TURIKUMWE v. UBUSHINJACYAHA
The appellant filed his notice of appeal within the statutory 30-day period, as evidenced by the dated and signed document in the file. The delay in transmission by prison authorities cannot be attributed to the appellant. Therefore, the appeal should have been admitted, and the case must be remitted to the High...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00877/2024/CA
- Parties
- Appellant: Turikumwe Shushubba Jean de Dieu; Respondent: Ubushinjacyaha
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 23 December 2025
- Case Number
- RPAA 00877/2024/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Appellate (court of Appeal)
- Outcome
- Appeal allowed; previous decision set aside; case remitted for hearing on merits.
- Legal Topics
- Appeal Admissibility, Sexual Offences Against Minors, Procedural Time Limits
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Turikumwe Shushubba Jean de Dieu
Appellant
Ubushinjacyaha
Respondent
Procedural Posture
Criminal Appeal / Appellate (court of Appeal)
Legal Issues
- 1 Whether the appellant filed his appeal within the statutory time limit so as to warrant its admissibility
Ratio Decidendi
The appellant filed his notice of appeal within the statutory 30-day period, as evidenced by the dated and signed document in the file. The delay in transmission by prison authorities cannot be attributed to the appellant. Therefore, the appeal should have been admitted, and the case must be remitted to the High Court for a hearing on the merits.
Court Disposition
Appeal allowed; previous decision set aside; case remitted for hearing on merits.
Orders
- The decision of the High Court, RPA 01254/2021/HC/RWG of 26/07/2024, is set aside.
- The case file is remitted to the High Court, Rwamagana Chamber, for hearing of the appeal filed on 24/09/2021.
Full Case Text
Judgment text and source record
15 paragraphs
# TURIKUMWE v. UBUSHINJACYAHA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-12-23 - Case/document no.: RPAA 00877/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
TURIKUMWE v. UBUSHINJACYAHA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00877/2024/CA (Rutazana, P.J.,) 23 Ukuboza 2025] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza nshinjabyaha – Icyaha cyo gusambanya umwana – Ubujurire – Kwakira ubujurire – Iyo ubujurire butakiriwe kandi bwaragombaga kwakirwa, urukiko rwajuririwe rwemeza ko bwakiriwe, maze urubanza rwajuririwe rugasubizwa mu rukiko rwaruciye kugirango ruburanishwe mu mizi. Incamake y’ikibazo: Uwitwa Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yafashwe akekwaho icyaha cyo gusambanya umwana w’umukobwa witwa U.D ufite imyaka 17 y’amavuko. Iperereza rirangiye Ubushinjacyaha bwamureze Turikumwe mu Rukiko Rwisumbuye rwa Ngoma bumukurikiranyeho icyaha cyo gusambanya umwana, buvuga ko yagikoze, busaba Urukiko kwemeza ko icyo cyaha kimuhama, maze agahanishwa igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25). Turikumwe yaburanye yemera icyaha aregwa, asaba Urukiko kumugabanyiriza igihano kugira ngo ajye kurera abana ba mushiki we basigaye bonyine no kwita ku mukecuru we utishoboye. Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma, rwemeje ko uregwa ahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana witwa U.D, maze rumuhanisha igifungo cy’imyaka makumyabiri (20). Turikumwe yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana, Ubushinjacyaha busaba ko ubujurire bwe butakirwa kuko urubanza RP 00129/2020/TGI/NGOMA rwaciwe ku wa 14/09/2021 akarujuririra ku wa 02/07/2024, igihe giteganywa n’amategeko cyararenze. Yireguye avuga ko yajuriye atinze kuko yari ategereje ikimenyetso kimusabira imbabazi. Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana, rwemeje ko ubujurire butakiriwe kuko uregwa yajuriye nyuma y’igihe cy’iminsi 30 giteganywa n’itegeko. Turikumwe yajuririye Urukiko rw’Ubujurire avuga ko yarujuririye mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana nyuma y’iminsi icumi (10) gusa ruciwe, ariko Ubuyobozi bw’Igororero rya Rwamagana afungiyemo bugatinda koherere umwanzuro we w’ubujurire muri urwo Rukiko, bityo ko asaba uru Rukiko kwemeza ko ubujurire bwe bwakirwa. Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko nyuma yo kubona ibaruwa y’ubujurire yashyizwe muri dosiye igaragaza ko Turikumwe yari yajuriye ku gihe giteganywa n’itegeko, yasanze ubujurire bwe bukwiye kwakirwa urubanza rugasubizwa mu Rukiko Rukiko Rukuru, kugira ngo ruruburanishe mu mizi. Urukiko rw’Ubujurire rwasuzumye ikibazo cyo kumenya niba Turikumwe yarajuririye ku gihe ku buryo ubujurire bwe bugomba kwakirwa.
## Page 2
Incamake y’icyemezo: Iyo ubujurire butakiriwe kandi bwaragombaga kwakirwa, urukiko rwajuririwe rwemeza ko bwakiriwe, maze urubanza rwajuririwe rugasubizwa mu rukiko rwaruciye kugirango ruburanishwe mu mizi. Ubujurire bufite ishingiro. Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, ingingo ya 181. Imanza zifashishijwe: Urubanza RPAA 00020/2022/CA, rw’Ubushinjacyaha na Kabayiza Sylver,rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 05/01/2023. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 13/01/2020 uwitwa Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yafashwe akekwaho icyaha cyo gusambanya umwana w’umukobwa witwa U.D1 ufite imyaka 17 y’amavuko, biturutse ku makuru yatanzwe n’umubyeyi wa U.D y’uko uwo mwana bamubuze ubwo hari ku cyumweru hanyuma akaza kugaruka mu rugo bukeye bwaho ku wa mbere mu masaha ya saa kumi n’ebyiri z’umugoroba (18h00), bamubajije aho avuye abanza kwanga kuhavuga hanyuma aza kubabwira ko yaraye kwa Turikumwe.
[2] Iperereza rirangiye Ubushinjacyaha bwareze Turikumwe Shushubba Jean de Dieu mu Rukiko Rwisumbuye rwa Ngoma bumukurikiranyeho icyaha cyo gusambanya umwana witwa U.D, buvuga ko yagikoze ku wa 05/01/2020 ari mu Mudugudu wa Gatonde, Akagari ka Muzingira, mu Murenge wa Mutenderi, ubwo yajyanaga uwo mwana iwe aramusambanya, bukeye ajya mu kazi asiga amukingiranye mu nzu, agarutse mu rugo mu ma saa tanu (11h00) uwo mwana abona gusohoka arataha. Busaba Urukiko kwemeza ko icyo cyaha kimuhama agahanishwa igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25). [3] Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yaburanye yemera icyaha aregwa, asobanura ko uwo mwana yari yaje gusura nyirasenge hanyuma anasura Turikumwe Shushubba Jean de Dieu ararara, bukeye ntiyataha ndetse aguma aho mu gihe cy’amezi agera kuri icyenda (9), ataha ku wa 14/01/2021 ubwo ikibazo cyavukaga, ariko ko atari yamubajije imyaka afite. Yasabye Urukiko kumugabanyiriza igihano kugira ngo ajye kurera abana ba mushiki we basigaye bonyine no kwita ku mukecuru we utishoboye.
1 Iri zina yarihawe muri uru rubanza mu rwego rwo kurinda umwirondoro we.
## Page 3
[4] Mu rubanza RP 00129/2020/TGI/NGOMA rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma ku wa 14/09/2021, rwemeje ko Turikumwe Shushubba Jean de Dieu ahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana witwa U.D; rumuhanisha igifungo cy’imyaka makumyabiri (20). [5] Ibyo Urukiko rwabyemeje rushingiye ku mvugo za Turikumwe Shushubba Jean de Dieu mu Bugenzacyaha, mu Bushinjacyaha, n’imbere y’Urukiko mu gihe cy’iburanisha ku bijyanye n’ifunga n’ifungurwa ry’agateganyo, no ku cyemezo cy’amavuko cya U.D kigaragaza ko yavutse ku wa 08/02/2002. [6] Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana, Ubushinjacyaha busaba ko ubujurire bwe butakirwa kuko urubanza RP 00129/2020/TGI/NGOMA rwaciwe ku wa 14/09/2021 akarujuririra ku wa 02/07/2024, igihe giteganywa n’amategeko cyararenze. Yireguye avuga ko yajuriye atinze kuko yari ategereje ikimenyetso kimusabira imbabazi. [7] Mu rubanza RPA 01254/2021/HC/RWG rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana ku wa 26/07/2024, rwemeje ko ubujurire bwa Turikumwe Shushubba Jean de Dieu butakiriwe kuko yajuriye nyuma y’igihe cy’iminsi 30 giteganywa n’ingingo ya 181 y’Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha. [8] Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe bwandikwa kuri N˚ RPAA 00877/2024/CA, urubanza ruburanishwa mu ruhame ku wa 04/12/2025 yunganiwe na Me Mubiligi Fidѐle, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Uwanziga Lydia, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [9] Turikumwe Shushubba Jean de Dieu n’umwunganira bavuga ko urubanza RP 00129/2020/TGI/NGOMA yarujuririye mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana nyuma y’iminsi icumi (10) gusa ruciwe, ariko Ubuyobozi bw’Igororero rya Rwamagana afungiyemo bugatinda koherere umwanzuro we w’ubujurire muri urwo Rukiko ; bagasaba ko uru Rukiko kwemeza ko ubujurire bwe bwakirwa. [10] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko nyuma yo kubona ibaruwa y’ubujurire yashyizwe muri dosiye igaragaza ko Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yari yajuriye ku wa 24/09/2021, nabo basanga ubujurire bwe bukwiriye kwakirwa kuko yajuriye ku gihe ; bityo rero urubanza rukaba rugomba gusubizwa mu Rukiko Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana kugira ngo ruruburanishe mu mizi. [11] Urukiko rurasuzuma ikibazo cyo kumenya niba Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yarajuririye urubanza RP 00129/2020/TGI/NGOMA ku gihe, ku buryo ubujurire bwe bugomba kwakirwa. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIGIZE URUBANZA Kumenya niba Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yarajuririye urubanza RP 00129/2020/TGI/NGOMA ku gihe, ku buryo ubujurire bwe bugomba kwakirwa [12] Turikumwe Shushubba Jean de Dieu n’umwunganira bavuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana rwemeje ko yajuriye impitagihe bituma rutakira ubujurire bwe,
## Page 4
rushingiye ku mwanzuro w’inyongera yatanze ku wa 02/07/2024, rwirengagije ko hari undi mwanzuro wo kujurira yari yatanze ku wa 24/09/2021 ariko Ubuyobozi bw’Igororero rya Rwamagana afungiyemo bugatinda kuwohereza mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana, nawe ntabimenye kubera kutagira umuntu wo kubikurikirana ; bakavuga ko rero yari yajuriye mu gihe giteganywa n’amategeko, bagasaba ko ubujurire bwe bwakirwa. [13] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko n’ubwo nta kosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana rwari rwakoze kuko nta kimenyetso Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yari yagaragarije cyemeza ko yajuriye mu gihe giteganywa n’amategeko, nyuma yo kubona umwanzuro w’ubujurire wa Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yashyizwe muri dosiye (muri IECMS) ku wa 07/05/2025 igaragaza ko urubanza RP 00129/2020/TGI/NGOMA yarujuririye ku wa 24/09/2021 mu gihe rwari rwaciwe ku wa 14/09/2021, nawe asanga yari yajuriye ku gihe, cyane cyane ko n’Ubuyobozi bw’Igororero rya Rwamagana bwemereye uhagarariye Ubushinjacyaha ko uwo mwanzuro w’ubujurire wa Turikumwe Shushubba Jean de Dieu wari uhari ariko ko batari bawushyize muri dosiye ; bityo rero ubujurire bwe bukaba bukwiriye kwakirwa, urubanza rugasubizwa mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana kugira ngo ruruburanishe mu mizi hashingiwe ku biteganywa mu ngingo ya 193 y’Itegeko N˚ 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha. UKO URUKIKO RUBIBONA [14] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yarajuririye urubanza RP 00129/2020/TGI/NGOMA yubahirije igihe giteganywa n’amategeko, ku buryo ubujurire bwe bugomba kwakirwa. [15] Ingingo ya 181, igika cya mbere, y’Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ibikurikira: ’’Kujurira bikorwa mu gihe kitarenze iminsi mirongo itatu (30) uhereye ku itariki urubanza rwaciriweho ku muburanyi wari uhari ahagarariwe igihe urubanza rwacibwaga. Icyo gihe gikurikizwa kandi ku muburanyi wamenyeshejwe mu buryo bwemewe n’amategeko, umunsi urubanza ruzacibwaho ntaze cyangwa ngo yohereze umuhagararira……’’ [16] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igaragaza ko mu rubanza rwajuririwe Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana rwemeje ko ubujurire bwa Turikumwe Shushubba Jean de Dieu butagomba kwakirwa kuko yajuriye ku wa 02/07/2024 mu gihe urubanza RP 00129/2020/TGI/NGOMA yajuririraga rwaciwe ku wa 14/09/2021, akaba rero atarubahirije igihe cy’iminsi 30 giteganywa n’ingingo ya 181 yavuzwe haruguru. [17] Dosiye kandi igaragaza ko ku wa 07/09/2025 uwunganira Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yashyize muri dosiye umwanzuro we w’ubujurire ugaragaza ko wakozwe ku wa 24/09/2021 ajuririra urubanza RP 00129/2020/TGI/NGOMA, ndetse kuri iyo tariki Ubuyobozi bw’Igororero rya Rwamagana afungiyemo buwushyiraho umukono na kashe. Kandi mu iburanisha uhagarariye Ubushinjacyaha akaba yaremereye Urukiko ko nawe yavuganye n’Ubuyobozi bw’iryo Gororero bukemeza ko uwo mwanzuro wari uhari ariko ko batari bawushyize muri dosiye. [18] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga umwanzuro wo kujurira wavuzwe mu gika kibanziriza iki ugaragaza ko Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yajuririye urubanza RP
## Page 5
00129/2020/TGI/NGOMA nyuma y’iminsi 10 gusa ruciwe, bityo rero akaba yarubahirije igihe cy’iminsi 30 giteganywa n’ingingo ya 181 yavuzwe haruguru; kuba Ubuyobozi bw’Igororero afungiyemo butarashyize uwo mwanzuro we muri dosiye mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana ku gihe, bikaba bitaryozwa Turikumwe Shushubba Jean de Dieu kuko hashingiwe ku byasobanuwe haruguru, we yari yajuriye mu gihe giteganywa n’amategeko. [19] Hashingiwe ku bisobanuro byose byatanzwe, ubujurire bwa Turikumwe Shushubba Jean de Dieu bukaba bugomba kwakirwa. [20] Urukiko rurasanga kandi dosiye igomba gusubizwa mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana kugira ngo ruruburanishe mu mizi ; ibi bikaba bihura n’ibyemejwe mu rubanza RPAA 00020/2022/CA rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 05/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na Kabayiza Sylver, rwasuzumwemo ikibazo kijya gusa n’iki. Muri urwo rubanza, Urukiko rw’Ubujurire rwasanze Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana rwaremeje ko ubujurire bwa Kabayiza Sylver butakiriwe kuko bwatanzwe impitagihe, nyamara yari yashyikirije Ubuyobozi bw’Igororero yari afungiyemo ibaruwa ye y’ubujurire ku gihe ariko ntibwayishyira muri dosiye; maze rwemeza ko ubujurire bwe bwakirwa bugasuzumwa kuko bwatanzwe mu gihe giteganywa n’amategeko, runategeka ko urubanza rusubizwa mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana kugira ngo ruruburaishe mu mizi. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [21] Rwemeje ko ubujurire bwa Turikumwe Shushubba Jean de Dieu bufite ishingiro. [22] Rwemeje ko Turikumwe Shushubba Jean de Dieu yari yajuririye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana mu gihe giteganywa n’amategeko. [23] Rwemeje ko ubujurire bwe bwagombaga kwakirwa. [24] Rwemeje ko urubanza RPA 01254/2021/HC/RWG rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana ku wa 26/07/2024, ruvanweho. [25] Rutegetse ko dosiye isubizwa mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana kugira ngo ruburanishe ubujurire Turikumwe Shushubba yatanze ku wa 24/09/2021. [26] Rutegetse ko amagarama y’uru rubanza aherera ku Isanduku ya Leta.