UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd v KABIRIGI
The Court of Appeal found that the High Commercial Court based its decision on existing, applicable laws, and there was no evidence it relied on a non-existent law. Therefore, the appeal was not within the jurisdiction of the Court of Appeal and was not admitted. The respondent was awarded partial court and advocate...
Source-derived case information.
- Citation
- RCOMAA 00109/2022/CA
- Parties
- Appellant: UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd; Respondent: Kabirigi Willy
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 23 March 2023
- Case Number
- RCOMAA 00109/2022/CA
- Procedural Posture
- Commercial Appeal / Court of Appeal Judgment
- Outcome
- Appeal not admitted for lack of jurisdiction.
- Legal Topics
- Appeals, Jurisdiction, Non Existent Law, Contract Enforcement, Court Fees
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd
Appellant
Kabirigi Willy
Respondent
Procedural Posture
Commercial Appeal / Court of Appeal Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the High Commercial Court based its decision on a non-existent law, thus conferring jurisdiction on the Court of Appeal under Article 52 of Law N°30/2018
- 2 Whether the appellant is entitled to court fees and advocate fees
- 3 Whether the respondent is entitled to court fees and advocate fees
Ratio Decidendi
The Court of Appeal found that the High Commercial Court based its decision on existing, applicable laws, and there was no evidence it relied on a non-existent law. Therefore, the appeal was not within the jurisdiction of the Court of Appeal and was not admitted. The respondent was awarded partial court and advocate fees due to expenses incurred, while the appellant's claim for such fees was denied as the appeal was not admitted.
Court Disposition
Appeal not admitted for lack of jurisdiction.
Orders
- UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd to pay Kabirigi Willy 500,000 Frw advocate fees and 200,000 Frw court fees.
- Court costs correspond to the work done in the case.
Full Case Text
Judgment text and source record
22 paragraphs
# UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd v KABIRIGI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-03-23 - Case/document no.: RCOMAA 00109/2022/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd v KABIRIGI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCOMAA 00109/2022/CA, (Ngagi, P.J.,) 23 Werurwe 2023] Amategeko agenga imanza z’ubucuruzi – Itegeko ritariho – Itegeko ritariho ni ukuvuga itegeko ritagikoreshwa, cyangwa itegeko ritaratangira gukoreshwa, cyangwa se itegeko ritigeze ribaho rigomba kureberwa muri kopi y’urubanza mu isesengura ryakozwe n’Urukiko kugira ngo rugere ku cyemezo cyarwo, bivuze ko mu gihe nta tegeko ritariho rigaragara muri kopi y’urubanza rujuririrwa ntaho Urukiko rwahera ruvuga ko urwo rubanza rwashingiye ku itegeko ritariho. Incamake y ikibazo: Sosiyete UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd yareze uwitwa Kabirigi mu Rukiko rw’Ubucuruzi isaba Urukiko kumutegeka kubahiriza amasezerano bagiranye yo kuranga ikigurishwa (contrat de courtage), ivuga ko yaranze inzu ye yitwa KW Apartment maze imuhuza n’umuguzi Organisation Religieuse des Témoins de Jéhovah ariko ko we atubahirije inshingano ze zo kumwishyura igihembo kingana na 55.000.000Frw hamwe n’indishyi zinyuranye. Kabirigi yireguye avuga ko mu gushaka kugurisha inzu ye yashatse abakomisiyoneri (commissionnaires) batandukanye barimo SAFARI Property Ltd na UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ari nayo bagiranye amasezerano nyuma, ayemerera igihembo kingana na 55.000.000 Frw mu gihe yaba izanye umuguzi watanga igiciro cya 750.000.000 Frw, ariko ko ntabyo yakoze bigatuma asesa amasezerano bari bafitanye, ko inzu yaje kugurishwa na SAFARI Property Ltd ku giciro cya 610.000.000 Frw ayishyura 6.000.000 Frw nk’uko byari bikubiye mu masezerano bagiranye; ko kuba rero UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd itarakoze inshingano zayo nk’uko bazisezeranye ntacyo yagombye kumwishyuza. Urukiko rwemeje ko ikirego nta shingiro gifite. UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ntiyishimiye imikirize y’urubanza iyijuririra mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ivuga ko Urukiko rw’Ubucuruzi rwasobanuye uko bitari ibikubiye mu masezerano. Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasanze ubujurire nta shingiro bufite. UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko rw’Ubujurire ivuga ko ubujurire bwayo buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire kubera ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaciye urubanza rushingiye ku itegeko ritariho, aho rwaburanishije ku nzitizi rugaca urubanza mu mizi yarwo. Mu kwiregura Kabirigi avuga ko ubujurire bwa UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd butagomba kwakirwa kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, kuko ibyo ivuga ko urwo Rukiko rwashingiye ku itegeko ritariho nta shingiro bifite, ko n’ubujurire bwayo nta shingiro bufite. Incamake y’icyemezo: Itegeko ritariho ni ukuvuga itegeko ritagikoreshwa, cyangwa itegeko ritaratangira gukoreshwa, cyangwa se itegeko ritigeze ribaho rigomba kureberwa muri kopi y’urubanza mu isesengura ryakozwe n’Urukiko kugira ngo rugere ku cyemezo cyarwo, bivuze ko mu gihe nta tegeko ritariho rigaragara muri kopi y’urubanza rujuririrwa ntaho Urukiko rwahera ruvuga ko urwo rubanza rwashingiye ku itegeko ritariho.
## Page 2
Ubujurire ntibwakiriwe.
Amategeko yashingiweho: Itegeko N°30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, ingingo ya 52. Imanza zifashishijwe: RPAA 0096/15/CS, Ubushinjacyaha na Mukarusanga Olive, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/05/208; RCAA 00006/2022/CA, IRAMIRO CLINIC na Kambali Bigishiro, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 09/09/2022. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko rw’Ubucuruzi, UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd irega Kabirigi Willy, isaba Urukiko kumutegeka kubahiriza amasezerano, akayishyura 55.000.000 Frw n’indishyi zinyuranye. UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd yasobanuye ko amasezerano yagiranye na Kabirigi Willy ari ayo kuranga ikigurishwa (contrat de courtage), ko yaranze inzu ye yitwa KW Apartment yubatse mu kibanza ifite UPI: 1/02/13/02/50, imuhuza n’umuguzi Organisation Religieuse des Témoins de Jéhovah ariko ko we atubahirije inshingano ze. Isobanura kandi ko inshingano zayo zagarukiraga ku kumuhuza n’umuguzi igahabwa igihembo hatitawe ku gikorwa cyo kugurisha n’igiciro kizatangwa, ko rero yabyubahirije, bityo ko Kabirigi Williy nawe agomba kubahiriza inshingano ze akayishyura igihembo cya 55.000.000 Frw. [2] Kabirigi Willy yireguye avuga ko mu gushaka kugurisha inzu ye yashatse abakomisiyoneri (commissionnaires) batandukanye barimo SAFARI Property Ltd na UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ari nayo bagiranye amasezerano nyuma, ayemerera igihembo kingana na 55.000.000 Frw mu gihe yaba izanye umuguzi watanga igiciro cya 750.000.000 Frw, ariko ko ntabyo yakoze bigatuma asesa amasezerano bari bafitanye, ko inzu yaje kugurishwa na SAFARI Property Ltd ku giciro cya 610.000.000 Frw ayishyura 6.000.000 Frw nk’uko byari bikubiye mu masezerano bagiranye; ko kuba rero UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd itarakoze inshingano zayo nk’uko bazisezeranye ntacyo yagombye kumwishyuza. [3] Mu rubanza RCOM 00640/2021/TC rwaciwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi ku wa 25/10/2021, urwo Rukiko rushingiye ku masezerano UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd yagiranye na Kabirigi Willy ndetse no ku bisanzwe bikorwa, rwemeje ko UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd yari ifite inshingano yo kuranga no kugurisha inzu ya Kabirigi Willy, yagurwa 750.000.000 Frw igahembwa 55.000.000 Frw, ko rero mu gihe iyo nzu itagurishijwe ayo mafaranga UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd idakwiriye gusaba igihembo cya 55.000.000 Frw. Urwo Rukiko rwemeje ko ikirego cya UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd nta shingiro gifite, rutegeka UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd
## Page 3
kwishyura Kabirigi Willy 600.000 y’igihembo cya Avoka na 100.000 Frw y’ikurikiranarubanza, ruvuga ko amagarama yatanzwe na UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd irega ahwanye n’imirimo yakozwe mu rubanza. [4] UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ntiyishimiye imikirize y’urubanza iyijuririra mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ivuga ko Urukiko rw’Ubucuruzi rwasobanuye uko bitari ibikubiye mu masezerano, ko kandi rwavuze ko rufashe icyemezo rushingiye ku bisanzwe bikorwa (pratique) ariko ntirubisobanure. Mu iburanisha ry’urwo rubanza abahagarariye Kabirigi Willy batanze inzitizi yo kuba uwitwa Ndamyumugabe Michel nta bubasha afite bwo guhagararira UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd kuko atari umuyobozi wayo, aba ari yo iburanishwaho. [5] Ku wa 14/10/2022, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaciye urubanza RCOMA 00708/2021/HCC rwemeza ko ubujurire bwa UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd nta shingiro bufite, ko imikirize y’urubanza RCOM 00640/2021/TC rwaciwe ku wa 25/10/2021 n’Urukiko rw’Ubucuruzi idahindutse, ruyitegeka guha KABIRIGI Willy 550.000 Frw akubiyemo igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza mu bujurire na 500.000 Frw y’indishyi z’akababaro. Ibyo rukaba rwarabishingiye ku kuba UMJ CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd yari ifite inshingano yo kugurisha inzu kuko no mu masezerano harimo agaciro k’umutungo ndetse banashyizemo inkomyi y’uko izahembwa umutungo umaze kugurishwa, ko kuba rero itarubahirije inshingano zayo zo kugurisha nta gihembo yagombaga kubona. [6] UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ntiyishimiye imikirize y’urubanza iyijuririra mu Rukiko rw’Ubujurire. Mu bujurire bwayo, UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ivuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaburanishije ku nzitizi y’iburabubasha ry’uwari uhagarariye UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ariko ruca urubanza mu mizi, ko urubanza rwasomwe hakoreshejwe ikoranabuhanga kandi imanza zigomba gusomerwa mu ruhame, ko kandi ibiri mu nyandikomvugo y’isomwa ry’urubanza binyuranye n’ibiri muri kopi y’urubanza, ko rero ibyo byose bikwiye gufatwa nko guca urubanza hashingiwe ku itegeko ritariho, isaba ko ubujurire bwayo bwakirwa, urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rugakurwaho. Mu kwiregura Kabirigi Willy avuga ko ubujurire bwa UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd butagomba kwakirwa kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, kuko ibyo ivuga ko urwo Rukiko rwashingiye ku itegeko ritariho nta shingiro bifite, ko n’ubujurire bwayo nta shingiro bufite. [7] Iburanisha mu ruhame ryabaye ku wa 08/03/2023, UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ihagarariwe na Me Komezusenge Déogratias, naho Kabirigi Willy ahagarariwe na Me Nkeza Sempundu Clément na Me Niyondora Nsengiyumva; hasuzumwa inzitizi y’iburabubasha bw’uru Rukiko yatanzwe na Kabirigi Willy avuga ko nta tegeko ritariho ryashingiweho mu rubanza rujuririrwa. II.IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYABYO 1. Kumenya niba Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwarashingiye ku itegeko ritariho ku buryo ubujurire bwa UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd bwaba buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire
## Page 4
[8] Uhagarariye UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ashingiye ku ngingo ya 52, igika cya 2, agace ka 3°, y’Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko ivuga ko Urukiko rw’Ubujurire rufite kandi ububasha bwo kuburanisha mu rwego rw’ubujurire bwa kabiri imanza zaciwe n’Urukiko Rukuru, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare, iyo izo manza zashingiye ku itegeko ritariho, ingingo z’amategeko zitakiriho cyangwa zaciwe n’Urukiko rutabifitiye ububasha, avuga ko ubujurire bwayo buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire kubera ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwaciye urubanza rushingiye ku itegeko ritariho, aho rwaburanishije ku nzitizi rugaca urubanza mu mizi yarwo. [9] Asobanura ko urubanza rujuririrwa rwaburanishijwe ku nzitizi yari yatanzwe na Kabirigi Willy yuko Ndamyumugabe Michel wari uyihagarariye nta bubasha yari afite bwo kuyihagararira yari yahawe n’Inama y’Ubutegetsi, uyiburanira akiregura kuri iyo nzitizi avuga ko nta shingiro ifite, maze Urukiko rugapfundikira iburanisha ruvuga ko icyemezo kuri iyo nzitizi kizasomwa ku wa 27/07/2022, ariko urubanza rukaza guzomwa ku wa 14/10/2022, Urukiko rukemeza ko ubujurire bwayo nta shingiro bufite mu ngingo zabwo zose, rukaba rwaraciye urubabanza mu mizi kandi rwaraburanishije ku nzitizi gusa, ko rero ibyo binyuranyije n’ingingo ya 11 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi; iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ko umucamanza adashobora gushingira icyemezo cye ku bitaragaragajwe mu iburanisha. [10] Avuga kandi kuba urubanza rujuririrwa rwaraburanishijwe ku nzitizi ariko Urukiko rugaca urubanza mu mizi yarwo bivuze ko rwashingiye ku myanzuro n’ibimenyetso byari muri dosiye kandi bitaraburanyweho (statuer sur pièce) mu gihe ibyo byateganywaga n’ingingo ya 359, agace ka 7, y’Itegeko N° 21/2012 ryo ku wa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ryavuyeho, ko rero rwashingiye ku Itegeko ritariho. [11] Akomeza avuga ko ikindi bashingiraho bagaragaza ko hashingiwe ku itegeko ritariho ari uko urubanza rwasomwe hakoreshejwe ikoranabuhanga kandi Itegeko riteganya ko urubanza rusomerwa mu ruhame. Asobanura ko umucamanza n’umwanditsi batasinye ku nyandiko y’isomwa ry’urubanza RCOMA 00708/2021/HCC ryo ku wa 14/10/2022, ko iyo nyandiko yanditsweho ko “urubanza rusomwe mu buryo bw’ikoranabuhanga”, ariko ubwo buryo bukaba butarasobanuwe ubwo ari bwo mu gihe icyo itegeko riteganya ari uko urubanza rugomba gusomwa mu ruhame, kandi uwo muhango ukaba ari ndemyagihugu, ko rero kuwirengagiza ari ugushingira ku itegeko ritariho, hashingiwe ku cyemezo Nº 0019/PRES/CA/2021/PEN cya Perezida w’Urukiko rw’Ubujurire, ko kandi Urukiko rwakoze ibinyuranye n’ingingo ya 140 y’Itegeko Nº22/2018 ryavuzwe haruguru. [12] Avuga na none ko kuba icyemezo cy’isomwa ry’urubanza cyashyizwe muri sisitemu kinyuranye n’ikiri muri kopi y’urubanza bikwiriye gufatwa nko gushingira ku Itegeko ritariho nk’uko n’Umwanditsi Mukuru w’Urukiko rw’Ubujurire yabibonye mu cyemezo Nº14/2022/CIV/GCA cyo ku wa 10/03/2022, bityo ko Urukiko rw’Ubujurire rukwiye kwakira ubujurire bwa UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd, maze rukemeza ko icyemezo cyajuririwe kivanweho, rukaburanisha urubanza mu mizi, hagasuzumwa ingingo z’ubujurire yari yaratanze, nk’uko byemejwe mu rubanza RS/INJUST/RCOM 00006/2020/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 08/10/2021, haburana Uburiyemuye Jean Damascene na Home Basket Sacco Kimironko Ltd n’abandi.
## Page 5
[13] Abahagarariye Kabirigi Willy bavuga ko ubujurire bwa UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, kuko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwashingiye ku ngingo z’amategeko ziriho kandi zikurikizwa nk’uko bigaragara kuri buri ngingo rwasuzumye. Basobanura ko ibyo UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ivuga ko ishingira ububasha bw’Urukiko ku ngingo 52, igika cya 2, agace ka 3°, y’Itegeko Nº30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko nta gaciro byahabwa, kuko itegeko ritariho rigomba kureberwa mu isesengura ryakozwe n’Urukiko kugira ngo rugere ku mwanzuro warwo. [14] Bavuga kandi ko ibivugwa na UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ko Urukiko rwaburanishije ku nzitizi gusa ariko ntiruyifateho icyemezo ahubwo rugaca urubanza rutongeye gusaba ababuranyi kugaruka ngo bagire icyo bavuga ku rubanza mu mizi, ko ibyo atari ugushingira ku itegeko ritariho kuko amategeko rwashingiyeho agaragara mu isesengura rwakoze. Bashingiye ku byemejwe mu rubanza RPAA 0096/15/CS rwasobanuye ibijyanye no gushingira ku itegeko ritariho, n’urubanza RCAA 00006/2022/CA rwashingiye ku murongo wo mu rubanza RPAA 0096/15/CS bavuga ko uwajuriye atagaragaza itegeko Urukiko rwashingiyeho ritigeze risohoka mu Gazeti ya Leta, cyangwa itegeko ryariho ariko rukarishingiraho kandi ryaramaze kuvanwaho mu gihe cy’icibwa ry’urubanza, ndetse ko atanagaragaza ko rwaba rwarashingiye ku itegeko ryari ritaratangira gukurikizwa mu gihe urubanza rwacibwaga. [15] Bakomeza bavuga ko ibivugwa na UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ko urubanza rutasomewe mu ruhame nta shingiro bifite kuko urubanza rusomwe hakoreshejwe ikoranabuhanga ruba rwasomewe mu ruhame cyane ko uretse no gusoma hakoreshejwe ikoranabuhanga, ko n’imanza ziburanishwa hakoreshejwe ikoranabuhanga kandi zikaba zaburanishijwe mu ruhame, ko rero gusoma urubanza hakoreshejwe ikoranabuhanga ntaho bihuriye no gushingira ku itegeko ritariho bivugwa mu ngingo ya 52, igika cya 2, agace ka 3º y’Itegeko rigena ububasha bw’inkiko. [16] Bavuga na none ko ibivugwa na UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd ko Urukiko rwashingiye ku itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ryo muri 2012 kuko ari ryo rivuga ku gushingira ku myanzuro nta shingiro bifite, kuko ntaho Urukiko rwashingiye kuri iryo Tegeko, ko ingingo z’itegeko Urukiko rwashingiyeho zigaragara muri kopi y’urubanza, ko uvuga ko Umucamanza yashingiye ku itegeko ritariho agomba kubigaragariza muri motivation y’Urukiko, ko rero ibyo umuburanyi yitekerereza ko byashingiweho n’Urukiko bitagomba gufatwa ko ari byo Urukiko rwashingiyeho mu gihe bitagaragara mu rubanza. Bityo ubujurire bwa UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd nti butagomba kwakirwa kuko butari mu bubasha bw’uru Rukiko. UKO URUKIKO RUBIBONA [17] Ingingo ya 52, igika cya 2, agace ka 3° y’Itegeko n°30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, iteganya ibikurikira : “Urukiko rw’Ubujurire rufite kandi ububasha bwo kuburanisha mu rwego rw’ubujurire bwa kabiri imanza zaciwe n’Urukiko Rukuru, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi n’Urukiko Rukuru rwa Gisirikare, iyo izo manza : 3o zashingiye ku itegeko ritariho, ingingo z’amategeko zitakiriho cyangwa zaciwe n’Urukiko rutabifitiye ububasha”.
## Page 6
[18] Mu rubanza RPAA 0096/15/CS rwaciwe ku wa 18/05/208, Urukiko rw’Ikirenga rwasesenguye ibijyanye n’Itegeko ritariho nk’imwe mu mpamvu ituma ubujurire bwa kabiri bwakirwa, aho rwagize ruti: “Isesengura ry’iyi ngingo, itegeko zashingiyeho ritari ririho, aya magambo «itegeko ritariho» akaba agomba kumvikana mu buryo bw’itegeko ritagikoreshwa (loi abrogée, repealed law), cyangwa itegeko ritaratangira gukoreshwa (loi non encore en vigueur, a law not yet in force), cyangwa se itegeko ritigeze ribaho (qui n’a jamais existé, a law that never existed). Ibi Urukiko rugasanga bivuze ko ishingiro ry’ububasha muri uru Rukiko hakurikijwe iriya ngingo yavuzwe haruguru yashingiweho n’uwajuriye, ryareberwa mu ikoreshwa mu rubanza rujuririrwa ry’Itegeko ryaba ryaravanyweho, ritaratangira gukoreshwa cyangwa se ritarabaho.1 [19] Urukiko rurasanga ibijyanye no gushingira ku itegeko ritariho bigomba kureberwa mu mategeko Urukiko rwashingiyeho ruca urubanza. Mu yandi magambo itegeko ritariho ni ukuvuga itegeko ritagikoreshwa, cyangwa itegeko ritaratangira gukoreshwa, cyangwa se itegeko ritigeze ribaho rigomba kureberwa muri kopi y’urubanza mu isesengura ryakozwe n’Urukiko kugira ngo rugere ku cyemezo cyarwo, bivuze ko mu gihe nta tegeko ritariho rigaragara muri kopi y’urubanza rujuririrwa ntaho Urukiko rwahera ruvuga ko urwo rubanza rwashingiye ku itegeko ritariho. [20] Nk’uko bigaragara muri kopi y’urubanza rujuririrwa RCOMA 00708/2021/HCC, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwashingiye ku ngingo ya 64, 66, 77 na 78 z’Itegeko N° 45/2011 ryo ku wa 25/11/2011 rigenga amasezerano2, rwashingiye kandi ku ngingo ya 150 n’iya 111 z’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi; iz’umurimo n’iz’ubutegetsi3. Urukiko rurasanga aya mategeko yombi Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwashingiyeho ruca urubanza ari amategeko ariho, kandi n’ingingo z’ayo mategeko zashingiweho n’Urukiko nazo ziriho. [21] Urukiko rurasanga nk’uko bimaze gusobanurwa haruguru nta tegeko ritariho Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwashingiyeho mu guca urubanza rujuririrwa, bikaba rero byumvikana ko ubujurire bwa UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd butakiriwe kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. [22] Ku byo uhagarariye UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd avuga ko kuba urubanza rujuririrwa rwaraburanishijwe ku nzitizi ariko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rukaruca mu mizi yarwo ari ugushingira ku itegeko ritariho, kuko guca urubanza hashingiwe ku nyandiko nta buranisha ribayeho byateganywaga n’ingingo ya 359, agace ka 7°, y’Itegeko N° 21/2012 ryo ku wa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ryavuyeho, Urukiko rurasanga ntaho bihuriye no gushingira ku itegeko ritariho, kuko usibye kuvuga gusa ko Urukiko rwashingiye ku ngingo ya 359, agace ka 7°, y’Itegeko N° 21/2012 ryo ku wa 14/06/2012, ryavuyeho ntagaragaza aho Urukiko rwayishingiyeho, kuba rero iyi ngingo ntaho igaragara muri kopi y’urubanza rujuririrwa, birumvikana ko itashingiweho, bityo nta tegeko ritariho ryashingiweho n’urwo Rukiko.
1 Reba igika cya 14 cy’urubanza RPAA 0096/15/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/05/208, haburana ubushinjacyaha na Mukarusanga Olive. 2 Reba igika cya 16 kugeza ku cya 18 by’urubanza RCOMA 00708/2021/HCC. 3 Reba igika cya 22, icya 26 n’icya 36 by’urwo rubanza.
## Page 7
[23] Ku byo uhagarariye UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd avuga ko kuba urubanza rwarasomwe hakoreshejwe ikoranabuhanga ari ugushingira ku itegeko ritariho kuko imanza zisomerwa mu ruhame, Urukiko rurasanga ntaho bihuriye no gushingira ku itegeko ritariho, kuko nk’uko byasobanuwe haruguru, itegeko ritariho rigomba gusuzumirwa ku byo Urukiko rwashingiyeho mu icibwa ry’urubanza, akaba rero ari ntaho bihuriye n’isomwa ry’urubanza. [24] Ku byo uhagarariye UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd avuga ko kuba icyemezo cy’isomwa ry’urubanza cyashyizwe muri sisitemu kinyuranye n’ikiri muri kopi y’urubanza bikwiriye gufatwa nko gushingira ku Itegeko ritariho, Urukiko rurasanga ibyo ntaho bihuriye no gushingira ku itegeko ritariho ahubwo ni ikosa ryakosorwa binyuze mu zindi nzira ziteganywa n’amategeko ku mu buranyi wumva yarenganyijwe n’urubanza. Ibi ni nako uru Rukiko rwabibonye mu rubanza RCAA 00006/2022/CA, aho rwasobanuye ko mu gihe ababuranyi bombi bemeranwa ko mu bihe bitandukanye habayeho guhinduranya inyandikomvugo y’isomwa ry’urubanza bikanatera uguhinduka kw’icyemezo cy’Urukiko mu ncarubanza y’urubanza rwajuririwe, umuburanyi wumva hari akarengane byamuteye ashobora gushaka izindi nzira ziteganywa n’amategeko yakemuramo ikibazo cye, ariko ko iyi nzira yari yahisemo yo kujuririra urwo rubanza bwa kabiri idashoboka3. [25] Hashingiwe ku bisobanuro bimaze gutangwa, Urukiko rurasanga ubujurire bwa UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, bityo bukaba butakiriwe, kuko impamvu yashingiyeho itanga ubujurire bwa kabiri nta shingiro ifite. 2. Kumenya niba hari amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa muri uru rubanza afite ishingiro [26] Uhagarariye UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd asaba Urukiko gutegeka Kabirigi Willy kuyishyura 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 200.000 Frw y’ikurikiranarubanza yiyongera kuyo yari yasabye ku rwego rwa mbere kuko kuba ikiri mu nkiko ari ukubera amakosa ye yo kutubahiriza amasezerano. Avuga kandi ko amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka KABIRIGI Willy asaba nta shingiro afite kuko yareze ishaka kurengera uburenganzira bwayo, ko kandi nta bimenyetso ayatangira. [27] Abahagarariye Kabirigi Willy bavuga ko amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa na UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd nta shingiro afite ko ikwiye kwirengera ibyo ikomeza gutaguza mu rubanza yashoye bitari ngombwa kuko nta mpamvu iyitera kuregera ibyo itakoreye, ko ahubwo Kabirigi Willy ariwe ugomba guhabwa 1.000.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, kuri uru rwego. UKO URUKIKO RUBIBONA [28] Ingingo ya 111 y’Itegeko N°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira: “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo
3 Reba igika cya 23 cy’urubanza RCAA 00006/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 09/09/2022, haburana IRAMIRO CLINIC na Kambali Bigishiro.
## Page 8
kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [29] Urukiko rurasanga amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza Kabirigi Willy asaba afite ishingiro, kuko hari ibyo yatakaje akurikirana anaburana uru rubanza, ariko kuba urubanza rugarukiye ku nzitizi, mu bushishozi bwarwo rumugeneye 500.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 200.000 Frw y’ikurikiranarubanza, agomba gutangwa na UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd, kuri uru rwego. Rurasanga amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd isaba itagomba kuyahabwa kuko ubujurire bwayo butakiriwe. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [30] Rwemeje ko ubujurire bwa UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd butakiriwe kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. [31] Rutegetse UJM CONSULTANCY AND PARTNERS Ltd kwishyura Kabirigi Willy 500.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 200.000 Frw y’ikurikiranarubanza, kuri uru rwego. [32] Ruvuze ko amagarama yatanzwe ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.