TUYISENGE v. TIGO RWANDA Ltd
The Commercial Court had jurisdiction as the debt arose from commercial transactions; applicant is liable for the debt he acknowledged, not for contracts signed by family members; payment must be made in lump sum with interest and damages; summary judgment and penalty for delay are appropriate.
Source-derived case information.
- Citation
- RCOMA 0103/15/HCC
- Parties
- Applicant: Tuyisenge Jean Marie Vianney; Respondent: TIGO RWANDA Ltd
- Court
- Commercial High Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 14 April 2015
- Case Number
- RCOMA 0103/15/HCC
- Procedural Posture
- Commercial Appeal / Final Judgment
- Outcome
- Appeal dismissed; partial cross-appeal allowed.
- Legal Topics
- Jurisdiction of Commercial Courts, Contractual Obligations, Loan Agreements, Summary Judgment, Penalty for Delay, Damages, Interest Calculation
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Tuyisenge Jean Marie Vianney
Applicant
TIGO RWANDA Ltd
Respondent
Procedural Posture
Commercial Appeal / Final Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the Commercial Court had jurisdiction over the dispute
- 2 Whether the underlying debt was commercial in nature
- 3 Whether the original judgment should be set aside
Ratio Decidendi
The Commercial Court had jurisdiction as the debt arose from commercial transactions; applicant is liable for the debt he acknowledged, not for contracts signed by family members; payment must be made in lump sum with interest and damages; summary judgment and penalty for delay are appropriate.
Court Disposition
Appeal dismissed; partial cross-appeal allowed.
Orders
- Applicant to pay respondent RWF 13,456,565 (principal, interest, damages, attorney fees, and court costs).
- Applicant to pay penalty of RWF 30,000 per month for delay in compliance.
Full Case Text
Judgment text and source record
21 paragraphs
# TUYISENGE v. TIGO RWANDA Ltd
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2015-04-14 - Case/document no.: RCOMA 0103/15/HCC - Collection: Commercial High Court
## Text
## Page 1
TUYISENGE v. TIGO RWANDA Ltd [Rwanda URUKIKO RUKURU RW’UBUCURUZI – RCOMA 0103/15/HCC (Nsengiyunva, P.J.,) kuwa 14/04/2015] Amategeko agenga ububasha bw’inkiko z’ubucuruzi – Ububasha bw’Urukiko rw’Ubucuruzi – Agaciro k’urubanza – Indishyi – Umuburanyi ntiyavuga ko urukiko rw’ubucuruzi nta bubasha rufite rwo kuburanisha urubanza mu gihe ikibazo kiburanishwa ari icy’ubucuruzi atari icy’imbonezamubano nkuko abivuga – Ntiyasaba indishyi zo gushorwa mu manza avuga ko mu urubanza rudafite agaciro mu gihe rwaburanishijwe n’urukiko rubifitiye ububasha, Itegeko ngenga n° 06/2012/OL ryo kuwa 14/09/2012 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko z’ubucuruzi, ingingo ya 12 Amategeko agenga amasezerano – Amasezerano – Ingaruka ku masezerano yakozwe n’abagize umuryango w’uwahawe umwenda hamwe n’uwishyuza – Kuba abagizwe n’umuryango w’uwahawe umwenda bakoranye amasezerano n’uwawutanze mu buryo bwo kumufasha kwishyura ntibyagira ingaruka ku wawuhawe mu gihe atari we wayakoze. Kuba yaremeye umwenda mbere y’urukiko gusa nibyo byamugiraho ingaruka yo kwishyura, Itegeko n°45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano, ingingo ya 64 n’iya 113. Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubucuruzi – Irangizarubanza ry’agateganyo – Igihano gihatira kurangiza urubanza – Irangizarubanza ry’agateganyo ryemezwa iyo uregwa yemeye mu rubanza umwenda aregwa – Kuba uwagujijwe umwenda yemeyereye mu rukiko umwenda aregwa nuko azawishyura, urukiko rwategeka irangizarubanza ry’agateganyo – Iyo uwahawe inguzanyo atubahirije amasezerano yo kwishyura umwenda yahawe, yishyura amafaranga y’igihano cy’ubukererwe yategetswe n’urukiko, Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 212 n’iya 216 . Incamake y’ikibazo: TIGO RWANDA Ltd yareze Tuyisenge mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Huye imusaba kwishyura umwenda wa 8.439.289 Frws, inyungu, n’indishyi zawo. Tuyisenge yajuririye mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi avuga ko urukiko rw’ubucuruzi rwa Huye rwaburanishije urubanza nta bubasha rufite kubera ko icyaburanishwaga atari ikibazo cy’ubucuruzi, avuga ko urubanza rwagombaga kuburanishwa n’inkiko mbonezamubano anasaba ko rwateshwa agaciro. TIGO RWANDA Ltd yo ikavuga urukiko rw’ubucuruzi rwari rufite ububasha bwo kuburanisha urubanza kuko amasezerano ari ay’ubucuruzi kubera ko Tuyisenge yahabwaga ibicuruzwa byo gucuruza, agakuramo inyungu ariko ntazane amafaranga avuyemo. Abagize umuryango wa Tuyisenge bakoze amasezerano na TIGO RWANDA Ltd, nawe yemera gukomeza kwishyura aho bari bageze. TIGO RWANDA Ltd isaba ko urubanza rurangizwa by’agateganyo kuko yemera umwenda aregwa, inasaba ko Tuyisenge yahabwa igihano gihatira kurangiza urubanza. Tuyisenge avuga ko yajuririye kuko urukiko rw’ubucuruzi rwa Huye nta bubasha rwari rufite rwo kuburanisha urubanza kuko ikibazo cyagombaga kuburanishwa n’inkiko mbonezamubano, asaba ko urubanza rw’iremezo rwateshwa agaciro, TIGO RWANDA Ltd igategekwa kwishyura Tuyisenge indishyi zo gushorwa mu manza nta mpanvu.
## Page 2
TIGO RWANDA Ltd yo ikavuga ko urukiko rukuru rw’ubucuruzi rwa Huye rwari rufite ububasha bwo kuburanisha urubanza kuko amasezerano ari ay’ubucuruzi.Tuyisenge yakomeje gusaba ko niba urukiko rusanze urukiko rw’ubucuruzi rwa Huye rwari rufite ububasha bwo kuburanisha urubanza, rwakwemeza ko amasezerano TIGO RWANDA Ltd yakoranye n’umuryango wa Tuyisenge, uvuga ko uzishyura mu mwanya we nta ngaruka ayo masezerano agomba kumugiraho kuko wahatiwe kuyashyiraho umukono kugirango Tuyisenge ave muri kasho.TIGO RWANDA Ltd ikomeza ivuga ko nubwo Tuyisenge yemeye kwishyura umwenda ariko ntiyagaraje ubushake bwo kuwishyura. Ku birebana no kurangiza urubanza by’agateganyo, TIGO RWANDA Ltd isaba ko urukiko rutegeka irangizarubanza by’agateganyo kuko Tuyisenge yemera umwenda aregwa afitiye TIGO RWANDA Ltd, iyi ikomeza isaba ko Tuyisenge yategekwa n’urukiko kwishyura 50.000 frws y’igihano gihatira kurangiza urubanza kuko bigaragara ko nta bubasha afite bwo kwishyura amafaranga yemera. Incamake y’icyemezo: 1. Iyo umucuruzi aguze ibicuruzwa akabigurisha, akunguka, aba akora igikorwa cy’ubucuruzi, kuba rero uwahawe ibicuruzwa ku nguzanyo, akabicuruza akaza kuyishyura nyuma, nukuvuga ko yacuruzaga akabona n’inyungu. Ntiyavuga ko ikibazo cyajyanywe mu rukiko ari ikibazo cy’imbonezamubano mu gihe inguzanyo yahawe yari igamije igikorwa cy’ubucuruzi. 2. Amasezerano yakozwe n’abagize umuryango w’uwahawe inguzanyo ntiyamugiraho ingaruka mu gihe atayakoze, hubwo akaba agomba kugirwaho ingaruka n’umwenda yiyemereye ubwe agomba kwishyura uwatanze inguzanyo. 3. Kuba uwahawe inguzanyo yagaragaje ubushake buke bwo kwishyura amafaranga yemeye, urukiko rumutegeka kwishyura buri kwezi 30.000 frws buri kwezi y’igihano cy’ubukererwe mu gihe azaba atubahirije imikirize y’uru rubanza. Ubujurire bwakiriwe ariko nta shingiro bufite. Ubujurire bwuririye ku bundi bwakiriwe ariko bufite ishingiro kuri bimwe. Imikirize y’urubanza RCOM 0340/14/TC/Hye ntihindutse. Amategeko yifashishijwe: Itegeko ngenga n°06/2012/OL ryo kuwa 14/09/2012 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko z’ubucuruzi, ingingo ya 2 n’iya 12, Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 212 n’iya 216, Itegeko n° 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano, ingingo ya 64 n’iya 113. Nta manza zashingiweho:
## Page 3
Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Tuyisenge Jean Marie Vianney yajuririye urubanza R.Com 0340/14/TC/Hye rwaciwe kuwa 22/01/2015 n’Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Huye aregwamo na TIGO RWANDA Ltd isaba ko ategekwa kuyishyura umwenda n’inyungu zawo n’indishyi zinyuranye. Urukiko rwemeje ko Tuyisenge Jean Marie Vianney yishyura umwenda remezo ungana na Frw 8.439.289, inyungu za 18 % zingana na Frw 2.438.542, indishyi zo gukurikirana urubanza n’igihembo cya avoka zingana na Frw 1.000.000 no gusubiza Frw 50.000 y’igarama, rumutegeka ko niyanga kwishyura umwenda atsindiwe urubanza rumaze kuba itegeko, ubwishyu buzavanwa mu mitungo ye ku ngufu za Leta. Kuwa 11/03/2015 haba mu ruhame iburanisha, Tuyisenge Jean Marie Vianney ahagarariwe na Maître Hakizimana Aloys, TIGO RWANDA Ltd ihagarariwe na Maître Munyentwali Charles. Maître Hakizimana Aloys avuga ko Tuyisenge Jean Marie Vianney yajuriye kuko Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Huye rwaburanishije urubanza nta bubasha rufite kubera ko ikibazo kigomba kuburanishwa n’inkiko mbonezamubano kuko atari ikibazo cy’ubucuruzi kuko kijyanye n’umwenda yahawe n’umukoresha we TIGO RWANDA Ltd kandi iyo yahombaga yakatwaga ku mushahara we, ko urubanza R.Com 0340/14/TC/Hye rwateshwa agaciro, TIGO RWANDA Ltd. Maître Munyentwali Charles avuga ko Urukiko rw’Ubucuruzi rwari rufite ububasha bwo kuburanisha urubanza kuko amasezerano ari ay’ubucuruzi kubera ko Tuyisenge Jean Marie Vianney yahabwaga ibicuruzwa byo gucuruza afite inyungu akuramo ntazane amafaranga avuyemo. Maître Hakizimana Aloys avuga ko urukiko rusanze Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Huye rwari rufite ububasha bwo kuburanisha urubanza, rwakwemeza ko amasezerano TIGO RWANDA Ltd yakoranye n’umuryango wa Tuyisenge Jean Marie Vianney kuwa 23/01/2013 ko uzishyura mu mwanya we nta ngaruka agomba kumugiraho kuko wahatiwe kuyashyiraho umukono kugira ngo ave muri kasho, rugategeka ko yishyura Frw 121.168 buri kwezi nk’uko byari mu masezerano y’umwenda yahawe wa airtime kuko atayishe kubera ko yagombaga kwishyura ku mushahara kandi yinginze TIGO RWANDA Ltd ngo ayishyure ku mushahara iranga. Maître Hakizimana Aloys avuga ko urukiko rwakuraho indishyi kuko zitari gutangwa kuko nta mutima mubi wo kutishyura Tuyisenge Jean Marie Vianney yagaragaje. Maître Munyentwali Charles avuga ko mu ibaruwa yo kuwa 06/02/2013 Tuyisenge Jean Marie Vianney yemeye amasezerano abagize umuryango bakoranye na TIGO RWANDA Ltd yemera gukomereza kwishyura aho bari bageze kandi yabyemeraga mu rwego rwa mbere, ko atinginze TIGO RWANDA Ltd ngo yishyure kandi atakwishyura ku mushahara kuko atakiri umukozi wa TIGO RWANDA Ltd. Maître Munyentwali Charles avuga ko TIGO RWANDA Ltd isaba ko Tuyisenge Jean Marie Vianney ategekwa kuyishyura inyungu za 20 % uko yari yazisabye aho kuba 18 % yagenewe n’urukiko, ko indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka zatanzwe ari nke kandi hakiyongereyeho izindi mu bujurire, ko hategekwa ko urubanza rurangizwa by’agateganyo kuko yemera umwenda aregwa, hakanatangwa igihano gihatira kurangiza urubanza. [2] Ibibazo urukiko rugomba gusuzuma muri uru rubanza ni ibi bikurikira :
## Page 4
- Niba umwenda atari uw’ubucuruzi, Urukiko rw’ubucuruzi rukaba nta bubasha bufite bwo kuburanisha urubanza; - Niba urubanza R.Com 0340/14/TC/Hye rwateshwa agaciro; - Niba indishyi zo gushorwa mu manza ku maherere zikwiriye; - Niba amasezerano yakozwe n’umuryango wa Tuyisenge Jean Marie Vianney nta ngaruka agomba kumugiraho; - Niba Tuyisenge Jean Marie Vianney yakwishyura buri kwezi Frw 121.168; - Niba atakwishyura inyungu cyangwa yakwishyura inyungu za 20 %; - Niba indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka zatanzwe mu rwego rwa mbere ari nke; - Niba indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka mu bujurire zikwiriye; - Niba igihano gihatira kurangiza urubanza gikwiriye; - Niba urubanza rwarangizwa by’agateganyo. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1. Ku byerekeye kuba umwenda atari uw’ubucuruzi no kutagira ububasha bwo kuburanisha urubanza ku Rukiko rw’Ubucuruzi, gutesha agaciro urubanza RCom 0340/14/TC/Hye no kwishyura indishyi zo gushorwa mu manza ku maherere [3] Ingingo ya 12 y’Itegeko ngenga n° 06/2012/OL ryo kuwa 14/09/2012 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko z’ubucuruzi iteganya ko inkiko z’ubucuruzi ziburanisha mu rwego rwa mbere imanza zose z’ubucuruzi, iz’imari, iz’imisoro n’ibindi bibazo bifitanye isano nk’uko bisobanurwa mu ngingo 2 y’iri tegeko, iya 2 iteganya ko ibibazo by’ubucuruzi bivuga imanza z’ubucuruzi, iz’imari, iz’imisoro n’amahoro n’ibindi bifitanye isano birimo ibyerekeye impaka zivutse ku bikorwa by’ubucuruzi hagati y’abantu cyangwa ibigo by’ubucuruzi. Ingingo ya 1 y’Itegeko ryo kuwa 02/08/1913 ryerekeye abacuruzi n’ibimenyetso by’inshingano z’ubucuruzi iteganya ko abacuruzi ari abakora ibikorwa itegeko ryita ko ari iby’ubucuruzi, iya 2 iteganya ko igura ryose ry’ibicuruzwa kugira ngo ubigurishe uko bimeze ari igikorwa cy’ubucuruzi. Ingingo ya 171 y’Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi nk’uko ryahinduwe kandi ryujujwe kugeza ubu iteganya ko iyo urukiko rwajuririwe ruhinduye icyemezo cyajuririwe, ruburanisha urwo rubanza mu mizi yarwo keretse iyo ruruhinduye ku mpamvu y’uko rwaregewe mu buryo budakurikije amategeko cyangwa ku mpamvu y’iburabubasha, iya 172 iteganya ko urukiko rutesheje agaciro urubanza rwajuririwe rutaruburanisha bundi bushya mu mizi yarwo. [4] Maître Hakizimana Aloys avuga ko Tuyisenge Jean Marie Vianney yajuriye kuko Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Huye rwaburanishije urubanza nta bubasha rufite kubera ko ikibazo
## Page 5
kigomba kuburanishwa n’inkiko mbonezamubano kuko atari ikibazo cy’ubucuruzi kuko kijyanye n’umwenda yahawe n’umukoresha we TIGO RWANDA Ltd kandi iyo yahombaga yakatwaga ku mushahara we. [5] Maître Hakizimana Aloys asaba ko urubanza R.Com 0340/14/TC/Hye rwateshwa agaciro, TIGO RWANDA Ltd igategekwa kwishyura Tuyisenge Jean Marie Vianney indishyi zo gukururwa mu manza ku maherere zingana na Frw 3.000.000 [6] Maître Munyentwali Charles avuga ko urukiko rw’ubucuruzi rwari rufite ububasha bwo kuburanisha urubanza kuko amasezerano ari ay’ubucuruzi kubera ko Tuyisenge Jean Marie Vianney yahabwaga ibicuruzwa byo gucuruza afite inyungu akuramo ntazane amafaranga avuyemo. [7] Urukiko rusanga kuba TIGO RWANDA Ltd yarahaga Tuyisenge Jean Marie Vianney ibicuruzwa byayo ku nguzanyo nk’uko bigaragazwa na « airtime credit policy » akabicuruza akaza kuyishyura nyuma yarakoraga igikorwa cy’ubucuruzi kuko Tuyisenge Jean Marie Vianney yabaga abiguze kugira ngo abicuruze uko bimeze, bityo kuvuga ko ubwishyu bwashoboraga kuva ku mushahara mu gihe atishyuye ntibikuraho ko kugura nyuma akagurisha ari igikorwa cy’ubucuruzi, bityo Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Huye rukaba rwari rufite ububasha bwo kuburanisha urubanza kuko ruburanisha impaka zivutse ku bikorwa by’ubucuruzi hagati y’abantu ku giti cyabo n’amasosiyete y’ubucuruzi. [8] Urukiko rusanga urubanza R.Com 0340/14/TC/Hye rutateshwa agaciro kuko rwasanze Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Huye rwari rufite ububasha bwo kuruburanisha, bityo Tuyisenge Jean Marie Vianney akaba adakwiriye indishyi zo gukururwa mu manza ku maherere. 2. Ku byerekeye kuba amasezerano yakozwe n’umuryango wa Tuyisenge Jean Marie Vianney atamugiraho ingaruka no kumutegeka kwishyura buri kwezi Frw 121.168 [9] Ingingo ya 64 y’Itegeko n° 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano iteganya ko amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye kandi agomba kubahirizwa nta buryarya, iya 68 iteganya ko inyandiko y’amasezerano isesengurwa uko yakabaye, izindi nyandiko zijyanye nayo zisesengurirwa hamwe, iya 113 iteganya ko amasezerano agira inkurikizi ku bayagiranye gusa, ko atabangamira undi wese kandi amugirira akamaro gusa mu biteganyijwe bijyanye no gusezerana ibifitiye undi akamaro. [10] Maître Hakizimana Aloys avuga ko urukiko rusanze Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Huye rwari rufite ububasha bwo kuburanisha urubanza, rwakwemeza ko amasezerano TIGO RWANDA Ltd yakoranye n’umuryango wa Tuyisenge Jean Marie Vianney kuwa 23/01/2013 ko uzishyura mu mwanya we nta ngaruka agomba kumugiraho kuko wahatiwe kuyashyiraho umukono kugira ngo ave muri kasho, rugategeka ko yishyura umwenda wa Frw 8.439.289 yishyura Frw Frw 121.168 buri kwezi kugeza urangiye nk’uko byari mu masezerano y’umwenda yahawe wa airtime hakurikijwe « airtime credit policy » aho kuba ibikoresho yahawe gucuruza nk’uko urukiko rwabivuze kuko atayishe kubera ko yagombaga kwishyura ku mushahara kandi yinginze umukoresha we ngo amwishyure ku mushahara uko amasezerano yabigengaga aranga. [11] Maître Munyentwali Charles avuga ko mu ibaruwa yo kuwa 06/02/2013 Tuyisenge Jean Marie Vianney yemeye amasezerano abagize umuryango bakoranye na TIGO RWANDA Ltd
## Page 6
yemera gukomereza kwishyura aho bari bageze, ko atahawe umwenda w’amafaranga yahawe ibicuruzwa kandi yabyemeraga mu rwego rwa mbere kandi nta bushake bwo kwishyura yagaragaje kuko atagaragaza ko yishyuye amafaranga yemera, ko atinginze TIGO RWANDA Ltd ngo yishyure kandi atakwishyura ku mushahara kuko atakiri umukozi wa TIGO RWANDA Ltd kandi byarushaho guteza igihombo kinini kuko umwenda arimo ari munini kandi yarafashe ibicuruzwa ku mwenda (crédit). [12] Urukiko rusanga kuwa 23/01/2013 abagize umuryango wa Tuyisenge Jean Marie Vianney baragiranye amasezerano na TIGO RWANDA Ltd ko bazishyura Frw 9.939.289 ayirimo kandi uwo munsi bishyura Frw 1.500.000 ariko kuwa 06/02/2013 TUYISENGE Jean Marie Vianney nawe yandikira umuyobozi wayo amusaba imbabazi ko yatinze kwishyura uriya mwenda ariko kuwa 23/01/2013 yishyuye Frw 1.500.000 kandi azakomeza kwishyura kugeza umwenda wose urangiye, bityo ayo masezerano yakozwe n’abagize umuryango akaba atamugiraho ingaruka kuko atayakoze ariko akaba agomba kugirwaho ingaruka n’umwenda yiyemereye ubwe. Urukiko rusanga muri « airtime credit policy » TIGO RWANDA Ltd yariyemereye ko umukozi uzabahwa airtime ku mwenda azajya yishyura mu minsi itarenze 5, atakwishyura muri iyo minsi ubwishyu bugakurwa ku mushahara we mu byiciro bijyanye na wo (in appropriate installments). [13] Urukiko rusanga Tuyisenge Jean Marie Vianney atakwishyura TIGO RWANDA Ltd Frw 121.168 buri kwezi kuko atakiri umukozi wayo kandi atagaragaza aho yamwemereye kuyishyura muri ubwo buryo kuko ubundi yagombaga kwishyura mu minsi itarenze 5 abonye ibicuruzwa, bityo akaba agomba kuyishyura rimwe umwenda yemera ayirimo wa Frw 8.439.289 asigara ku Frw 9.939.289 yarimo hakuwemo Frw 1.500.000 abagize umuryango we bamwishyuriye. 3. Ku byerekeye kutishyura inyungu cyangwa kwishyura izingana na 20 % [14] Ingingo ya 144 y’Itegeko n° 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano iteganya ko iyo kwica amasezerano birebana no kutishyura amafaranga cyangwa kudakora igisabwa gishobora kubarwa mu mafaranga azwi cyangwa ashobora kumenyekana, inyungu zibarwa uhereye igihe igisabwa cyagombaga gukorwa hakuwemo ibyo uruhande rwishe amasezerano rufiteho uburenganzira. Ingingo ya 167 y’Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 iteganya ko uregwa mu rukiko rujuririrwa ashobora na we kujurira yuririye ku bujurire bw’urega. [15] Maître Munyentwali Charles avuga ko TIGO RWANDA Ltd isaba ko Tuyisenge Jean Marie Vianney ategekwa kuyishyura inyungu za 20 % ya Frw 8.439.289 uko yari yazisabye aho kuba 18 % yagenewe n’urukiko kandi zikabarwa kugeza urubanza ruciwe burundu. [16] Maître Hakizimana Aloys avuga ko urukiko rwakuraho indishyi kuko zitari gutangwa kuko nta mutima mubi wo kutishyura Tuyisenge Jean Marie Vianney yagaragaje kuko yasabye TIGO RWANDA Ltd kwishyura ku mushahara iranga. [17] Urukiko rusanga Tuyisenge Jean Marie Vianney agomba kwishyura TIGO RWANDA Ltd inyungu za Frw 8.439.289 zingana na 18 % kuko atari nke zikabarwa guhera kuwa 06/02/2013 ubwo yemeraga umwenda no kuwishyura kugeza kuwa 14/04/2015 urubanza ruciwe kubera ko atayishyuye kandi rwasanze atajya yishyura buri kwezi, zikangana na Frw 3.367.276 abazwe mu gihe cy’iminsi 798 = (Frw 8.439.289 x 18/100 x iminsi 798/360).
## Page 7
4. Ku byerekeye kugenerwa indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka nke mu rwego rwa mbere no kwishyurwa indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka mu bujurire [18] Ingingo ya 258 y’igitabo cya mbere cy’urwunge rw’amategeko y’imbonezamubano ibyerekeye imirimo nshinganwa cyangwa amasezerano (Code Civil Livre III) iteganya ko igikorwa cyose cy’umuntu cyangirije undi gitegeka nyirugukora ikosa rigikomokaho kuriha ibyangiritse. [19] Maître Munyentwali Charles avuga ko TIGO RWANDA Ltd isaba ko Tuyisenge Jean Marie Vianney ategekwa kuyishyura indishyi z’ikurikiranarubanza zingana na Frw 2.000.000 n’igihembo cya avoka kingana na 10 % y’amafaranga aregerwa kuko izatanzwe ari nke kandi hakiyongereyeho izindi ndishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka mu bujurire zingana na Frw 3.000.000. [20] Maître Hakizimana Aloys avuga ko urukiko rwakuraho indishyi kuko zitari gutangwa kuko nta mutima mubi wo kutishyura Tuyisenge Jean Marie Vianney yagaragaje kuko yasabye TIGO RWANDA Ltd kwishyura ku mushahara iranga. [21] Urukiko rusanga indishyi z’ikurikiranarubanza angana na Frw 500.000 n’igihembo cya avoka kingana na Frw 500.000 TIGO RWANDA Ltd yagenewe mu rwego rwa mbere (kopi y’urubanza agace ka 8) zikwiriye kuko urukiko ruzigena mu bushishozi bwarwo, rusanga ariko mu bujurire Tuyisenge Jean Marie Vianney agomba kwishyura TIGO RWANDA Ltd indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka zingana na Frw 600.000 kuko rwasanze agomba kuyishyura umwenda kandi kujurira kwe kwatumye yiyambaza avoka kandi imirimo ye irahemberwa, ariko akaba agenwe mu bushishozi bwarwo kuko ayatswe ari menshi. 5. Ku byerekeye kurangiza urubanza by’agateganyo [22] Ingingo ya 212 y’Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 iteganya ko irangizarubanza ry’agateganyo ryemezwa n’urukiko rubyibwirije iyo ikiburanwa ari umwenda wemewe mu rubanza n’uregwa. [23] Maître Munyentwali Charles avuga ko TIGO RWANDA Ltd isaba ko urukiko rutegeka ko urubanza rurangizwa by’agateganyo kuko Tuyisenge Jean Marie Vianney yemera umwenda wa Frw 8.439.289 aregwa. [24] Maître Hakizimana Aloys avuga ko Tuyisenge Jean Marie Vianney atishe amasezerano y’umwenda yahawe wa airtime hakurikijwe « airtime credit policy », ko asaba ko urukiko rwategeka ko yishyura Frw 121.168 buri kwezi nk’uko byari mu masezerano kugeza umwenda wa Frw 8.439.289 urangiye. [25] Urukiko rusanga urubanza rugomba kurangizwa by’agateganyo ku mwenda wa Frw 8.439.289 Tuyisenge Jean Marie Vianney yemera. 6. Ku byerekeye igihano gihatira kurangiza urubanza [26] Ingingo ya 216 y’Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 iteganya ko umucamanza abisabwe n’umwe mu baburanyi mu gihe cy’iburanisha ashobora guteganya igihano cyo gutanga
## Page 8
amafaranga y’ubukererwe abazwe buri munsi, buri cyumweru, buri kwezi cyangwa buri mwaka k’uwo baburana mu gihe azaba atubahirije imikirize y’urubanza rw’iremezo, ko ayo mafaranga atangira kubarwa uhereye ku munsi ukurikira uwo urubanza ruba rutagishoboye kongera kujuririrwa. [27] Maître Munyentwali Charles avuga ko TIGO RWANDA Ltd isaba ko Tuyisenge Jean Marie Vianney ategekwa kuyishyura Frw 50.000 buri munsi y’igihano gihatira kurangiza urubanza cyane ko akomeje kugaragaza ko nta bushake afite bwo kwishyura amafaranga yemera. [28] Maître Hakizimana Aloys avuga ko urukiko rwakuraho indishyi kuko zitari gutangwa kuko nta mutima mubi wo kutishyura Tuyisenge Jean Marie Vianney yagaragaje kuko yasabye TIGO RWANDA Ltd kwishyura ku mushahara iranga. [29] Urukiko rusanga Tuyisenge Jean Marie Vianney agomba kwishyura TIGO RWANDA Ltd Frw 30.000 buri kwezi y’igihano cy’ubukererwe mu gihe azaba atubahirije imikirize y’uru rubanza ariko akaba agenwe mu bushishozi bwarwo kuko Frw 50.000 buri munsi yatswe ari menshi, agatangira kubarwa uhereye ku munsi ukirikira uwo urubanza ruzaba rutagishoboye kongera kujuririrwa. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [30] RWEMEYE kwakira ubujurire bwatanzwe na Tuyisenge Jean Marie Vianney ariko rwemeje ko nta shingiro bufite. [31] RWEMEYE kwakira ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na TIGO RWANDA Ltd ariko rwemeje ko bufite ishingiro kuri bimwe. [32] RWEMEJE ko Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Huye rwari rufite ububasha bwo kuburanisha urubanza R.Com 0340/14/TC/Hye kandi uru rubanza rutateshwa agaciro. [33] RWEMEJE ko Tuyisenge Jean Marie Vianney atakwishyura TIGO RWANDA Ltd Frw 121.168 buri kwezi kugeza umwenda wa Frw 8.439.289 urangiye, ko ahubwo agomba kuwishyurira rimwe hamwe n’inyungu zawo zingana na Frw 3.367.276, indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka zo mu rwego rwa mbere zingana na Frw 1.000.000 n’izo mu bujurire zingana na Frw 600.000 no kuyisubiza Frw 50.000 y’ingwate y’amagarama y’urubanza yatanze irega, yose hamwe akaba Frw 13.456.565. [34] RWEMEJE ko urubanza rurangizwa by’agateganyo ku mwenda wa Frw 8.439.289 Tuyisenge Jean Marie Vianney yemera. [35] RWEMEJE ko Tuyisenge Jean Marie Vianney agomba kwishyura TIGO RWANDA Ltd Frw 30.000 buri kwezi y’igihano cy’ubukererwe mu gihe azaba atubahirije imikirize y’uru rubanza, agatangira kubarwa uhereye ku munsi ukirikira uwo urubanza ruzaba rutagishoboye kongera kujuririrwa.
## Page 9
[36] RWEMEJE ko imikirize y’urubanza R.Com 0340/14/TC/Hye idahindutse uretse ibyiyongereye mu bujurire bigizwe n’inyungu ziyongereye, indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka, igihano cy’ubukererwe no kurangiza urubanza by’agateganyo. [37] RUTEGETSE Tuyisenge Jean Marie Vianney kwishyura TIGO RWANDA Ltd Frw 13.456.565 (amafaranga y’u Rwanda miliyoni cumi n’eshatu n’ibihumbi magana ane na mirongo itanu na bitandatu na magana atanu na mirongo itandatu n’atanu). [38] RUTEGETSE ko urubanza rurangizwa by’agateganyo ku mwenda wa Frw 8.439.289 (amafaranga y’u Rwanda miliyoni umunani n’ibihumbi magana ane na mirongo itatu n’icyenda na magana abiri na mirongo inani n’icyenda) Tuyisenge Jean Marie Vianney yemera. [39] RUTEGETSE Tuyisenge Jean Marie Vianney kwishyura TIGO RWANDA Ltd Frw 30.000 (amafaranga y’u Rwanda ibihumbi mirongo itatu) buri kwezi y’igihano cy’ubukererwe mu gihe azaba atubahirije imikirize y’uru rubanza, agatangira kubarwa uhereye ku munsi ukirikira uwo urubanza ruzaba rutagishoboye kongera kujuririrwa. [40] RUTEGETSE ko Frw 75.000 (amafaranga y’u Rwanda ibihumbi mirongo irindwi na bitanu) y’ingwate y’amagarama y’urubanza Tuyisenge Jean Marie Vianney yatanze ajurira aherera ku Isanduku ya Leta. [41] Urubanza ntirwasomwe kuwa 09/04/2015 bitewe n’uko umucamanza waruburanishije yagize akazi kenshi ko kwandika izindi manza 2 yasomye ntirwarangira kubera gahunda yo kwibuka Jenoside yakorewe Abatutsi mu mwaka wa 1994.