Download PDF

Rwanda Administrative

Court of Appeal

SINDIZERA v. RSSB

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

The applicant's claim for review based on injustice is unfounded because the alleged late filing of the respondent's appeal was not raised before the High Court and cannot be introduced at the review stage. The dispute over pension calculation is governed by the special pension law (Law No 05/2015), not the general procedural law (Law No 22/2018), and the summary procedure does not apply where substantive disputes exist. The applicant is not entitled to the higher pension or damages claimed.

Court disposition

claim dismissed

Orders

  • Applicant's claim for review is dismissed as unfounded.
  • Applicant is ordered to pay the respondent 500,000 Frw as advocate's fees and 200,000 Frw as costs of proceedings at this level.

02

Material facts

Parties

Sindizera Jean Pierre

Applicant Counsel: Me Kamonyo Rugaba Serge

Rwanda Social Security Board

Respondent Counsel: Me Sekabuke Jean Paul

Amounts and remedies

  • Pension Amount Claimed by Applicant: Frw 1,011,861
  • Pension Amount Awarded by RSSB: Frw 357,180
  • Arrears Claimed: Frw 727,501
  • Advocate's Fees Ordered Against Applicant: Frw 500,000
  • Costs Ordered Against Applicant: Frw 200,000

03

Procedural history

  1. Posture

    Civil Appeal (pension Dispute) / Final Appellate Judgment

04

Questions and positions

Legal issues

Party arguments

Applicant
Applicant argued the High Court should not have accepted the respondent's appeal as it was filed out of time, and that the summary procedure under Article 178 of Law No 22/2018 applied, entitling him to the higher pension and related damages.
Respondent
Respondent argued the appeal was timely as weekends and public holidays are excluded from the computation, that the dispute involved substantive issues not suitable for summary procedure, and that the correct pension calculation is governed by the special pension law, not the general procedural law.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    RS/INJUST/RC00007/2018/SC; RS/INJUST/RC00001/2021/SC; RS/INJUST/RSOC00014/2023/CA

    A party cannot claim injustice on an issue not raised before the lower court; new grounds cannot be introduced at the review stage.

  2. 02

    General legal maxim, applied to Law No 05/2015 and Law No 22/2018

    A special law prevails over a general law (Specialia generalibus derogant).

  3. 03

    Articles 275, 276 of Law No 22/2018

    Computation of appeal periods excludes weekends and public holidays.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

The applicant's claim for review based on injustice is unfounded because the alleged late filing of the respondent's appeal was not raised before the High Court and cannot be introduced at the review stage. The dispute over pension calculation is governed by the special pension law (Law No 05/2015), not the general procedural law (Law No 22/2018), and the summary procedure does not apply where substantive disputes exist. The applicant is not entitled to the higher pension or damages claimed.

Obiter and limits

  • The summary procedure under Article 178 of Law No 22/2018 is not applicable where the dispute involves substantive issues requiring adversarial proceedings.
  • A party must raise all grounds of injustice at the earliest opportunity; failure to do so precludes reliance on such grounds at the review stage.

Court disposition

claim dismissed

  • Applicant's claim for review is dismissed as unfounded.
  • Applicant is ordered to pay the respondent 500,000 Frw as advocate's fees and 200,000 Frw as costs of proceedings at this level.

Source and reliance status

Court of Appeal · 29 September 2025

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

Court of Appeal

Administrative· 29 September 2025

RS/INJUST/RAD00005/2024/CA

SINDIZERA v. RSSB

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-09-29 - Case/document no.: RS/INJUST/RAD00005/2024/CA - Collection: Court of Appeal

Text

Page 1

SINDIZERA v. RSSB [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RS/INJUST/RAD00005/2024/CA (Rutazana, P.J.) 29 Nzeri 2025] Amategeko agenga imanza zisabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane – Imbibi z’ikiburanwa – Umuburanyi ntashobora kuvuga ko yagize akarengane ku kibazo atigeze agaragariza Urukiko arusaba kugisuzuma, asabe ko gisuzumwa bwa mbere mu rubanza rw’akarengane. Incamake y’ikibazo: Sindizera yandikiye Rwanda Social Security Board ayisaba guhabwa pansiyo ikwiriye ingana na 1.011.861Frw, aho kuba ingana na 284.360 Frw. Rwanda Social Security Board yamwandikiye imumenyesha ko mu kubara amafaranga ya pansiyo ye hari imisanzu y’ukwezi kwa 3 n’ukwa 5 mu mwaka wa 2013, n’iy’ukwezi kwa 4 n’ukwa 6 mu mwaka wa 2015 itarabazwe kuko basanze ikabije kuba minini cyane ugereranyije n’iy’amezi abanza, imubwira ko dosiye ye izasubirwamo imaze kubona ibisobanuro by’uwari umukoresha we. Sindizera yaje kongera kuyandikira asaba guhabwa pansiyo ikwiriye n’ibirarane byayo ngo kuko yajuririye Inama y’Ubutegetsi ntasubizwe, maze nayo imusubiza ko nyuma y’ibisobanuro byatanzwe n’uwari umukoresha we, pansiyo ye isubiwemo ingana na 357.180Frw. Sindizera yari yaregeye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge mu buryo bw’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe, asaba ko uburenganzira bwe bwubahirizwa agahabwa pensiyo ikwiye ingana na 1.011.861Frw n’ibirarane byayo, hamwe n’indishyi zitandukanye.

Urukiko Rwisumbuye rwaciye urubanza rwemeza ko ikirego kitakiriwe ngo gisuzumwe kuko kirimo impaka. Iki cyemezo yakijuririye mu Rukiko Rukuru, maze rwemeza ko Urukiko Rwisumbuye rwakira ikirego cye rukagisuzuma. Nyuma yo gusuzuma icyo kirego, Urukiko Rwisumbuye rwemeje ko gifite ishingiro kuri bimwe, rutegeka RSSB kwishyura Urega pensiyo ikwiye hamwe n’ibirarane byayo. Uregwa yajuririye mu Rukiko Rukuru avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwemeje ko ikirego cy’Urega gifite ishingiro, nyamara cyaragombaga gutangwa mu buryo bw’ibirego bisanzwe. Ikindi ni ukuba ngo rwaramugeneye pansiyo y’izabukuru ya buri ukwezi ingana na 1.011.861Frw n’ibirarane byayo, mu gihe iyo akwiye guhabwa ingana na 357.180Frw, rugendeye ku mishahara yagendaga ahembwa, rubishingiye no ku ngingo imwe y’Itegeko rigena pensiyo, aho gushingira no ku zindi ngingo zaryo. Urukiko Rukuru rwemeje ko ubwo bujurire bw’Uregwa bufite ishingiro, ko urubanza rukuweho, kuko ikirego cy’Urega kirimo impaka zitakemurirwa mu rubanza rw’inyandiko nsobanura kirego itanzwe n’umuburanyi umwe. Urega yanditse asaba ko urwo rubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru rwasubirwamo ku mpamvu z’akarengane, Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga mu cyemezo cye, yemeza ko rwongera kuburanishwa n’uru Rukiko rw’Ubujurire. Muri uru rubanza rw’akarengane, Urega avuga ko Urukiko Rukuru rutagombaga kwakira ubujurire bw’Uregwa kuko yabutanze igihe cyararenze, no kuba rwaremeje ko ikirego cye kitasuzumwa nk’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe kuko harimo impaka. Urega asobanura ko Uregwa atubahirije iminsi itanu yo kujuririra icyemezo cyafashwe kirego gitanzwe mu buryo bw’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe, kuko urubanza rwaciwe ku wa 23/06/2023 akarujuririra ku wa 29/06/2023, nyamara umunsi wa nyuma wo

Page 2

kujurira wari ku wa 27/06/2023. Uregwa yireguye avuga ko iyi mpamvu y’akarengane nta shingiro ifite, kuko y’ubahirije ibihe by’ubujurire by’iminsi itanu, ko muri icyo gihe hajemo weekend n’umunsi w’ikiruhuko wemewe bituma iyo minsi itabarirwamo, niko kujurira ku wa 29/06/2023 aho kuba kuri 27/06/2023. Avuga kandi ko iyi mpamvu itakwakirwa nk’impamvu y’akarengane, kuko Urega atigeze ayitangamo inzitizi muri uru rubanza rusubirishwamo, ngo isuzumwe. Uregwa avuga kandi ko atigeze yima Urega pansiyo ahubwo impaka zabaye ku ngano yayo, bityo Urukiko Rukuru rwemeza ko ikirego cye kitafatwa nk’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe. Agaragaza ko Urukiko Rwisumbuye rwageneye Urega ingano ya pansiyo asaba rushingiye ku ngingo imwe gusa, nyamara hari izindi ngingo zigaragaza uburyo pansiyo ibarwa. Ikindi ni uko Itegeko Urega yari gushingiraho ari itegeko ryihariye rya pansiyo, nk’uburyo atishimiye icyemezo yafatiwe n’ubwiteganyirize bwa pansiyo, aho gushingira ku itegeko rusange ry’imiburanishirize y’imanza z’ubutegetsi. Incamake y’icyemezo: 1. Umuburanyi ntashobora kuvuga ko yagize akarengane ku kibazo atigeze agaragariza Urukiko arusaba kugisuzuma, asabe ko gisuzumwa bwa mbere mu rubanza rw’akarengane.

2. Itegeko ryihariye riza mbere y’itegeko riri rusange. Bityo, ingingo y’Itegeko yerekeye ibyemezo by’ubutegetsi muri rusange, siyo yashingirwaho hemezwa ko Sindizera yarenganye ku buryo bugaragarira buri wese, ahubwo hashingirwa ku ngingo ya 87 y’Itegeko No 05/2015 ryo ku wa 30/03/2015 rigenga imitunganyirize y’ubwiteganyirize bwa Pansiyo, nk’itegeko ryihariye rigenga ibijyanye n’ubwiteganyirize bwa pansiyo. Ikirego gisaba gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane, nta shingiro gifite. Amategeko yashingiweho: Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 111, 178, 192, 275, 276. Itegeko No 05/2015 ryo ku wa 30/03/2015 rigenga imitunganyirize y’ubwiteganyirize bwa pansiyo, ingingo ya 7, 19 n’iya 87. Imanza zifashishijwe: RS/INJUST/RAD00003/2022/SC, Rukundo v. Urugaga rw’Abavoka mu Rwanda rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 14/04/2023. RS/INJUST/RC00001/2021/SC, Umulinga v. Ngirinshuti na Muberuka rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/12/2021 RS/INJUST/RC00007/2018/SC, Nditiribanbe Samuel v. Gatera Jason na Nyamaswa Faustin rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/03/2020. RS/INJUST/RSOC00014/2023/CA, EAR Diyoseze ya Shyira na Uwingabiye Monique rwaciwe n ‘Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/07/2024.

Page 3

Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Sindizera Jean Pierre yandikiye Rwanda Social Security Board ku wa 06/05/2022 avuga ko amafaranga ya pansiyo y’ubusaza yagenewe ingana na 284.360Frw adakwiriye, asaba guhabwa 1.011.861Frw; bigeze ku wa 01/06/2022 ajuririra Inama y’Ubutegetsi ya Rwanda Social Security Board n’ubundi asaba guhabwa pansiyo ikwiriye. Ku wa 29/06/2022 Rwanda Social Security Board yamwandikiye imumenyesha ko mu kubara amafaranga ya pansiyo ye hari imisanzu y’ukwezi kwa 3 n’ukwa 5 mu mwaka wa 2013 n’iy’ukwezi kwa 4 n’ukwa 6 mu mwaka wa 2015 itarabazwe kuko basanze ikabije kuba minini cyane ugereranyije n’iy’amezi abanza, ko bategereje ibisobanuro bya Guaranty Trust Bank yari umukoresha we ku bijyanye n’izamuka y’iyo misanzu ku bryo budasanzwe, kandi ko nibabona ibyo bisobanuro dosiye ye izasubirwamo. [2] Bigeze ku wa 23/09/2022 Sindizera Jean Pierre yongeye kwandikira Rwanda Social Security Board asaba guhabwa pansiyo ikwiriye n’ibirarane byayo ngo kuko yajuririye Inama y’Ubutegetsi ntasubizwe mu gihe cy’amezi 3 giteganywa n’amategeko bityo pansiyo yasabaga ikaba yaremewe; ku wa 20/10/2022 Rwanda Social Security Board imwandikira imumenyesha ko nyuma y’ibisobanuro byatanzwe n’uwari umukoresha we, pansiyo ye isubiwemo ingana na 357.180 Frw. [3] Hagati aho ku wa 18/10/2022 Sindizera Jean Pierre yari yaregeye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge mu buryo bw’inyandiko

nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe avuga ko ashingiye ku ngingo ya 178 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ya 178, asaba Urukiko gutegeka ko uburenganzira bwe bwuharizwa akagenerwa pansiyo ikwiriye ingana na 1.011.861Frw n’ibirarane byayo kuko igihe cy’ukwezi kumwe cyagenwe n’ingingo yavuzwe haruguru kugira ngo uwatakambiye icyemezo cy’ubuyobozi asubizwe uburenganzira bwe cyarenze adasubijwe, asaba n’indishyi zinyuranye. [4] Mu rubanza RAD00125/2022/TGI/NYGE rwaciwe n’urwo Rukiko ku wa 14/11/2022, rwemeje ko ikirego cya Sindizera Jean Pierre kitakiriwe ngo gisuzumwe kuko kirimo impaka kandi akaba yaragitanze mu buryo bw’inyandikonsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe. Sindizera Jean Pierre yajuririye Urukiko Rukuru avuga ko yareze mu buryo bw’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe ashingiye ku biteganywa mu ngingo ya 178 yavuzwe haruguru, bityo rero kikaba cyaragombaga kwakirwa kigasuzumwa. [5] Mu rubanza RADA00063/2022/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 13/1/2023, rwemeje ko ubujurire bwa Sindizera Jean Pierre bufite ishingiro, rutegeka ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwakira ikirego cye rukagisuzuma. [6] Urubanza rwasubiye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, rwandikwa kuri RAD00004/2023/TGI/NYGE–RAD00001/2023/TGI/NYGE, Sindizera Jean Pierre asaba Urukiko gutegeka ko uburenganzira bwe bwubahirizwa akagenerwa pansiyo ingana na 1.011.861Frw n’ibirarane byayo, kuko 284.360Frw ahabwa arimakeya; yasabaga kandi kugenerwa indishyi z’akababaro, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka.

Page 4

[7] Uhagarariye Rwanda Social Security Board yireguye ivuga ko ikirego cya Sindizera Jean Pierre nta shingiro gifite kuko pansiyo akwiriye guhabwa ari ingana na 357.180Frw hashingiwe ku mishahara inyuranye yagiye ahembwa n’uwahoze ari umukoresha we, aho bigaragara ko mu kwezi kumwe yahembwaga menshi ubundi agahembwa make; naho 1.011.861Frw asaba akaba ari menshi cyane kandi adafitiwe ibisobanuro ugereranyije n’umushahara yari asanzwe ahembwa. [8] Mu rubanza RAD00004/2023/TGI/NYGE–RAD00001/2023/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 23/06/2023 rwemeje ko ikirego cya Sindizera Jean Peirre gifite ishingiro kuri bimwe, rutegeka Rwanda Social Security Board kumwishyura 1.011.861Frw ya pansiyo y’ubusaza ya buri ukwezi; 727.501Frw y’ibirarane (ni ukuvuga 1.011.861Frw–284.360Frw) guhera ku kwezi kwa 02/2022 kugeza igihe azatangirira kubona pansiyo ye ikwiriye yavuzwe haruguru, 700.000Frw y’igihembo cya Avoka, na 20.000Frw yatanzeho ingwate y’amagarama arega. [9] Rwanda Social Security Board yajururiye Urukiko Rukuru ishingiye ku mpamvu zikurikira: - Kuba Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwaremeje ko ikirego cya Sindizera Jean Pierre gifite ishingiro rwirengagije ko yagitanze mu buryo bw’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe mu gihe bigaragara ko cyagombaga gutangwa nk’ikirego gisanzwe; - Kuba rwaramugeneye SINDIZERA Jean Pierre pansiyo y’izabukuru ya

buri ukwezi ingana na 1.011.861 Frw n’ibirarane byayo rugendeye ku mishahara yagendaga ahembwa, ibi rubishingira gusa ku ngingo ya 19 y’Itegeko Nº 05/2015 rigena imitunganyirize y’ubwiteganyirize bwa pansiyo iteganya uburyo amafaranga ya pansiyo abarwa, nyamara rwirengagiza ibiteganywa n’izindi ngingo z’iryo tegeko harimo nk’ingingo ya 7 iteganya ibishingirwaho mu kubara umusanzu w’umukozi; - Kuba Urukiko rwarirengagije ko uburenganzira Sindizera Jean Pierre yari afite ari ubwo guhabwa pansiyo kandi akaba yarayihawe. [10] Mu rubanza RADA00102/2023/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 02/11/2023 rwemeje ko ubujurire bwa Rwanda Social Security Board bufite ishingiro kuko ikirego cyatanzwe na Sindizera Jean Pierre kirimo impaka zitakemurirwa mu rubanza rw’inyandiko nsobanura kirego itanzwe n’umuburanyi umwe; rutegeka ko urubanza rwajuririwe ruvanyweho, Sindizera Jean Pierre agasubiza Rwanda Social Security Board amafaranga y’amagarama yatanze ijurira. [11] Nyuma y’icibwa ry’urwo rubanza Sindizera Jean Pierre yasabye ko rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, maze mu cyemezo cye nimero 264/CJ/2024 cyo ku wa 02/12/2024 Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga yemeza ko rusubirwamo, rwoherezwa mu Rukiko rw’Ubujurire kugira ngo ruruburanishwe, rwandikwa kuri RS/INJUST/RAD00005/2024/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 10/09/2025 Sindizera Jean Pierre ahagarariwe na Me Kamonyo Rugaba Serge naho Rwanda Social Security Board ihagarariwe na Me Sekabuke Jean Paul. [12] Mu myanzuro no mu miburanire ye, Sindizera Jean Pierre avuga ko akarengane ke gashingiye ku mpamvu zikurikira:

Page 5

a) Kuba Urukiko Rukuru rutaragombaga kwakirwa ubujurire bwatanzwe na Rwanda Social Security Board kuko yabutanze igihe cyo kujurira cyararenze; b) Kuba Urukiko Rukuru rwaremeje ko ikirego cye kitasuzumwa nk’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe kuko harimo impaka, rwirengagije ko ingingo ya 178 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko ikirego nk’icye gitangwa muri ubwo buryo. [13] Sindizera Jean Pierre kandi asaba kugenerwa amafaranga y’igihembo cya Avoka n’amafaranga y’ikurikiranarubanza ku rwego rw’ubujurire no kuri uru rwego. [14] Uhagarariye Rwanda Social Security Board avuga ko ikirego cya Sindizera Jean Pierre nta shingiro gifite kuko ku mu kubara ibihe by’ubujurire hatagomba kubariramo iminsi y’impera z’icyumweru n’iminsi ya konji, biryo rero bakaba barajuriye mu gihe giteganywa n’amategeko; kandi Urukiko Rukuru rukaba rwaraciye urubanza rukurikije ibiteganywa n’amategeko; asaba kandi Urukiko kugenera Rwanda Social Security Board indishyi zo gushorwa mu manza nta mpamvu, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka. [15] Hashingiwe ku mpaka zagaragajwe haruguru, Urukiko rurasuzuma ibibazo bikurikira bigize urubanza: a. Kumenya niba mu Rukiko Rukuru Rwanda Social Security Board itarubahirije ibihe byo kujurira ku buryo ubujurire bwayo

butagombaga kwakirwa; b. Kumenya niba mu rubanza rusabirwa gusubirwamo Urukiko Rukuru rwaremeje ko ikirego cya Sindizera Jean Pierre kitagombaga gusuzumwa mu buryo bw’inyandiko nsobanura kirego itanzwe n’umuburanyi umwe, rwirengagije ko ariko biteganywa n’ingingo ya 178 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi; c. Kumenya ishingiro ry’indishyi, amafaranga y’kurikiranarubanza n’igihembo cya Avika bisabwa muri uru rubanza. III. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1. Kumenya niba mu rubanza rusabirwa gusubirwamo Rwanda Social Security Board itarubahirije ibihe byo kujurira ku buryo ubujurire bwayo butagombaga kwakirwa [16] Me Kamonyo Rugaba Serge avuga ko impamvu nyamukuru uhagarariye akarengane ka Sindizera Jean Pierre ahagarariye gashingiyeho, ari iy’uko mu rubanza rusabirwa gusubirwamo Urukiko Rukuru rwakiriye ubujurire bwa Rwanda Social Security Board kandi yarajuriye ikerewe. Asobanura ko hashingiwe ku ngingo ya 192 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko kujuririra icyemezo cy’umucamanza ku birego bitanzwe mu buryo bw’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe, bikorwa mu gihe kitarenze iminsi itanu (5) uhereye igihe ababuranyi bakimenyeyeho, Urukiko Rukuru rutagombaga kwakira ubujurire bwa Rwanda

Page 6

Social Security Board kuko urubanza RAD00004/2023/TGI/NYGE rwaciwe ku wa 23/06/2023 ikarujuririra ku wa 29/06/2023, nyamara umunsi wa nyuma wo kujurira wari ku wa 27/06/2023. [17] Me Sekabuke Jean Paul avuga ko iyi mpamvu y’akarengane nta shingiro ifite, kuko ubujurire bwa Rwanda Social Security Board ahagarariye bwatanzwe hubahirijwe ibihe biteganyijwe mu ngingo ya 192 yavuzwe haruguru. Asobanura ko koko urubanza rwasomwe ku wa 23/6/2023 ari ku wa gatanu, hakurikiraho iminsi ibiri y’impera z’icyumweru, n’umunsi wo ku wa 28/6/2023 ukaba wari umunsi w’ikiruhuko cyemewe cy’Abayisilamu (public holiday), iyo minsi yose kimwe n’umunsi urubanza rwaciriweho ikaba itaragombaga kubarwa mu bihe byo kujurira hashingiwe ku biteganywa mu ngingo ya 275 n’iya 276 z’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi; ko rero ibihe byo kujurira byagombaga gutangira kubarwa ku wa 26/6/2023 bikarangira ku wa 30/6/2023, bityo ubujurire Rwanda Social Security Board yakoze ku wa 29/6/2023 bukaba bwubahirije ibihe biteganywa n’amategeko. [18] Me Sekabuke Jean Paul avuga kandi ko n’iyo Rwanda Social Security Board yaba yarajuriye ikerewe, bitaba impamvu y’akarengane yashingirwaho urubanza rusubirwamo kuko Sindizera Jean Pierre atatanze iyo nzitizi mu Rukiko Rukuru, haba mu myanzuro ye haba no mu iburanisha, ngo Urukiko rwemeze ko nta shingiro ifite.

UKO URUKIKO RUBIBONA [19] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba ingingo Sindizera Jean Pierre aburanisha y’uko mu Rukiko Rukuru Rwanda Social Security Board yajuriye ikerewe, yaba impamvu y’akarengane yashingirwaho urubanza RADA00102/2023/HC/KIG rusubirwamo. [20] Mu rubanza RS/INJUST/RC00007/2018/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/03/2020 Nditiribanbe Samuel aburana na Gatera Jason na Nyamaswa Faustin, mu gika cya 66 Urukiko rwasobanuye ko kuba umuburanyi wumva ko urubanza yaburanye rwabayemo akarengane yarahawe inzira yo kuba yarusubirishamo rukaburanishwa bundi bushya bitavuga ko yakwitwaza iyo nzira kugira ngo abe yazana ingingo zitasuzumwe mu rubanza rusubirishwamo, kuko yaba avuye mu mbibi z’urwo rubanza. Uwo murongo wanagarutsweho mu zindi manza nazo zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ndetse n’Urukiko rw’Ubujurire, harimo nk’urubanza RS/INJUST/RC00001/2021/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/12/2021 Umulinga aburana na Ngirinshuti na Muberuka (igika cya 40) n’urubanza RS/INJUST/RSOC00014/2023/CA rwaciwe n ‘Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/07/2024 haburana EAR Diyoseze ya Shyira na Uwingabiye Monique (igika cya 35). Muri izi manza inkiko zombie zongeye gushimangira ko umuburanyi adashobora kuvuga ko yagize akarengane ku kibazo atigeze agaragariza Urukiko arusaba kugisuzuma. [21] Ku bijyanye n’uru rubanza, dosiye yarwo igaragaza ko ikibazo kijyanye no kuba

Rwanda Social Security Board yarajuriye ikerewe kitigeze kiburanwaho ngo kinasuzumwe mu rubanza rwasabiwe gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, bityo rero hashingiwe ku murongo wagaragajwe haruguru watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga ukanagarukwaho n’Urukiko rw’Ubujurire mu manza zinyuranye, Sindizera Jean Pierre akaba atasaba ko gisuzumwa bwa mbere kuri uru rwego; bityo iyi mpamvu y’akarengane ikaba nta shingiro ifite.

Page 7

2. Kumenya niba Urukiko Rukuru rwaremeje ko ikirego cya Sindizera Jean Pierre kitagombaga gusuzumwa mu buryo bw’inyandiko nsobanura kirego itanzwe n’umuburanyi umwe, rwirengagije ko ariko biteganywa n’ingingo ya 178 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi [22] Uhagarariye Sindizera Jean Pierre avuga ko mu rubanza rusabirwa gusubirwamo, Urukiko Rukuru rwirengagije ibiteganywa n’ingingo ya 178 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, rwemeza ko ikirego yatanze kwemeza uburenganzira bwe kuri pansiyo ikwiriye kitaburanishwa nk’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe kuko kirimo impaka. [23] Asobanura ko yatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge asaba guhabwa uburenganzira bwe kuri pansiyo yabuze biturutse ku kuba yaratakambiye Inama y’Ubutegetsi ya Rwanda Social Security Board ntasubizwe mu gihe giteganywa n’ingingo ya 178 yavuzwe haruguru ku bijyanye no gutakambira icyemezo cy’ubutegetsi, kandi iyo ngingo ikaba iteganya ko iyo bigenze bityo uwatakambye aba abonye ubwo burenganzira yasabaga iyo butanyuranyije n’amategeko. [24] Uhagarariye Sindizera Jean Pierre avuga ko n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ariko rwari rwabibonye mu rubanza RAD00004/2023/TGI/NYGE–RAD

00001/2023/TGI/NYGE maze rumusubiza uburenganzira bwe rushingiye ku ngingo ya 19, igika cya 2 y’Itegeko No 05/2015 ryavuzwe haruguru, ariko Urukiko Rukuru ruvanaho urwo rubanza rushingiye ku mpamvu y’uko rutagombaga gufatwa nk’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe, ari naho akarengane ke gashingiye. [25] Me Sekabuke Jean Paul uhagarariye Rwanda Social Security Board avuga ko iyi mpamvu y’akarengane nta shingiro ifite, ashingiye ku mpamvu zikurikira: a. Mu icibwa ry’urubanza rusabirwa gusubirwamo, Urukiko Rukuru rwashingiye ku biteganywa n’amategeko no ku murongo (jurisprudence) watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RS/INJUST/RAD00003/2022/SC rwaciwe ku wa 14/04/2023, aho rwasobanuye neza ko ingingo ya 178 igika cya 3 n’icya 5 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ntarengayobora yateganyije, bityo rero iramutse ikoreshejwe uko yanditse bikaba byahesha uwatakambye ibyo yatakambiye, yaba abifitiye uburenganzira cyangwa ntabwo, cyangwa se bitanashoboka ko abugira; Urukiko rw’Ikirenga rwasanze icyo ari icyuho muri iyo ngingo kuko icyo Umushingamategeko yari agamije atari uko hagira ubona uburenganzira ku byo atemerewe kubera gusa ko yatakambye ntasubizwe (reba ibika bya 21,22 na 23 by’urwo rubanza); b. Nta burenganzira Rwanda Social Security Board yimye Sindizera Jean Pierre kuko ahabwa pansiyo, ahubwo impaka zikaba ziri ku ngano yayo, ari nayo mpamvu mu rubanza rwasabiwe gusubirwamo Urukiko Rukuru rwasanze ikirego cye kitafatwa nk’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe; c. Ingingo ya 19 y’Itegeko rigenga imitunganyirize y’ubwiteganyirize bwa Pansiyo siyo yonyine ikurikizwa kugira ngo uwiteganyirije ahabwe uburenganzira kuri pansiyo

Page 8

y’izabukuru, kuko hari izindi ngingo z’iryo Tegeko zirimo nk’ingingo ya 7 itegamya ibishingirwaho mu kubara imisanzu; d. Ibyo Sindizera avuga ko Inama y'Ubutegetsi itamusubije si ukuri kuko yasubijwe; kuba yaba yarasubijwe atinze cyangwa agasubizwa n'utariwe ntibimuha uburenganzira kuri pansiyo asaba kuko ifite uko ibarwa hakurikije ibiteganywa n’Itegeko No 05/2015 ryo ku wa 30/03/2015 rigenga imitunganyirize y’ubwiteganyirize bwa pansiyo; e. Itegeko No 05/2015 ni Itegeko ryihariye (loi speciale), rikaba ariryo ryagombaga gushingirwaho aho gushingira ku itegeko rusange; kandi ingingo yaryo ya 87 (y’Itegeko No 05/2015) ikaba iteganya ko utanga ikirego ari utasubijwe mu gihe cy’amezi 3.

UKO URUKIKO RUBIBONA [26] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba mu rubanza rusabirwa gusubirwamo, Urukiko Rukuru rwaremeje ko ikirego cya Sindizera Jean Pierre gisaba kwemeza uburenganzira bwe kuri pansiyo y’izabukuru kitagombaga gusuzumwa nk’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe, rwirengagije ko ingingo ya 178 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko bene ibyo birego bitangwa muri ubwo buryo, kandi ko ubwo burenganzira bwaregewe buba bwemewe; kuba ibiteganywa n’iyo ngingo bitarubahirijwe bikaba byaramuteye akarengane kagaragarira buri wese. [27] Ingingo ya 178 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibyerekeye iyakirwa ry’ikirego gisaba gukuraho ry’icyemezo cy’ubutegetsi, mu gika cyayo cya 3, igira iti: umuyobozi utakambiwe agomba gusubiza ubwo butakambe mu gihe cy’ukwezi kumwe (1) kubarwa uhereye umunsi yabuboneyeho. Iyo adasubije, ubutakambe bufatwa nk’aho bufite ishingiro. Naho mu gika cya 5 ikagira iti: iyo nta gisubizo yahawe kandi atasubijwe uburenganzira bwe, ashobora gusaba Urukiko ruburanisha imanza z’ubutegetsi gutegeka ko uburenganzira bwe bwubahirizwa. Icyo kirego gitangwa mu gihe kitarenze ukwezi kumwe (1) mu buryo

bw’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe. [28] Ingingo ya 87 y’Itegeko No 05/2015 ryo ku wa 30/03/2015 rigenga imitunganyirize y’ubwiteganyirize bwa Pansiyo, yo iteganya ko umunyamuryango cyangwa ufite uburenganzira bwa pansiyo utishimiye icyemezo afatiwe n’ubwiteganyirize bwa pansiyo, ashobora gusaba, mu nyandiko, ko icyo cyemezo gisubirwamo n’Inama y’Ubuyobozi cyangwa Inama y’Ubutegetsi y’urwego rwagifashe mu gihe kitarenze amezi atandatu (6). Iyo hashize amezi atatu (3) urwego rwandikiwe rudatanze igisubizo, icyasabwe gifatwa nk’aho cyemewe. Iyo uwajuriye atanyuzwe n’icyemezo yafatiwe, ashobora kuregera Urukiko rubifitiye ububasha. [29] Isesengura ry’ingingo zivuzwe haruguru rigaragaza ko ingingo ya 178 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibijyanye n’ibyemezo by’ubutegtsi muri rusange (ibihe byo gutakamba, igihe umuyobozi watakambiwe agomba kuba yasubijemo, ingaruka mu gihe uwatakambye adasubijwe ku gihe kandi ntahabwe uburenganzira bwe, uburyo n’ibihe ashobora kuregeramo Urukiko); naho ingingo ya 87 y’tegeko No 05/2015 igateganya umwihariko

Page 9

ujyanye n’uburyo utishimiye icyemezo yafatiwe n’ubwiteganyirize bwa pansiyo ashobora gusaba ko gisubirwamo, ibihe agomba gusubizwamo, ingaruka zo kudasubizwa mu gihe kigenwe n’uburyo utishimiye icyemezo yafatiwe aregera Urukiko. [30] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igaragaza ko Sindizera Jean Pierre yareze mu buryo bw’inyandikonsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe ashingiye ku ngingo ya 178 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, asaba Urukiko kwemeza ko uburenganzira bwe kuri pansiyo y’izabukuru avuga ko ariyo ikwiriye bwubahirizwa kuko iyo yahawe ari nkeya kandi akaba yarajuririye Inama y’Ubutegetsi ya Rwanda Social Security Board ntasubizwe mu gihe giteganywa n’amategeko. [31] Dosiye y’urubanza igaragaza kandi ko mu rubanza rusabirwa gusubirwamo Urukiko Rukuru rwasanze ikirego cye kitaragombaga gutangwa mu buryo bw’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe kuko mu byo yaregeye harimo impaka zigomba kuburanwaho. [32] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga hashingiwe ku byasobanuwe haruguru mu gika cya 29, no ku ihame ry’amategeko rivuga ko itegeko ryihariye riza mbere y’itegeko riri rusange (Specialia generalibus derogant) byumvikana ko ikirego cya Sindizera Jean Pierre kirebwa n’ingingo ya 87 y’Itegeko No 05/2015 ryo ku wa 30/03/2015 rigenga imitunganyirize

y’ubwiteganyirize bwa Pansiyo, nk’itegeko ryihariye rigenga ibijyanye n’ubwiteganyirize bwa pansiyo, nk’uburyo utishimiye icyemezo yafatiwe n’ubwiteganyirize bwa pansiyo ashobora gusaba ko gisubirwamo, ibihe agomba gusubizwamo, ingaruka zo kudasubizwa mu gihe kigenwe n’uburyo utishimiye icyemezo yafatiwe aregera Urukiko; bityo rero Sindizera Jean Pierre akaba atavuga ko akarengane ke mu rubanza asaba ko rusubirwamo gashingiye ku kuba Urukiko rwarirengagije ingingo ya 178 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi mu gihe nk’uko byasobanuwe iyo ngingo y’Itegeko yerekeye ibyemezo by’ubutegetsi muri rusange, ikaba atariyo igenga ikirego cye; bityo rero ikaba itashingirwaho hemezwa ko yarenganye ku buryo bugaragarira buri wese. [33] Hashingiwe ku bisobanuro byose byatanzwe haruguru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ikirego cya Sindizera Jean Pierre gisaba gusubirishamo ku mpamvu z’akarengane urubanza No RADA00102/2023/HC/KIG kikaba nta shingiro gifite.

3. Kumenya niba indishyi zasabwe muri uru rubanza zatangwa [34] Sindizera Jean Pierre asaba Urukiko rw’Ubujurire kugenerwa 3.0000.000Frw akubiyemo igihembo cya Avoka n’amafaranga y’ikurikiranarubanza mu Rukiko Rukuru no kuri uru rwego. [35] Uhagarariye Rwanda Social Security Board avuga ko indishyi Sinizera Jean Pierre asaba nta shingiro zifite kuko nta karengane kagaragara mu rubanza RADA00102/2023/HC/KIG; ahubwo agasaba ko ari we wishyura Rwanda Social Security Board indishyi zo kuyishora mu manza nta mpamvu, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cy’avoka.

UKO URUKIKO RUBIBONA

Page 10

[36] Ingingo ya 111 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira: ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe. [37] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga Sindizera Jean Pierre ari we watanze ikirego gisaba gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane, kandi nk’uko byasobanuwe ikirego cye kikaba nta shingiro gifite, bityo indihshyi asaba zikaba nta shingiro zifite. Urukiko rurasanga ahubwo hashingiwe ku ngingo ya 111 yavuzwe haruguru, Sindizera Jean Pierre ari we ugomba kwishyura Rwanda Social Security Board 500.000Frw n’igihembo cya Avoka na 200.000Frw y’ikurikiranarubanza agenwe mu bushishozi, kuko byabaye ngombwa ko ikurikirana urubanza ikanashaka Avoka uyiburanira. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [38] Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Sindizera Jean Pierre gisaba gusubirishamo ku mpamvu z’akarengane urubanza RADA00102/2023/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 02/11/2023, nta shingiro gifite. [39] Rutegetse Sindizera Jean Pierre kwishyura Rwanda Social Security Board amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000Frw) y’igihembo cya Avoka n’ibihumbi magana abiri (200.000Frw) y’ikurikiranarubanza kuri uru rwego.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

RS/INJUST/RAD00003/2022/SC (Rukundo v. Rwanda Bar Association, 14/04/2023)

Case cited

RS/INJUST/RC00001/2021/SC (Umulinga v. Ngirinshuti & Muberuka, 17/12/2021)

Case cited

RS/INJUST/RC00007/2018/SC (Nditiribanbe Samuel v. Gatera Jason & Nyamaswa Faustin, 13/03/2020)

Case cited

RS/INJUST/RSOC00014/2023/CA (EAR Diocese of Shyira & Uwingabiye Monique, 19/07/2024)

Case cited

Law No 22/2018 of 29/04/2018 (Articles 111, 178, 192, 275, 276)

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Law No 05/2015 of 30/03/2015 (Articles 7, 19, 87)

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.