UBUSHINJACYAHA v HAMENYIMANA
The Supreme Court held that revision of genocide convictions previously decided by appellate courts constitutes an extraordinary appeal and falls within the jurisdiction of the specialized chamber of the High Court for international crimes and cross-border crimes, as per Organic Law No. 02/2013/OL, Article 14. The...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 0031/14/CS
- Parties
- Applicant: Ubushinjacyaha; Respondent: Hamenyimana Florien
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 12 September 2014
- Case Number
- RPAA 0031/14/CS
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Supreme Court Appellate Review
- Outcome
- appeal allowed
- Legal Topics
- Jurisdiction, Revision of Judgments, Genocide, Extraordinary Appeals
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Applicant
Hamenyimana Florien
Respondent
Procedural Posture
Criminal Appeal / Supreme Court Appellate Review
Legal Issues
- 1 Which court has jurisdiction to hear a revision (extraordinary appeal) of a genocide conviction previously decided by appellate courts?
- 2 Does the revision procedure constitute an extraordinary appeal within the meaning of the relevant statutes?
Ratio Decidendi
The Supreme Court held that revision of genocide convictions previously decided by appellate courts constitutes an extraordinary appeal and falls within the jurisdiction of the specialized chamber of the High Court for international crimes and cross-border crimes, as per Organic Law No. 02/2013/OL, Article 14. The lower court erred in declining jurisdiction, and the revision application must be heard on its merits by the specialized chamber.
Court Disposition
appeal allowed
Orders
- The judgment of the High Court, specialized chamber, declining jurisdiction is reversed.
- The revision application must be heard on its merits by the specialized chamber of the High Court for international crimes and cross-border crimes.
Full Case Text
Judgment text and source record
79 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA v HAMENYIMANA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2014-09-12 - Case/document no.: RPAA 0031/14/CS - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA v.HAMENYIMANA [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RPAA 0031/14/CS (Mutashya, P.J., Nyirinkwaya na Hitiyaremye, J.) 12 Nzeli 2014] Amategeko yerekeye ububasha bw’inkiko – Urukiko rufite ububasha bwo kuburanisha urubanza rusubirishwamo ingingo nshya – Urukiko Rukuru, Urugereko Ruburanisha Ibyaha Mpuzamahanga n’Ibyambukiranya Imbibi ni rwo ruburanisha imanza zaburanishijwe n’izindi nkiko ku byaha bya Jenoside yakorewe Abatutsi n’ibindi byaha bifitanye isano na yo aho kuba Urukiko Rukuru kuko rwo rutaburanisha imanza zije mu bujurire – Itegeko n° 30/2013 ryo kuwa 24/05/2013 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, ingingo ya 195, Itegeko ngenga no 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013 rihindura kandi ryuzuza Itegeko Ngenga n°51/2008 ryo kuwa 09/09/2008 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko, ingingo ya 13na 14 igika cya 3. Amategeko yerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha – Ubujurire – Gusubirishamo – Gusubirishamo urubanza ingingo nshaya ni imwe mu nzira z’ubujurire zidasanzwe yemerwa gusa mu bihe no mu buryo buteganyijwe n’amategeko igakoreshwa mu gihe nta bundi buryo bushobora gukoreshwa kugira ngo hakosorwe amakosa aba yarakozwe. Byongeye kandi, urubanza rusubirishwamo ingingo nshya ntirushobora kongera kujuririrwa kuko gusubirishamo urubanza ingo
## Page 2
nshya ari uburyo budasanzwe – Itegeko n°21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano,
iz’ubucuruzi,
iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 1 na 188 igika cya 3. Amategeko yerekeye ububasha bw’inkiko – Urukiko rufite ububasha bwo kuburanisha imanza za Jenoside yakorewe Abatutsi zisubirishamo izaciwe n’zitwaga Inkiko z’Ibujurire mu rwego rw’ubujurire – Izo manza ziburanishwa
n’Urukiko
Rukuru,
Urugereko Ruburanisha
ibyaha
bya
mpuzamahanga n’ibyambukiranya imbibe – Itegeko Ngenga n° 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013 rihindura kandi ryuzuza Itegeko Ngenga n° 51/2008 ryo kuwa 09/09/2008 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko nk’uko ryahinduwe kandi ryujujwe kugeza ubu, Ingingo 14. Incamake y’ikibazo:Hamenyimana Florien n’abagenzi be barezwe n’Ubushinjacyaha mu Rukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Cyangugu, Urugereko Ruburanisha Imanza za Jenoside bakurikiranyweho icyaha cya itsembabwoko, icy’ubuhotozi, icyo gusenya ku bushake amazu y’abandi, icyo gukubita no gukomeretsa ku bushake n’icyo gutwika babishaka amazu atuwemo. Urubanza
rwaraciwe
maze
urukiko ruhamyaHamenyimana Florien rumuhanisha igifungo cya burundu no kwamburwa uburenganzira mu gihugu. Abashinjwaga bose bajuririye Urukiko rw’Ubujurire rwa Cyangugu maze rugumishaho imikirize y’urubanza rwajurirwe kuriHamenyimana na bamwe mu bo bareganwaga hamwe. Yasabye gusubirishamo urubanza
## Page 3
muri urwo rukiko nuko nyuma y’ivugururwa ry’inzego z’ubucamanza ikirego cyw cyoherezwa mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi. Urubanza rutaraburanishwa, habayeho impinduka z’amategeko maze ikirergo cye cyoherezwa mu Rukiko Rukuru, Urugereko Ruburanisha Ibyaha Mpuzamahanga n’Ibyambukiranya Imbibi. Urubanza rutaratangira, ubushinjacyaha bwazamuye inzitizi y’iburabubasha koko ngo urwo Rukiko atari rwo rwaburanishije urwo rubanza ku rwego rwa nyuma nuko avuga ko bufitwe n’ Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi kubera ko arirwo rwaruciye ku rwego rwa nyuma. Urukiko rwari rwaregewe rwafashe icyemezo kuri iyo nzitizi rwiyambura ububasha ruvuga ko atari rwo rwaruciye ku rwego rwa nyuma, ndetse no kuba itegeko riruha ububasha bwo kuburanisha imanza za Jenoside mu bujurire, ariko ritaruhaye ubwo kuburanisha gusubirishamo urubanza ingingo nshya kwakozwe ku manza za Jenoside, rwemeza ko ubwo bubasha bufitwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, runategeka ko urubanza ariho rwoherezwa rukanahaburanishirizwa. Hamenyimana Florien yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko
rw’Ikirenga
avuga
ko
Urukiko Rukuru ,Urugereko Ruburanisha Ibyaha Mpuzamahanga n’Ibyambukiranya Imbibi rwanze kwakira ikirego cye nyamara ari rwo rufite ububasha no kuba rwarirengagije ko ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya gitanzwe mu bujurire gifatwa nk’icyo mu rwego rw’ubujurire no kuba rutaritaye ku ihame rigena uburyo amategeko asumbana.
## Page 4
Ubushinjacyaha bwo bubihakana buvuga ko urwo rukiko atari rwo rwaruciye ku rwego rwa nyuma kandi akaba itari ikirego cy’ubujurire bw’urubanza rwa jenoside ruburanishwa n’urwo rugereko. Incamake y’icyemezo: 1 Nubwo hakurikijwe ububasha bushingiye ku ifasi Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi ari rwo rwahariwe kuburanisha imanza zari mu Rukiko rw’Ubujurire rwa Cyangugu, Urukiko rurasanga Umushingamategeko mu gushyiraho ingingo ya 14 mu gika cya 3 y’Itegeko Ngenga no 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013 yarashyize imanza za Jenoside yakorewe Abatutsi mu bubasha bw’Urukiko Rukuru, Urugereko Rwihariye Ruburanisha Ibyaha Mpuzamahanga n’Ibyambuka Imbibi, kuko ivuga ko ari rwo rufite ububasha bwo kuburanisha mu rwego rw’ubujurire ibyaha bya Jenoside yakorewe Abatutsi n’ibindi byaha bifitanye isano nabyo mu rwego rw’ubujurire naho Urukiko Rukuru rukaba rufite ububasha bwo kuburanisha ku rwego rwa mbere gusa ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi biteganywa n’Itegeko Ngenga rihana ibyaha mu Rwanda. Bivuze ko Urukiko Rukuru rudafite ububasha bwo kuburanisha ku ibyaha byaburanishijwe n’izindi nkiko kuko rutaba rubiburanishije ku rwego rwa mbere. 2. N’ubwo ubushinjacyaha buvuga ko ugusubuirishamo urubanza ingingo nshya kwatanzwe naHamenyimana Florien atari ubujurire bw’imanza za jenoside buvugwa mu ngingo ya 14, mu gika 3 y’Itegeko Ngenga no 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013, ugusubirishamo urubanza ingingo nshaya ni imwe mu nzira z’ubujurire
## Page 5
zidasanzwe yemerwa gusa mu bihe no mu buryo buteganyijwe n’amategeko igakoreshwa mu gihe nta bundi buryo bushobora gukoreshwa kugira ngo hakosorwe amakosa aba yarakozwe 3. Urubanza rusubirishwamo ingingo nshya ntirushobora kongera kujuririrwa kuko gusubirishamo urubanza ingo nshya ari uburyo budasanzwe buha umucamanza inzira yo kwisubiraho iyo habonetse impamvu mu zo itegeko riteganya, igaragaza ko urubanza rwari gucibwa ukundi iyo iyo mpamvu iza kuba yari izwi ariko ko butagamije kongera gufungura ubujurire bwarangiye ku rubanza rwaciwe burundu kuko urubanza rusubirishijwemo rufata kamere y’urwo rusimbuye, narwo ruba rwaraciwe burundu. 4. Nubwo ingingo ya 14 Itegeko Ngenga n° 02/2013/O ryo kuwa 16/06/2013 rihindura kandi ryuzuza Itegeko Ngenga n° 51/2008 ryo kuwa 09/09/2008 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko nk’uko ryahinduwe kandi ryujujwe kugeza ubu irebana n’ububasha bw’Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi, hatanditswemo ku buryo bweruye ko urwo rukiko rufite ububasha bwo kuburanisha n’imanza zisubirishamo ingingo nshya imanza za Jenoside yakorewe abatutsi zaciwe mu rwego rw’ubujurire, nta mpamvu igaragara Umushingamategeko yaba yarashatse ko izo manza zo ziburanishwa n’Urukiko Rukuru mu gihe bizwi ko nazo zibarirwa mu manza z’ubujurire budasanzwe, bityo imanza zisaba gusubirishamo ingingo nshya imanza zaciwe n’inkiko zitwaga iz’ubujurire ziri mu bubasha bw’Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha ibyaha
## Page 6
mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi, uru rubanza narwo rukaba rwaragombaga kuburanishwa n’uru Rugereko. 5. Urukiko rurasanga Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi rwaribeshye ruca urubanza rw’iburabubasha kandi rubufite, bityo urubanza rujuririrwa ruvanyweho kuko umucmanza yari yakoze amakosa. Ubujurire bufite ishingiro Urubanza RPA 0029/13/HCCI rurahindutse. Ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya cyari cyarashyikirijwe Urukiko rukuru Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi kigomba kuburanishwa mu mizi n’uru rukiko. Iburanisha rizasubukurwa ku wa 17 Ugushyingo 2014 Amagarama y’urubanza arasubitswe. Amategeko yashingiweho: Itegeko n° 30/2013 ryo kuwa 24/05/2013 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, ingingo ya 190 na 195. Itegeko ngenga no 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013 rihindura kandi ryuzuza Itegeko Ngenga n°51/2008 ryo kuwa 09/09/2008 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko, ingingo ya 13 na 14
## Page 7
Itegeko n°21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize
y’imanza
z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 188 Itegeko Nº07/2004 ryo ku wa 25/04/2004 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Inkiko, ingingo ya 1 na 183 Imanza zifashishijwe: Ubushinjacyaha v. Hakizimana Augustin, RPA002/GEN/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 08 Ugushyingo 2013. Inyandiko z’abahanga mu mategeko H. D. Bosly et D. Vandermeersch, Droit de la Procédure Pénale, la charte, 4ème éd., 2005, P. 1423. G. Stefani et Ali, Procédure pénale, 16e éd., Dalloz- 1996, P. 809. Urubanza I.IMITERERE Y’URUBANZA [1] Hamenyimana Florien, Simbizi Thomas, Gahigi François, Sagahutu Simon, Hategeka Assiel, Bigoshi Valens, na Ribakare Ezéchiel barezwe n’Ubushinjacyaha mu cyahoze ari Urukiko rwa Mbere rw’Iremezo rwa Cyangugu, Urugereko rwarwo rwari rushinzwe kuburanisha imanza za Jenoside, baregwa icyaha cy’ itsembabwoko, icy’ubuhotozi, icyo gusenya ku bushake amazu y’abandi, icyo gukubita no gukomeretsa ku
## Page 8
bushake n’icyo gutwika babishaka amazu atuwemo. Urwo rukiko rwaciye urubanza kuwa 29/04/1999 rubahamya ibyo byaha, ruhanishaHamenyimana Florien,Simbizi Thomas, Gahigi François, Sagahutu Simon, Hategeka Assiel, Bigoshi Valens na Ribakare Ezéchiel igifungo cya burundu no kwamburwa uburenganzira mu gihugu. [2] Abo bose bajuririye Urukiko rw’Ubujurire rwa Cyangugu, maze mu rubanza rwaciye kuwa 26/07/2002, urwo rukiko rwemeza ko imikirize y’urubanza rwajuririwe igumyeho kuriHamenyimana Florien, Simbizi Thomas, GAHIGI François, Sagahutu Simon na BIGOSHI Valens, naho Ribakare Ezéchiel we ashyirwa mu rwego rwa 3 ahabwa igihano cy’igifungo cy’ imyaka 20. [3] Hamenyimana Florien yasubirishijemo urwo rubanza ingingo nshya mu Rukiko rw’Ubujurire rwa Cyangugu,
nyuma
y’ivugururwa
ry’inzego z’ubucamanza, ikirego cye cyohererezwa mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi. [4] Mu gihe urubanza rutaraburanishwa, hongeye kuba impinduka z’amategeko, ikirego cyoherezwa mu Rukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi. [5] Mu iburanisha ry’uru rubanza, Ubushinjacyaha bwatanze inzitizi y’iburabubasha buvuga ko urwo rukiko nta bubasha rufite bwo kuruburanisha kubera ko atari rwo rwaruciye bwa nyuma, ko Urukiko rufite ububasha
## Page 9
bwo kuruburanisha ari Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi kubera ko arirwo rwaruciye ku rwego rwa nyuma. [6] Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi, rwafashe icyemezo kuri iyo nzitizi rwemeza ko nta bubasha rufite bwo kuburanisha urwo rubanza kubera ko atari rwo rwaruciye ku rwego rwa nyuma nkuko biteganywa n’ingingo ya 182 y’itegeko nº 13/2004 ryo kuwa 17/05/2004 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha ryakoreshwaga igiheHamenyimana Florien yatangaga ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya, no kuba ingingo ya 14 y’Itegeko Ngenga n0 02/2013/0L ryo kuwa 16/06/2013 rihindura kandi ryuzuza itegeko n0 51/2008 ryo kuwa 09/09/2008 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko yararuhaye ububasha bwo kuburanisha imanza za Jenoside mu bujurire, ariko itaruhaye ubwo kuburanisha gusubirishamo urubanza ingingo nshya kwakozwe ku manza za Jenoside, rwemeza ko ubwo bubasha bufitwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, runategeka ko urubanza ariho rwoherezwa rukanahaburanishirizwa. [7] Hamenyimana Florien yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ikirenga, avuga ko Urukiko Rukuru Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi rwiyambuye ububasha bwo kuburanisha ikirego cye, nyamara arirwo rufite ubwo bubasha hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 14, igika cya 3 y’Itegeko Ngenga n0 02/2013/0L ryo kuwa 16/06/2013 rihindura kandi ryuzuza itegeko n0 51/2008 ryo kuwa 09/09/2008 rigena imiterere, imikorere
## Page 10
n’ububasha by’inkiko ryakoreshwaga igihe yatangaga ikirego, ko urwo rukiko rwirengagije ibiteganywa n’ingingo ya 188 igika cya 3 y’Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano,
iz’ubucuruzi,
iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ivuga ko ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya gitanzwe mu bujurire gifatwa nk’icyo mu rwego rw’ubujurire no kuba rutaritaye ku ihame rigena uburyo amategeko asumbana. [8] Ubushinjacyaha bwo buvuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha imanza mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi, nta bubasha rufite bwo kuburanisha ikirego cyaHamenyimana Florien cyo gusubirishamo urubanza rwe ingingo nshya, kuko atari rwo rwaruciye mu rwego rwa nyuma, kandi kikaba atari ikirego cy’ubujurire bw’urubanza rwa Jenoside ruburanishwa n’urwo rugereko, ko Urukiko rufite ububasha ari Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi rwasimbuye icyahoze ari Urukiko rw’Ubujurire rwa Cyangugu nk’uko byemejwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha imanza mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi. [9] Iburanisha ry’urubanza ryabereye mu ruhame kuwa 21/07/2014, Hamenyimana Florien yitabye yunganiwe na Me Bizimana Shoshi, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Higaniro Hermogène. II. IKIBAZO KIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYACYO
## Page 11
Kumenya urukiko rufite ububasha bwo kuburanisha uru rubanza [10] Me Shoshi Bizimana uburaniraHamenyimana Florien avuga ko Hamenyimana Florien yajurijwe n’uko urukiko rwavuze ko nta bubasha rufite bwo kuburanisha urubanza kandi arirwo rufite ubwo bubasha, ngo rukaba rwarashingiye ku ngingo ya 195 y’itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha ivuga ko gusubirishamo urubanza ingingo nshya biregerwa urukiko rwaruciye ku rwego rwa nyuma, nyamara rwirengagiza ko imanza za jenoside mu rwego rw’ubujurire ziburanishwa n’urwo rugereko hashingiwe ku ngingo ya 14, 30 y’itegeko n0 02/2013/0L ryo kuwa 16/06/2013 rihindura kandi ryuzuza itegeko n0 51/2008 ryo kuwa 09/09/2008, ari naryo ryambuye ubwo bubasha Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, ndetse ko ingingo ya 13 y’iryo Tegeko Ngenga ivuga ku bubasha bw’Urukiko Rukuru rusanzwe, idashyira imanza za jenoside mu bubasha bwarwo. [11] Akomeza avuga ko n’ingingo ya 188 y’itegeko n°21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize
y’imanza
z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ivuga ko ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya iyo gitanzwe mu rwego rw’ubujurire, gifatwa nk’icy’ubujurire, ko kandi urukiko rutahaye agaciro Itegeko Ngenga n0 02/2013/0L ryo kuwa 16/06/2013 hakurikijwe uburyo amategeko arutana, ahubwo
## Page 12
rurirutisha itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha aho mu ngingo yaryo ya 195 ivuga ko gusubirishamo urubanza bikorwa mu rukiko rwaruciye bwa nyuma. [12] Uhagarariye Ubushinjacyaha we, avuga ko Urukiko Rukuru, Urugereko rwihariye ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi, rufite ububasha bwo kuburanisha imanza za jenoside mu rwego rw’ubujurire ariko akaba abona ibyo bitareba uru rubanza kubera ko ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya cyaHamenyimana Florien atari ubujurire buvugwa mu ngingo ya 14, 3° y’Itegeko Ngenga ryavuzwe haruguru, ko rero ingingo ya 188 y’Itegeko n°21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize
y’imanza
z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, itakoreshwa ahubwo hakoreshwa ingingo ya 195 y’itegeko n° 30/2013
ryo
kuwa
24/05/2013
ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha ivuga ko gusubirishamo urubanza rw’inshinjabyaha ingingo nshya biregerwa urukiko rwaruciye bwa nyuma, arangiza ashimangira ko icyemezo Urukiko Rukuru Urugereko rwihariye ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi rwafashe kiboneye kuko urwo rubanza ruri mu bubasha bw’Urugereko rw’Urukiko Rukuru rwa Rusizi kubera ko arirwo rwasimbuye Urukiko rw’Ubujurire rwa Cyangugu rwari rwaciye urwo rubanza mu rwego rwa nyuma. UKO URUKIKO RUBIBONA
## Page 13
[13] Ingingo ya 195 y’itegeko n° 30/2013 ryo kuwa 24/05/2013 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, iteganya ko :“Gusubirishamo urubanza ingingo nshya bisabwa mu rukiko rwaruciye bwa nyuma” naho iya 14 mu gika cya 3 y’itegeko ngenga no 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013 rihindura kandi ryuzuza Itegeko Ngenga n°51/2008 ryo kuwa 09/09/2008 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko, igateganya ko: “Urugereko rwihariye rw’Urukiko Rukuru ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi, rufite kandi ububasha bwo kuburanisha mu rwego rw’ubujurire ibyaha bya Jenoside yakorewe Abatutsi n’ibindi byaha bifitanye isano nabyo” [14] Urukiko rurasanga hakurikijwe iyo ngingo ya 195 y’Itegeko n° 30/2013 ryo kuwa 24/05/2013 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, byumvikana ko ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya cyatanzwe naHamenyimana Florien cyari gikwiye kuburanishwa n’Urukiko Rukuru Urugereko rwa Rusizi, kubera ko arirwo rwahariwe kuburanisha imanza zari mu Rukiko rw’Ubujurire rwa Cyangugu hakurikijwe ububasha bushingiye ku ifasi bwa buri rugereko rw’Urukiko Rukuru bihuye n’ifasi y’Urukiko rw’Ubujurire rwaruciye bwa nyuma 1. 1 Ingingo ya 183 y’itegeko Nº07/2004 RYO ku wa 25/04/2004 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Inkiko ryakuweho n’itegeko Nº51/2008 ryo ku wa 09/09/2008 yateganyaga ko: Gusubirishamo imanza zaciwe n’Inkiko z’Ubujurire bikorerwa imbere y’Urukiko Rukuru rwa Repubulika
## Page 14
[15] Urukiko rurasanga ariko n’ubwo Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi arirwo rwari kugira ububasha bwo kuburanisha urwo rubanza, Umushingamategeko mu gushyiraho ingingo ya 14 mu gika cya 3 y’Itegeko Ngenga no 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013 ryavuzwe haruguru, yarashyize imanza za Jenoside yakorewe Abatutsi mu bubasha bw’Urukiko Rukuru, Urugereko rwihariye ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyambuka imbibi, kuko ivuga ko arirwo rufite ububasha bwo kuburanisha mu rwego rw’ubujurire ibyaha bya Jenoside yakorewe Abatutsi n’ibindi byaha bifitanye isano nabyo mu rwego rw’ubujurire, naho ingingo ya 13, igika cya 2 y’Itegeko Ngenga no 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Inkiko, igateganya ko Urukiko Rukuru rufite ububasha bwo kuburanisha ku rwego rwa mbere ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi biteganywa n’Itegeko Ngenga rihana ibyaha mu Rwanda 2. [16] Isesengura ry’ ingingo ya 13 y’Itegeko Ngenga no 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013 ryavuzwe haruguru cyane cyane mu gika cyayo cya 2, ryumvikanisha ko Urukiko Rukuru rufite ububasha bwo kuburanisha mu rwego rwa mbere gusa ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi biteganywa n’Itegeko Ngenga rihana ibyaha mu Rwanda, muri ibi byaha harimo n’icyaha cya Jenoside nk’uko biteganywa n’ingingo ya 16(12º) 2 Iyo ngingo igira iti:”Urukiko Rukuru rufite kandi ububasha bwo kuburanisha ku rwego rwa mbere ibyaha byo ku rwego mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi biteganywa n’Itegeko Ngenga rishyiraho Igitabo cy’amategeko ahana”.
## Page 15
y’icyo gitabo cy’amategeko ahana3 , ibi bivuze ko nta bubasha uru rukiko rufite bwo kuburanisha imanza za Jenoside zaburanishijwe n’izindi nkiko kubera ko icyo gihe bitaba bikiri mu rwego rwa mbere. [17] Ku bijyanye n’uru rubanza Urukiko rurasanga urubanza rusubirishwamo ingingo nshya, rwari mu rwego rw’ubujurire bivuze ko iyo isubirishwamo ry’urubanza ryakiriwe, ubujurire bwongera kuburanishwa bundi bushya, ryaba ritakiriwe, urubanza rw’ubujurire rukagumana agaciro karwo. [18] Urukiko rusanga rero, n’ubwo Ubushinjacyaha buvuga ko ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya cyatanzwe naHamenyimana Florien atari ubujurire bw’imanza za Jenoside zivugwa mu ngingo ya 14, mu gika 3 y’Itegeko Ngenga no 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013 ryavuzwe haruguru, ugusubirishamo urubanza ingingo nshya ari imwe mu nzira z’ubujurire zidasanzwe ikoreshwa mu gihe nta bundi buryo bushobora gukoreshwa kugira ngo hakosorwe amakosa 3 Iyo ngingo ivuga ko umuntu wese [….]ukoreye mu ifasi y’u Rwanda cyangwa mu mahanga ibyaha byo mu rwego mpuzamahanga cyangwa byambuka imbibi ashobora, iyo afatiwe mu ifasi ya Repubulika y’u Rwanda, gukurikiranwa no gucirwa urubanza n’inkikko z’u Rwanda hakurikijwe amategeko y’u Rwanda nk’aho kimwe mu byaha bikurikira cyaba cyarakorewe mu Rwanda: 16, (12º) :icyaha cya jenocide, ibyaha byibasiye inyokomuntu, n’ibyaha by’intambara
## Page 16
aba yarakozwe, iyi nzira ikaba yemerwa gusa mu bihe no mu buryo buteganyijwe n’amategeko4. [19] Ku bijyanye na kamere y’urubanza rusubirishamo urundi ingingo nshya n’ikiba kigamijwe muri bene izo manza, Urukiko rw’ikirenga rwabifasheho icyemezo ubwo rwasuzumaga niba zishobora kujurirwa aho rwemeje ko “ imanza zasubirishijwemo
ingingo
nshya
zidashobora kujuririrwa kubera ko ‘’révision‘’ ari uburyo budasanzwe buha umucamanza inzira yo kwisubiraho (rétractation) iyo habonetse impamvu mu zo itegeko riteganya, igaragaza ko urubanza rwari gucibwa mu bundi buryo iyo ruburanishwa iyo mpamvu izwi, ariko ko butagamije kongera gufungura ubujurire bwarangiye ku rubanza rwaciwe burundu kuko urubanza rusubirishijwemo rufata kamere y’urwo rusimbuye, narwo ruba rwaraciwe burundu5. [20] Hashingiwe ku bimaze kuvugwa , cyane cyane ku ngingo ya 188, igika cya 3 y’itegeko n°21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano,
iz’ubucuruzi,
iz’umurimo n’iz’ubutegetsi6 n’ibiteganywa n’ingingo ya 1 y’iri 4 Comme le pourvoi en cassation, le pourvoi en révision est une voie de recours extraordinaire soumise à la Chambre criminelle et ouverte dans des cas determinés., Gaston Stefani et Ali ; Procédure pénale., 16e édition., Dallaz-1996., P 809 5 Urubanza RPA002/GEN/13/CS rwaciwe kuwa 08/11/2013 hagati y’Ubushinjacyaha na Hakizimana Augustin 6 Iyo gitanzwe mu bujurire gifatwa nk’ikirego cyo mu rwego rwo mu bujurire.
## Page 17
tegeko rimaze kuvugwa muri iki gika7 , kubaHamenyimana Florien yaratanze kirego kigamije gusubirishamo urubanza rw’ubujurire, Urukiko rurasanga icyo kirego nacyo gifata kamere y’urubanza rw’ubujurire, maze kikitwa ubujurire budasanzwe, bikaba byumvikana ko kiri mu bubasha bw’Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 14, igika 3 y’itegeko ngenga no 02/2013/OL ryo kuwa 16/06/2013 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’inkiko. [21] Urukiko rurasanga, n’ubwo mu ngingo ya 14 y’itegeko n° 02/2013/OL ryavuzwe haruguru irebana n’ububasha bw’Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi, hatanditswemo ku buryo bweruye ko urwo rukiko rufite ububasha bwo kuburanisha n’imanza zisubirishamo ingingo nshya zaciwe mu rwego rw’ubujurire , nta mpamvu igaragara Umushingamategeko yaba yarashatse ko izo manza zo ziburanishwa n’Urukiko Rukuru mu gihe bizwi ko nazo zibarirwa mu manza z’ubujurire budasanzwe, bityo imanza zisaba gusubirishamo ingingo nshya imanza zaciwe n’inkiko zitwaga iz’ubujurire ziri mu bubasha bw’Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha 7 Iri tegeko rigenga imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi. Ni na ryo rigenga imiburanishirize y`izindi manza mu gihe nta yandi mategeko yihariye agenga iyo miburanishirize yindi, keretse mu gihe amahame ateganywa n’iri tegeko adashobora gukoreshwa mu zindi manza.
## Page 18
ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi, uru rubanza narwo rukaba rwaragombaga kuburanishwa n’uru Rugereko. [22] Ku
byerekeranye
n’urukiko
rugomba kuruburanisha ubu, ingingo ya 190, agace ka mbere, y’itegeko nº 30/2013 ryo kuwa 24/05/2013 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, iteganya ko “ iyo urukiko rwajuririwe, rusanze rugomba guhindura icyemezo cyajuririwe, ruburanisha urwo rubanza mu mizi yarwo, keretse iyo rurutesheje agaciro ku mpamvu yuko rwaregewe mu buryo budakurikije amategeko cyangwa ku mpamvu z’iburabubasha”. [23] Ku byerekeye uru rubanza, Urukiko rurasanga Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi rwaribeshye ruca urubanza rw’iburabubasha kandi rubufite, rukaba rwarafashe icyemezo kitari cyo, icyo cyemezo rwafashe kikaba kigomba guhindurwa, hakurikijwe ingingo imaze kuvugwa, urubanza rukazaburanishwa mu mizi muri uru Rukiko. [24] Urukiko rurasanga uretse ko n’itegeko ariko ribiteganya, ni nacyo gitekerezo cy’abahanga mu mategeko ku byerekeranye no kuburanisha urubanza bundi bushya, nka Henri-D. BOSLY na Damien VANDERMEERSCH mu gitabo cyabo « Droit de la PROCEDURE PENALE, la charte, 4ème édition, 2005, page 1423 », aho bavuga ko umucamanza wo mu bujurire uvanaho urubanza rwajuririwe kubera ko umucamanza wa mbere yiyambuye ububasha kubera kwibeshya, agomba gufata urubanza rwose rwari
## Page 19
rwaregewe umucamanza wa mbere, akaruburanisha mu mizi( le juge d’appel qui met à néant le jugement dont appel parce que le premier juge s’est déclaré à tort incompétent, doit statuer sur l’ensemble du litige dont le premier juge était régulièrement saisi et dont celui-ci s’est abstenu d’apprécier le fond). III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [25] Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Hamenyimana Florien gifite ishingiro; [26] Rwemeje ko urubanza RPA 0029/13/HCCI rwaciwe kuwa 08/05/2014 n’Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi ruhindutse; [27] Rutegetse ko ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya cyari cyarashyikirijwe Urukiko Rukuru, Urugereko ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyaha byambuka imbibi kigomba kuburanishwa mu mizi n’uru Rukiko ; [28] Ruvuze ko iburanisha rizongera gusubukurwa kuwa 17/11/2014; [29] Rutegetse ko amagarama y’urubanza aba asubitswe.