UMURYANGO WA KAMINUZA YA GITWE (UNIVERSITY OF GITWE) v. MUKAMWEZI
The Court found that both lower courts dismissed applicant's claims on the same substantive ground—failure to prove origin of the disputed land—making the second appeal inadmissible under Article 52(3) Law No 30/2018. Differences in evidence or statutes cited do not alter the sameness of the grounds.
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA 00054/2024/CA
- Parties
- Applicant: Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe (University of Gitwe); Respondent: Mukamwezi Marie Rose
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 29 September 2025
- Case Number
- RCAA 00054/2024/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Court of Appeal Second Appeal, Jurisdictional Objection
- Outcome
- Second appeal dismissed for lack of jurisdiction
- Legal Topics
- Jurisdiction of Appellate Courts, Second Appeal, Burden of Proof, Land Ownership, Inheritance
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe (University of Gitwe)
Applicant
Mukamwezi Marie Rose
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Court of Appeal Second Appeal, Jurisdictional Objection
Legal Issues
- 1 Whether the second appeal is admissible given applicant lost in both lower courts on the same grounds
- 2 Whether respondent is entitled to costs and attorney fees
Ratio Decidendi
The Court found that both lower courts dismissed applicant's claims on the same substantive ground—failure to prove origin of the disputed land—making the second appeal inadmissible under Article 52(3) Law No 30/2018. Differences in evidence or statutes cited do not alter the sameness of the grounds.
Court Disposition
Second appeal dismissed for lack of jurisdiction
Orders
- Applicant's appeal is not admitted.
- Applicant to pay respondent 500,000 Frw for attorney fees and 200,000 Frw for litigation costs.
Full Case Text
Judgment text and source record
25 paragraphs
# UMURYANGO WA KAMINUZA YA GITWE (UNIVERSITY OF GITWE) v. MUKAMWEZI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-09-29 - Case/document no.: RCAA 00054/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UMURYANGO WA KAMINUZA YA GITWE (UNIVERSITY OF GITWE) v. MUKAMWEZI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA 00054/2024/CA (Ngagi, P.J., Kaliwabo na Kamere, J.) 29 Nzeri 2025] Amategeko agenga ububasha bw’Inkiko – Ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire – Ubujurire bwa Kabiri – Gutsindwa mu Nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe – Mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere ari zo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazishubijeho mu buryo bumwe. Amategeko agenga ububasha bw’Inkiko – Ububasha bw’Urukiko rw’Ubujurire – Ubujurire bwa kabiri – Gutsindwa mu Nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe – Mu gusuzuma ko impamvu zashingiweho umuburanyi atsindwa mu nkiko zombi ari zimwe, ntiharebwa niba ibimenyetso ababuranyi batanze ku rwego rwa mbere ari byo byatanzwe no mu rwego rw’ubujurire, cyangwa ko zakoresheje amagambo amwe, ahubwo harebwa niba inkiko zombi zarashubije ku buryo bumwe ingingo zirebana n’ikiburanwa. Incamake y’ikibazo: Mukamwezi Marie Rose yatanze ikirego mu Rukiko rwisumbuye rwa Gasabo arega umuryango wa Kaminuza ya Gitwe nyuma yuko wigabije isambu afiteho uburenganzira ndetse ukayibaruzaho akandi iyo sambu yari iya nyirasenge Musanabera n’umugabo we DANA ariko bakaba barapfuye bose muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu mwaka wa 1994 ndetse nta n’abana basize, bituma umutungo wabo uzungurwa n’abavandimwe b’abo n’ababahagarariye, we rero akaba yarahagarariye se Kiromba wari umuvandimwe wa Musanabera. Asaba urwo Rukiko gutegeka ko iyo sambu imwandikwaho agahabwa n’indishyi. Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaciye urubanza rwemeza ko ikirego cya Mukamwezi gifite ishingiro, rwemeza ko hari ubutaka bwa Mukamwezi Marie Rose buherereye mu Mudugudu wa Gasenga II, Akagari ka Nyamata y’Umujyi, Akarere ka Bugesera, Intara y’Iburasirazuba, bungana na 14824 m2, Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe wabaruje ukabufatanya n’ubwawo bubaruye kuri UPI: 5/07//10/05/3026; rwemeza ko ababwandikwaho, ndetse rutegeka uregwa gutanga indishyi. Uregwa yajuririye Urukiko Rukuru, urusaba gusuzuma niba afite inshingano yo kugaragaza inkomoko y’ibimenyetso by’uburyo OPASCOBU yabonyemo umutungo uburanwa, gusuzuma niba ibimenyetso byatanzwe n’urega byari bifite ireme ku rwego rw’amategeko, ku buryo byari gushingirwaho mu kumuha ubutaka bwahoze ari ubwa OPASCOBU yaweguriye, asoza asaba indishyi. Urukiko Rukuru rwaciye urubanza rwemeza ko ubujurire nta shingiro bufite, ko imikirize y’urubanza rujuririrwa idahindutse mu Ngingo zayo zose. Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe wajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire, ku rundi ruhande Mukamwezi (urega) atanga inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire ishingiye ku kuba
## Page 2
Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe waratsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu imwe yo kuba utarashoboye kugaragaza inkomoko y’ubutaka uvuga ko yahawe na OPASCOBU. Uregwa (Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe) yireguye kuri iyi nzitizi avuga ko ku rwego rwa mbere Urukiko rwashingiye ku mpamvu imwe yuko utashoboye kugaragaza inkomoko y’ubutaka aburana, mu gihe Urukiko Rukuru narwo rwashingiye kuri iyi mpamvu yo kudasobanura inkomoko y’ubutaka hiyongereyeho ubuhamya bwa Muratankwaya Kayigamba Richard wavuze ko ubutaka buburanwa butigeze buba ubwa OPASCOBU, ko kandi amategeko n’ibimenyetso inkiko zombi zashingiyeho bitandukanye; bityo ko ibyemezo by’inkiko byashingiye ku mpamvu zitandukanye ari yo mpamvu ubujurire bwa kabiri bukwiye kwakirwa.
Incamake y’icyemezo: 1. Mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere ari zo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazishubijeho mu buryo bumwe. 2. Mu gusuzuma ko impamvu zashingiweho umuburanyi atsindwa mu nkiko zombi ari zimwe, ntiharebwa niba ibimenyetso ababuranyi batanze ku rwego rwa mbere ari byo byatanzwe no mu rwego rw’ubujurire, cyangwa ko zakoresheje amagambo amwe, ahubwo harebwa niba inkiko zombi zarashubije ku buryo bumwe ingingo zirebana n’ikiburanwa. Inzitizi ifite ishingiro. Amagarama ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza. Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, Ingingo ya 52, igika cya 3. Imanza zifashishijwe: RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC; Road Solutions Pavement Products vs MAIL CO Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 29/9/2020; RCOMAA 0048/16/CS; RRA vs SODAR Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017; RCOMAA 00103/2022/CA; NEW CENTURY DEVELOPMENT Ltd vs VEKSONS RWANDA Ltd rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 09/04/2024. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rukomoka ku kirego Mukamwezi Marie Rose yatanze mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo avuga ko Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe (University of Gitwe) wigabije uniyandikishaho isambu ye iherereye mu Mudugudu wa Gasenga ya II, Akagari ka
## Page 3
Nyamata y’Umujyi, Umurenge wa Nyamata, Akarere ka Bugesera akomora kuri nyirasenge witwaga Musanabera wari umugore wa DANA Jean, bose bakaba barahitanywe na Jenoside yakorewe Abatutsi mu mwaka wa 1994. Asobanura ko mu babakomokaho nta n’umwe wayirokotse, bigatuma iyo sambu izungurwa n’abavandimwe ba Musanabera n’abahagarariye, ari bo: Nzaramba Anastase, Nkurunziza François na we ari mu mwanya wa se Kiromba umuvandimwe wa Musanabera, n’abavandimwe ba DANA Jean barimo Rutsibuka na bagenzi be. Bityo arusaba gutegeka ko yandikwaho isambu ye akanahabwa indishyi. [2] Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe wireguye uvuga ko umutungo uwanditseho ufite UPI:5/07/10/05/3026 uherereye mu Mudugudu wa Gasenga ya II, Akagari ka Nyamata y’Umujyi, Umurenge wa Nyamata, Akarere ka Bugesera, Intara y’Iburasirazuba, ufite ubuso bungana na 40,576 m2, ukaba waranditswe mu buryo bukurikije amategeko ku wa 29/06/2016. Usobanura ko uwo mutungo iwukomora ku masezerano yo ku wa 20/11/2015, Institut Superieur Pédagogique de Gitwe (ISPG) ari nayo yahindutse ubu Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe yagiranye na OPASCOBU ari nayo yahoze ari nyir’umutungo, bityo ko ikirego cya Mukamwezi Marie Rose nta shingiro gifite, isaba amafaranga y’ibyagiye ku rubanza. [3] Mu rubanza RC 00125/2021/TGI/GSBO rwaciwe ku wa 28/07/2022, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwemeje ko: - ikirego cya Mukamwezi Marie Rose gifite ishingiro; - hari ubutaka bwa Mukamwezi Marie Rose buherereye mu Mudugudu wa Gasenga II, Akagari ka Nyamata y’Umujyi, Akarere ka Bugesera, Intara y’Iburasirazuba, bungana na 14824 m2, Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe wabaruje ukabufatanya n’ubwawo bubaruye kuri UPI: 5/07//10/05/3026; - ubutaka bungana na 14.824 m2 bwa Mukamwezi Marie Rose buherereye mu Mudugudu wa Gasenga II, Akagari ka Nyamata y’Umujyi, Akarere ka Bugesera, Intara y’Iburasirazuba buvanwa ku bw’Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe bubaruye kuri UPI: 5/07//10/05/3026, Mukamwezi Marie Rose akandikwaho ubutaka bwe; - Kaminuza ya Gitwe iha Mukamwezi Marie Rose 1.600.000 Frw akubiyemo ay’igihembo cya Avoka, ikurikiranarubanza n’ayo gushorwa mu manza; - Kaminuza ya Gitwe isubiza Mukamwezi Marie Rose 20.000 Frw y’ ingwate y’amagarama yatanze arega. [4] Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe wajuririye Urukiko Rukuru, urusaba gusuzuma niba wari ufite inshingano yo kugaragaza inkomoko y’ibimenyetso by’uburyo OPASCOBU yabonyemo umutungo uburanwa, gusuzuma niba ibimenyetso byatanzwe na Mukamwezi Marie Rose byari bifite ireme ku rwego rw’amategeko, ku buryo byari gushingirwaho mu kumuha ubutaka bwahoze ari ubwa OPASCOBU yaweguriye. Mu gusoza, usaba Urukiko gutesha agaciro indishyi zagenewe Mukamwezi Marie Rose, ahubwo rukamutegeka kuyishyura igihembo cya
## Page 4
Avoka, ikurikiranarubanza, indishyi z’akababaro ndetse no gusubiza ingwate y’igarama watanze ujurira. [5] Mukamwezi Marie Rose yireguye avuga ko ibivugwa n’Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe nta shingiro byahabwa, kuko mu rubanza RC 00125/2021/TGI/GSBO yagaragarije Urukiko ibimenyetso bidashidikanywaho byerekana ko ubutaka iyo Kaminuza yiyanditseho ari ubwe akomora mu igabana ry’umutungo wahoze ari uwa DANA Jean na Musanabera yazunguye. Avuga kandi ko indishyi Urukiko rwamugeneye zitateshwa agaciro, ko ahubwo asaba Urukiko Rukuru gutegeka Umuryango Wa Kaminuza ya Gitwe kumuha amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ikurikiranarubanza. [6] Mu rubanza RCA 00343/2022/HC/KIG rwaciwe ku wa 31/10/2024, Urukiko Rukuru rwemeje ko: - ubujurire bwatanzwe n’Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe nta shingiro bufite; - imikirize y’urubanza RC 00125/2021/TGI/GSBO rwaciye n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ku wa 28/07/2022 idahindutse mu ngingo zayo zose; - Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe wishyura Mukamwezi Marie Rose amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka bihwanye byose na 700.000 Frw zo ku rwego rw’ubujurire yiyongera ku yagenwe ku rwego rwa mbere; - ingwate y’amagarama yatanzwe n’Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe ihwanye n’ibyakoreshejwe muri urwo rubanza.
- [7] Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe wajuririye uru Rukiko, ubujurire bwawo bwandikwa kuri RCAA 00054/2024/CA. Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame ku wa 17/09/2025, Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe, mu izina ry’Umuyobozi wawo, uhagarariwe na Me Gabiro David afatanyije na Me Muligande Jean Claude, naho Mukamwezi Marie Rose ahagarariwe na Me Hakizimana Jean Nepomuscène; hasuzumwa inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire yatanzwe na Mukamwezi Marie Rose ishingiye ku kuba Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe waratsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu imwe yo kuba utarashoboye kugaragaza inkomoko y’ubutaka uvuga ko yahawe na OPASCOBU. [8] Mu gusubiza iyi ngingo, Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe uvuga ko, ku rwego rwa mbere Urukiko rwashingiye ku mpamvu imwe yuko utashoboye kugaragaza inkomoko y’ubutaka iburana, mu gihe Urukiko Rukuru narwo rwashingiye kuri iyi mpamvu yo kudasobanura inkomoko y’ubutaka hiyongereyeho ubuhamya bwa Muratankwaya Kayigamba Richard wavuze ko ubutaka buburanwa butigeze buba ubwa OPASCOBU, ko kandi amategeko n’ibimenyetso inkiko zombi zashingiyeho bitandukanye; bityo ko ibyemezo by’inkiko byashingiye ku mpamvu zitandukanye ari yo mpamvu ubujurire bwa kabiri bukwiye kwakirwa. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYABYO
## Page 5
1.Kumenya niba Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe (University of Gitwe) waratsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe ku buryo ubujurire bwawo bwaba butari mu bubasha bw’uru Rukiko [9] Uhagarariye Mukamwezi Marie Rose, ashingiye ku ngingo ya 52, igika cya 3, y’Itegeko N°30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko iteganya ko ubujurire bwa kabiri budashobora kwakirwa ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe, atanga inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire, asaba ko ubujurire bw’Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe butakirwa, kubera ko watsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe. [10] Asobanura ko inkiko zombi zasuzumye ikibazo cyo kumenya inkomoko y’ubutaka buburanwa, mu gika cya 17 n’icya 18 by’urubanza RC 00125/2021/TGI/GSBO Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rusanga Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe utarashoboye kugaragaza aho OPASCOBU yakomoye ubutaka mbere yuko bugera mu maboko yawo, mu gihe Mukamwezi Marie Rose we yatanze ibimenyetso bidashidikanywaho byerekana aho akomora uwo mutungo uburanwa, hanyuma rwemeza ko ubutaka Mukamwezi Marie Rose yaregeye bungana na 1.4824 m2 bwavuzwe haruguru bugomba kuvanwa ku bwo Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe wabaruje bufite ubuso bwa 40.576 m2 bwahawe UPI: 5/07//10/05/3026, maze Mukamwezi Marie Rose akandikwa ku butaka bwe bufite ubuso bungana na1.4824 m2 nk’uko fiche cadastrale yabwo iri muri muri dosiye ibigaragaza. [11] Akomeza asobanura ko ibyo ari nabyo byashingiweho n’Urukiko Rukuru mu bika bya 36- 38 by’urubanza RCA 00343/2022/HC/KIG rwemeza ko ubujurire bw’Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe nta shingiro bufite; bityo ko inkiko zombi zashingiye ku kuba Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe utarashoboye kugaragaza inkomoko y’ubutaka uvuga ko wahawe na OPASCOBU. [12] Mu myanzuro no mu miburanire yabo, abahagarariye Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe bavuga ko inzitizi yatanzwe na Mukamwezi Marie Rose nta shingiro ifite, ko Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe utatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe kuko ibimenyetso n’amategeko zashingiyeho bitandukanye, ko kandi Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwashingiye ku ngingo imwe yuko atashoboye kugaragaza inkomoko y’ubutaka mu gihe Urukiko Rukuru rwashingiye kuri iyi ngingo yo kudasobanura inkomoko y’ubutaka hiyongereyeho ubuhamya bwa Muratankwaya Kayigamba Richard wavuze ko ubutaka buburanwa butigeze buba ubwa OPASCOBU, bityo ko ibyemezo by’inkiko byashingiye ku mpamvu zitandukanye ari yo mpamvu ubujurire bwa kabiri bukwiye kwakirwa. [13] Basobanura ko mu bika bya 14 na 17 by’urubanza RC 00125/2021/TGI/GSBO Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwashingiye ku ngingo ya 3, igika cya 1, y’Itegeko Nº 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo ryakurikizwaga, mu gihe Urukiko Rukuru mu rubanza RCA 00343/2022/HC/KIG rwashingiye ku ngingo ya 12 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryibukijwe haruguru, ingingo ya 21 y’Itegeko Nº 27/2021 ryo ku wa 10/06/2021 rigenga ubutaka mu Rwanda nk’uko bigaragara mu bika bya 28 na 29, no ku ngingo za 61, igika cya mbere, na 62 z’Itegeko Nº 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryavuzwe haruguru nk’uko bigaragara mu gika cya 35 cy’urwo rubanza.
## Page 6
[14] Basobanura kandi ko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwashingiye ku bimenyetso rwashyikirijwe na Mukamwezi Marie Rose bigizwe n’inyandiko y’ibyemezo by’inama y’umuryango yo ku wa 04/06/2016, raporo y’Inteko rusange y’abaturage bo mu Mudugudu wa Gasega II, Akagari ka Nyamata y’Umujyi yateranye ku wa 18/06/2019 yiga ku kibazo cy’ubutaka, Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe ufitanye na Mukamwezi Marie Rose, inyandiko isaba iyandikisha ry’ubutaka butabaruwe yo ku wa 19/10/2016, kuri Fiche cadastrale, inyandikomvugo y’iperereza ryakozwe n’Urukiko, ubuhamya bwa Muratankwaya Kayigamba Richard n’ubuhamya bwa Mutungireye Bernadette nk’uko bigaragara mu gika cya 32 na 33; naho ku ruhande rw’Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe rushingira ku bimenyetso watanze bigizwe n’amasezerano y’ubukode burambye Nº3026/BUG/NYA (UPI: 5/07//10/05/3026), agaragaza ko bwari ubwa OPASCOBU A.S.B.L hamwe n’amasezerano y’ubukode burambye No 3026/BUG/NYA (UPI: 5/07//10/05/3026) agaragaza ko bwabaye ubw’Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe (UG) no ku buhamya bwa Uwimana Catherine na Harerimana Enock nk’uko bigaragara mu gika cya 32-33 cy’urwo rubanza. Bityo ko impamvu zashingiweho n’inkiko zombi atari zimwe. Uko Urukiko rubibona [15] Ingingo ya 52, igika cya 3, y’Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, iteganya ibikurikira: “Icyakora kandi ubujurire bwa kabiri ntibushobora kwakirwa ku manza z’ababuranye bemera ibyo baregwa, cyangwa ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe.” [16] Nk’uko byafashweho umurongo mu manza zaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga, mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere ari zo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazishubijeho mu buryo bumwe1. Ibi kandi binumvikanisha ko ibyaburanwe mu rwego rwa mbere ari nabyo ubusanzwe bigomba kuburanwa mu rwego rw’ubujurire hashingiwe ku ihame risanzwe mu micire y’imanza rivuga ko umucamanza wo mu rwego rwa mbere yita ku igenzura ry’ibimenyetso n’amategeko ugereranyije n’ikiburanwa, naho umucamanza wo mu rwego rw’ubujurire akibanda cyane cyane ku kugenzura niba amategeko ku rwego rwa mbere yarubahirijwe uko bikwiye hakurikijwe ibisobanuro n’ibimenyetso byari byatanzwe muri urwo rubanza, byaba ngombwa agakosora aho bikenewe2. [17] Na none mu rubanza RCOMAA 0048/16/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017, haburana RRA na SODAR Ltd, urwo Rukiko rwasobanuye ko mu gusuzuma ko impamvu zashingiweho umuburanyi atsindwa mu nkiko zombi ari zimwe, hatarebwa niba ibimenyetso ababuranyi batanze ku rwego rwa mbere ari byo byatanzwe no mu rwego rw’ubujurire, cyangwa ko zakoresheje amagambo amwe, ahubwo harebwa niba inkiko zombi zarashubije ku buryo bumwe ingingo zirebana n’ikiburanwa.
1 Reba urubanza Nº RS/INJUST/RCOM 00002/2020/SC rwaciwe ku wa 29/9/2020 haburana Road Solutions Pavement Products na MAIL CO Ltd. 2 Reba igika cya 23 cy’urubanza No RS/INJUST/RCOM 00003/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/11/2020, haburana SANLAM Assurance Générales Plc na UNIVERSITY OF RWANDA (UR).
## Page 7
[18] Nk’uko byibukijwe haruguru, ababuranyi bemeranya ko ikibazo nyamukuru inkiko zombi zahuriyeho ari icyo kumenya inkomoko y’umutungo uburanwa. Icyo batemeranyaho n’impamvu inkiko zombi zashingiyeho, kuko uruhande rwa Mukamwezi Marie Rose ruvuga ko inkiko zombi zashingiye ku kuba Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe utarashoboye kugaragaza inkomoko y’umutungo uburanwa,, Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe ukavuga ko ku rwego rwa mbere, Urukiko rwashingiye ku ngingo imwe yuko Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe utashoboye kugaragaza inkomoko y’ubutaka buburanwa mu gihe Urukiko Rukuru rwashingiye kuri iyi ngingo yo kutagaragaza inkomoko y’ubutaka hiyongereyeho ubuhamya bwa Muratankwaya Kayigamba Richard wavuze ko ubutaka buburanwa butigeze buba ubwa OPASCOBU, ko kandi amategeko n’ibimenyetso inkiko zombi zashingiyeho bitandukanye; bityo ko ibyemezo by’inkiko byashingiye ku mpamvu zitandukanye ari yo mpamvu ubujurire bwa kabiri bukwiye kwakirwa. [19] Ku kibazo cyo kumenya inkomoko y’umutungo uburanwa, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, nyuma yo gusuzuma ibimenyetso bitandunkanye byatanzwe na Mukamwezi Marie Rose no ku bigereranya n’amasezerano y’ubukode burambye No 3026/BUG/NYA (UPI: 5/07//10/05/3026) rwashyikirijwe n’uhagarariye Kaminuza ya Gitwe, rwasanze ayo masezerano atari ikimenyetso kigaragaza inkomoko y’ubutaka buburanwa; rusanga kuba Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe uvuga ko ubutaka buburanwa ibukomora kuri OPASCOBU ariko ntigaragaze aho iyi yabukomoye, ibyo bihamya ko ubutaka bungana na 14.824 m2 yibarujeho atari ubwayo ahubwo ari ubwa Mukamwezi Marie Rose uburegera nk’uko byanemejwe mu nama y’Inteko y’abaturage bo mu Mudugudu wa Gasenga II, yateranye ku wa 18/06/2019, aho abaturage bagaragaje ko ubutaka buburanwa bwari ubwa DANA Yohani bwahawe Mukamwezi Marie Rose mu kuzungura DANA Yohani. [20] Kuri iki kibazo, Urukiko Rukuru, n’ubwo bwatanze ibisobanuro birambuye, narwo rwasanze ibyo Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe uvuga ko kuba wanditse ku mutungo uburanwa nta shingano ufite zo gutanga ibimenyetso byerekana aho wakomoye uwo mutungo, nta shingiro bifite, bityo ko kuba warasimbuye OPASCOBU ari wo ufite inshingano zo kugaragaza aho ukomora umutungo uburanwa; rwibutsa kandi ubuhamya bwa Muratankwaya Kayigamba Richard n’inama rusange y’abaturage yo ku wa 18/06/2019, rusanga nta kimenyetso Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe ugaragaza cyerekana uburyo OPASCOBU yabonye ubwo butaka, ukaba utanagaragaza ikimenyetso cyerekana ko bwahoze ari igisigara cya Leta nk’uko ibiburanisha, rusanga Umuryango wa Kaminuza utarashoboye kugaragaza inkomoko y’ubutaka iburana na Mukamwezi Marie Rose; bityo rwemeza ko ubujurire bwawo nta shingiro bufite. [21] Uru Rukiko rurasanga kuri iki kibazo, Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe waratsinzwe mu nkiko zombi n’impamvu yo kuba utarabashije kugaragaza inkomoko y’ubutaka buburanwa, mu gihe Mukamwezi Marie Rose we agaragaza ibimenyetso byerekana aho yabukomoye. [22] Ku byo abahagarariye Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe bavuga ko utatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe kuko Urukiko Rukuru rwashingiye no ku buhamya bwa Muratankwaya Kayigamba Richard wavuze ko ubutaka buburanwa butigeze buba ubwa OPASCOBU, Urukiko rurasanga nta shingiro byahabwa, kuko ubwo buhamya icyo bwashimangiye nuko Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe wasimbuye OPASCOBU utabasha kugaragaza aho OPASCOBU yakomoye ubutaka buburanwa.
## Page 8
[23] Ku byo abahagarariye Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe bavuga ko utatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe kuko amategeko yashingiweho atandukanye, Urukiko rurasanga nta shingiro bifite, kuko nk’uko byemejwe n’uru Rukiko mu rubanza No RCOMAA 00103/2022/CA3, kuba hari ingingo Urukiko rwaba rwakoresheje, urundi ntiruyikoreshe ntabwo byerekana ko impamvu atari zimwe, kuko icy’ingenzi cyitabwaho ari ukureba icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe. [24] Ku byo na none abahagarariye Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe bavuga ko utatsinzwe mu nkiko zombi zabanje hashingiwe ku mpamvu zimwe kuko ibimenyetso byashingiweho bitandukanye, Urukiko rurasanga nta shingiro bifite, kuko nk’uko byemejwe mu rubanza RCOMAA 0048/16/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017, haburana RRA na SODAR Ltd, urwo Rukiko rwasobanuye ko mu gusuzuma ko impamvu zashingiweho umuburanyi atsindwa mu nkiko zombi ari zimwe, hatarebwa niba ibimenyetso ababuranyi batanze ku rwego rwa mbere ari byo byatanzwe no mu rwego rw’ubujurire, cyangwa ko zakoresheje amagambo amwe, ahubwo harebwa niba inkiko zombi zarashubije ku buryo bumwe ingingo zirebana n’ikiburanwa. [25] Hashingiwe ku bisobanuro bimaze gutangwa, Urukiko rurasanga Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe waratsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zombi; bityo ubujurire bwawo bukaba butakiriwe kuko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire. 2.Kumenya niba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka asabwa muri uru rubanza afite ishingiro [26] Uhagarariye Mukamwezi Marie Rose asaba Urukiko rw’Ubujuire gutegeka Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe guha Mukamwezi Marie Rose 700.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka yiyongera ku yo yagenewe n’Inkiko zombi zabanje. [27] Abahagarariye Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe bavuga ko amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka Mukamwezi Marie Rose asaba, nta shingiro afite, kuko ibyo uburana ubifitiye uburenganzira. Uko Urukiko rubibona [28] Ingingo ya 111 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z‘imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira: “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [29] Urukiko rurasanga amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza Mukamwezi Marie Rose asaba akwiye kuyahabwa kuko inzitizi yatanze ifite ishingiro, kandi ubujurire bw‘Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe (University of Gitwe) bwatumye akurikirana
3 Reba igika cya 21 cy’urubanza No RCOMAA 00103/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 09/04/2024, haburana NEW CENTURY DEVELOPMENT Ltd na VEKSONS RWANDA Ltd.
## Page 9
uru rubanza anashaka Avoka wo kumuburanira; bityo rumugeneye amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’amafaranga ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, kuri uru rwego, agomba gutangwa n‘Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe (University of Gitwe). III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [30] Rwemeje ko inzitizi y’iburabubasha bw’Urukiko rw’Ubujurire yatanzwe na Mukamwezi Marie Rose ifite ishingiro. [31] Rwemeje ko ubujurire bw‘Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe (University of Gitwe) butakiriwe kuko yatsinzwe mu nkiko zibanza hashingiwe ku mpamvu zimwe. [32] Rutegetse Umuryango wa Kaminuza ya Gitwe (University of Gitwe) kwishyura Mukamwezi Marie Rose amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000 Frw) y’igihembo cya Avoka n’amafaranga ibihumbi magana abiri (200.000 Frw) y’ikurikiranarubanza, kuri uru rwego. [33] Ruvuze ko amagarama yatanzwe ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.