UNIVERSITY OF RWANDA, COLLEGE OF AGRICULTURE, ANIMALS AND VETERINARY MEDECINE (ex ISAE – BUSOGO) v. MPANABANGA
Mpanabanga Juvénal was not entitled to the salary difference for the period in question as evidence showed he worked as 'Secrétaire', not 'Assistant Administratif'. Claims for damages not litigated at first instance were inadmissible at appeal. The University was not entitled to damages for being sued, as Mpanabanga...
Source-derived case information.
- Citation
- RADA 0007/12/CS
- Parties
- Appellant: University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine (ex ISAE – BUSOGO); Respondent: Mpanabanga Juvénal
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 21 March 2014
- Case Number
- RADA 0007/12/CS
- Procedural Posture
- Administrative Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- Appeal allowed in part; cross-appeal dismissed in part; High Court judgment modified.
- Legal Topics
- Public Employment, Salary Disputes, Employee Rights, Appeals Procedure
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine (ex ISAE – BUSOGO)
Appellant
Mpanabanga Juvénal
Respondent
Procedural Posture
Administrative Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether Mpanabanga Juvénal was entitled to salary difference for the period in question
- 2 Whether Mpanabanga Juvénal was entitled to various damages and compensation claimed in appeal
- 3 Whether the University was entitled to damages for being sued
Ratio Decidendi
Mpanabanga Juvénal was not entitled to the salary difference for the period in question as evidence showed he worked as 'Secrétaire', not 'Assistant Administratif'. Claims for damages not litigated at first instance were inadmissible at appeal. The University was not entitled to damages for being sued, as Mpanabanga had legitimate grounds to bring the case.
Court Disposition
Appeal allowed in part; cross-appeal dismissed in part; High Court judgment modified.
Orders
- High Court judgment RAD 0005/11/HC/MUS reversed in all its provisions.
- Mpanabanga Juvénal ordered to pay court fees of 23,750 Frw.
Full Case Text
Judgment text and source record
23 paragraphs
# UNIVERSITY OF RWANDA, COLLEGE OF AGRICULTURE, ANIMALS AND VETERINARY MEDECINE (ex ISAE – BUSOGO) v. MPANABANGA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2014-03-21 - Case/document no.: RADA 0007/12/CS - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine (ex ISAE – BUSOGO) v. MPANABANGA [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RADA 0007/12/CS (Mutashya, P.J., Gakwaya na Rugabirwa, J.) 21 Werurwe,2014] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubutegetsi – Ubujurire – Itangwa ry’ibimenyetso – Ibuzwa ry’ibirego bishya ku rwego rw’ubujurire – Umuburanyi ntabwo yahabwa indishyi asabiye bwa mbere mu bujurire kuko aba ari ikirego gishya – Urega afite inshingano yukugaragaza ibimenyetso by’ibyo aregera, iyo abibuze uwarezwe aratsinda – Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo za 9 ,168.. Sitati rusange igenga abakozi ba Leta n’inzego z’imirimo ya Leta – uburenganzira bw’umukozi bw’ukurenganurwa – Umukozi wa Leta wumva yarenganijwe ashobora kujuririra inzego z’ubutegetsi cyangwa inkiko zibishinzwe – Itegeko nº 22/2002 ryo kuwa 09/07/2002 rishyiraho Sitati rusange igenga abakozi ba Leta n’inzego z’imirimo ya Leta, ingigo ya 96 Incamake y’ikibazo: Mpanabanga yareze “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ( ex ISAE—BUSOGO) mu Rukiko Rukuru asaba ko yamwishyura ikinyuranyo cy’umushahara wa « Assistant Administratif » n’uwa « Secrétaire » itamuhembye mu gihe cy’amezi 20, akasaba n’indishyi zinyuranye .Urwo Rukiko rutegeka University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ( ex ISAE— BUSOGO) kumwishyura amafaranga y’ikinyuranyo kiri hagati y’imishahara yombi hiyogeyeho na y’ikurikirarubanza. University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ( ex ISAE— BUSOGO) yajuriye mu Rukiko rw,Ikirenga, ivuga ko Urukiko Rukuru rutagombaga kugenera ayo mafaranga kuko icyo gihe atakoraga akazi ka «Assistant Administratif », ahubwo yakoraga aka « Secrétaire» akanagahemberwa. Juvénal avuga ko yakoreye iyo kaminuza kuva kuwa 01 Mata 2006 kugera kuwa 09 Werurwe 2011 ari «Assistant Administratif », akaba atigeze akora akazi ka “Secrétaire”, ngo ariko guhera 01 Werurwe 2007 kugera kuwa 31 Ukwakira 2008, iyo Kaminuza yamugabanyirije umushahara nta mpamvu imuhemba umushahara wa « Secrétaire » anatanga n’ubujurire bwuririye ku bundi asaba indishyi zitandukanye.. Incamake y’icyemezo: 1.Urega agomba kugaragaza ibimenyetso by’ibyo aregera. Iyo abibuze uwarezwe aratsinda. Amakarita y’akazi atari ibyemezo (actes) byashyize mu kazi Mpanabanga yakoraga, ahubwo ibaruwa yo kuwa 23 Gashyantare 2007 n’iyo kuwa 18 Ugushingo 2008 z’Umuyobozi wa “ISAE-BUSOGO” zigaragaza ko Mpanabaga .yagizwe “Secrétaire à la Direction Administrative” guhera ku wa 01/01/2007 kugera kuwa 01/11/2008, ubwo yemezwaga burundu ku kazi ka “Assistant Administratif”. 2.Hagomba gusuzumwa ishingiro ry’indishyi zasabiwe mu Rukiko Rukuru kuko arizo zaburanyweho mu rwego rwa mbere zinacirirwaho urubanza. Ntabwo yahabwa indishyi asabiye bwa mbere mu Rukiko rw’Ikirenga kuko aba ari ikirego gishya.
## Page 2
3. Amafaranga y’imperekeza atayahabwa kuko atagararagaza aho ashingiye. 4..Ntabwo yahabwa indishyi z’uko kaminuza yamusebeje ikamwita “Secrétaire”, ku ibaruwa iri muri dosiye, igaragaza ko yasabye iyo Kaminuza ko yamuha akazi ka «Assistant Administratif » cyangwa aka “Secrétaire de Direction”. Bikaba nta kosa yakorewe. 5. Inyandiko-mvugo y’iburanisha igaragaza ko Mpanabanga Juvénal yasobanuriye Urukiko ko afite icyemezo cy’umukoresha wa nyuma (attestation de services rendus) cyanditsweho ko ari umukozi wo muri “staff administratif” akaba yasabye mugenzi we i ko yagisubizayo ku mukoresha we kugira ngo agikosore. Nukuvuga ko ahubwo yakimuhaye akacyanga kubera ibyari bicyanditsemo atumvikanyeho n’umukoresha. Kaminuza ikaba itagomba kubimuhera indishyi kubera ko zicibwa umukoresha wanze kugitanga nta mpamvu. 6. Kaminuza ntiyacibwa indishyi zuko yicishije umuryango wa Mpanabanga inzara mu gihe yamuhembye umushahara w’akazi ka “Secrétaire” yakoraga kandi nta bimenyetso abitangira. 7. Nti yagenerwa amafaranga y’ikurikiranarubanza yagenewe ku rwego rwambere n’igihembo cya avoka , kuko yatsizwe muri uru rubanza. 8. Umukozi wa Leta wumva yarenganijwe ashobora kujuririra inzego z’ubutegetsi cyangwa inkiko zibishinzwe; Mpanabanga Juvénal afite uburenganzira bwo kwiyambaza inkiko mu gihe yumva yararenganyijwe, bigaragara ko atayishoye mu manza ku maherere, bityo Kaminuza itagomba guhabwa indishyi isaba zo gushorwa mu manza ku maherere. Ubujurire bufite ishingiro; Ubujurire bubwuririyeho nta shingiro bufite ku birebana n’indishyi zaburanyweho mu Rukiko Rukuru . Ubujurire bubwuririyeho butakiriwe ku birebana n’indishyi zitaburanyweho mu Rukiko Rukuru;Amagarama aherereye ku uregwa.. Amategeko yashingiweho: Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi,iIngingo za 9 ,168. Itegeko nº 22/2002 ryo kuwa 09/07/2002 rishyiraho Sitati rusange igenga abakozi ba Leta n’inzego z’imirimo ya Leta, ingigo ya 96 Nta manza zifashishijwe. . Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Mpanabanga Juvénal yakoreye “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” yahoze yitwa ISAE-BUSOGO kuva kuwa 01/04/2006 kugera kuwa 09/03/2011, igihe yasezererwaga burundu ku kazi kubera igabanywa ry’imyanya y’akazi.
## Page 3
[2] Nyuma yaho, Mpanabanga Juvénal yareze “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ( ex ISAE—BUSOGO) asaba ko yamwishyura 1.907.000 Frw y’ikinyuranyo cy’umushahara wa « Assistant Administratif » n’uwa « Secrétaire » itamuhembye mu gihe cy’amezi 20, ni ukuvuga kuva kuwa 01/03/2007 kugera kuwa 31/10/2008, ikanamuha indishyi zinyuranye, naho “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ikavuga ko itamuha izo ndishyi kuko icyo gihe yakoraga akazi ka “Secrétaire à la Direction Administrative” akanagahemberwa. [3] Nyuma yo kutumvikana imbere y’Umugenzuzi w’Umurimo, Mpanabanga Juvénal yareze “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ( ex ISAE —BUSOGO) mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, ruyitegeka guha Mpanabanga Juvénal 1.050.060 Frw y’ikinyuranyo kiri hagati y’umushahara (net) ungana na 144.818 Frw wa « Assistant Administratif » n’umushahara (net) wa « Secrétaire » ungana na 92.315 Frw itamuhembye kuva muri Werurwe 2007 kugera mu Kwakira 2008 kubera ko yakoraga akazi ka « Assistant Administratif », ariko ntagahemberwe, hiyongereyeho 70.000 Frw y’ikurikiranarubanza, yose hamwe akaba 1.120.000 Frw. [4] “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ( ex ISAE—BUSOGO) yajuririye Urukiko rw’Ikirenga, ivuga ko Urukiko Rukuru rutagombaga kugenera Mpanabanga Juvénal indishyi zimaze kuvugwa haruguru kuko icyo gihe atakoraga akazi ka «Assistant Administratif », ko ahubwo yakoraga aka « Secrétaire» akanagahemberwa, Mpanabanga Juvénal nawe yatanze ubujuririre bwuririye ku bwayo asaba ko yamuha indishyi zinyuranye. [5] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame kuwa 18/02/2014, “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ( ex ISAE—BUSOGO) ihagarariwe na Me Mbonera Théophile, naho Mpanabanga Juvénal yunganiwe na Me Mukeshimana Prudence. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURWA RYABYO: Kumenya akazi Mpanabanga Juvénal yakoraga kuva muri Werurwe 2007 kugeza mu Kwakira 2008 kugira ngo hamenyekane umushahara yagombaga guhembwa muri icyo gihe. [6] Uburanira “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” avuga ko Urukiko Rukuru rutagombaga kugenera Mpanabanga Juvénal 1.050.060 Frw y’ikinyuranyo kiri hagati y’umushahara (net) wa «Assistant Administratif » ungana na 144.818 Frw n’uwa « Secrétaire » ungana na 92.315 Frw kubera ko kuva muri Werurwe 2007 kugera mu Kwakira 2008 atakoraga akazi ka «Assistant Administratif », ko ahubwo yakoraga aka “Secrétaire ” akanagahemberwa. [7] Asobanura ko kuwa 26/04/2006, Mpanabanga Juvénal yagizwe by’agateganyo «Assistant Administratif du Chef des Ressources Humaines» guhera kuwa 01/04/2006, ko kuwa 23/02/2007, yagizwe “Secrétaire à la Direction Administrative” guhera kuwa 01/01/2007, ko igihe yari mu igeragezwa, habayeho ivugurura ry’iyo Kaminuza mu mwaka wa 2007 ryavanyeho
## Page 4
umwanya wa «Assistant Administratif » yakoragamo by’agateganyo, hasigara imyanya itatu (3) ya «Assistant Administratif », umwe (1) usigara kwa “Recteur”, indi ibiri (2) isigara kwa “Vice- Recteur” nk’uko bigaragazwa n’imbonerahamwe y’imiterere y’imishahara mishya yo mu nzego z’imirimo ya Leta yagombaga gukurikizwa guhera muri Nyakanga 2006. [8] Avuga ko umwanya wa «Assistant Administratif » umaze kuvanwaho, Kaminuza yegereye Mpanabanga Juvénal, imuhitishamo kumusezerera burundu cyangwa kumuha akazi ka “Secrétaire à la Direction Administrative” yari imuboneye kuko yari yaragasabye mu ibaruwa ye yo kuwa 23/01/2006, arakemera, maze imwandikira ibaruwa ikamushyiramo yo kuwa 23/02/2007, ko kuba iyi baruwa yanditseho ko yanditswe mu mwaka wa 2006 ari ukwibeshya kuko Mpanabanga Juvénal yagombaga kugatangira guhera kuwa 01/01/2007, ko ikigaragaza ko yemeye akazi ka “Secrétaire ari uko atayandikiye ibaruwa avuga ko yamuhaye akazi atasabye, ko ahubwo yagakoze kuva kuwa 01/01/2007 kugera kuwa 11/09/2008, igihe yongeraga kumugirira ikizere ikamuha by’agateganyo akazi ka “Assistant Administratif” kwa “Vice- Recteur Académique” guhera kuwa 11/09/2008, ko yagashyizwemo burundu kuwa 18/11/2008, akomeza kugakora kugeza ubwo yasezererwaga ku kazi kuwa 09/03/2011 kubera ivanwaho ry’umwanya yakoragamo, ariko ko atahawe ako kazi guhera kuwa 01/03/2007 nk’uko ashaka kubyumvikanisha. [9] Akomeza avuga ko Urukiko Rukuru rutagombaga gushingira ku ikarita y’akazi yahaye Mpanabanga Juvénal yari ifite agaciro kugera kuwa 04/12/2007 kugira ngo rwemeze ko yakoraga akazi ka “Assistant Administratif “ kuva kuwa 01/01/2007 kugera asezerewe ku kazi kuko ataricyo kimenyetso gishingirwaho kugira ngo hamenyekane umwanya w’akazi umukozi akoramo, ko ahubwo byemejwe n’ibaruwa yo kuwa 23/02/2007 yamumenyeshaga ko yagizwe “Secrétaire à la Direction Administrative” guhera kuwa 01/01/2007, ko kandi igihe Kaminuza yamuhaga ikarita y’akazi itari izi ko izavugururwa. [10] Avuga na none ko Komisiyo y’Abakozi ba Leta yanyuzwe n’ibisobanuro yahawe na “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” bigaragaza ko Mpanabanga Juvénal atagombaga guhabwa ikinyuranyo cy’amafaranga asaba, bituma iyo Komisiyo imwandikira ibaruwa yo kuwa 24/09/2010 imumenyesha ko adafite uburenganzira kuri ayo mafaranga asaba kuko Komisiyo yasesenguye amabaruwa yahawe na Kaminuza isanga kuva muri Werurwe 2007 kugera mu Kwakira 2008 yarakoraga akazi ka “Secrétaire”, aho kuba aka «Assistant Administratif». [11] Ku birebana na “Bulletin de paie” yo muri Gashyantare 2007, Mpanabanga Juvénal aburanisha mu rwego rwo kugaragaza ko icyo gihe yakoraga akazi ka «Assistant Administratif» kuko yagahembewe umushahara ungana na 141.458 Frw, uburanira “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” avuga ko icyo kimenyetso nta gaciro gifite kuko igihe yamugiraga “Secrétaire à la Direction Administrative” itahise ibimuhembera, ko ahubwo yibeshye ikomeza kumuhemba umushahara wa «Assistant Administratif» mu gihe cy’amezi abiri yose, ko kandi ishobora kuzamwishyuza ikinyuranyo kiri hagati y’iyo mishahara yombi (paiement de l’indû) kuko yikungahaje bitari ngombwa (enrichissement sans cause). [12] Uburanira Mpanabanga Juvénal avuga ko yakoreye “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ( ex ISAE—BUSOGO) kuva kuwa 01/04/2006 kugera kuwa 09/03/2011 ari «Assistant Administratif », ko atigeze akora akazi ka
## Page 5
“Secrétaire”, ariko ko kuva kuwa 01/03/2007 kugera kuwa 31/10/2008, Kaminuza yamugabanyirije umushahara nta mpamvu, imuhemba umushahara wa « Secrétaire » ungana na 92.315 Frw, ko yakomeje kuyandikira amabaruwa menshi asaba ko yamurenganura, ariko ko itamukemuriye icyo kibazo kugera igihe yamwirukanaga ku kazi, bituma ayirega mu Rukiko Rukuru kugira ngo arenganurwe. [13] Asobanura ko ibimenyetso bigaragaza ko yakoraga akazi ka «Assistant Administratif » ari inyandiko yahembeweho (Bulletin de paie) yo muri Gashyantare 2007 igaragaza ko muri uku kwezi yahembwe umushahara wa «Assistant Administratif » ungana na 141.458 Frw, amakarita ye y’akazi abiri yari afite agaciro kugera kuwa 04/12/2007 no mu Kuboza 2009 zanditseho ko yari «Assistant Administratif », raporo y’igeragezwa y’amezi atandatu (6) hamwe n’ibaruwa yo kuwa 08/07/2010, Umunyamabanga Nshingwabikorwa wa Komisiyo ishinzwe Abakozi ba Leta yandikiye iyo Kaminuza ayisaba kumuhemba ikinyuranyo cy’amafaranga aburanwa muri uru rubanza kubera ko yasuzumye dosiye ye y’akazi isanga yarakoraga akazi ka «Assistant Administratif ». [14] Urukiko rwabajije Mpanabanga Juvénal niba yarakoraga akazi ka «Assistant Administratif » kwa “Recteur” cyangwa kwa “Vice-Recteur” kuko ariho hari hasigaye imyanya ya «Assistant Administratif » nyuma y’ivugurura ryabaye muri “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” (ex ISAE-BUSOGO) muri Nyakanga 2006, avuga ko icyo gihe iyi Kaminuza yamushyize mu rujijo, ariko ko we yumvaga yarakoraga akazi ka «Assistant Administratif ». UKO URUKIKO RUBIBONA [15] Ingingo ya 9 y’Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ko “Urega agomba kugaragaza ibimenyetso by’ibyo aregera. Iyo abibuze uwarezwe aratsinda”. [16] Ku birebana n’uru rubanza, ibimenyetso biri muri dosiye birimo ibaruwa yo kuwa 23/02/2007 bigaragaza ko Umuyobozi wa “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” (ex ISAE-BUSOGO) yahaye Mpanabanga Juvénal akazi ka “Assistant Administratif du Chef des Ressources Humaines » guhera kuwa 01/04/2006, bigeze kuwa 23/02/2007, amuha aka «Secrétaire à la Direction Administrative” guhera kuwa 01/01/2007 kugeza ubwo yongeye kumugira “Assistant Administratif au Vice-Rectorat Académique” guhera kuwa 01/11/2008 akoresheje ibaruwa ye yo kuwa 18/11/2008. [17] Urukiko rurasanga harabaye kwibeshya mu myandikire y’ibaruwa yo kuwa 23/02/2006 ku bijyanye n’umwaka yandikiweho kuko kuri iyi tariki, Mpanabanga Juvénal yari ataratangira akazi muri Kaminuza, kubera ko yagatangiye kuwa 01/04/2006, bigaragara rero ko iyo baruwa yanditswe kuwa 23/02/2007 kuko Mpanabanga Juvénal yagombaga gutangira akazi ka “Secrétaire” guhera kuwa 01/01/2007 nk’uko byasobanuwe haruguru. [18] Ku birebana na “Bulletin de paie” yo muri Gashyantare 2007 Mpanabanga Juvénal aburanisha, Urukiko rurasanga icyo kimenyetso nta shingiro gifite kuko kitajyanye n’igihe kiburanwa muri uru rubanza, kuko icyo gihe gihera kuwa 01/03/2007 kikagera kuwa 31/10/2008. Byongeye kandi, Urukiko rurasanga impamvu yatumye Mpanabanga Juvénal ahembwa
## Page 6
umushahara wa “Assistant Administratif” muri Gashyantare 2007 ari uko yari atarabona ibaruwa imumenyesha ko yagizwe “Secrétaire à la Direction Administrative” guhera kuwa 01/01/2007 (effet rétroactif) kuko yayibonye mu mpera z’uko kwezi. [19] Ku birebana n’amakarita y’akazi yavuzwe haruguru Mpanabanga Juvénal aburanisha muri uru rubanza, Urukiko rurasanga atari ibimenyetso bigaragaza ko yakoraga akazi ka “Assistant Administratif” kuko atari ibyemezo (actes) byamushyize mu kazi yakoraga, ko ahubwo ibaruwa yo kuwa 23/02/2007 n’iyo kuwa 18/11/2008 z’Umuyobozi wa “ISAE- BUSOGO” zavuzwe haruguru zigaragaza ko yagizwe “Secrétaire à la Direction Administrative” guhera kuwa 01/01/2007 kugera kuwa 01/11/2008, ubwo yemezwaga burundu ku kazi ka “Assistant Administratif”. [20] Urukiko rurasanga kandi ibaruwa y’Umunyamabanga Nshingwabikorwa wa Komisiyo ishinzwe Abakozi ba Leta yandikiye “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” kuwa 08/07/2010, ayisaba ko yahemba Mpanabanga Juvénal ikinyuranyo cy’amafaranga aburanwa muri uru rubanza nta gaciro yahabwa, kuko yavugurujwe n’ibaruwa yo kuwa 24/09/2010, Mpanabanga Juvénal yandikiwe n’Umunyamabanga Nshingwabikorwa w’iyo Komisiyo amumesha ko adafite uburenganzira kuri ayo mafaranga kubera ko yasesenguye amabaruwa yagejejweho n’iyo Kaminuza asanga yaribeshye kuko yasanze umwanya wa “Assistant Administratif” yakoragamo mbere waravanyweho n’ivugurura ryabaye muri iyo Kaminuza muri Nyakanga 2006, bituma imushyira ku mwanya wa “Secrétaire à la Direction Administrative”. [21] Urukiko rusanga rero akazi Mpanabanga Juvénal yakoraga kuva kuwa 01/03/2007 kugera kuwa 31/10/2008 ari aka “Secrétaire”, aho kuba aka “Assistant Administratif” nk’uko bigaragazwa n’ibimenyetso byavuzwe haruguru, cyane cyane ibaruwa yo kuwa 23/02/2007, bityo akaba atagomba guhabwa 1.050.060 Frw y’ikinyuranyo cy’umushahara wa « Assistant Administratif » n’uwa « Secrétaire » yagenewe n’Urukiko Rukuru. 2. Kumenya niba Mpanabanga Juvénal yahabwa indishyi asaba mu bujurire bwe bwuririye ku bundi [22] [Mpanabanga Juvénal n’umwunganira bavuga ko atanze ubujurire bwuririye ku bundi asaba ko “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” yamuha indishyi zikurikira: 1.907.000 Frw y’ibirarane by’umushahara itamuhembye kuva kuwa 01/03/2007 kugera kuwa 31/10/2008, 1.403.676 Frw y’imperekeza z’uburambe ku kazi bw’imyaka 24 ku mukoresha umwe ariwe Leta y’u Rwanda kuko yayikoreye muri MININTER, MINITRASO, MIFOTRA na MINEDUC (ISAE-BUSOGO), 2.000.000 Frw z’uko yamusebeje ikamwita “Secrétaire” wo ku rwego rwa A1, aho kumwita “Assistant Administratif” cyangwa umu “Technicien” nk’uko bigenda mu zindi nzego za Leta. [23] Avuga kandi ko ikwiye kumuha 3.000.000 Frw y’indishyi z’uko yanze gukosora amakosa ari mu cyemezo cy’umukoresha wa nyuma (attestation de services rendus) yamuhaye, yayisaba kugikosora ikabyanga, bigatuma atabona akandi kazi, 16.000.000 Frw y’indishyi z’akababaro z’uko yicishije umuryango we w’abantu 7 inzara kuva kuwa 01/03/2007 kugeza ubu, 424.296 Frw yo kuba yaramukoresheje imirimo y’ushinzwe gutegura imishahara y’abakozi mu gihe cy’amezi 9 atahembewe, 421.104 Frw ahwanye na 30 % y’umushahara mbumbe ungana
## Page 7
na 233.946 Frw yavukijwe mu gihe cy’amezi 6 ubwo yahagarikwaga ku kazi by’agateganyo, nyamara yari akiri umukozi wa Leta kubera ko yari atarasezererwa burundu. [24] Avuga na none ko ikwiye kumuha 7.933.120 Frw y’inyungu z’ubukererwe zibariwe ku gipimo (taux) cya 8 % cy’umushahara mbumbe ungana na 233.946 Frw abazwe kuva kuwa 01/11/2008 kugera kuwa 31/10/2013, 27.605.628 Frw y’indishyi z’akababaro z’uko yamuvukije pansiyo, nyamara hari hasigaye amezi 118 kugira ngo ayihabwe, 420.000 Frw y’ikurikiranarubanza yakoresheje igihe yasiragiraga mu nzego zose za Leta zashoboraga kumurenganura, 50.000 Frw yakoresheje mu gutegura dosiye no kohereza inyandiko zayo, 15.340 Frw yakoresheje mu kugura « historique » ya Banki, 3.000.000 Frw y’inyungu yari kubyaza umusaruro ukomoka ku mishahara ye atahembwe, 6.418.016 Frw y’igihembo cya avoka ahwanye na 10 % ya 64. 180.164 Frw asaba muri uru rubanza na 1.000.000 Frw buri kwezi y’igihano kiyihatira kurangiza urubanza (astreinte), bityo yose hamwe akaba 70.598.180 Frw. [25] Uburanira “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” avuga ko itaha Mpanabanga Juvénal indishyi asaba zavuzwe haruguru kuko hari indishyi nyinshi asabiye bwa mbere mu rwego rw’ubujurire, ko kandi itamuha indishyi zaburanyweho mu rwego rwa mbere kubera ko yemeranywa n’ibisobanuro byatanzwe n’Urukiko Rukuru bizimwangira. [26] Avuga kandi ko itavukije Mpanabanga Juvénal amafaranga ya pansiyo, ko ahubwo yamusezereye ku kazi kubera ko umwanya yakoragamo wavanyweho, maze imuha ibyo amategeko ateganya, ko niba yaratangiwe imisanzu y’Isanduku y’Ubwiteganyirize bw’abakozi mu gihe cy’imyaka 15, azayihabwa, ko kandi Urukiko Rukuru rutagombaga kumugenera 70.0000 Frw y’ikurikiranarubanza rushingiye ku ngingo ya 258 CCLIII kuko ntacyo umukoresha we yamwangirije. UKO URUKIKO RUBIBONA [27] Ingingo ya 168 y’Itegeko n° 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ivuga ko “ Ku rwego rw’ubujurire ntihashobora kuregerwa ikirego gishya” keretse mu bihe biteganyijwe muri iyo ngingo. [28] Ku birebana n’uru rubanza, inyandiko itanga ikirego mu Rukiko Rukuru yo kuwa 23/08/2011, igaragaza ko indishyi Mpanabanga Juvénal yasabye ko “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ( ex ISAE—BUSOGO) yamuha ku rwego rwa mbere ari izi zikurikira : 1907.000 Frw itamuhembye mu gihe cy’amezi 20, 1.403.676 Frw y’imperekeza, 2.000.000 Frw z’uko yamusebeje ikamwita “Secrétaire”, aho kumwita “Assistant Administratif” cyangwa “Technicien”, 3.000.000 Frw z’uko itamuhaye icyemezo cy’umukoresha wa nyuma (attestation de services rendus), 10.000.000 Frw z’uko yicishije umuryango we inzara, 150.000 Frw yakoresheje mu ngendo zitandukanye n’ifunguro na 10% y’igihembo cya avoka, yose hamwe akaba 20.141.744 Frw. [29] Hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 168 y’Itegeko ryavuzwe haruguru, Urukiko rurasanga rugomba gusuzuma ishingiro ry’indishyi Mpanabanga Juvénal yasabiye mu Rukiko Rukuru kuko arizo zaburanyweho mu rwego rwa mbere zinacirirwaho urubanza nk’uko
## Page 8
bigaragazwa n’inyandiko itanga ikirego muri urwo Rukiko, umwanzuro wagiherekeje hamwe na kopi y’urubanza RAD 0005/11/HC/MUS rwajuririwe muri uru Rukiko. [30] Ku birebana na 1.907.000 Frw Mpanabanga Juvénal asaba ngo atahembwe mu gihe cy’amezi 20 yavuzwe haruguru, Urukiko rurasanga atayahembwa kuko icyo gihe yehembwaga umushahara wa “Secrétaire” nk’uko byasobanuwe haruguru. [31] Ku bijyanye n’imperekeza, ingingo ya 66 y’Itegeko nº 22/2002 ryo kuwa 09/07/2002 rishyiraho Sitati rusange igenga abakozi ba Leta n’Inzego z’imirimo ya Leta ryakurikizwaga igihe yaregaga, ivuga ko iyo umukozi wa Leta ahagaritswe by’agateganyo ku murimo, ahabwa bibiri bya gatatu (2/3) by’umushahara bwite w’intera n’urwego agezeho, ko nta burenganzira afite bwo kuzamurwa mu ntera no mu burambe ku kazi. Hakurikijwe ibi bisobanuro, Urukiko rurasanga Mpanabanga Juvénal atahabwa 1.403.676 Frw y’imperekeza asaba kuko atagaragaza aho ashingira ayasaba. [32] Ku birebana na 2.000.000 Frw y’indishyi Mpanabanga Juvénal asaba z’uko “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” yamusebeje ikamwita “Secrétaire”, aho kumwita “Assistant Administratif” cyangwa “Technicien”, ibaruwa yo kuwa 23/01/2006 iri muri dosiye, igaragaza ko Mpanabanga Juvénal yasabye iyo Kaminuza ko yamuha akazi ka «Assistant Administratif » cyangwa aka “Secrétaire de Direction”. Urukiko rurasanga, kuba Kaminuza yarahaye Mpanabanga Juvénal akazi ka “Secrétaire à la Direction Administrative” yayisabye, bigaragara ko itamusebeje, bityo “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ikaba itagomba kubimuhera indishyi z’uko yasebejwe asaba kuko nta kosa yamukoreye. [33] Ku bijyanye na 3.000.000 Frw Mpanabanga Juvénal asaba z’uko atahawe icyemezo cy’umukoresha wa nyuma (attestation de services rendus), inyandiko-mvugo y’iburanisha yakorewe mu Rukiko Rukuru kuwa 05/10/2011 hamwe na kopi y’urubanza rwajuririwe muri uru Rukiko biri kuri kote 121 na 122, bigaragaza ko Mpanabanga Juvénal yarusobanuriye ko afite icyemezo cy’umukoresha wa nyuma (attestation de services rendus) cyanditsweho ko ari umukozi wo muri “staff administratif”, ko yasabye mugenzi we witwa Kagimbangabo wari umuzaniye ibaruwa imuhagarika by’agateganyo ku kazi ko yasubiza icyo cyemezo ku mukoresha we kugira ngo agikosore, maze acyandikeho ko yayikoreye akazi ka “Assistant Administratif” yapiganiye. [34] Hakurikijwe ibyo bisobanuro, Urukiko rurasanga “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” itarimye Mpanabanga Juvénal icyemezo cy’umukoresha wa nyuma, ko ahubwo yakimuhaye akacyanga kubera ibyari bicyanditsemo atumvikanyeho n’umukoresha we, kandi bigaragara ko impamvu yatumye Kaminuza yanga kugikosora ifite ishingiro kuko yatsindiye ibyo kuba Mpanabanga Juvénal atarayikoreye igihe cyose nka “Assistant Administratif”, bityo iyo Kaminuza ikaba itagomba kubimuhera indishyi asaba z’uko yamwimye icyemezo cy’umukoresha wa nyuma kubera ko zicibwa umukoresha wanze kugitanga nta mpamvu. [35] Ku birebana n’indishyi zingana na 1.000.000 Frw, Mpanabanga Juvénal asaba z’uko “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” yicishije umuryango we inzara, Urukiko rurasanga mu gihe umukoresha we yamuhembye umushahara
## Page 9
w’akazi ka “Secrétaire” yakoraga, bigaragara ko aticishije umuryango we inzara, bityo Kaminuza ikaba itagomba guha Mpanabanga Juvénal indishyi asaba z’uko umuryango we wicishijwe inzara, cyane ko nta n’ikimenyetso abitangira. [36] Ku birebana n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka, Mpanabanga Juvénal asaba ko Kaminuza yamuha 150.000 Frw yakoresheje mu ngendo zinyuranye n’ifunguro na 6.418.016 Frw y’igihembo cya avoka yo kuri uru rwego, yinyongera kuri 70.000 Frw y’ikurikiranarubanza yagenewe ku rwego rwa mbere, Urukiko rurasanga Mpanabanga Juvénal atahabwa ayo mafaranga asabiye mu rwego rw’ubujurire, ndetse na 70.000 Frw yagenewe mu rwego rwa mbere kuko yatsinzwe muri uru rubanza. [37] Urukiko rurasanga Mpanabanga Juvénal atahabwa indishyi asabiye bwa mbere mu Rukiko rw’Ikirenga kuko ari ikirego gishya atangiye bwa mbere mu rwego rw’ubujurire, bityo icyo kirego kikaba kitagomba kwakirwa hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 168 y’Itegeko ryavuzwe haruguru, kuko zitigeze ziburan waho mu rwego rwa mbere. Izo ndishyi zikaba ari izi zikurikira: 424.296 Frw yo kuba yaramukoresheje imirimo y’ushinzwe gutegura imishahara y’abakozi mu gihe cy’amazi 9 ntabihemberwe, 421.104 Frw ahwanye na 30 % y’umushahara mbumbe ungana na 233.946 Frw yavukijwe mu gihe cy’amezi 6, igihe yahagarikwaga ku kazi by’agateganyo, 7.933.120 Frw y’inyungu z’ubukererwe, 27.605.628 Frw y’indishyi z’akababaro z’uko yavukijwe pansiyo, 50.000 Frw yakoresheje mu gutegura no kohereza inyandiko z’urubanza, 15.340 Frw yakoresheje mu kugura « historique » ya Banki, 3.000.000 Frw y’inyungu zo kuvutswa kubyaza imishahara ye umusaruro na 1.000.000 Frw ya buri kwezi y’igihano kiyihatira kurangiza urubanza. 3. Kumenya niba University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine yahabwa indishyi isaba [38] Uburanira “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” avuga ko Mpanabanga Juvénal akwiye kuyiha 1.000.000 Frw y’indishyi zo gushorwa mu manza nta mpamvu. [39] Uburanira Mpanabanga Juvénal avuga ko ataha “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” indishyi isaba kuko itamuhaye amafaranga afitiye uburenganzira asaba bikaba byaratumye yiyambaza inkiko kugira ngo zimurenganure. UKO URUKIKO RUBIBONA [40] Ingingo ya 96 y’Itegeko nº 22/2002 ryo kuwa 09/07/2002 rishyiraho Sitati rusange igenga abakozi ba Leta n’Inzego z’imirimo ya Leta yakurikizwaga igihe yatangaga ikirego, ivuga ko “Umukozi wa Leta wumva yarenganijwe ashobora kujuririra inzego z’ubutegetsi cyangwa inkiko zibishinzwe”. [41] Hakurikijwe ibiteganywa n’iyo ngingo, Urukiko rurasanga kuba Mpanabanga Juvénal afite uburenganzira bwo kwiyambaza inkiko mu gihe yumva yararenganyijwe na “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” ( ex ISAE—BUSOGO) kubera ko itamuhaye amafaranga yumvaga afitiye uburenganzira, bigaragara ko atayishoye mu
## Page 10
manza ku maherere, bityo iyi Kaminuza ikaba itagomba guhabwa 1.000.000 Frw y’indishyi isaba zo gushorwa mu manza ku maherere. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [42] Rwemeje ko ubujurire bwa “University of Rwanda, College of Agriculture, Animals and Veterinary Medecine” (ex ISAE—BUSOGO) bufite ishingiro kuri bimwe; [43] Rwemeje ko ubujurire bubwuririyeho bwatanzwe na Mpanabanga Juvénal nta shingiro bufite ku birebana n’indishyi zaburanyweho mu Rukiko Rukuru; [44] Rwemeje ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na Mpanabanga Juvénal butakiriwe ku birebana n’indishyi zitaburanyweho mu Rukiko Rukuru; [45] Ruvuze ko urubanza RAD 0005/11/HC/MUS rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze, kuwa 21/11/2011, ruhindutse mu ngingo zarwo zose; [46] Rutegetse Mpanabanga Juvénal gutanga amagarama y’uru rubanza angana na 23.750 Frw.