UBUSHINJACYAHA v. BUGINGO
Urukiko rwemeje ko igihano cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 5.000.000Frw cyahawe Bugingo Théogene ari cyo gito gishoboka ku cyaha cyahamijwe cyo gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, bityo kitagomba kongera kugabanywa. Ubujurire ntibwashingiye ku mategeko kuko amategeko yavuzwe ashyiraho igipimo ntarengwa cyo...
Source-derived case information.
- Parties
- Uregwa/ubujurire Buhanganye N’ubujurire: Ubushinjacyaha; Uregwa/ujuriye: Bugingo Théogene
- Jurisdiction
- Rwanda
- Procedural Posture
- Urubanza Nshinjabyaha Ku Bujurire Bwa Kabiri / Urukiko Rw'ubujurire, Ku Bujurire Bwa Kabiri
- Outcome
- Ubujurire nta shingiro bufite.
- Legal Topics
- Igabanyirizwa Ry’igihano Kubera Impamvu Nyoroshyacyaha, Gutunda No Gucuruza Ibiyobyabwenge, Urumogi, Ihazabu, Igihano Cy’igifungo N’ihazabu
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Uregwa/ubujurire Buhanganye N’ubujurire
Bugingo Théogene
Uregwa/ujuriye
Procedural Posture
Urubanza Nshinjabyaha Ku Bujurire Bwa Kabiri / Urukiko Rw'ubujurire, Ku Bujurire Bwa Kabiri
Legal Issues
- 1 Ese igihano cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 5.000.000Frw cyari cyaramaze kugera ku gito gishoboka giteganywa n’amategeko ku cyaha cyahamije Bugingo Théogene?
- 2 Ese hari impamvu nshya zashoboraga gutuma igihano kimaze kugabanywa na cyo kongera kugabanywa?
Ratio Decidendi
Urukiko rwemeje ko igihano cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 5.000.000Frw cyahawe Bugingo Théogene ari cyo gito gishoboka ku cyaha cyahamijwe cyo gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, bityo kitagomba kongera kugabanywa. Ubujurire ntibwashingiye ku mategeko kuko amategeko yavuzwe ashyiraho igipimo ntarengwa cyo kugabanyiriza igihano mu gihe hari impamvu nyoroshyacyaha zemejwe.
Court Disposition
Ubujurire nta shingiro bufite.
Orders
- Imikirize y’urubanza RPA00421/2021/HC/RSZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi kuwa 4/03/2024, yarashimangiwe mu ngingo zarwo zose.
- Igihano cy’igifungo cy’imyaka 15 no gutanga ihazabu ya 5.000.000Frw cyagumyeho.
Full Case Text
Judgment text and source record
3 paragraphs
UBUSHINJACYAHA v. BUGINGO [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA00145/2024/CA (Kaliwabo, J. P.) 19 Gashyantare 2026] Amategeko agenga imanza nshinjabyaha – Igabanyagihano – Iyo hari impamvu nyoroshyacyaha zemejwe n’umucamanza icyaha gihanishwa igihano cy’igifungo cya burundu n’ihazabu, icyo gihano gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ikaba yagabanywa ariko ntijye munsi ya kimwe cya kane cy’ihazabu nto iteganyirijwe icyaha cyakozwe. Incamake y’ikibazo: Ubushinjacyaha bwareze Bugingo mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rusizi bumukurirkiranyeho icyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge bihambaye byo mu bwoko bw’urumogi, acirirwa urubanza ahamwa n’icyo cyaha ndetse ahanishwa igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ya 20.000.000Frw. Icyo cyemezo yakijuririye bwa mbere mu Rukiko Rukuru, urugereko rwa Rusizi, maze rwemeza ko ahamwa n’icyo cyaha, mu kumuhana rumugabanyiriza ibihano, rumuhanisha gufungwa imyaka 15 n’ihazabu ya 5.000.000Frw. Uregwa yajuririye bwa kabiri muri uru Rukiko rw’Ubujurire asaba kongera kugabanyirizwa igihano, agahabwa igifungo cy’imyaka 5, agakurirwaho ihazabu yaciwe, ngo kuko iyo hazabu ntayo yabona, akaba yemera icyaha akanagisabira imbabazi, kuba ari ubwa mbere yari akoze icyaha, kuba icyaha yakoze nta ngaruka cyateje kuko urumogi yafatanwe yari atararukwirakwiza muri rubanda ngo rubangirize, no kuba yarafatanwe ingano nto y’ibiyobyabwenge. Yasabye kugabanyirizwa igihano kugira ngo asubire mu ishuri azabone icyo yimarira. Ubushinjacyaha bwasubije ubwo bujurire bw’Uregwa buvuga ko igihano yahawe aricyo gito gishoboka gitaganywa n’Itegeko ku cyaha aregwa, ko adashobora kongera kugabanyirizwa. Incamake y’icyemezo: Iyo hari impamvu nyoroshyacyaha zemejwe n’umucamanza icyaha gihanishwa igihano cy’igifungo cya burundu n’ihazabu, icyo gihano gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ikaba yagabanywa ariko ntijye munsi ya kimwe cya kane cy’ihazabu nto iteganyirijwe icyaha cyakozwe. Bityo, ibihano Bugingo Theogene yahanishijwe ku cyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi ntibyakongera kugabanywa. Ubujurire nta shingiro bufite. Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 4/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ingingo ya 2. Itegeko Nº 69/2019 ryo kuwa 08/11/2019 rihindura ingingo ya 263 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ingingo ya 11. Imanza zifashishijwe: RPAA00623/2025/CA, Ubushinjacyaha na Niragire Cyprien, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 06/02/2026. 1
RPAA00538/2024, Ubushinjacyaha na Cyuzuzo Jean Claude rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/01/2025. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Bugingo Théogene yakurikiranweho kuba ku wa 20/09/2021 yarakoze icyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge bihambaye byo mu bwoko bw’urumogi, aregerwa Urukiko Rwisumbuye rwa Rusizi mu rubanza RP 00315/2021/TGI/RSZ rwaciwe ku wa 6/10/2021. [2] Muri urwo rubanza, Bugingo Théogène yahamijwe icyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge bihambaye byo mu bwoko bw’urumogi ahanishwa igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ya 20.000.000Frw, ajurira mu Rukiko Rukuru,Urugereko rwa Rusizi narwo rumuhamya icyaha ariko rumugabanyiriza igihano, rumuhanisha gufungwa imyaka 15 n’ihazabu ya 5.000.000Frw. [3] Bugingo Théogène yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe bwandikwa kuri RPAA00145/2024/CA, iburanishwa rishyirwa ku wa 11/2/2026, uregwa yitaba yunganiwe na Me Ndwaniye Pierre Claver naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Dr. Bideri Diogène. [4] Mu mwanzuro we w’ubujurire no mu miburanire ye, Bugingo Théogène nta kindi yasabye uretse kongera kugabanyirizwa igihano, agahabwa igifungo cy’imyaka 5 kuko yemera icyaha akanagisabira imbabazi, kuba ari ubwa mbere yari akoze icyaha, kuba icyaha yakoze nta ngaruka cyateje kuko urumogi yafatanwe yari atararukwirakwiza muri rubanda ngo rubangirize no kuba yarafatanwe ingano nto y’ibiyobyabwenge. Yasabye kugabanyirizwa igihano kugira ngo asubire mu ishuri azabone icyo yimarira. Ku birebana n’igihano cy’ihazabu, yasabye kuyivanirwaho kuko ntayo yabona. Me Ndwaniye Pierre Claver avuga ko uwo yunganira yahanishijwe ibihano bito biteganyirizwa icyaha ashinjwa, ko ku bindi abihariye ubushishozi bw’Urukiko. [5] Kuri iyi ngingo Ubushinjacyaha bwasubije buvuga ko igihano yahawe aricyo gito gishoboka hakurijwe ingingo ya 2 (a) y’Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 4/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, akaba adashobora kongera kugabanyirizwa. UKO URUKIKO RUBIBONA [6] Ikibazo cyo kugabanya igihano kubera impamvu nyoroshyacyaha mu gihe igihano cyatanzwe aricyo gito gishoboka, cyatanzweho umurongo mu rubanza RPAA00538/2024 rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/01/2025 haburana Ubushinjacyaha na Cyuzuzo Jean Claude, aho rwemeje ko, iyo hari impamvu nyoroshyacyaha zemejwe n’umucamanza icyaha gihanishwa igihano cy’igifungo cya burundu n’ihazabu, icyo gihano gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ikaba yagabanywa ariko ntijye munsi ya kimwe cya kane cy’ihazabu nto iteganyirijwe icyaha cyakozwe ; uyu murongo ukaba ushingiye ku ngingo ya 2 y’Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano 2
muri rusange. Uyu murongo niwo wakomeje gukurikizwa mu manza zaciwe n’uru Rukiko, rumwe mu ziheruka akaba ari urubanza RPAA00006/2025/CA1. [7] Kubera izo mpamvu, uru Rukiko rurasanga ubujurire bwa Bugingo Théogène nta shingiro bufite kuko igihano cy’igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 5.000.000Frw yahawe n’Urukiko Rukuru aricyo gito gishoboka ku cyaha yahamijwe, bityo kikaba kidashobora kongera kugabanywa. II. ICYEMEZO CY’URUKIKO [8] Rwemeje ko ubujurire bwa Bugingo Théogène nta shingiro bufite. [9] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RPA00421/2021/HC/RSZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi kuwa 4/03/2024, idahindutse mu ngingo zarwo zose. [10] Rwemeje ko igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) no gutanga ihazabu y’amafaranga 5.000.000 Bugingo Théogène yahanishijwe kigumyeho. 1 Reba Urubanza RPAA00623/2025/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire kuwa 06/02/2026 haburana Ubushinjacyaha na Niragire Cyprien. 3