na Iradukunda Emmanuel bavuga ko bahamijwe ibyaha nta bimenyetso simusiga bibibahamya, kandi ko ababikoze bahari babyiyemerera, muribo bakaba ntawe ubashinja, uretse Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri wavuze ko yigeze gukorana ubujura na Iradukunda Emmanuel, ariko nta gihamya abitangira. Mpatswenumugabo Marc na Nkurikiyimana Rushigajiki bavuga ko nta cyaha bakoze, ko imvugo z’abemera ko icyaha cyabaye bahari zikwiye guhabwa agaciro bo bakarenganurwa kuko batabashinja ko bagifatanyije. Ndayisenga Ramadhan avuga ko yahamijwe icyaha atakoze, ko abamushinja ko bagifatanyije bamubeshyera kuko atari kumwe nabo igihe cyakorwaga. Shumbusho Emmanuel bakunze kwita Maitre Gasongo avuga ko yahamijwe icyaha atakoze, naho Sekimonyo Athanase asaba guhindurirwa inyito y’icyaha, agakurikiranwaho guhisha ibintu bikomoka ku cyaha kandi nacyo ntagihanirwe kuko yaguze telefone atazi ko yibwe. [11] Mu rubanza RPA00760/2020/HC/NYZ- CMBRPA00827/2020/HC/NYZ – CMB RPA00822/2020/HC/NYZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza ku wa 29/11/2023, kuri Iradukunda Emmanuel, Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Shumbusho Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi, Mpatswenumugabo Marc na Baragahoranye Alphonse, rushingiye ku kuba barahamijwe ibyaha hashingiwe ku kuba bagenda bashinjanya hagati yabo1,
1 Urukiko Rukuru rwagaragaje ko Nshimiyimana Safari abazwa mu Bugenzacyaha yavuze amagambo akurikira: “ibyo bikorwa twarabikoraga, iyo twabaga turi twenyine, twapanganga gahunda yo kwiba aho bishoboka ko twiba kuneza tutarwanyije abantu, iyo twabaga turikumwe na Gasongo Shumbusho hari n’igihe byasabaga ko turwanya abantu cyangwa tukica abatubonye twanga
## Page 6
kuba mu bujurire bwabo batagaragaza icyo banenga ibyashingiweho bahamwa n’ibyaha baregwa, kuba ibyavuzwe na Nshimiyimana Safari bishimangirwa n’ubuhamya bwa Ndagijimana Alexis nawe abazwa mu Bugenzacyaha yemeye icyaha agashinja bagenzi be2, rwemeje ko bagumana igihano cy’igifugo cya burundu bahanishijwe kubera ko ibyaha bakoze babikoranye ubugome bukabije. [12] Kuri Sekimonyo Athanase, urwo Rukiko rwemeje ko ahamwa n’icyaha cyo guhisha ibikomoka ku cyaha, rumuhanisha igihano cy’igifungo cy’imyaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaraga y’u Rwanda ibihumbi magana atatu (300.000Frw). [13] Kuri Ndagijimana Alexis, Nshimiyimana Safari, Dusengimana Bikoco Sixbert, Hakizimana Gatiritiri Emmanuel na Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko, rushingiye ku kuba ibyaba bemera barabikoranye ubugome bukabije, urwo Rukiko rwemeje ko badakwiye kugabanyirizwa igihano, ko bakomeza guhanishwa igihano cy’igifungo cya burundu bakatiwe mbere. [14] Ku wa 13/12/2023, Bihoyiki Vincent, Nkurikiyimana Rushigajiki, Baragahoranye Alphonse na Mpatswenumugabo Marc Muzehe bajuririye Urukiko rw’Ubujurire, bavuga ko bahamijwe ibyaha batakoze kandi ababikoze bahari babyiyemerera, ndetse bakaba batabashinja ; by’umwihariko Mpatswenumugabo Marc Muzehe yongeraho ko rwabimuhamije rufatiye hamwe igikundi cy’ababikoze kandi babyemera, aho gusuzuma mu buryo bwimbitse ibimenyetso yatanze bimushinjura.
ko twamenyekana. Twajyaga kwiba turi itsinda ririni rigizwe n’abantu cumi n’umwe ariko siko twese burigihe twagendaga twuzuye, hari igihe twagendaga twuzuye hakaba n’igihe hagiye bake muri twe, itsinda ryose rigizwe n'aba bakurikira: GASONGO SHUMBUSHO alias Maître ariwe muyobozi wacu, NSHIMIYIMANA Safari ariwe njyewe urimo kubaza, NYABYENDA Emmanuel alias SECOKO, HAKIZIMANA Emmanuel alias Gatiritiri, DUSENGIMANA Sixbert alias Bikoco, NDAGIJIMANA Alex alias NSEKAMABABAYE, BIHOYIKI alias Mununi, NDAYISENGA Ramadhan, MPATSWENUMUGABO Marc, NKURIKIYIMANA RUSHIGAJIKI alias MAHANGARI, IRADIKUNDA Emmanuel. mu bwicanyi duherutsemo bwo ku wa 17/06/2020, Twese uko turi cumi n’umwe (11) twari twajyanye nta n’umwe usigaye, GASONGO SHUMBUSHO yatanze itegeko ryo gukubita abatubonye, NDAGIMANA Alexis alias NSEKAMBABAYE yegereye umuturage amukubita igikoni ku ijosi nanjye mukubita igikoni ku mavi turamusaka tumukuramo amafaranga ibihumbi 21000Fr hamwe na gatoroshyi, GASONGO SHUMBUSHO yasigaye amukubitira hasi aho aryamye ariko n’abandi bose buriwese yakubitaga aho abonye kugira ngo apfe,twigiye imbere gato duhura n’abantu benshi, uwari imbere twese twamuhuriraho turamukubita arapfa, abandi turabakubita bariruka ariko kubera bari benshi baraturwanya turiruka’’ 2 Urukiko Rukuru rwasanze mu Bugenzacyaha NDAGIJIMANA Alexis yaravuze amagambo akurikira: “Icyo nshingiraho mbyemera n’uko twaremye uwo mutwe witwa Imirabyo ndetse twese tukajya tujyana kwiba abantu duhuriye mu mayira tukabatemagura abandi tukabambura ibyo baba bafite ndetse bamwe tukabica. Tujya kubica yari njyewe na MPATSWENUMUGABO Marc Bahimba Muzehe, NSHIMIYIMANA SAFARI, SECOKO, HAKIZIMANA Emmanuel bahimba Gatiritiri, DUSENGIMANA Sixbert bahimba Bikoco, SHUMBUSHO bahimba GASONGO, NDAYISENGA Ramadhan, IRADUKUNDA Emmanuel na BIHOYIKI Vincent Alias Mununi uruhare rwacu mu iyicwa ryabo bantu ngewe nafashe umusaza waruvuye kwa muganga mukubita inkoni ku gikanu yikubita hasi ndamusaka mu myenda yari yambaye mukuramo ibinini gusa nta kindi kintu twamusanganye maze muzehe ashaka kumwica ndamubuza turakomeza turagenda tugera kubakobwa babiri bikoreye ibirayi turabafata maze DUSENGE bambura Telephone ya Itel ntoya bahita biruka bavuza induru dukomeza imbere duhura n’umugabo waruje gutabara abo bakobwa bavuzaga induru maze MPATSWENUMUGABO kuko yaramuzi ahita amukubita impiri mu mutwe yikubita hasi maze GATIRITIRI ahita amukubita inkoni mu bitugu maze ahita anatubwirango tureke kugenda twica abantu turamureka turakomeza tubarenzeho tugeze ahantu hagati mu kayira iruhande rw’icyayi tuhasanga abasore babiri bahahagaze SAFARI yahise akubita umwe igiti mu mutwe arakomereka ahita yitura hasi amwambura Telephone undi bari kumwe ahita yiruka induru zitangira kuvuga turakomeza tumanuka ahantu ku kabari uri kwambuka ujya ku Uwinkingi duhura n’abantu batatu bafite amagare abiri umwe ahetseho imbaho undi ahetse umusore turamanukana tuganira tugeze ahantu kwiteme SAFARI ahita ambwirango mfate umwe mukubite mwambure telephone nuko ngira ubwoba bwo kumufata SAFARI yahise akubita inkoni mu mutwe umwe murabo bari ku igare arakomereka ndetse yitura hasi amwambura Telephone umwe narimfashe yarancitse ariruka mwirukaho aransiga arinabwo nahise mfata inkweto ya rugabire ndagaruka nsanga uwo muntu bamwegetse kumukingo yakomeretse cyane arikumwe na SAFARI, Gatiritiri, DUSENGE na SECOKO turakomeza duhura n’undi musaza ahantu ku mazi SAFARI aramufata amukubita igiti mu mutwe yitura hasi maze Secoko ahita amukubita imihoro mu mutwe ahita apfa nibwo SECOKO na DUSENGE na GATIRITIRI bamusakaga bamukuramo amafaranga turayagabana bahita banafatanya baramuterura bamujugunya mu mazi mpita mbabwirango ibintu barimo gukora ntibibaho MUZEHE ahita ambwirango aba baramuvunaguye ntacyatuma atabikora ngo ntitukirengagize ibyabaye ngo nawe baramuvunaguye.
## Page 7
[15] Kuri iyo tariki, Iradukunda Emmanuel na Ndayisenga Ramadhan nabo bajuririye Urukiko rw’Ubujurire, basaba kugirwa abere ku byaha bahamijwe kuko ntabyo bakoze, ko ibyo bemeye mu mabazwa yabo, babyemejwe n’ubwoba. [16] Uwo munsi wo ku wa 13/12/2023, Shumbusho Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo, nawe yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, asaba kugirwa umwere ku byaha yahamijwe kandi atarabikoze, kuko yabihamijwe hashingiwe ku buhamya buvuguruzanya. [17] Uwo munsi, na none Ndagijimana Alexis, Hakizimana Emmanuel, Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko, Dusengimana Bikoco Sixbert na Nshimiyimana Safari bajuririra Urukiko rw’Ubujurire, basaba kugabanyirizwa igihano, kuko bemera ibyaha kandi bakabisabira imbabazi. [18] Mu mwanzuro wabo, Ubushinjacyaha buvuga ko ubujurire bwa Iradukunda Emmanuel, Baragahoranye Alphonse, Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi na Mpatswenumugabo Marc Muzehe bahakana ibyaha, nta shingiro bukwiye guhabwa kuko batagaragaza icyo bapfa n’abo baregwa hamwe bashinjanya kandi buri wese yarabajijwe ukwe, nyamara bose bagahuriza ku rutonde rw’abagize umutwe wabo w’abagizi ba nabi n’ibikorwa wakoraga, kandi bamwe muri aba nka Ndayisenga Ramadhan, Iradukunda Emmanuel na Bihoyiki Vincent bakaba hari ibikorwa by’ubujura bemera ko bakoraga, n’ubwo hari ibindi bashaka guhunga nyamara nta bimenyetso bibibashinjuraho bagaragaza. [19] Kuri Dusengimana Bikoco Sixbert, Ubushinjacyaha buvuga ko ubujurire bwe bushingiye ku kwemera icyaha bwa mbere ku rwego rw’ubujurire, nta gaciro bukwiye guhabwa, hagendewe ku murongo wafashwe n’uru Rukiko. [20] Kuri Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Ndagijimana Alexis, Nshimiyimana Safari na Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko, Ubushinjacyaha buvuga ko ubujurire bwabo bushingiye ku gusaba kugabanyirizwa igihano kubera impamvu nyoroshyacyaha bagaragaza, nta shingiro bukwiye guhabwa kuko Urukiko rudategetswe buri gihe kuzishingiraho, hashingiwe mu murongo watanzwe n’uru Rukiko, ndetse no kuba ubugome ibyaha bahamijwe byakoranwe buruta kure izo mpamvu nyoroshyacyaha. [21] Kuri Iradukunda Emmanuel na Ndayisenga Ramadhan, Ubushinjacyaha buvuga ko ubujurire bwabo bushingiye ku kunenga imvugo z’umutangabuhamya ubashinja, kuba ibyo biyemereye mu nzego z’iperereza bitaragombaga gushingirwaho kuko mu Rukiko bahakanye ibyaha no kuba hari abandi batangabuhamya basaba ko babazwa, nta shingiro bukwiye guhabwa hashingiwe ku mirongo itandukanye Inkiko zabifasheho. [22] Kuri Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe, Nkurikiyimana Rushigajiki, Shumbusho Ntegewejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo buvuga ko ubujurire bwabo bw’uko bahamijwe icyaha nta bimenyetso bikibahamya bihari, by’umwihariko kuri Shumbusho Ntegewejo Emmanuel akongeraho ko ibyatanzwe biteye gushidikanya, nta shingiro bukwiye guhabwa kuko abo baregwa hamwe babavuze mu bagize itsinda ryabo ry’abagizi ba nabi, kandi ntibagaragaza ibindi bimenyetso bibivuguruza. [23] Urubanza rwahawe RPAA00526/2023/CA, ruburanishwa ku wa 8/10/2025, Baragahoranye Alphonse yunganiwe na Me Mbituyimana Jean de Dieu, Bihoyiki Vincent yunganiwe na Me Ruzindana Ignace, Desengimana Bikoco Sixbert yunganiwe na Me Ingabire Yvette, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri yunganiwe na Me Habonimana Jean–Baptiste, Iradukunda Emmanuel yunganiwe na Me Ndayisenga Maurice, Mpatswenumugabo Marc yunganiwe na Me Habimana Bonaventure, Ndagijimana Alexis yunganiwe na Me Ndatsikira Rubasha Jean-Marie Vianney, Ndayisenga Ramadhan yunganiwe na Me Nshimiyimana Odile, Nkurikiyimana Rushigajiki yunganiwe na Me Rubayiza Kabasha Joseph, Nshimiyimana Safari yunganiwe na Me Mukagatoya Marie, Nyabyenda Vincent yunganiwe na Me Uwimpaye Jean de Dieu, Shumbusho Nibategejo bakunze kwita Maître Gasongo yunganiwe na Me
## Page 8
Uwimabera Béata, Ubushinjacyaha buhagarariwe na Mbaragijimana Désiré, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [24] Hashingiwe ku myanzuro n’imiburanire y’ababuranyi, ibibazo bizasuzumwa muri uru rubanza ni ibikurikira : Kumenya niba Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo, Baragahoranye Alphonse, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi, Iradukunda Emmanuel na Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe barahamijwe ibyaha nta bimenyetso bibibahamya ku buryo budashidikanywaho bihari ; Kumenya niba Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Ndagijimana Alexis, Nshimiyimana Safari na Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko na Dusengimana Bikoco Sixbert bagabanyirizwa ibihano kubera impamvu nyoroshyacyaha bagaragaza. III. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURWA RYABYO Kumenya niba Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo, Baragahoranye Alphonse, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi, Iradukunda Emmanuel, Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe barahamijwe ibyaha nta bimenyetso bibibahamya ku buryo budashidikanywaho bihari [25] Ndayisenga Ramadhan avuga ko yahamijwe ibyaha atakoze, ko ahubwo Urukiko rwamuhaniye mu gikundi cy’abo baregwa hamwe, rutagaragaza uruhare rwe ku giti cye kandi icyaha ari gatozi, mu gihe hari ababyemeye n’ubwo bamwe muri bo barimo Nshimiyimana Safari na Ndagijimana Alexis bamushinja bamubeshyera ko bafatanyije, ariko bakaba babivuga kubera inzangano zo mu miryango, ko kandi ibivugwa ko nawe ubwe yaba hari ibyo yemeye abazwa mu Bugenzacyaha, nta gaciro byahabwa kuko yabitewe n’ubwoba atinya gukubitwa. [26] Me Nshimiyimana Odile, wunganira Ndayisenga Ramadhan, yongeraho ko kuba asanzwe afitanye amakimbirane yo mu miryango na Nshimiyimana Safari wamushinjaga, byemejwe n’umutangabuhamya Mukankusi Vénantie baturanye na Nshimiyimana Safari ubwe, muri uru Rukiko wemera ko mbere yari yamubeshyeye ubu akaba amushinjura, ko kandi ubwo icyaha cyabaga atari ahari kuko yiriwe akora muri VUP, ndetse kuba hari aho yemeye gusa ko yibaga akaza kubireka, bitavuze ko yemeye ko yari muri uwo mutwe w’abagizi ba nabi kuko nta muntu yakubise cyangwa yaba yarishe ari kumwe nabo, akaba rero atari akwiye guhabwa igihano cyahawe itsinda ryose muri rusange, Urukiko rutagaragaza uruhare rwe ku giti cye n’umugambi yari afite wo gukora ibyaha, ko hakwemezwa ko ari umwere, akarenganurwa akarekurwa. [27] Ubushinjacyaha buvuga ko ibivugwa na Ndayisenga Ramadhan by’uko yahamijwe icyaha nta bimenyetso, nta gaciro byahabwa kuko abazwa mu Bugenzacyaha ubwe yemeye ko yajyanaga n’abagize itsinda baregwa hamwe, kwiba, ko rero kuba yarageze mu Rukiko akabihakana ataribyo byatesha agaciro imvugo ze zo mu iperereza, nk’uko byemejwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RPAA0005/13/CS3 rwabitanzeho umurongo, ko kandi kugeza ubu atabasha kugaragaza ibimenyetso bihamya agahato avuga ko yashyizweho kugira ngo yemere ibyo atakoze; naho kuvuga ko hatagaragajwe uruhare rwe ku giti cye, bikaba nabyo nta gaciro byahabwa kuko ukwishyira hamwe ku mutwe w’abagizi ba nabi, kabone n’aho icyo wari ugamije cyaba kitaragezweho ubwabyo ari icyaha, ko rero kuba yaremeye kuwinjiramo, akemera gusa ko yibye bitamuvanaho ibindi byaha wakoze. Bukomeza buvuga ko uretse n’ibyo abo baregwa hamwe nka Nshimiyimana Safari na Ndagijimana Alexis bamushinja ko bari kumwe muri iryo tsinda ryari ryariyise ‘’imirabyo’’, n’ubwo atemera ubuhamya bwa Nshimiyimana Safari avuga ko bafitanye amakimbirane, ko
3 Reba urubanza no RPAA 0005/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 9/12/2016 haburana Ubushinjacyaha na SIBORUREMA Emmanuel bakunze kwita mutuye.
## Page 9
ndetse ubu muri uru Rukiko amushinjura, ariko ibyo bikaba atari impamvu yatesha agaciro ubuhamya bwe bumushinja kuko Urukiko rwonyine arirwo rusuzuma uko kwisubiraho kwe, ko rero nta makosa Urukiko rwakoze rumuhamya ibyaha rushingiye kuri ibyo bimenyetso byose byagaragajwe. [28] Nkurikiyimana Rushigajiki na Me Rubayiza Kabasha Joseph, umwunganira, bavuga ko Urukiko Rukuru rwamuhamije ibyaha atagizemo uruhare, nyamara Nshimiyimana Safari, Dusengimana Bikoco Sixbert, Nyabyenda Vincent, Ndagijimana Alexis na Hakizimana Emmanuel baregwa hamwe bariyemereye ko aribo babikoze, kandi bakaba batarigeze bamushinja ko bafatanyije kubikora, ko ndetse ibyo yemereye mu Bugenzacyaha yabitewe n’uko yakubiswe, akaba asaba kugirwa umwere. [29] Ubushinjacyaha buvuga ko ntacyo Nkurikiyimana Rushigajiki anenga urubanza ajuririra uretse kuvuga gusa ko abo baregwa hamwe bemeye ibyaha batamushinja ko babifatanyije kandi nyamara ataribyo, kuko nawe ubwe abazwa mu Bugenzacyaha yiyemereye ibyaha asobanura neza uko bafatanyije kubikora, agaragaza uko bari barigabanyijemo ibice bibiri bikora ibikorwa bitandukanye birimo gukubita, kwiba no kwica abantu nk’uko na bamwe mu bakorewe ibyaha babivuga, ko rero ibyo avuga ko yemejwe icyaha ni uko yakubiswe, nta kimenyetso abitangira kuko atigeze abiregera. [30] Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo na Me Uwimabera Béata, umwunganira, banenga Urukiko Rukuru kuba mu kumuhamya ibyaha rwarashingiye ku bimenyetso bishidikanywaho, bigizwe n’imvugo zabo baregwa hamwe bamushinja nk’iza Nshimiyimana Safari n’iza Ndagijimana Alexis, nyamara ataziranye nabo, ndetse atarigeze aba mu mutwe bashinze w’abagizi ba nabi, byongeye imvugo zabo zikaba zivuguruzanya, ndetse na Ntawumenyumunsi urega akaba atamushinja kuko yavuze ko abamuhohoteye atabazi, n’Urukiko rukaba rutaragaragaje uruhare rwe ku giti cye yaba yaragize mu gukora ibyaha yahamijwe, ko rero ibyo abo batangabuhamya bamushinja ari akagambane bamukoreye, gaturuka ku kuba umugore we yarabareze, ndetse nawe ubwe akaba yarabatanzeho amakuru k’Umukuru w’Umudugudu kubera ibikorwa byabo. Yongeyeho ko yemera ko yibaga ku manywa akoze mu mifuka y’abantu, ko ariko ntabyo yigeze akorana nabo baregwa hamwe, bakaba basaba ko yagirwa umwere. [31] Ubushinjacyaha buvuga ko ibivugwa na Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo anenga imvugo z’abo baregwa hamwe bamushinja, kubera ko bataziranye, nta gaciro byahabwa kuko bo bamuzi neza kandi bahuriza ku kuba ariwe ukuriye umutwe wabo w’abagizi ba nabi, ndetse mu ntangiriro yavugaga ko bose atabazi, nyuma yemera ko azimo Ndayisenga Ramadhan avuga ko atamushinja, ko rero kuvuga ko abo bamushinja bavuguruzanya, nta bisobanuro abitangira uretse kubivuga gusa, byongeye kandi ntacyo avuga ku bandi batangabuhamya bataregwa hamwe nawe, baturanye kandi nabo bamushinja, ko uretse kuba akomeje guhakana ibyaha gusa nta makosa agaragaza Urukiko rwakoze rumuhamya ibyaha n’uko yumva yakosorwa. [32] Baragahoranye Alphonse avuga ko yahamijwe ibyaha atagizemo uruhare, nyamara Nshimiyimana Safari, Dusengimana Sixbert, Nyabyenda Vincent, Ndagijimana Alexis na Hakizimana Emmanuel baregwa hamwe bariyemereye ko aribo babikoze, kandi bakaba batarigeze bamushinja ko bafatanyije kubikora, uretse Sekimonyo Athanase nawe uregwa wamushinjije kubera amakimbirane bafitanye ashingiye ku kuba yaramutanzeho amakuru y’uko ko yaguze ibyibano. [33] Me Mbituyimana Jean de Dieu, wunganira Baragahorane Alphonse, avuga ko mu gace ka 34 n’aka 35 tw’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwahamije ibyaha abaregwa rushingiye ku mvugo za Nshimiyimana Safari n’iza Ndagijimana Alexis, aho bagaragaje urutonde rwabakoraga ibyaha, nyamara muri urwo rutonde hataravuzwemo izina rya Baragahoranye Alphonse, ariko rurarenga rumuhamya icyo cyaha, asaba ko yagirwa umwere, hashingiwe kuri izo mvugo zitamushinja. [34] Ubushinjacyaha buvuga ko ibivugwa na Baragahoranye Alphonse n’umwunganira by’uko mu rutonde rwavuzwe rw’abagize umutwe w’abagizi ba nabi atarimo, nta gaciro byahabwa kuko mu ibazwa rya Nshimiyimana Safari n’irya Sekimonyo Athanase bamushinje.
## Page 10
[35] Bihoyiki Vincent na Me Ruzindana Ignace, umwunganira, bavuga ko Urukiko Rukuru rwamuhamije ibyaha atagizemo uruhare, nyamara uretse imvugo za Nshimiyimana Safari zo nyine zashingiweho ahamwa n’ibyaha, abandi baregwa hamwe kandi biyemerera ko babikoze nka Dusengimana Sixbert, Nyabyenda Vincent, Ndagijimana Alexis na Hakizimana Emmanuel batamushinja ko bafatanyije kubikora, ko rero Urukiko rutagombaga guha agaciro imvugo z’umuntu umwe zitanashyigikiwe n’ibindi bimenyetso, rutitaye ku z’abandi batangabuhamya, ko icyo yemera ari uko yacaga inzugi akiba ibiri mu nzu, ariko ko ntawe yakubise cyangwa ngo amwice, ndetse ko kuba yarigeze gufungirwa ubujura bitaba ikimenyetso muri uru rubanza kuko yamaze kubihanirwa, atakongera kubufungirwa. [36] Ubushinjacyaha buvuga ko imiburanire ya Bihoyiki Vincent n’umwunganizi we ivuguruzanya kuko uregwa avuga ko mubo baregwa hamwe biyemerera ko aribo bakoze ibyaha ntawe umushinja, n’ubwo atari ko bimeze, umwunganizi we akanenga Urukiko Rukuru kuba rutaragombaga gushingira ku mvugo z’umuntu umwe Nshimiyimana Safari umushinja, nyamara Urukiko rutita ku mubare w’abatangabuhamya, ahubwo icyangombwa ari ubumenyi afite ku kiburanwa, ko ariko uretse n’ibyo hari ibyo Bihoyiki Vincent nawe yiyemereye mu Rukiko Rwisumbuye. [37] Iradukunda Emmanuel na Me Ndayisenga Maurice, umwunganira, bavuga ko yahamijwe ibyaha atagizemo uruhare kuko biba, yari k’Umukuru w’Umudugudu witwa Mukeshimana Chantal aho akora akazi ko kumuragirira inka, kandi ko atigeze avuga ko yaba yaramubuze ku kazi, ko uretse kuba yarafatiwe kwa muramu we Hakizimana Emmanuel yagiye kumusura, nta mutwe w’abagizi ba nabi yigeze ajyamo, kandi n’abakoze ibyaha babyemera hakaba ntawe umushinja, ko ahubwo aribo bakagombye kubazwa uburyo babikoze kuko icyaha ari gatozi, naho kuba hari babiri muribo Nshimiyimana Safari na Ndagijimana Alexis bamushinja bikaba bitaragombaga guhabwa agaciro kuko bivuguruza, ko kandi Urukiko rutagombaga guha agaciro ibyo nawe ubwe yemeye mu ibazwa rye kuko yabitewe no gutinya gukubitwa, agasaba ariko ko uru Rukiko rubonye ko akwiye guhamwa n’ibyaha, yahanishwa igihano gitoya kuko icyo Urukiko rwabanje rwamuhanishije ari kinini. [38] Ubushinjacyaha buvuga ko ibivugwa na Iradukunda Emmanuel ko abo baregwa hamwe bemera ibyaha batamushinja atari ukuri, ko uretse n’ibyo nawe ubwe abazwa hari ibyo yiyemereye bijyanye n’ubujura bw’ibirayi yakoze, ko rero nta makosa agaragaza Urukiko Rukuru rwaba rwarakoze rumuhamya ibyaha n’uburyo yakosorwa. [39] Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe na Me Habimana Bonaventure, umwunganira, bavuga ko yahamijwe ibyaha atagizemo uruhare, rumufatira hamwe n’igikundi cy’ababikoze, aho gusuzuma mu buryo bwimbitse ibimenyetso yatanze bimushinjura n’imvugo ze, ko kandi ubuhamya bumushinja bwa Nshimiyimana Safari na Ndagijimana Alexis bushidikanywaho kubera ko basanzwe bafitanye amakimbirane. Bavuze kandi ko imiburanire y’uko ibyaha byakozwe afunzwe bayiretse kuko basanze byarabaye yarafunguwe. [40] Ubushinjacyaha buvuga ko ibivugwa na Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe by’uko yahamijwe ibyaha atagizemo uruhare, nta shingiro bifite kuko Nshimiyimana Safari, Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko na Iradukunda Emmanuel bamushinja kuba barafatanyije gukora ibyaha, ndetse akaba ariwe wagendaga akubita anica abantu, ko kandi kuva mu ntangiriro akunda kwivuguruza mu miburanire ye kuko hari ubwo avuga ko ibyaha byakozwe afunzwe, adahari, ubundi akavuga ko byakozwe yarafunguwe ari atabona kuko yavuye muri gereza yarahumye, ko rero uretse kutanyurwa n’imikirize y’urubanza, nta makossa agaragaza Urukiko Rukuru rwakoze rumuhamya ibyaha n’uburyo yakosorwa. UKO URUKIKO RUBIBONA [41] Impaka zishingiye ku kumenya niba Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo, Baragahoranye Alphonse, Bihoyiki Vincent bakunze
## Page 11
kwita Mununi, Iradukunda Emmanuel na Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe barahamijwe ibyaha hashingiwe ku bimenyetso bishidikanywaho by’imvugo z’abatangabuhamya baregwa hamwe bababeshyera kuko bafite icyo bapfa, ku mvugo za bamwe mu baregwa bemereye ibyaha mu iperereza kubera agahato kandi barageze mu Rukiko bakabihakana. [42] Mu rubanza RPAA0117/07/CS4 rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga, hemejwe ko n’ubwo abatangabuhamya babajijwe baba bafite icyo bapfa n’abaregwa, ibyo bitafatwa nk’umuziro kuri bo utuma batabazwa, ko icy’ingenzi ari uko imvugo yabo itapfa kwemerwa cyangwa ngo ihakanwe itabanje gusuzumwa n’Urukiko. [43] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA00371/2020/CA rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 15/12/2022, Urukiko nirwo rupima ko imikirize y’abatangabuhamya ihuye n’ikiburanwa, ifite ingingo zikiranuye kandi ikaba ikwiye kwemerwa cyangwa guhakanwa, rukita cyane cyane ku bumenyi bwabo bw’ibyabaye, no ku buryo babivuga uko byagenze nta cyo bihimbira5. [44] Nk’uko byemejwe kandi mu rubanza RPAA/Gén 00002/2018/CA6 rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/7/2023, rusuzuma ikibazo cyo kumenya icyizere imvugo z’abatangabuhamya zifitiwe ku buryo zashingirwaho nk’ikimenyetso gifatika mu rubanza, ihame ku birebana n’ubuhamya ni uko umutangabuhamya avuga mu Rukiko ibyo yiboneye cyangwa ibyo yumvise mu buryo butaziguye, ko Urukiko rwonyine rusuzuma mu bushishozi icyizere cyangwa ireme bukwiye guhabwa; uwo murongo ukaba wakurikijwe mu rubanza RPAA00050/2024/CA7, urubanza RPAA00386/2021/CA8, unagarukwaho mu rubanza RPAA/Gén 00001/2022/CA9. [45] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPA/Gén. 00001/2022/CA rwaciwe ku wa 14/2/2025, uwajuriye ntashobora kugaruka (gusubiramo) gusa ku ngingo ze yaburanishije ku rwego rwa mbere, kandi zitarahawe ishingiro, atagaragaza amakosa Urukiko rwabanje rwaba rwarakoze ruzitesha agaciro n’uko ayo makosa agomba gukosorwa. [46] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPA0010/06/CS-RPA0011/06/CS-RPA0012/06/06/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/7/2008, haburana Ubushinjacyaha na Sgt. Ntaganira Eugène na bagenzi be, kuba uregwa yagera imbere y’Urukiko agahindura imvugo, agahakana icyaha yari yaremeye mu nzego z’iperereza, bitavuze ko ibyo avugira mu Rukiko agihakana ari byo bigomba kwemerwa, ko ahubwo Umucamanza afite ubushobozi bwo gushishoza no gusesengura akoresheje umutimanama we, agaciro aha iryo hinduramvugo, wongera gushingirwaho mu manza zitandukanye zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire, uruheruka akaba ari urubanza RPAA00319/2022/CA rwo ku wa 17/11/2023, haburana Ubushinjacyaha na Nsanzamahoro Dominique. [47] Mu rubanza RPA/GEN00001/2022/CA rwaciwe ku wa 14/2/2025, hemejwe ko Urukiko rushobora mu bushishozi bwarwo kwemeza ko ubuhamya bwatanzwe n’umutangabuhamya mu rwego rw’iperereza
4 Reba urubanza no RPAA 0117/07/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/9/2010, haburana Ubushinjacyaha na Sgt. BIZIYAREMYE Jean Baptiste na Cpl. NGABONZIZA Faustin. Urukiko rw’Ikirenga rwabyemeje rusesengura ingingo ya 71 y’Itegeko nº 15/2004 ryo ku wa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo. 5 Urukiko rw’Ubujurire rwabyemeje rugaragaza ibyo byumvikana hasuzumwe ibivugwa mu ngingo ya 65 y’Itegeko n° 15/2004 ryo ku wa 12/6/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo. 6 Reba urubanza no RPAA/Gén. 00002/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/7/2023, haburana Ubushinjacyaha na TWAHIRWA François. 7 Reba urubanza RPAA 00050/2024/CA rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 26/4/2024, haburana Ubushinjacyaha na SHEMA Ernest 8 Reba urubanza RPAA 00386/2021/CA, rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 3/7/2024, haburana Ubushinjacyaha na Kayinamura Télésphore alias Maso na RYABONYENDE Cyriaque 9 Reba urubanza no RPAA/Gén 00002/2018/CA rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 14/2/2025, haburana Ubushinjacyaha na MUGIMBA Jean Baptiste.
## Page 12
bwizewe kuruta ubwatanzwe mu Rukiko, cyangwa rukemeza ko ubwatanzwe mu Rukiko aribwo bwizewe kuruta ubwantanzwe mu rwego rw’iperereza10. [48] Mu rubanza RPA/GEN00001/2022/CA11 narwo rwabishingiye ku manza zaciwe n’Inkiko mpuzamahanga12, hemejwe na none ko Urukiko rushobora gushingira ku mvugo z’umutangabuhamya umwe mu kwemeza ko uwakurikiranyweho icyaha afite uruhare ku byo aregwa mu gihe rusanga bufite ireme kandi uwabutanze yakwizerwa. [49] Nk’uko bigaragara mu gace ka mirongo itatu na kane (34) n’aka mirongo itatu na gatanu (35) tw’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwasobanuye ko abaregwa bahamijwe ibyaha hashingiwe ku kuba ubwabo bagenda bashinjanya, ko Nshimiyimana Safari yabajijwe mu Bugenzacyaha yemera ibikorwa bakoraga byo kwitwikira ijoro bakiba, bagakubita abantu bakanabica, asobanura mu buryo burambuye uko we n’itsinda rigizwe na Gasongo Shumbusho bakunze kwita Maître, Nshimiyimana Safari, Nyabyenda Emmanuel Bakunze kwita Secoko, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Dusengimana Sixbert bakunze kwita Bikoco, Ndagijimana Alexis bakunze kwita Nsekamababaye, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi, Ndayisenga Ramadhan, Mpatswenumugabo Marc, Nkurikiyimana Rushigajiki bakunze kwita Mahangari na Iradukunda Emmanuel babanzaga gupanga gahunda y’aho bajya kwiba, bagerayo batabarwanya bagatwara ibintu byabo, bitaba ibyo bakabakubita, byaba na ngombwa bagasiga babishe kuko babaga bababonye, ko ariko ibyo gukubita no kwica abantu babikoraga iyo babaga bajyanye na Shumbusho Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo kuko we adakunda induru z’abaturage no kuba bamumenya, kandi ko ariwe ukuriye itsinda ryabo, naho igihe babaga batari kumwe nawe bakaba baribaga gusa bakigendera. [50] Urukiko Rukuru rwagaragaje kandi ko Nshimiyimana Safari yasobanuye ko ku wa 17/6/2020, bose bari kumwe nta n’umwe wari wasigaye, bishe umuntu, Shumbusho Nibategejo bakunze kwita Maître Gasongo abaha amabwiriza yo gukubita abantu bose bahura, maze Ndagijimana Alexis wari imbere yegera umuturage amukubita inkoni ku ijosi, agwa iruhande rwe (rwa Nshimiyimana Safari) nawe amukubita igikoni mu mavi, bahita bamusaka bamukura mu mufuka Frw 21.000 n’agatoroshi, Shumbusho Nibategejo bakunze kwita Maître Gasongo agenda amukubitira hasi aho yari arayamye, ariko n’abandi bose buri wese agakubita aho abonye kugira ngo apfe, atazabavuga, abantu barahurura, uwari ubari imbere bose bamuhuriraho baramukubita ahita apfa, abandi barabakubita bariruka. [51] Urwo Rukiko rwasobanuye kandi ko imvugo za Nshimiyimana Safari zishimangirwa n’iza Ndagijimana Alexis wemeje ko uwo mutwe w’abagizi ba nabi bari barashinze ugizwe na Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe, Nshimiyimana Safari, Secoko, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Dusengimana Sixbert bakunze kwita Bikoco, Shumbusho Nibategejo bakunze kwita Gasongo, Ndayisenga Ramadhan, Iradukunda Emmanuel na Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi bawise Imirabyo, ku giti cye akaba yarakubise umusaza inkoni ku gikanu, yitura hasi, bamusatse bamusangana ibinini gusa yari avuye kugura, Muzehe ashatse kumwica aramubuza, bageze imbere bahura n’abakobwa 2 barabafata, Dusenge ahita abambura telefone ntoya ya Itel, bariruka bavuza induru, bageze imbere bahura n’umugabo wari uje gutabara, Mpatswenumugabo Marc abona aramuzi ahita amukubita impiri mu mutwe yitura hasi, Gatiritiri amukubita inkoni mu bitugu baramureka baragenda, bageze mu kayira kari hafi y’icyayi bahasanga abasore 2, Safari akubita umwe igiti mu mutwe aramukomeretsa, yitura hasi, ahita amwambura telefone, uwo bari kumwe yiruka avuza induru, barakomeza bahura n’abantu 3 bafite amagare bahetseho imbaho barabakubita babambura telefone, umwe muri bo baramukomeretsa cyane, Safari, Gatiritiri, Dusenge na Secoko
10Reba agace ka 129 k’urwo rubanza. 11 Reba urubanza RPA/GEN 00001/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/2/2025, haburana Ubushinjacyaha na MUGIMBA Jean -Baptiste. 12 “La Chambre peut statuer sur la foi d’un témoignage unique, dès lors qu’à son avis, ce témoignage est pertinent et crédible”, affaire n° ICTR-96-13-T, Le Procureur contre Alfred Musema du 27 janvier 2000, par. 43. Voir aussi arrêt IT-04-84-A. Haradinaj et al, par. 219 : “La Chambre d’appel rappelle qu’une chambre de première instance peut se fonder sur la déposition d’un seul témoin pour formuler ses constatations. La déposition d’un seul témoin même sur un fait essentiel peut être versée au dossier sans avoir à être corroborée” et Arrêt Tadić, par. 65.
## Page 13
bamwegeka ku mukingo, barakomeza bahura n’umusaza, Safari amukubita igiti mu mutwe, Secoko amukubita imihoro mu mutwe ahita apfa, baramusaka bamukuramo amafaranga, barangije baramuterura bamujugunya mu mazi. Rwanzura rero ko bahamwa n’ibyaha baregwa, rubahanisha igihano cy’igifungo cya burundu. [52] Nk’uko bigaragara mu gace ka mirongo itatu na gatandatu (36) k’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwasobanuye ko Iradukunda Emmanuel, Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rusigajiki, Shumbusho Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi, Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe na Baragahoranye Alphonse baremye umutwe w’abagizi ba nabi bakajya biba, bakanica, ko kuba ibyaha bakoze babikoranye ubugome bikabije, igihano cya burundu buri wese yahanishijwe kigumyeho. [53] Nk’uko bigaragara mu nyandikomvugo zabo z’ibazwa mu Bugenzacyaha, Ndagijimana Alexis (ku wa 25/6/2020) na Nshimiyimana Safari (ku wa 28/6/2020), bombi barondoye urutonde rw’abantu cumi n’umwe (11) nk’uko Urukiko Rukuru rwabagarutseho mu bika bibanziriza iki byagaragajwe haruguru, bemeza ko babanaga mu itsinda ry’umutwe w’abagizi ba nabi mu bihe bitandukanye ryakoraga ibikorwa by’ubujura, gukubita no kwica, bakabikora mu buryo urwo Rukiko rwasobanuye rubihereye kuri izo mvugo zabo. [54] Ku wa 22/6/2020, habajijwe Sekimonyo Athanase waregwaga kuba ariwe waguraga ibyibwe, mu mvugo ye agaragaza ko Baragahoranye Alphonse yakoranaga n’abaregwa barondowe, ndetse ko ariwe wabahamagaraga abamenyesha aho abayobozi bageze baza kubafata. [55] Baragahoranye Alphonse yabajijwe ku wa 26/6/2020 ahakana ibyaha byose aregwa, kandi avuga ko atariwe waburiraga abo baregwa hamwe, ko ahubwo umusore bari kumwe ariwe wabahamagaraga ababwira aho abapolisi bageze. [56] Ndayisenga Ramadhan we abajijwe yavuze ko ku wa 17/6/2020 bica umuntu, atari yajyanye nabo, ko aho yigeze kujyana nabo ari aho bagiye kwiba imyenda. [57] Ku wa 22/6/2020, Nkurikiyimana Rushigajiki yabajijwe mu Bugenzacyaha avuga ko Secoko, Muzehe, Safari, Gatiritiri, Ndayisenga, Gasongo na Munini bamusanze aho yanywaga ikigage bamusaba kujyana nabo bakamuha umuzigo akabatwaza, bageze ku kiraro bahura n’abagabo 2 babakubita ibikoni, maze we, Bikoco na Iradukunda Emmanuel bariruka basubira mu rugo. Yavuze kandi ko bagenda bitwaje ibikoni babajijishije mu biti by’inturusu, uretse Muzehe we wari witwaje umuhoro, bakigabanyamo ibice bibiri, igice yarimo kikaba aricyo cyambuye abakobwa babiri telephone, ikindi kirimo ba Gasongo kica abagabo 2, ubundi bahurira mu kibuga aho bakunda kwicara, bagabana ibyibwe birimo amatelefone. [58] Mpatswenumugabo Marc abazwa mu Bugenzacyaha yahakanye ibyaha aregwa, avuga ko icyo azi gusa ari uko ku wa 17/6/2020 mu gitondo nka 5h00 bishyira ku wa 18/6/2020, Ndagijimana yaje kumutira umupira w’imbeho arawumwima, amwemerera 2.000Frw abona kuwumuha. ko Munyaneza Félicien wishwe amuzi, ariko ko kuva yafungurwa mu kwa 5/2020 ataramubona, ko igitero cyagiye kumwiba atari kumwe nacyo, ko ariko abo azi bakigiyemo ari Shumbusho bakunze kwita Gasongo cyangwa Maître, Nshimiyimana Safari, Ndagijimana, Nyabyenda Emmanuel bakunze kwita Secoko, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri na Dusengimana Sixbert bakunze kwita Bikoco, ko impamvu akeka ko aribo ari uko kuva byaba bahise babura bajya mu bihuru, batakiba mu ngo, ko impamvu Hakizimana, Nyabyenda na Dusengimana nawe bamushinja ari uko yabatanzeho amakuru kwa mudugudu. [59] Ku wa 21/6/2020, Bihoyiki Vincent yababajijwe mu Bugenzacyaha, ahakana ibyaha aregwa, avuga ko abo baregwa hamwe bamushinja bamubeshyera, ko ikipe yitwa ‘’Imirabyo’’ atayizi kandi ko mu ijoro ryo ku wa 17/6/2020 yari mu rugo, ko yigeze gufungwa mu kwezi kwa 3/2020 ari kumwe na Secoko bibye matelas mu nzu y’umuntu.
## Page 14
[60] Ku wa 21/6/2020, Iradukunda Emmanuel yabajijwe mu Bugenzacyaha avuga ko yemera bimwe mu byaha aregwa, asobanura ko yaje aje gusura Hakizimana Emmanuel, ahamaze ibyumweru 2 haza abitwa Gasongo, Ndagije, Safari, Mpatswenumugabo, Ndayisenga Ramadhan, Bihoyiki Vincent, basanga ari kumwe na Hakizimana Emmanuel, Dusenge Sixbert na Nyabyenda barababwira ngo bagende babereke amasaka babatwaza, ko Muzehe, Bihoyiki, Gasongo, Safari, Ndayisenga na Ndagije bitwaje imihoro n’inkoni, baragenda bageze mu nzira bahura n’umusaza wari utashye, Mpatswenumugabo na Gasongo bamukubita inshyi n’inkoni yitura hasi, baramusaka bamukuramo ibinini, baragenda bageze imbere bahura n’abakobwa 2, Mpatswenumugabo na Gasongo babambura telefone ubundi bagenda babakubita, we na Dusenge na Hakiza na Nyabyenda bahita biruka basubira mu rugo. Avuga kandi ko ikipe y’Imirabyo igizwe na Gasongo, Muzehe, Bihoyiki, Ndagije, Safari na Ndayisenga. [61] Ku wa 4/10/2020, Shumbusho Nibategejo bakunze kwita Maître yabajijwe mu Bugenzacyaha, amenyeshwa ko aregwa kuba yarashinze umutwe w’abagizi ba nabi witwa Imirabyo, awushakira abawujyamo aribo Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi, Dusengimana Bikoco Sixbert, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Iradukunda Emmanuel, Mpatswenumugabo Marc Muzehe, Ndagijimana Alexis, Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Nshimiyimana Safari, Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko, Sekimonyo Athanase na Shumbusho Nibategejo Emmanuel, bakajya bajya kwiba bakubita abantu, banabica, asubiza ko ibyo byaha byose abyemera kandi abisabira imbabazi, ko impamvu abyemera ari uko aziranye nabo bagenzi be bose, biriranwa kandi bakaba bamushinja ko ibyo bikorwa byose byo kwica abantu abandi bakabiba, babifatanyije. Avuga ariko ko n’ubwo bajyanaga kwiba ariko atariwe wabatoje, ko bose babaga iwabo we akaba hari aho yari acumbitse, bakaba ariho bamusanga igihe babaga bagiye kwiba ; ko umunsi batera Ntawumenyumunsi Emmanuel bakamwiba, we yari yasigaye yarwaye. Avuga kandi ko aho bigeze kujyana bahibye téléviseur 1 na amplificateur 1, Nshimiyimana Safari ajya kubigurisha, kuko ariwe wari usanzwe ubitwara akagurisha nyuma bakagabana amafaranga. Anavuga ko umunsi bica abantu 2, nabwo atari kumwe nabo yari yagiye i Huye, ko ariko bishwe na Safari ; ko igihe babaga bagenda bajya kwiba bakubitaga umuntu wese bahuye bakamusiga yenda gupfa, kuko babaga bitwaje inkoni, maze bakamwambura, ko ariko amaze kubona ko ibyo bakora birimo ubugome bw’indengakamere yabavuyemo arigendera. [62] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga imiburanire ya Ndayisenga Ramadhan na Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe ishingiye ku kunenga Urukiko kuba rwarabahamije ibyaha rushingiye ku mvugo z’abo baregwa hamwe basanzwe bafitanye amakimbirane, nta shingiro ifite kuko uretse no kuba ari ubwa mbere bazamuye icyo kibazo baburana mu bujurire bwa kabiri, badasobanura ayo makimbirane uko ateye n’ibimenyetso biyagaragaza, ndetse niyo yaba ahari, birebewe hamwe n’umurongo wagaragajwe haruguru, akaba ataba impamvu itesha agaciro imvugo z’abagize ibyo babashinja kandi babizi neza. Rurasanga rero kuba Urukiko Rukuru rwarashingiye ku mvugo za Nshimiyimana Safari n’iza Ndagijimana Alexis baregwa hamwe nabo babashinje ko bari hamwe mu mutwe w’abagizi ba nabi bakoreragamo ibikorwa by’ibyaha bitandukanye nk’uko babihamijwe, nta makosa rwakoze kuko mu bushishozi bwarwo rwasanze zikwiye kwizerwa, bivuze ko ubujurire bwabo kuri iyi ngingo nta shingiro bufite. [63] Ku birebana n’ibivugwa na Baragahoranye Alphonse ko Urukiko Rukuru rwamuhamije ibyaha rushingiye ku mvugo za Nshimiyimana Safari n’iza Ndagijimana Alexis, nyamara batamushinja, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga n’ubwo koko mu mvugo zabo batamushinje, bidatuma urubanza rujuririrwa ruteshwa agaciro ku cyemezo rwamufatiye, kuko nk’uko byemejwe mu rubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe ku rwego rwa mbere, n’ubwo Urukiko Rukuru rutabigarutseho mu bujurire, yahamijwe ibyaha aregwa hashingiwe ku mvugo za Sekimonyo Athanase baregwa hamwe bashinjanya, uyu akaba yaravuze ko yakoranaga n’abandi, kandi ariwe wabamenyeshaga aho abayobozi bageze kugira ngo badafatwa. Rurasanga kandi ibyo yavuze ko Sekimonyo Athanase amurega amubeshyera kubera amakimbirane bafitanye ashingiye ku kuba yaramutanzeho amakuru y’uko yaguze ibyibano, bitahabwa agaciro kuko uretse kuba ari ubwa mbere abizamuye, atabitangira ibimenyetso bibishimangira, ko rero ubujurire bwe nta shingiro bufite.
## Page 15
[64] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibivugwa na Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe, Iradukunda Emmanuel na Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo ko Urukiko Rukuru rwabahamije ibyaha rushingiye ku mvugo za Nshimiyimana Safari n’iza Ndagijimana Alexis zivuguruzanya nta shingiro bifite kuko batagaragaza ukuri kubyo bemeza, ni ukuvuga batagaragaza aho imvugo zabo zivuguruzanya ku buryo zitizewe. [65] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibivugwa na Iradukunda Emmanuel, Baragahoranye Alphonse, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Munini na Nkurikiyimana Rushigajiki ko batagombaga guhamwa n’ibyaha baregwa kuko hari abo baregwa hamwe babyemeye, cyane cyane Ndagijimana Alexis na Nshimiyimana Safari, bemeje muri uru Rukiko ko bababesheye kubera gukubitwa, bitahabwa agaciro kubera ko abo babyemeza ubu nta bimenyetso babitangira. [66] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi imiburanire ya Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki na Iradukunda Emmanuel, y’uko Urukiko Rukuru rutagombaga kubahamya ibyaha rushingiye ku kuba hari ibyo bemeye babazwa mu nzego z’iperereza kandi byaratewe n’uko bakubiswe, ndetse bakaba barageze mu Rukiko bakabihakana, uretse no kuba nta bimenyetso bagaragaza bihamya iyi miburanire yabo bazanye bwa mbere kuri uru rwego rw’ubujurire bwa kabiri, birebewe hamwe n’umurongo wagaragajwe haruguru, kuba abaregwa bagera mu Rukiko bagahakana ibyo bemeye mu iperereza ntibitesha agaciro imvugo zabo, mu gihe Urukiko mu kuzisesengura rubona mu bushishozi bwarwo ko zikwiye gushingirwaho nk’ikimenyetso kibahamya ibyaha kuko zigaragaza ukuri, bityo ubujurire bwabo kuri iyi ngingo nta shingiro bufite. [67] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga imiburanire ya Bihoyiki Vincent unenga Urukiko kuba rutaragombaga gushingira ku mvugo z’umutangabuhamya umwe Nshimiyimana Safari wamushinje kuba bari kumwe mu mutwe w’abagizi ba nabi, uretse no kuba rutarashingiye kuri izo mvugo gusa, kuko na Ndagijimana Alexis yamushinje kuba ku rutonde rw’abo bari kumwe muri uwo mutwe, harebwe umurongo watanzwe n’uru Rukiko, niyo biza kuba byo koko hagashingirwa ku mvugo z’umuntu umwe umushinja ntibyaba ikosa mu gihe atabashije kurugaragariza ibimenyetso bye bivuguruza ibyo yashinjwe, kandi mu by’ukuri nta cyabuza Urukiko gushingira ku mvugo z’umuntu umwe ngo ruhamye uregwa icyaha mu gihe rusanga ko zizewe, bityo iyi mpamvu ye y’ubujurire nta shingiro ifite. [68] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ku bijyanye n’imiburanire ya Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo, inenga Urukiko kuba rwaramuhamije ibyaha rwemeza ko ariwe wari ukuriye umutwe w’abagizi ba nabi kandi ataziranye n’abandi bawurimo, nta shingiro ifite, kuko ku ikubitiro Nshimiyimana Safari na Ndagijimana Alexis bamuvuze mubo bari hamwe muri uwo mutwe nk’uko Urukiko Rukuru rwabigaragaje, uretse n’ibyo ariko nawe agaragaza kwivuguruza kuko mbere bose yavugaga ko atabazi, nyuma avuga ko uwo azi ari Ndayisenga Ramadhan, nyuma kandi avuga ko abo bamurega bamubeshyera kuko yajyaga ababuza kwiba ababwira ko nta mushinga ubirimo ko ndetse bamuhora ko we n’umugore we babatanzeho amakuru yabaye intandaro yo gufatwa kwabo bagafungwa, naho igihe yabazwaga mu Bugenzacyaha asobanura neza ko abo baregwa hamwe bose abazi kandi ko bikorwa byose by’ubugizi bwa nabi baregwa babikoze bafatanyije, aza kubavamo nyuma; ibyo byose rero bikaba bigaragaza ko ibyo aburanisha by’uko atabazi nta shingiro bifite, ndetse n’ibikorwa bamushinja akaba nta kindi afite kibivuguruza, ahubwo ubwe imbere y’uru Rukiko yivugiye ko asanzwe akora ubujura bwo gukora mu mifuka y’abantu n’ubwo ahakana ko atabukoreraga muri uwo mutwe, bityo rero kuba atagaragaza ibimenyetso bikomeye bivuguruza ibyashingiweho ahamwa n’ibyaha ubujurire bwe nta shingiro bufite. [69] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi imiburanire abaregwa bose baburanye bahakana ibyaha bahuriyeho, inenga Urukiko Rukuru kuba rutaragaragaje uruhare rwa buri umwe mu bikorwa bigize ibyaha bahamijwe, ko rutagombaga kubafatira hamwe nta shingiro ifite kuko nk’uko byagaragajwe haruguru, bahamijwe icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi, icy’ubujura bukoreshejwe kiboko, icyo gukubita cyangwa gukomeretsa ku bushake n’icy’ubwicanyi, rushingiye ku mvugo za Nshimiyimana Safari na
## Page 16
Ndagijimana Alexis, urwo Rukiko rukaba rwagaragaje ko baremye umutwe w’abagizi ba nabi bagamije kugirira nabi abantu n’ibyabo, bakora ubujura, bakubita banakomeretsa abandi, ndetse banabica. [70] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga n’ubwo Urukiko Rukuru rutavuze mu buryo butaziguye uruhare rwa buri muntu ku giti cye, bigaragara nta gushidikanya ko urwo Rukiko rwasanze ko bose ku bushake bwabo bafatanyije kurema umutwe wa bagizi ba nabi. Rurasanga kandi hashingiwe ku bisobanuro byatanzwe na Nshimiyimana Safari na Ndagijimana Alexis Urukiko rwahaye agaciro, urwo Rukiko rwarasanze ko abaregwa bose bakoze ibindi byaha bahamijwe mu rwego rwo gushyira mu bikorwa umugambi bari bafite wo kugirira nabi abandi n’ibyabo, cyane cyane kuko ku wa 17/6/2020, bose bagiye kwiba, bakubita abantu, barabakomeretsa, ndetse banica umuntu13. [71] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ku birebana na Baragahoranye Alphonse, n’ubwo Urukiko Rukuru rutagaragaje mu buryo butaziguye uruhare rwe mu byaha yahamijwe aregwa, nta kosa rwakoze kuko ku byerekeye ibyaha byakozwe n’abantu baremye umutwe wa bagizi ba nabi bagamije kugirira nabi abantu n’ibyabo, bidasaba ko abantu bose bagize uwo mutwe bashyira mu bikorwa ibyo bumvikanye, ni ukuvuga ko atari ngombwa ko bose bakora ibyo byaha bemeranyije gukora, kuko kuba uri muri uwo mutwe bihagije kugira ngo ukurikiranywe, ndetse uhamwe n’ibyo byaha nk’umufatanyacyaha cyangwa icyitso14, bityo kuba Baragahoranye Alphonse yari afite uruhare rwo kumenyesha abandi aho abayobozi bageze kugira ngo badafatwa, akaba ari icyitso cyabo. [72] Hashingiwe ku byasobanuwe haruguru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga iyi mpamvu yabo y’ubujurire, nta shingiro ifite. [73] Kubera impamvu zose zigaragajwe haruguru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ubujurire bwa Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Gasongo, Baragahoranye Alphonse, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Munini, Iradukunda Emmanuel na Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe bunenga Urukiko Rukuru kuba rwarabahamije ibyaha nta bimenyetso bibibahamya bihari, nta shingiro bufite. Kumenya niba Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Ndagijimana Alexis, Nshimiyimana Safari na Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko na Dusengimana Bikoco Sixbert bagabanyirizwa ibihano kubera impamvu nyoroshyacyaha bagaragaza. [74] Ndagijimana Alexis anenga Urukiko Rukuru kuba kuva mu ntangiriro kugeza ubu yaraburanye yemera ibyaha n’uruhare rwe mu rupfu rwa nyakwigendera, ntarushye Inkiko ariko ntirubyiteho ngo rumugabanyirize igihano, ahubwo ahabwa ikingana n’icyo abo baregwa hamwe kandi bo bahakana ibyaha. Avuga kandi ko ibyo yavuze ashinja bagenzi be, harimo na Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo ko ariwe wari ukuriye umutwe bashinze w’abagizi ba nabi atari ukuri ko atanamuzi, ko ibyo yavuze byatewe n’uko yafashwe n’abasirikare bakamukubita akababeshyera, ko abo bakoranye ibyaha ari abantu batanu gusa, barimo Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko, Nshimiyimana Safari, Dusengimana Sixbert bakunze kwita Bikoco na Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, akaba asaba uru Rukiko kwita kukwemera icyaha kwe rukamugbanyiriza igihano.
13 Il a été jugé que ‘’ le fait de faire partie sciemment et volontairement d’une bande réunie dans le but d’exercer des violences ou tout au moins de s’imposer le cas échéant par la violence, constitue pour tous ceux qui en font partie un acte de participation aux infractions commises par les autres participants lorsque ces infractions rentrent dans le plan général que la bande se proposait. Les members d’une bande réunie dans le but d’exercer des violences doivent être considérés comme auteurs ou comme complices des infractions commises par la bande et qui rentrent dans le plan général selon qu’ils ont joué un rôle principal ou secondaire’’, Elis. 23 novembre 1915, Jur.Col. 1926, p. 182 , in Répertoire général de la jurisprudence Congolaise, 1936, P.321-322. 14 ‘’ (…..) n’exige pas les members de l’association aient participé personnellement à plusieurs crimes, dès lors qu’il est constaté que l’inculpé a agi en connaissance de l’entreprise criminelle dans laquelle s’intégraient les faits retenus à son encontre; 29 0ct. 1975; Bull.crim. n° 230; Rev.sc.crim. 1976. 417, obs. Vitu, in Code pénal, Dalloz, 1999, P. 671-672. ‘’ Mais, si les malfaiteurs ou certains d’entre eux passent à l’action, ils seront poursuivis comme auteurs ou complices des crimes ou délits tentés ou consommés’’, in Michel Véron, Droit pénal spécial, 11e édition, 2006, Dalloz, Paris, P. 10.
## Page 17
[75] Me Ndatsikira Rubasha Jean-Marie Vianney, wunganira Ndagijimana Alexis, avuga ko anenga ibisobanuro Urukiko Rukuru rwatanze ku cyemezo cyarwo cyo kutamugabanyiriza igihano by’uko ibyaha byakoranywe ubugome bukabije, nyamara rutaragaragaje uruhare rwe ku giti cye, ngo rugaragaze ubwo bugome bukabije mu bikorwa bye, kuko n’ubwo yagiye muri uwo mutwe nta ibikorwa by’ubugome yawukoreyemo, ko icyo we yakoraga ari ukwiba gusa, rukaba rero rutaragombaga kubashyira hamwe bose, ahubwo rwaragombaga gutanga ibisobanuro by’igihano rwahaye buri umwe mu baregwa. [76] Ubushinjacyaha buvuga ko ibivugwa na Ndagijimana Alexis n’umwunganizi we by’uko rwahaye abaregwa bose hamwe igihano muri rusange atari byo kuko uburyozwacyaha ari gatozi, kandi ko rwagennye igihano rugendeye kubyo amategeko ateganya, ko kandi uretse n’ibyo ku birebana n’uruhare rwa Ndagijimana Alexis ku giti cye, abazwa ubwe yavuze ko yakubise umusaza wari uvuye kwa muganga inkoni ku ijosi yitura hasi, amukoze mu mifuka asangamo imiti yari avuye kugura, ko rero uruhare rwe ku buremere n’ubugome ibyaha byakoranywe bugaragara, ndetse igihano yahawe gihwanye nabyo. Buvuga kandi ko ibyo avuga ko rwagombaga kumugabanyiriza igihano kuko yemera icyaha nabyo nta gaciro bikwiye guhabwa kuko Urukiko rudategetswe gushingira ku mpamvu nyoroshyacyaha ngo rugabanye igihano, uretse n’ibyo kandi ukwemera kwe kukaba gushidikanywaho kuko agenda ahindagura imvugo nk’aho yatangiye ashinja abo bakoranye ibyaha bose, ubu akaba avuga ko abashinjura, ko rero impamvu y’ubujurire bwe nta shingiro bufite. [77] Nshimiyimana Safari avuga ko kuva mu ntangiriro yaburanye yemera ibyaha n’uruhare yagize mu gukubita, kwambura no kwica nyakwigendera, ariko ntiyaganyirizwa igihano. Akomeza avuga ko ariko mubyo aregwa hari ibyo yongereweho atakoze kuko nta mutwe w’abagizi ba nabi bashinze, ahubwo ari ibyabagwiririye. Avuga na none ko abantu 11 baregwa bagiye bafatwa kubera inzangano zo mu miryango, aho abo mu muryango umwe bumvaga umwe muribo yafunzwe, abo mu wundi muryango bakawihimuraho bagafungisha undi uwukomokamo, ko mu by’ukuri abo bakoranye ibyaha ari batanu (5), barimo Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko, Ndagijimana Alexis, Dusengimana Sixbert bakunze kwita Bikoco na Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, abandi yavuze akaba yarababeshyeye abitewe n’inkoni yakubiswe. [78] Me Mukagatoya Marie, umwunganira, avuga ko icyo Nshimiyimana Safari anenga ari igihano cy’igifungo cya burundu yahanishijwe, kandi ariwe wagaragaje ukuri kose yemera ibyaha byose aregwa anagaragaza abo babikoranye, ariko Urukiko Rukuru ntirwabyitaho ruvuga ko hari ibyo yagiye ahunga, kandi mu guhana abaregwa bose rwarashingiye kubyo yavuze, ko asaba uru Rukiko kubikosora, rukamugabanyiriza igihano. [79] Ubushinjacyaha buvuga ko ibivugwa na Nshimiyimana Safari ko yaburanye yemera ibyaha byose aregwa, akaba yaragombaga kugabanyirizwa igihano, nta gaciro byahabwa harebwe uburemere n’ubugome bwakoranywe ibyaha yahamijwe byo gukubita, kwambura no kwica abantu, ko uretse n’ibyo ukwemera kwe gushidikanywaho kuko avuga ko abo baregwa hamwe yashinje mu Nkiko zabanje yababeshyeye, bityo n’ibyo yavuze mbere byose hakaba nta wakwizera ko ari ukuri, ko kandi nta nenge ku rubanza ajuririra agaragaza, bakaba basaba ko hagumishwaho imikirize yarwo. [80] Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko avuga ko kuva mu ntangiriro yemeye ibyaha byose aregwa no kuba yaragize uruhare mu gukubita umuntu, hashira iminsi akaza kumva ko yapfuye, kugeza aburana mu Rukiko Rukuru n’ubu akaba akomeje kubyemera, ariko bikaba bitaritaweho agahanishwa igihano gikabije, ariyo mpamvu asaba ko byashingirwaho akagabanyirizwa igihano. Avuga kandi ko abo bakoranye ibyaha bakarema umutwe w’abagizi ba nabi ari batanu (5), aribo Ndagijimana Alexis, Dusengimana Sixbert bakunze kwita Bikoco, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri na Nshimiyimana Safari, naho abandi yavuze akaba yarababeshyeye kubera ukuntu yakubiswe. [81] Me Uwimpaye Jean de Dieu, umwunganira, yongeraho ko asaba uru Rukiko gushingira ku mirongo itandukanye rwagiye rufata, rukamugabanyiriza igihano rushingiye ku kuba kuva mu ntangiriro kugeza ubu yaremeye icyaha kandi akaba agaragaza kwicuza.
## Page 18
[82] Ubushinjacyaha buvuga ko ibivugwa na Nyabyenda Vincent ko yaburanye yemera ibyaha byose aregwa akaba yaragombaga kugabanyirizwa igihano, nta gaciro byahabwa harebwe uburemere n’ubugome bwakoranywe ibyaha yahamijwe byo gukubita, kwambura no kwica abantu, ko uretse n’ibyo ukwemera kwe gushidikanywaho kuko avuga ko abo baregwa hamwe yashinje mu Nkiko zabanje yababeshyeye, bityo n’ibyo yavuze mbere byose hakaba nta wakwizera ko ari ukuri, ko kandi nta nenge ku rubanza ajuririra agaragaza, bakaba basaba ko hagumishwaho imikirize yarwo. [83] Dusengimana Bikoco Sixbert avuga ko yemera ibyaha byose yarezwe kandi ko yabyemeye kuva na mbere, ariko ntiyagabanyirizwa igihano, ko ariko abo babikoranye ari batanu (5), aribo Nyabyenda Vincent, Ndagijimana Alexis, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri na Nshimiyimana Safari, naho abandi yavuze akaba yarababeshyeye kubera ko abagore babo aribo bamureze bituma nawe ashinja abo bagabo babo, kandi ntacyo bakoze nta n’icyo bazi ku byaha bakoraga. [84] Me Ingabire Yvette, wunganira Dusengimana Bikoco Sixbert, avuga ko yajuriye kugira ngo yemere ibyaha aregwa, asobanure imikorere yabyo, agaragaze uruhare rwe maze asabe kugabanyirizwa igihano, ko ariko ibyo gushinjura bagenzi be abikoreye mu Rukiko mu bujurire bwa kabiri, ko rero asaba uru Rukiko gushingira ku kwemera ibyaha kwe, kubyo amategeko ateganya no ku zindi manza rwaciye zabitanzeho umurongo maze rukamugabanyiriza igihano. [85] Ubushinjacyaha buvuga ko ibivugwa na Dusengimana Bikoco Sixbert ko atagabanyirijwe igihano kandi yaraburanye yemera ibyaha, nta gaciro byahabwa kuko ukwemera kwe kutuzuye kandi gushidikanywaho, bikaba bigaragazwa n’uko avuga ko bagenzi be yari yashinje mu Nkiko zabanje yababeshyeye, hakaba ntawakwizera ko n’ibyo yavuze mbere byaba ari ukuri ku buryo byashingirwaho agabanyirizwa igihano, ko uretse n’ibyo Urukiko Rukuru rwasobanuye impamvu rutamugabanyiriza ko ari ukubera ubugome yakoranye icyaha, kandi Urukiko ntirutegetswe gushingira ku mpamvu nyoroshyacyaha igihe cyose zagaragajwe, ko rero ibijyanye n’ibyo asaba ubu babihariye ubushishozi bw’Urukiko. [86] Hakizima Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri avuga ko yaburanye yemera ibyaha byose aregwa, ariko ntiyagabanyirizwa igihano, ko yajuriye kugira ngo avugishe ukuri uko ibyaha yemera byakozwe no kugira ngo anasobanure uko yabeshyeye bagenzi be. [87] Me Habonimana Jean-Baptiste, umwunganira, yongeraho ko icyatumye ajurira ari ugusaba kugabanyirizwa igihano kuko kuva na mbere kugeza ubu yemeye ibyaha byose aregwa ku buryo budashidikanywaho, ko rero hashingirwa kubyo amategeko ateganya no ku zindi manza rwaciye zabitanzeho umurongo, maze rukamugabanyiriza igihano. [88] Ubushinjacyaha buvuga ko ibivugwa na Hakizima Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri ko atagabanyirijwe igihano kandi yaraburanye yemera ibyaha, nta gaciro byahabwa kuko ukwemera kwe kutuzuye kandi gushidikanywaho, bikaba bigaragazwa n’uko avuga ko bagenzi be yari yashinje mu Nkiko zabanje yababeshyeye, hakaba ntawakwizera ko n’ibyo yavuze mbere byaba ari ukuri ku buryo byashingirwaho agabanyirizwa igihano, ko uretse n’ibyo Urukiko Rukuru rwasobanuye impamvu rutamugabanyiriza ko ari ukubera ubugome yakoranye icyaha, kandi Urukiko rukaba rudategetswe gushingira ku mpamvu nyoroshyacyaha igihe cyose zagaragajwe, ko rero hagumishwaho imikirize y’urubanza yajuririye. UKO URUKIKO RUBIBONA [89] Impaka zishingiye ku kumenya niba Urukiko Rukuru rwarakoze amakosa yo kutagabanyiriza Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Ndagijimana Alexis, Nshimiyimana Safari, Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko na Dusengimana Bikoco Sixbert igihano kandi baraburanye bemera ibyaha baregwa.
## Page 19
[90] Nk’uko byemejwe mu rubanza RPAA0021/14/CS - RPAA0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017, haburana Ubushinjacyaha na Uzabakiriho15, Urukiko ntirutegetswe kwemeza impamvu nyoroshyacyaha igihe cyose zigaragajwe, ngo rugabanyirize uregwa igihano, ahubwo ruzemeza mu bushishozi bwarwo, kandi rukaba rushobora kwanga kuzemeza nk’impamvu ngabanya gihano, rurebye imikorere y’icyaha uregwa akurikiranweho cyangwa uburyo cyakozwemo, uyu murongo ukaba waranagendeweho n’Urukiko rw’Ubujurire ruca izindi manza zitandukanye nk’urubanza RPAA00312/2021/CA rwaciwe ku wa 29/7/2022, haburana Ubushinjacyaha na Mbonabucya Donatien16. [91] Nk’uko kandi byemejwe mu rubanza RPA00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 4/4/2022, haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana Callixte bakunze kwita Sankara na bagenzi be17 , iyo uregwa nta kindi anenga urubanza yajuririye, uretse kuvuga gusa ko atagabanyirijwe igihano bihagije, buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose, yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha n’ingaruka zacyo (……), cyakora mu bujurire Umucamanza akaba agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe n’Umucamanza wo mu Rukiko rubanza ari uko amaze kugaragaza ko urwo Rukiko rwaba rwarakoresheje nabi Itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo mu gutanga igihano. [92] Nk’uko bigaragara mu gace ka mirongo ine na karindwi (47) kugeza ku ka mirongo ine n’icyenda (49) tw’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru, rushingiye ku ngingo ya 49 y’Itegeko N°68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange no ku murongo watanzwe mu rubanza RPAA00385/2020/CA18 rwaciwe ku wa 20/5/2022 n’uru Rukiko, rwasobanuye ko kuba barakoranye ubugome bukabije ibyaha bahamijwe kandi babigizemo uruhare rukomeye, Ndagijimana Alexis, Nshimiyimana Safari, Dusengimana Bikoco Sixbert, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri na Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko badakwiye kugabanyirizwa igihano bahawe n’Urukiko rwabanje. [93] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga mu miburanire yabo muri uru Rukiko, Ndagijimana Alexis na Nshimiyimana Safari bavuga ko basaba kugabanyirizwa igihano kubera ko kuva mu ntangiriro kugeza ubu bemera ibyaha ku buryo budashidikanywaho, nyamara nk’uko na none babiburanishije, babwiye uru Rukiko ko hari ibyo babeshye Inkiko zabanje bashinja bagenzi babo ko bafatanyije gukora ibyaha kandi bababeshyera, ibi byumvikanisha ko kugeza ubu imvugo zabo zishidikanywaho kuko bagenda bazihindura n’ubwo nta mpamvu ifatika bagaragaza ituma bashinjura abo bari bashinje mbere, bityo kuba ukwemera ibyaha kwabo nako kwafatwa nk’ukuri, ndetse n’impamvu ituma bagabanyirizwa igihano bikaba bidakwiye, uretse n’ibyo nk’uko Urukiko Rukuru rwabibonye ubugome bakoranye ibyaha bahamijwe bukaba butatuma bagabanyirizwa igihano bahawe. [94] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga imiburanire ya Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko na Dusengimana Bikoco Sixbert inenga Urukiko Rukuru kuba rutarabagabanyirije igihano kandi bemera ibyaha Nta shingiro ifite kuko kugeza ubu hari ibyo bavuga ko bemera n’ibindi bahakana, nyamara baragaragajwe ku rutonde rw’abari bagize umutwe w’abagizi ba nabi wakoze ibikorwa byose bahamijwe, uretse n’ibyo ariko imiburanire yabo irebewe hamwe n’umurongo wagaragajwe haruguru, Urukiko Rukuru ntirwari rutegetswe gushingira ku mpamvu bagaragaje rubagabanyiriza igihano ku buryo byakwitwa ikosa. [95] Kubera impamvu zose zigaragajwe haruguru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ubujurire bwa Ndagijimana Alexis, Nshimiyimana Safari, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Nyabyenda
15 Reba urubanza nº RPAA 0021/14/CS- nº RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/201, mu cyegeranyo cy’ibyemezo by’Inkiko (2018} 4 RLR). 16 Reba urubanza nº RPAA 00312/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/7/2022, haburana Ubushinjacyaha na MBONABUCYA Donatien, mu gika cyarwo cya 20. 17 Reba urubanza nº RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 4/4/2022, haburana Ubushinjacyaha na NSABIMANA Callixte na bagenzi be, mu gika cya 252 na 254. 18 Uru rubanza rwabaye hagati y’Ubushinjacyaha na MACUMI Félicien.
## Page 20
Vincent bakunze kwita Secoko na Dusengimana Bikoco Sixbert bunenga Urukiko Rukuru kuba rutarabagabanyirije igihano bahawe, nyamara baraburanye bemera ibyaha barezwe, nta shingiro bufite. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [96] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Baragahoranye Alphonse, Bihoyiki Vincent bakunze kwita Mununi, Dusengimana Bikoco Sixbert, Hakizimana Emmanuel bakunze kwita Gatiritiri, Iradukunda Emmanuel, Mpatswenumugabo Marc bakunze kwita Muzehe, Ndagijimana Alexis, Ndayisenga Ramadhan, Nkurikiyimana Rushigajiki, Nshimiyimana Safari, Nyabyenda Vincent bakunze kwita Secoko na Shumbusho Nibategejo Emmanuel bakunze kwita Maître Gasongo nta shingiro bufite. [97] Rwemeje ko nta gihindutse ku mikirize y’urubanza RPA00760/2020/HC/NYZ-CMB RPA00827/2020/HC/NYZ-CMB RPA00822/2020/HC/NYZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza ku wa 29/11/2023. [98] Rwemeje ko igihano cy’igifungo cya burundu bahanishijwe kigumyeho. [99] Rutegetse ko amagarama y'urubanza aherera ku Isanduku ya Leta.