Download PDF

Rwanda Civil

High Court

UKUNDWANIMANA v DUSABIMANA NABANDI

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

The High Court held that a voluntary intervenor who was aware of the case and joined at the appellate stage does not have a statutory right to a further appeal to the High Court. The law only allows a second appeal for parties compelled to intervene and adversely affected. Since Ukundwanimana intervened voluntarily and was aware of the proceedings, her appeal was inadmissible.

Court disposition

appeal dismissed for lack of jurisdiction

Orders

  • Ukundwanimana Henriette must reimburse Dusabimana Vedaste RWF 500,000 as legal fees.
  • Court fees of RWF 40,000 are assessed as incurred.

02

Material facts

Parties

Ukundwanimana Henriette

Applicant Counsel: Me Mihigo Bernard

Dusabimana Vedaste

Respondent Counsel: Me Mukandayisenga Anne Marie

Nyinawimanzi Pelagie

Respondent Counsel: Me Mutagoma

Amounts and remedies

  • Legal Fees Awarded: RWF 500,000
  • Court Fees Assessed: RWF 40,000

03

Procedural history

  1. Posture

    Civil Appeal / High Court Appellate Review of Second Appeal

04

Questions and positions

Legal issues

Whether a party who voluntarily intervened (gobotse) at the appellate stage in a case they were aware of has a statutory right to a further appeal to the High Court.

Party arguments

Applicant
Ukundwanimana Henriette argued that her appeal should be admitted because it was her first appeal after joining the case at the appellate stage, and that there is no law expressly prohibiting a voluntary intervenor from appealing. She also argued that the property was transferred to her fraudulently and that the auction should be annulled.
Respondent
Dusabimana Vedaste and Nyinawimanzi Pelagie argued that the appeal is a prohibited second appeal, as Ukundwanimana voluntarily intervened at the appellate stage and did not meet the statutory exceptions for a second appeal. They contended that only involuntary intervenors (gobotse ku gahato) have a right to a further appeal, and that the property was lawfully auctioned.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    Article 46 of Law N°30/2018 of 02/06/2018 on the jurisdiction of courts

    A second appeal to the High Court is not permitted except in specific circumstances outlined by law, including where a party was compelled to intervene and was adversely affected.

  2. 02

    Article 114 of Law N°22/2018 of 29/04/2018 on civil, commercial, labor and administrative procedure

    A voluntary intervenor must demonstrate a direct, personal legal interest for their claim to be admissible.

  3. 03

    Article 116 of Law N°22/2018 of 29/04/2018 on civil, commercial, labor and administrative procedure

    Only a party compelled to intervene at the appellate stage and adversely affected may appeal a final decision once more.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

The High Court held that a voluntary intervenor who was aware of the case and joined at the appellate stage does not have a statutory right to a further appeal to the High Court. The law only allows a second appeal for parties compelled to intervene and adversely affected. Since Ukundwanimana intervened voluntarily and was aware of the proceedings, her appeal was inadmissible.

Obiter and limits

  • The lawmaker intentionally restricted second appeals to prevent abuse and only provided exceptions for compelled intervenors.
  • The argument that what is not expressly prohibited by law is permitted does not apply where the law has set clear limits and exceptions.

Court disposition

appeal dismissed for lack of jurisdiction

  • Ukundwanimana Henriette must reimburse Dusabimana Vedaste RWF 500,000 as legal fees.
  • Court fees of RWF 40,000 are assessed as incurred.

Source and reliance status

High Court · 14 June 2023

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

High Court

Civil· 14 June 2023

RCAA 00001/2023/HC/RSZ

UKUNDWANIMANA v DUSABIMANA NABANDI

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-06-14 - Case/document no.: RCAA 00001/2023/HC/RSZ - Collection: High Court

Text

Page 1

UKUNDWANIMANA v DUSABIMANA N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RUKURU - RCAA 00001/2023/HC/RSZ (Bandora, P.J) 14 Kamena 2023] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza – Kujuririra urubanza wagobotsemo - Ubujurire bwa kabiri ntibwemewe, ariko uwagobokeshwejwe ku gahato afite uburenganzira bwo kujuririra icyemezo yafatiwe. Incamake y’icyemezo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwibanze rwa Bwishyura Nyinawimanzi arega Dusabimana asaba guhagarikisha cyamunara ku mutungo UPI:3/01/01/06/237 ubaruye kuri Ukundwanimana. Yavugaga ko uwo mutungo utagombaga gutezwa cyamunara kuko usangiwe n’abantu batandukanye mu gihe uregwa we yavugaga ko yawuteje cyamunara harangizwa urubanza RC 00161/2022/TB/BWS, aho Nyinawimanzi yaburanaga ahagarariye umwana we Ukundwanimana wari utaruzuza imyaka y’ubukure ariko ubu akaba yarayujuje. Urukiko rwanze kwakira icyo kirego kuko urega nta nyungu afite mu rubanza rutegeka ko atanga indishyi zitandukanye. Urega yajuririye Urukiko rwisumbuye hanyuma Ukundwanimana arugobokamo ku bushake. Urukiko rwisumbuye narwo rwemeje ko ukugoboka ku bushake kwa Ukundwanimana nta shingiro gufite ndetse ko n’ubujurire bwatanzwe nabwo butakiriwe. Ukundwanimana ntabwo yishimiye uwo mwanzuro awujuririra mu Rukiko rukuru hasuzumwa ikibazo cyo kumenya niba uwagobotse ku rwego rw’ubujurire, mu rubanza yari asanzwe azi, afite uburenganzira bushingiye ku itegeko bwo kurujuririra. Urubanza

rugitangira, Dusabimana yazamuye inzitizi yo kutakira ubu bujuire kuko ari ubujurire bwa kabiri kandi uwabutanze akaba aterekana ko yujuje ibisabwa n’amategeko kugirango ubwo bujurire bwa kabiri bwakirwe dore ko yanagobotse ku bushake bwe. Ukundwanimana we asanga ubujurire bugomba kwakirwa kuko aribwo bwa mbere ajuriye kuko urubanza yarujemo ku rwego rw’Ubujurire, bityo ko nta cyabuza ko ubujurire bwe bwakirwa, ndetse ibi bisobanuro ni nabyo Nyinawimanzi nawe avuga kuko ikitabujijwe kiba kemewe. Incamake y’icyemezo: Ihame ni uko ubujurire bwa kabiri mu rukiko Rukuru butemewe, ariko itegeko ritanga irengayobora rijyanye no kugoboka mu rubanza kuko mu gihe umuntu yagobokeshejwe ku gahato akagira ibyo acibwa kabone n’aho urubanza rwaba ruciwe ku rwego rwa nyuma, uwagobokeshwejwe ku gahato afite uburenganzira bwo kujuririra icyemezo yafatiwe bityo ibyo Ukundwanimana avuga akaba nta shingiro bifite kuko aiwe ubwe wagobotse mu rubanza ku bushake kandi urwo rubanza akaba yari asanzwe azi ko ruhari. Uru rukiko nta bubasha rufite bwo kwakira ubujurire bwatanzwe; Amagarama yatanzwe ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. Amategeko yashingiweho: Itegeko N°30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, ingingo ya 46; Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 111, 114, 116.

Page 2

Nta manza zifashishijwe Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu rukiko rw`ibanze rwa Bwishyura, Nyinawimanzi Pelagie arega Dusabimana Vedaste Umuhesha w’inkiko w’umwuga asaba urwo rukiko guhagarika cyamunara ku mutungo ubaruye kuri UPI:3/01/01/06/237. [2] Yabwiye urwo rukiko ko uyu mutungo ugiye gutezwa cya munara ukiri muri indivision kuko usangiwe na n'abantu beshi Kandi badafite aho bahuriye n'urubanza rurangizwa. Ibikandi bishimangirwa n'amagambo umuhesha w'inkiko yivugiye mu rubanza RC 00161/2022/TB/BWS mugace ka 2 page 1-2, ibi bigaragaza neza ko agiye kubikora abizi neza ko umutungo uri muri indivision, kuko kuva icyo gihe bahagarika cyamunara ntiwigeze ukurwa muri indivision [3] Yanarubwiye ko umuhesha w’inkiko yafatanyije n'abakozi bo muri service y'ubutaka uyu mutungo bakawukura kuri succession Singirankabo Damascene bahita bawandika kuri Ukundwanimana Henritte kugira bizitwe ko bagamije kurangiza urubanza RCA 0010/15/HC/RSZ Kandi bazi neza ko hari urundi rubanza RCA 0001/13/HC/RSZ rwashimangiye ko uyu mutungo usangiwe n'abantu beshi ko utagomba kugurishwa cyangwa ngo utangweho ingwate utaragabanwa ,ahubwo ko Nyinawimanzi ahawe uburenganzira bwo kuwucunga no kuwureremo umwana witwa Ukundwanimana Henriette ,Kandi ko urwo rubanza rwabaye itegeko. [4] Yavuze kandi ko muri urwo rubanza rwamuhaye uburenganzira kandi umutungo wa Singirankabo

Damascene warufite abana babiri aribo UWASE Josianne na HITIMANA Jean Damascene ariwe Se wa Ukundwanimana Henriette. Uyu mutungo ukaba warahise ukurwa kuri Singirankabo Damascene bahita bawandika kuri Ukundwanimana Henriette kugira ngo Uwase Josianne atazawubonaho Kandi awufiteteho uruhare. [5] Me Dusabimana Vedaste yireguye asaba ko ikirego cyatanzwe na Nyinawimanzi kitakwakirwa kubera ko nta nyungu n’ububasha afite bwo gukurikirana umutungo ubaruye kuri UPI: 3/01/01/06/237, kuko utumwanditseho, ntanububasha nyir’umutungo yamuhaye bwo kumuhagararira, amakuru akesha umubitsi w’impapuro mpamo z’ubutaka agararaza ko umutungo ari uwa Ukundwanimana Henriette. Bityo ko Nyinawimanzi ntanyungu afite zo kuburana umutungo utari uwe. [6] Mu mwanzuro wafashwe n’urwo rukiko: ‘’Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Nyinawimanzi Pelagie gisaba guhagarikisha cyamunara k’umutungo ubaruye kuri UPI 3/01/06/237, kitakiriwe. Rwemeje kandi rutegetse Nyinawimanzi Pelagie gusubiza Me Dusabimana Vedaste igihembo cy’avoka kingana n’amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000frw). Rutegetse ko ingwate y’amagarama ingana n’amafaranga y’u Rwanda ibihumbi icumi (10 000 Frw) Nyinawimanzi Pelagie yatannze ihwanye n’ibyakozwe mu rubanza’’.

Page 3

[7] Mu bisobanuro rwatanzwe mbere yo kugera kuri uwo mwanzuro: • "Urukiko rusanga Nyinawimanzi Pelagie umutungo ufite UPI 3/01/01/06/237 uherereye mu kagali ka Kiniha, Umurenge wa Bwishyura, Akarere ka Karongi ubaruye kuri Ukundwanimana Henriette nkuko bigaragazwa n’inyandiko yatanzwe n’umubitsi w’impapuro mpamo z’ubutaka w’ifasi y’uburengerazuba, mu nyandiko ye yo ku wa 24/06/2022, rusanga kandi uyu mutungo ari nawo watejwe muri cyamuna yakozwe n’umuhesha w’inkiko w’umwuga Dusabimana Vedaste nkuko bigaragazwa nanone na raporo isoza cyamunara yakozwe ku wa 26/10/2022, harangizwe urubanza RCA0010/15/CH/RSZK rwaciwe ku wa 09/11/20215 rwaburanwaga na Nyinawimanzi Pelagie waruhagarariye umwana we Ukundwanimana Henriette warutaruzuza imyaka y’ ubukure icyo gihe aburana na Zimurinda Simon, uru rubanza akaba ari rwo rwarangizwaga aho rwari rwategetse ko Nyinawimanzi Pelagie waruhagarariye umwana we Ukundwanimana Henriette asubiza Zimurinda Simon, agaciro k’inzu kangana n’amafaranga angana 11.605.750frw. • Rusanga kandi nkuko bigaraga Ukundwanimana Henriette hari urubanza RC 00086/2020/TB/BWS rwaciwe ku wa 28/7/2020 rwahagarikaga cyamunara kuruwo mutungo uvuzwe haruguru ahagarariwe na Nyinawimanzi Pelagie kubera ko yarataruzuza imyaka y’ubukure nkuko byagaragazwa n’inyandiko y’ivuka yari yagaragawje aho yagaragaza ko yavutse ku wa 05/08/2002, nkuko bigaragara mugika cya 7

cy’urubanza. • Rukaba rusanga kuba Nyinawimanzi Pelagie yaratanze ikirego gihagarikisha cyamunara nubwo yamaze kuba ariko rwareba ko yatanze ikirego gikiyihagarikisha nyamara umutungo bigaragara ko atari umutungo we nkuko byagaragajwe haruguru, naho kuba avuga ko utaragabanwa, kubera imanza avuga rusanga ntashingiro rwabiha kuko rusanga hari inyandiko mpamo zigaragaza nyi rubutaka, rukaba rusanga ntabubasha afite bwo gutanga ikirego kuko umutungo asaba ko cyamunara yahagara ntabwo ari uwe ndetse ntanububasha yahawe bwo guhagararira nyirawo, mugihe kandi nyirawo yamaze kuzuza imyaka y’ubukure bwo kwiburanira, bityo kubera iyo mpamvu ikirego yatanze kikaba kitagomba kwakirwa." [8] Nyinawimanzi Pelagie ntabwo yishimiye uwo mwanzuro, awujuririra mu rukiko rwisumbuye rwa Karongi kuri RCA 00066/2022/TGI/KNG, ndetse Ukundwanimana Henriette arugobokamo ku bushake haregwa n’ubundi Dusabimana Vedaste. [9] Nyinawimanzi Pelagie na Me Mutagoma bajurira bavuga ko urukiko rw'ibanze rwavuze ko nta nyungu Nyinawimanzi afite kandi afite copie y'urubanza rumuha uburenganzira bwo gucunga umutungo, ikindi n`uko batagombaga kwanga kwakira ikirego kandi cyamunara yarabaye baramaze kuregera urukiko, kuba umutungo uri muri indivision ko utagombaga gutezwa cyamunara ku muntu umwe. [10] Me Mihigo Bernard uhagarariye Ukundwanimana avuga ko umutungo wagurishijwe wanditswe kuri Ukundwanimana bikozwe na Ntwarabagabo Daniel mu buryo bw'uburiganya, kuko urubanza rwa HC ruvuga ko umutungo ucungwa na Nyinawimanzi Pelagie kuko utagabanyije, uwo mutungo rero ngo si uwa Ukundwanimana kuko byakozwe mu buriganya, cyamunara ikaba igomba kuvaho kuko ibyagurishijwe si ibya Ukundwanimana bigasubira muri indivision hagakurikizwa itegeko kubitagabanyije.

Page 4

[11] Dusabimana we avuga ko yagurishije umutungo wanditse kuli Ukundwanimana, abikora arebye ku cyemezo cy`uriya mutungo. [12] Mu mwanzuro w’urwo rukiko: " Rwemeje ko ubujurire bwa Nyinawimanzi Pelagie bwakiriwe ariko nta shingiro bufite. Rwemeje ko ukugoboka ku bushake kwa Ukundwanimana Henriette kwakiriwe ariko nako nta shingiro gufite. Rwemeje ko kuba ikirego cya Nyinawimanzi Pelagie kitarakiriwe kubwo kuba nta nyungu ye bwite afite mu kiregerwa byari bikwiriye. Rwemeje ko Ukundwanimana Henriette nta mpamvu ifatika iteganywa n`amategeko agaragaza yatuma cyamunara ihagarara cyangwa ngo ikurweho. Rwemeje ko Urubanza RC 00193/2022/TB/BWS rudahindutse muri byose. Rwemeje ko nta ndishyi zatangwa muri uru rubanza, kuko uregwa atazivuze umubare ngo azisobanure. RUTEGETSE ko ingwate y`amagarama ihinganye n`ibyakozwe muri uru rubanza.’’ [13] Mbere yo kugera kuri uwo mwanzuro, urwo rukiko rwatanze ibisobanuro bikurikira: • "Urukiko rusanga kuba umutungo wari wanditse kuri Ukundwanimana wenyine wamaze kuvanwa kuwo wari wanditsweho, uburyo byakozwemo kose umuhesha w`inkiko nta kindi yagombaga kureba kuko ibyanditse mu cyemezo cy`ubutaka ariko kuri mpamo, kuwugurisha rero yishyuza Ukundwanimana si igitangaza. Kuba Nyinawimanzi yari yarahawe gucunga umutungo, ntabwo byari ubuziraherezo, dore ko uyu mukobwa noneho iki kirego cya nyuma kijya gutangwa yari yamaze kugira ubukure bwo kuba

yakwiburanira, umutungo unamwanditseho. Nyinawimanzi rero utarahawe ububasha n`uyu mukobwa we, ikirego cye nticyagombaga kwakirwa koko. • Kuba umutungo wari uw`abantu benshi, ni amagambo gusa kuko ukuri ari ukuri mu cyemezo cy`ubutaka, kandi buriya buriganya buvugwa bwakozwe, aba barega bagombaga kuba aribyo baregera ukwabyo bikavaho, bikagaragara ko ari uburiganya koko kuko ntibyasuzumirwa muri uru rubanza. • Ukundwanimana kugoboka kwe nawe nta kintu avuga cyatuma cyamunara ikurwaho cyangwa se ihagarikwa kuko: mubyo amategeko ateganya byatuma cyamunara ikurwaho nk`uko byagaragajwe mu ngingo ya 260 yavuzwe haruguru , nta na kimwe ashingiraho ngo anakigaragaze kuko : nta mategeko y`ishinganisha cyangwa y`ifatira avuga yishwe,umutungo ntiyavuga ko atari uwe kandi umwanditseho wenyine , cyangwa se ngo abe avuga ko utagurishwa kubwo ubukene bwe , kandi ibi nibyo amategeko ateganya gusa ; ahubwo we avuga ko atazi uko umutungo wamwanditsweho ugasanga arasa n`urega umubitsi w`impapuro mpamo z`ubutaka ngo yakoze uburiganya awumwandikaho , ariko iki nicyo cyagombaga kubanza cyaregerwa ubwo buriganya bugakurwaho buramutse bugaragaye . Igihe butagaragajwe rero nta kuntu umuhesha w`inkiko atari gukora cyamunara ngo amwishyuze iby`abandi aryozwa. Ikirego cye rero nta shingiro cyahabwa."

Page 5

[14] Ukundwanimana Henriette ahagarariwe na Me Mihigo Bernard ntabwo yishimiye uwo mwanzuro awujuriria muri uru rukiko kuri RCAA 00001/2023/HC/RSZ arega Dusabimana Vedaste na Nyinawimanzi Pelagie [15] Urubanza rugitangira1, Dusabimana Vedaste ndetse n’Umwumganira ariwe Me Mukandayisenga Anne Marie bazamuye inzitizi yo kutakira ubu bujuire kuko basanga ari ubujurire bwa kabiri kandi uwabutanze akaba aterekana ko yjuje ibisabwa n’amategeko,mu uwunganira uwajuriye asanga ubujurire bugomba kwakirwa kuko asanga uwo aburanira aribwo bwa mbere ajurira kuko urubanza yarujemo ku rwego rw’Ubujurire,bityo ko nta cyabuza ko ubujurire bwe bwakirwa,ndetse ibi bisobanuro ni nabyo Nyinawimanzi Pelagie yashigikiye. [16] N’ubwo hari ibindi bibazo byagiye biburanwaho, urukiko rusanga inzitizi yatanzwe ariyo igomba gusuzumwa mbere y’ibindi byose, bityo icyemezo cyayifatwaho akaba aricyo cyagena amerekezo y’ibindi byasabwe. [17] Iburanisha ryabaye kuwa 16/05/2023 riba ruhagaze kugira ngo habanze gusuzumwa iyakirwa ry’icyo kirego, ababuranyi bamenyeshwa ko bazasomerwa kuwa 15/06/2023 saa tanu, [18] Ikibazo kigomba gusuzumwa muri uru rubanza ni ukumenya niba: Niba uwagobotse ku rwego rw’ubujurire, mu rubanza yari asanzwe azi, afite uburenganzira bushingiye ku itegeko bwo kurujuririra. II. IKIBAZO KIGIZE URU RUBANZA N’ISESENGURWA

RYACYO  Kubijyanye no kumenya niba uwagobotse ku rwego rw’ubujurire, mu rubanza yari asanzwe azi, afite uburenganzira bushingiye ku itegeko bwo kurujuririra. [19] Mu rwego rw’Itegeko, Ingingo ya 46 y’itegeko N°30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko iteganya ko:" Urukiko Rukuru ruburanisha kandi imanza z’imbonezamubano zajuririwe, zaciwe mu rwego rwa kabiri n’Urukiko Rwisumbuye, mu gihe izo manza: 1° zishingiye ku itegeko ritariho cyangwa zaciwe n’Urukiko rutabifitiye ububasha; 2° zaciwe hashingiwe ku kimenyetso, inyandiko cyangwa imyanzuro byatanzwe nyuma yo gupfundikira iburanisha kandi hatabayeho gusubukura iburanisha; 3° zaciwe n’inteko itujuje umubare ugenwe; 4° zasomwe n’umucamanza utaraziburanishije; 5° zitaburanishijwe mu ruhame kandi nta muhezo wategetswe; 6° zagenwemo n’urukiko indishyi zingana nibura na miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW) cyangwa zifite agaciro kagenwe n’umucamanza mu gihe habaye impaka kangana na miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW).Icyakora, ubujurire bwa kabiri ntibushobora kwakirwa ku manza z’ababuranye bemera ibyo baregwa, cyangwa ku muburanyi watsinzwe mu 1 In limine litis

Page 6

nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe.Iyo icyaburanwe kitagenewe agaciro mu mafaranga mu manza zabanje, kigomba kuba gifite agaciro nibura kangana na miliyoni mirongo itanu z’amafaranga y’u Rwanda (50.000.000 FRW) kagenwe n’umuhanga iyo bibaye ngombwa.Kugira ngo ikirego cyakirwe mu bujurire bwa kabiri kigomba kubanza kwemezwa n’umwanditsi Mukuru w’Urukiko Rukuru. Uwajuriye utishimiye icyemezo yafatiwe ashobora gutakambira Perezida w’Urukiko Rukuru mu nyandiko mu gihe kitarenze iminsi itanu (5) ibarwa kuva akimenyeshejwe Icyemezo cya Perezida w’Urukiko ntikijuririrwa. [20] Ingingo ya 114 y’itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko:" Ushaka kuburana mu rubanza ataregeye cyangwa atarezwemo abikora mu buryo bwo kuregera inkiko kandi agatanga ingwate y’amagarama. kugira ngo ikirego cye cyakirwe, ugoboka ku bushake agomba kugaragaza inyungu yemewe n’amategeko, itaziguye kandi ye bwite." [21] Ingingo ya 116 y’itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko;" Umuburanyi ugobokeshejwe ku gahato ku rwego rw’ubujurire amenyeshwa imyanzuro y’abandi baburanyi, agahabwa umwanya wo gukora imyanzuro ye kandi akanahamagazwa mu nama ntegurarubanza kimwe n’abandi baburanyi. Kabone n’aho urubanza

rwaba ruciwe ku rwego rwa nyuma, umuburanyi yemerewe kujuririra urubanza yagobokeshejwemo inshuro imwe iyo hari ibyo yaciwe. Kugobokeshwa ku gahato ntibyemewe mu Rukiko rw’Ubujurire cyangwa mu Rukiko rw’Ikirenga." [22] Ingingo zagaragajwe zishaka kwerekana ko mu buryo busanzwe, ubujurire bwa kabiri mu Rukiko Rukuru ntabwo bwemewe,ariko itegeko rigatanga irengayobora rigaragazwa mu ngingo ya 46 mu duce twayo tugera kuri dutandatu, ko umuburanyi wujuje kamwe muritwo, ashobora kujurira bwa kabiri,itegeko rinatanga irindi rengayobora mu gihe umuntu yagobokeshejwe ku gahato akagira ibyo acibwa Kabone n’aho urubanza rwaba ruciwe ku rwego rwa nyuma, uwagobokeshwejwe ku gahato afite uburenganzira bwo kujuririra icyemezo yafatiwe.Uburyo buvuzwe nibwo bwonyine Umushingamategeko yateganyije bushobora gutuma ubujurire bwa kabiri mu rukiko Rukuru bwakirwa bukanasuzumwa. [23] Dusabimana Vedaste ndetse n’Umwunganira babwiye urukiko ko ingingo ya 116 al 2 ivugako uwagobokeshejwe kugahato ariwe wenyine itegeko ryemerera kujuririra urubanza rwaciwe kurwego rwa nyuma, none Ukundwanimana yajuririye uru rubanza rwaciwe kurwego rwa nyuma kandi yaragobotse kubushake, basanga rero ikirego kidakwiye kwakirwa keretse uwajuriye nagaragariza urukiko impamvu ziteganywa ningingo ya 46 y’itegeko rigenga ububasha bw’inkiko zituma urukiko rukuru rushobora kwakira ikirego cyaburanishijwe murwego rwa kabiri n’urukiko rwisumbuye. [24] Basanga ari nayompamvu mu mwanzuro we wo kujurira, aho kuvugako yagobotse kubushake, yabeshye urukiko ko yatambamiye urubanza murwego rwo kujijisha kugirango ikirego cye cyakirwe. [25] Me Mihigo Bernard uburanira Ukundwanimana Henriette yavuze ko Urukiko Rukuru Urugereko rwa RUSIZI ari rwo rukiko rufite ububasha bwo kwakira ubujurire bwa

Page 7

Ukundwanimana Henriette, kuko Urukiko Rwisumbuye rwa KARONGI ari rwo rukiko rwaciye urwo rubanza kandi rukaba ruri mu mbibi zarwo. [26] Avuga ko Kuri Ukundwanimana Henriette ni ubujurire bwa mbere kuko yaje mu rubanza agobotse [27] Avuga ko Ingingo ya 116CPCCSA ivuga uwagobokeshejwe mu rubanza, ariko itegeko ntiryigeze rivuga ko uwagobotse ku bushake atemerewe kujurira, bityo kuba nta tegeko ribimubuza rihari, yumva abyemerewe, bityo ko ubu bujurire bwakwairwa. [28] Mu gusobanuro ishingiro ry’ibisobanuro yatanga ku ngingo amaze kuvuga, avuga ko iyo ikintu kibujijwe haba hari itegeko ribibuza, ingingo ya 116CPCCSA ivuga uwagobokeshejwe ku gahato, uwabaye umuburanyi abishaka ntacyo itegeko ryamuvuzeho kandi ikitabujijwe n'amategeko kiremewe, bityo asanga nk’uko yabikomojeho ubu ari ubujurire bwa mbere Ukundwanimana Henriette yakoze. [29] Avuga ko hari imanza Nyinawimanzi Pelagie yagiye aburana uyu Ukundwanimana Henriette ataragira imyaka y'ubukure. Icyo gihe yabaga amuhagarariye. Muri uru rubanza muri TB Ukundwanimana Henriette ntabwo yigeze amenya ko urubanza ruriho, yarumenye amubwiye ko yatsinzwe. [30] Nyinawimanzi Pelagie avuga ko ikirego cya Ukundwanimana Henriette cyahabwa ishingiro kuko ibyo bakoze babikoze mu buryo bunyuranije n'amategeko, ndetse ko asanzwe abana na Ukundwanimana Henriette n’ubwo bwose avuga ko atigeze amumenyesha izo manza [31] Nyuma yizo mpaka, icyo

urukiko ruvanamo ni uko uburanira uwajuriye asanga ubujurire bwe ari ubwa mbere kuko yinjiye mu rubanza mu rukiko rwisumbuye agobotse, ikindi akavuga ko nta tegeko ryigeze ribuza uwagobotse kubushake kuba yajurira, bityo agasanga ubujurire bw’uwo aburanira bwakwakirwa. [32] Urukiko rusanga isesengura rukorwa n’uwo Munnyamategeko atariryo,kuko uwo aburanira yagobotse ku rwego rw’Ubujurire mu rubanza yari asanzwe azi kuko uwaruburanaga bari basanzwe babana kandi ari nyina umubyara,bityo urubanza yaburanye kuri uru rwego rwari ku rwego rw’Ubujurire kabone n’ubwo bwari ubwa mbere aruburanye kuko yari asanzwe aruzi nk’uko byasobanuwe kandi afite imyaka y’ubukure imwemerera kuburana uburenganzira bwe, ibyo byagombye gutandukanywa n’umuntu waba aje muri urwo rubanza ataruzi! [33] Urukiko rusanga kuba yarinjiye mu rubanza agobotse ku rwego rw’Ubujurire ni uko yari yemeye ingaruka zose zijyanye n’uko kugoboka mu rubanza rugeze kuri urwo rwego, cyane ko itegeko riteganya ubundi buryo umuntu ushaka kwerekana ko inyungu mu rubanza rwaburanye adahari uko yabigenza bitandukanye n’ibyo yakoze. [34] Kuvuga ko itegeko ritigeze ribuza umuntu wagobotse mu rubanza kuba yajurira bityo ko ikitabujijwe n’Itegeko kiba cyemewe,nabyo sibyo kuko nk’uko byakomojweho mu gika cya 22 ihame ni uko ubujurire bwa kabiri mu rukiko Rukuru butemewe ,ariko itegeko rigatanga irengayobora rigaragazwa mu ngingo ya 46 mu duce twayo tugera kuri dutandatu, ko umuburanyi wujuje kamwe muritwo, ashobora kujurira bwa kabiri,itegeko rinatanga irindi rengayobora mu gihe umuntu yagobokeshejwe ku gahato akagira ibyo acibwa Kabone n’aho

Page 8

urubanza rwaba ruciwe ku rwego rwa nyuma, uwagobokeshwejwe ku gahato afite uburenganzira bwo kujuririra icyemezo yafatiwe.Uburyo buvuzwe nibwo bwonyine Umushingamategeko yateganyije bushobora gutuma ubujurire bwa kabiri mu rukiko Rukuru bwakirwa bukanasuzumwa.Bityo rero kuvuga ko itegeko ritigeze ribuza uwagobotse ku rwego rw’ubujurire kuba yakongera kujurire,nta kindi ahubwo Umushingamategeko yakoze usibye kumuzitira, kuko iyo bitaba byo yari kubivuga mu buryo bweruye nk’uko yabivuze kuwagobokeshejwe ku gahato kuko yari yamaze kwerekana ihame ndakuka ko ubujurire bwa kabiri butemewe keretse mu ngingo yagiye abikomozaho ko bishoboka,Bityo ubu bujurire bwa Ukundwanimana Henriette ntabwo uru rukiko rufite ububasha bwo kubusuzuma. Cyane ko Nyinawimanzi Pelagie yabwiye urukiko ko asanzwe abana na Ukundwanimana Henriette n’ubwo bwose avuga ko atigeze amumenyesha izo manza, ariko bikaba bitumvikana buryo ki atamenyesha umwana we ibyavuye mu rubanza rwe kandi amaze gukura, ahubwo akibuka kumubwira ko agomba kugoboka mu rwego rw’ubujurire kuko yari amaze kubona ko urukiko rwemeje ko nta bubasha afite bwo gukurikirana mu izira rye urubana rw’umuntu umaze gukura atanamuheye uburenganira. [35] Dusabimana Vedaste ndetse n’uwmunganira basabye Ukundwanimana Henriette ko yabaha igihembo cy’avoka ndetse n’ikurikiranarubanza, uzisabwa ntacyo yazivuzeho. [36] Ingingo ya 111 y’Itegeko n° 22/2018

ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi Iteganya ko: Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe." [37] Urukiko rusanga rushingiye no kumabwiriza ashyiraho igihembo cy’Abavoka, amafaranga asabwa kuri iki cyiciro agomba gutangwa kuko Ukundwanimana Henriette yashoye Dusabimana Vedaste muri uru rubanza rwatumye ashaka Umunyamategeko wo kumufasha gutegura no gukurikirana uru rubanza kandi bizwi ko atari umukorerabushake, ahubwo atunzwe n’umwuga we, bityo ibyakoreshweje byose bigomba kwishyurwa n’uwashoje uru rubanza, akamusubiza amafaranga ibihumbi magana atanu.500.000frs akubiyemo biriya byose. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [38] Rwemeje ko uru rukiko rudafite ububasha bwo kwakira ubujurire bwatanzwe na Ukundwanimana Henriette. [39] Rwemeje ko Ukundwanimana Henriette agomba gusubiza Dusabimana Vedaste amafaranga ibihumbi magana atanu/500.000 yiyongera kuyatanzwe mu nkiko zo hasi yahaye uwamwunganiye. [40] Rwemeje ko amafaranga ibihumbi mirongo ine yatanzwe y’amagarama y’uru rubanza uko ari ibihumbi mirongo ine/40.000 ahwanye n’ibyarukozwemo. [41] Urubanza rusomwe mbere y’igihe cyari cyatanzwe kuko kuri iriya tariki umucamanza azajya kwisuzumisha.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

Law N°30/2018 of 02/06/2018 on the jurisdiction of courts, Article 46

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Law N°22/2018 of 29/04/2018 on civil, commercial, labor and administrative procedure, Articles 111, 114, 116

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.