UBUSHINJACYAHA vs UWIMANA
The appellate court found that the quantity of cannabis (60 wraps) was too large for personal use and indicated intent to traffic, not mere possession. The lower court had already sufficiently reduced the sentence based on mitigating factors, and the law did not permit further reduction or suspension. The conviction...
Source-derived case information.
- Citation
- RPAA 00264/2024/CA
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Defendant: Uwimana Pacifique
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 30 January 2025
- Case Number
- RPAA 00264/2024/CA
- Procedural Posture
- Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- Appeal dismissed; conviction and sentence affirmed.
- Legal Topics
- Drug Trafficking, Possession of Narcotics, Sentencing, Appeal Procedure
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
Uwimana Pacifique
Defendant
Procedural Posture
Criminal Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether Uwimana Pacifique should be convicted of trafficking or mere possession of cannabis
- 2 Whether the sentence imposed should be reduced or suspended
Ratio Decidendi
The appellate court found that the quantity of cannabis (60 wraps) was too large for personal use and indicated intent to traffic, not mere possession. The lower court had already sufficiently reduced the sentence based on mitigating factors, and the law did not permit further reduction or suspension. The conviction and sentence for trafficking stand.
Court Disposition
Appeal dismissed; conviction and sentence affirmed.
Orders
- The judgment of the High Court of Rusizi (RPA 00335/2022/HC/RSZ) is upheld in all respects.
- Uwimana Pacifique remains sentenced to 15 years' imprisonment and a fine of 5,000,000 Rwandan Francs for trafficking cannabis.
Full Case Text
Judgment text and source record
20 paragraphs
# UBUSHINJACYAHA vs UWIMANA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-01-30 - Case/document no.: RPAA 00264/2024/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UBUSHINJACYAHA vs UWIMANA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00264/2024/CA (Mukandamage P.J.) 30 Mutarama 2025] Amategeko yerekeye imanza nshinjabyaha – Gutunda ibiyobyabwenge – Gutunda ibiyobyabwenge ni ugukura ibiyobyabwenge ahantu ukabijyana ahandi, ubikora azi neza ko atwaye ibiyobyabwenge ndetse akaba yari asanzwe azi ko gutwara ibiyobyabwenge ari icyaha giteganywa kandi kigahanwa n’ingingo y’amategeko. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rusizi, Ubushinjacyaha bukuriranye Uwimana ku cyaha cyo gufatanwa, gutunda no kugurisha ibiyobyabwenge by’urumogi, nyuma yuko abonywe n’uwitwa Habyarimana agiye i Mururu, mu Karere ka Rusizi kurangura urumogi, aramukurikira kuko ayari afite amakuru ko acuruza urumogi ahitwa mu Kabasazi, hanyuma agarutse ageze mu Kabasazi aramuhagarika amusaba ko amwereka ibyo afite mu gikapu, Uwimana abanza kwanga, ariko arebamo asanga ni udupfunyika mirongo itandatu (60) tw’urumogi ahita amushyikiriza Ubugenzacyaha. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rusanga hari ibimenyetso bigaragaza ko yakoze icyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge by’urumogi, rumuhanisha igihano cy’igifungo cya burundu n’ihazabu ya miliyoni makumyabiri z’amafaranga y’u Rwanda (20.000.000 Frw). Uregwa yajuririye Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi avuga ko yahamijwe icyaha cyo gutunda ikiyobyabwenge cy’urumogi hagamijwe kurukwirakiza nta kimenyetso rushingiyeho, asaba ko inyito y’icyaha cyamuhamye yahinduka, agahamwa n’icyaha cyo gufatanwa urumogi kuko aribyo bikorwa yemera, kandi ko nta kimenyetso cyagaragajwe cy’uko arutunda. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rwemeza ko Ubujurire nta shingiro bufite, kuko inyito y’icyaha igenwa hakurikijwe ingano y’ibiyobyabwenge ndetse n’icyo rugiye gukoreshwa ariko kuko ari ubwa mbere akurikiranwe mu butabera ku buryo buzwi rwamugabanyirije igihano, ahanishwa igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (5.000.000 Frw). Uregwa nanone yajuririye mu Rukiko rw’Ubujurire, avuga ko yahamijwe icyaha cyo gutunda ikiyobyabwenge cy’urumogi kandi urwo yafatanwe ari urwo yari yaguze rwo kunywa, agasanga yaragombaga guhanirwa icyaha cyo gufatanwa no kunywa urumogi. Asaba kandi ko yagabanyirizwa igihano, ndetse kigasubikwa. Ubushinjacyaha bwo buburana buvuga ko uwajuriye nta bimenyetso atanga bivuguruza ibyashingiweho n’inkiko zabanje, ko ingano y’udupfunyika mirongo itandatu (60) atari ugufatanwa ahubwo ari ugutunda. Buvuga kandi ko igihano kitagabanywa cyangwa ngo gisubikwe kuko icyo yahawe gihwanyije uburemere n’icyaha yakoze. Incamake y’icyemezo: 1. Gutunda ibiyobyabwenge ni ugukura ibiyobyabwenge ahantu ukabijyana ahandi, ubikora azi neza ko atwaye ibiyobyabwenge ndetse akaba yari asanzwe azi ko gutwara ibiyobyabwenge ari icyaha giteganywa kandi kigahanwa n’ingingo y’amategeko. 2. Mu rwego rw’ibirego nshinjabyaha, iyo abaregwa nta kindi banenga urubanza rwajuririwe, uretse kuvuga gusa ko batagabanyirijwe bihagije, buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo ariko mu bujurire, umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe n’umucamanza wo mu rukiko rubanza, ari uko amaze kugaragaza ko urwo rukiko rwaba rwarakoresheje nabi itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo mu gutanga icyo gihano. Bityo kuba igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (5.000.000 Frw) uregwa yahawe byaragabanyijwe ku buryo buhagije, bikaba bitakongera kugabanywa.
## Page 2
Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ingingo ya 3. Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ingingo ya 263. Imanza zifashishijwe: Ubushinjacyaha vs Uwiringiye Franco, RPAA 00052/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022. Ubushinjacyaha vs Habimana Antoine RPAA 00293/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/09/2024. Ubushinjacyaha vs Nsabimana Callixte alias Sankara n’abandi, RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022. Ubushinjacyaha vs Manariyo Eugène, RPAA 00481/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2024. Ubushinjacyaha vs Ndizeye Samuel, RPAA 00017/2023/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/03/2024.
Ubujurire nta shingiro bufite. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 27/07/2022, Uwimana Pacifique yabonywe n’uwitwa Habyarimana Emmanuel agiye i Mururu, mu Karere ka Rusizi kurangura urumogi, aramukurikira kuko ayari afite amakuru ko acuruza urumogi mu Kabasazi, hanyuma agarutse ageze mu Kabasazi aramuhagarika amusaba ko amwereka ibyo afite mu gikapu, Uwimana Pacifique abanza kwanga, ariko arebamo asanga ni udupfunyika mirongo itandatu (60) tw’urumogi ahita amushyikiriza Ubugenzacyaha. [2] Nyuma y’iperereza, Ubushinjacyaha bwatanze ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Rusizi burega Uwimana Pacifique icyaha cyo gufatanwa, gutunda no kugurisha ibiyobyabwenge by’urumogi, busaba ko ahamwa n’ibyo byaha, agahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu ya miliyoni makumyabiri z’amafaranga y’u Rwanda (20.000.000 Frw) biteganywa n’ingingo ya 263 y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange. [3] Uwimana Pacifique yaburanye ahakana icyaha aregwa, avuga ko igikapu cyarimo urumogi ari icy’umugabo wamusanze aho yatekeraga capati amusaba ko yaba akimubikiye, ko yakibitse atazi ibirimo ahubwo yabibonye haje abantu bakamufata bakareba muri icyo gikapu bagasangamo urumogi, bagahita bamujyana mu Bugenzacyaha, asaba ko imvugo yahavugiye zitahabwa agaciro kuko yabajijwe afite ihungabana. [4] Mu rubanza n° RP 00319/2022/TGI/RSZ rwaciwe ku wa 17/08/2022, Urukiko Rwisumbuye rwa Rusizi rwasanze hari ibimenyetso bigaragaza ko Uwimana Pacifique yakoze icyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge by’urumogi, harimo imvugo ze yemera ko yafatanwe urumogi, ko ibyo avuga ko yaruhawe n’umuntu atazi ari uburyo bwo guhunga icyaha, kuko Habyarimana Emmanuel wamufashe amushinja ko yari asanzwe azi ko agurisha urumogi, ko ndetse yari amaze iminsi amugenzura, maze rumuhanisha igifungo cya burundu n’ihazabu ya miliyoni makumyabiri z’amafaranga y’u Rwanda (20.000.000 Frw).
## Page 3
[5] Uwimana Pacifique yajuririye Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi avuga ko yahamijwe icyaha cyo gutunda ikiyobyabwenge cy’urumogi hagamijwe kurukwirakiza nta kimenyetso rushingiyeho, asaba ko inyito y’icyaha cyamuhamye yahinduka, agahamwa n’icyaha cyo gufatanwa urumogi kuko aribyo bikorwa yemera, kandi ko nta kimenyetso cyagaragajwe cy’uko arutunda. Uhagarariye Ubushinjacyaha yavuze ko ibyo Uwimana Pacifique avuga nta shingiro byahabwa kubera ko atabashije kuvuguruza ibyashingiweho ahamwa icyaha cyo gutunda urumogi. [6] Mu rubanza n° RPA 00335/2022/HC/RSZ rwaciwe ku wa 11/04/2024, Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi rwasanze ubujurire bwatanzwe na Uwimana Pacifique nta shingiro bufite, kuko inyito y’icyaha igenwa hakurikijwe ingano y’ibiyobyabwenge ndetse n’icyo rugiye gukoreshwa, ko rero udupfunyika mirongo itandatu (60) ari twinshi tukaba tutaba utwo gukoresha ku giti cye, ariko rubyibwirije rwamugabanyirije igihano, kigera ku gifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (5.000.000 Frw)1 , kubera ko ari ubwa mbere akurikiranwe mu butabera ku buryo buzwi. [7] Uwimana Pacifique yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa n° RPAA 00264/2024/CA, ruburanishwa mu ruhame ku wa 08/01/2025, Uwimana Pacifique yunganiwe na Me Ntazika Néhémie, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Ntawangundi Béatrice, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [8] Mu myanzuro no mu miburanire, Uwimana Pacifique avuga ko yahamijwe icyaha cyo gutunda ikiyobyabwenge cy’urumogi kandi urwo yafatanwe ari urwo yari yaguze rwo kunywa, agasanga yaragombaga guhanirwa icyaha cyo gufatanwa no kunywa urumogi. Asaba kandi ko yagabanyirizwa igihano, ndetse kigasubikwa. Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ubujurire bwatanzwe na Uwimana Pacifique nta shingiro bufite, kuko nta bimenyetso atanga bivuguruza ibyashingiweho n’inkiko zabanje, kandi ko igihano kitagabanywa cyangwa ngo gisubikwe kuko icyo yahawe gihwanyije uburemere n’icyaha yakoze. [9] Ibibazo bigomba gusuzumwa muri uru rubanza ni ibi bikurikira: - kumenya niba Uwimana Pacifique yaragombaga guhanirwa icyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwenge by’urumogi aho kuba icyo kubitunda; - kumenya niba igihano Uwimana Pacifique yahawe n’Urukiko Rukuru cyagabanywa kikanasubikwa. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA a. Kumenya niba Uwimana Pacifique yaragombaga guhanirwa icyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwenge by’urumogi aho kuba icyo kubitunda. [10] Uwimana Pacifique avuga ko atagomba guhamwa n’icyaha cyo gutunda ikiyobyabwenge cy’urumogi, kuko urwo yafatanwe rwari urwo kunywa no guha ingurube kubera icyorezo cyari cyarateye, akaba yari agiye kurubika, kandi ko kuba yarafatanwe udupfunyika mirongo itandatu (60) byatewe nuko atabasha kujya kurushaka buri gihe kubera akazi akora. Avuga ko ibyo Habyarimana Emmanuel amushinja ko agurisha urumogi ataribyo, ahubwo amubeshyera kugirango amwihimureho, kuko yamufatishije ubwo yari yibye agafungirwa mu igororero rya Rusizi.
1 Bigaragara ko habaye ikosa mu myandikire y’igihano mu cyemezo cy’urukiko, kubera ko mu isesengura ry’urubanza handitse ko UWIMANA Pacifique ahanishijwe ihazabu ya 5.000.000 Frw, ariko mu cyemezo handitse miliyoni icumi z’amafaranga y’u Rwanda (mu magambo) 5.000.000 frw (mu mibare).
## Page 4
[11] Uwimana Pacifique n’umwunganira basanga rero, harebwe ibyo yakoze, inyito y’icyaha yahindudwa, maze agahanirwa icyaha cyo gufatanwa ikiyobyabwenge cy’urumogi, kubera ko ingano yafatanwe ari ntoya kandi nta bimenyetso bihari bigaragaza ko atunda urumogi cyangwa arugurisha, bagasaba ko yahanishwa igifungo cy’imyaka ibiri (2) giteganywa n’ingingo ya 11, agace ka 2, y’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange. [12] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ibyo Uwimana Pacifique avuga ko urumogi yafatanywe rwari urwo kunywa nta kuri kurimo, kuko aburana mu bujurire bwa mbere yavuze ko rwari urw’umuntu wari umuhaye igikapu rurimo kugirango akimufashe ariko atazi ikirimo, bikaba rero bigaragaza ko agenda yivuguruza. [13] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga kandi ko Uwimana Pacifique atigeze agaragaza imyirondoro y’uwamuhaye igikapu, kandi ko urubanza nº RPAA 00170/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/04/2024, haburana Ubushinjacyaha na Nyiraguhirwa Consolée rwatanze umurongo uvuga ko amagambo arebana no gufatanwa (avugwa mu gika cya mbere cy’ingingo ya 263 CP), gukora, guhinga, guhindura, gutunda, kubika (avugwa mu gika cya 3 cy’iyo ngingo) agomba kumvikana hakurikijwe ingano y’ibiyobyabwenge n’ikigiye gukoreshwa ibiyobyabwenge uregwa yafatanwe, yakoze, yahinze, yahinduye, yatunze, yabitse maze byagaragara ko kuri buri gikorwa muri ibyo ikigamijwe ari ukubikoresha ku giti cye (simple drug possession) uregwa agahabwa ibihano bito ariko byagaragara ko ingano y’ibiyobyabwenge yafatanwe ari nini bikaba byashingirwaho hemezwa ko atari ibyo gukoresha ku giti cye, ahubwo ikigamijwe ari ugucuruza cyangwa gukwirakwiza (drugs trafficking/drug distribution) ibiyobyabwenge, ko rero ingano y’udupfunyika mirongo itandatu (60) atari ugufatanwa ahubwo ari ugutunda. UKO URUKIKO RUBIBONA [14] Impaka muri uru rubanza zishingiye ku kumenya niba Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi rwaragombaga guhanira Uwimana Pacifique icyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwege by’urumogi kuko yafatanwe ingano nto agamije kubinywa no kubiha ingurube, aho kuba icyo kubitunda. [15] Mu rubanza nº RPAA 00052/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na Uwiringiye Franco hasobanuwe ko gutunda ibiyobyabwenge ari ugukura ibiyobyabwenge ahantu ukabijyana ahandi, ubikora azi neza ko atwaye ibiyibyabwenge ndetse akaba yari asanzwe azi ko gutwara ibiyobyabwenge ari icyaha giteganywa kandi kigahanwa n’ingingo y’amategeko. Ibi bisobanuro byashingiweho mu manza zitandukanye zakurikiyeho zaciwe n’uru Rukiko, harimo n’urubanza nº RPAA 00293/2023/CA rwaciwe ku wa 25/09/2024, Ubushinjacyaha na Habimana Antoine. [16] Nk’uko bigaragara mu rubanza rwajuririwe n° RPA 00335/2022/HC/RSZ rwaciwe ku wa 11/04/2024, Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi rwahamije Uwimana Pacifique icyaha cyo gutunda urumogi rushingiye ku bimenyetso bikurikira: - imvugo ze mu Bugenzacyaha, aho yemeye ko yafatanwe udupfunyika mirongo itandatu (60) tw’urumogi, yari yaguze n’uwitwa Elysé ku mafaranga ibihumbi bitandatu by’amafaranga y’u Rwanda (6.000 Frw), agapfunyika kamwe ku ijana na mirongo itanu y’amafaranga y’u Rwanda (150 Frw), ariko ko rwari urwo kunywa kuko atarucuruza, n’inyandikomvugo y’ifatira yo ku wa 27/07/2022 saa tatu n’igice z’ijoro (21h30’), Uwimana Pacifique yasinye yemera ko afatanwe udupfunyika mirongo itandatu (60) tw’ikiyobyabwenge cy’urumogi;. - ubuhamya bwatanzwe na Habyarimana Emmanuel wavuze ko yakoze iperereza ryo kumenya umuntu ucuruza urumogi mu Kabasazi, asanga ari Uwimana Pacifique, abonye agiye kuruzana i Mururu muri Buremera aramukurikira, baranagarukana amufatira mu Kabasazi aho arucururiza, amusaba ko bajyana
## Page 5
kuri Police bakareba ibiri mu gikapu yari ahetse, mu nzira ashaka kumuha ibihumbi ijana by’amafaranga y’u Rwanda (100.000 Frw) kugiranga amurekure arabyanga, bageze kuri Police afungura igikapu basanga ni udupfunyika mirongo itandatu (60) tw’urumogi. [17] Nk’uko na none bigaragara muri urwo rubanza rwajuririwe, Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi rwasuzumye ikibazo cyo guhindura inyito y’icyaha nk’uko Uwimana Pacifique yari yabijuririye, rusanga atahanirwa icyaha cyo gufatanwa urumogi, ahubwo agomba guhanirwa kurutunda kubera ko ingano yafatanwe ari nini, bikaba bitafatwa ko urumogi yafatanwe rwari urwo kunywa, ahubwo yari agamije kurucuruza no kurukwirakwiza. [18] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga rero, mu bujurire bwe Uwimana Pacifique ntacyo mu by’ukuri anenga ibisobanuro byatanzwe n’Urukiko rwabanje, cyane cyane ko atabasha kugaragaza ko udupfunyika mirongo itandatu (60) yafatanwe atari twinshi ku buryo twari utwo kunywa ku giti cye, ahubwo yongeraho ko yagombaga no guhaho ingurube. [19] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi ibyo Uwimana Pacifique avuga ko afite icyo apfa na Habyarimana Emmanuel wamufashe avuye kugura urumogi i Mururu arujyanye ku Kabasazi aho yafatiwe nta shingiro bifite, kuko hari inyandikomvugo aho yemeye ko yafatanwe urumogi udupfunyika mirongo itandatu (60). [20] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga rero, nk’uko Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi rwabibonye, inyito y’icyaha inyito y’icyaha Uwimana Pacifique yahamijwe cyo gutunda ikibyobyabwenge cy’urumogi itagomba guhinduka, bityo ubujurire bwe kuri iyi ngingo nta shingiro bufite. b. Kumenya niba Uwimana Pacifique yagabanyirizwa igihano, niba kandi cyasubikwa [21] Uwimana Pacifique avuga ko akwiye kugabanyirizwa igihano hashingiwe ku biteganywa n’ingingo ya 2 n’iya 3 z’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, kikanasubikwa, n’ihazabu igakurwaho kuko ari ubwa mbere akoze icyaha. [22] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko Uwimana Pacifique yahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (5.000.000 Frw), ko rero kitakongera kugabanywa, ndetse kitasubikwa kubera uburemere bw’icyaha akurikiranyweho. UKO URUKIKO RUBIBONA [23] Kubyerekeranye no kugabanyirizwa igihano mu gihe ariyo mpamvu y’ubujurire yonyine, byatanzweho umurongo mu rubanza n° RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022 haburana Ubushinjacyaha, Nsabimana Callixte alias Sankara na bagenzi be, uwo murongo ukaba uvuga ko mu rwego rw’ibirego nshinjabyaha, iyo abaregwa nta kindi banenga urubanza rwajuririwe, uretse kuvuga gusa ko batagabanyirijwe bihagije, buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 49 y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ariko ko mu bujurire, umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe n’umucamanza wo mu rukiko rubanza, ari uko amaze kugaragaza ko urwo rukiko rwaba rwarakoresheje nabi itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo mu gutanga icyo gihano. Uyu murongo wakurikijwe mu manza zitandukanye zakurikiyeho zaciwe n’uru Rukiko, harimo n’urubanza RPAA 00481/2023/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2024, haburana Ubushinjacyaha na Manariyo Eugène.
## Page 6
[24] Mu bika bikurikira harasuzumwa niba mu guhanisha Uwimana Pacifique igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (5.000.000 Frw) ku cyaha cyo gutunda ikiyobyabwenge cy’urumogi, Urukiko rwabanje rwaba rwarakoresheje nabi itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo ku buryo byagabanywa. [25] Nk’uko bigaragara mu rubanza n° RPA 00335/2022/HC/RSZ rwajuririwe, mu mpamvu z’ubujurire Uwimana Pacifique yatanze, harimo iyo kugabanyirizwa igihano, Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi rwasanze kuba ari ubwa mbere akurikiranwe mu butabera byamubera impamvu nyoroshyacyaha yatuma agabanyirizwa igihano, hanyuma rumuhanisha igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (5.000.000 Frw) rushingiye ku biteganywa n’ingingo ya 2 y’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 04/2/2023 rihindura itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange.2 [26] Mu manza zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire, harimo izakemuye ikibazo nk’ikiri muri uru rubanza, harimo urubanza nº RPAA 00017/2023/CA rwaciwe ku wa 28/03/2024, haburana Ubushinjacyaha na Ndizeye Samuel wakoze icyaha afite imyaka mirongo itatu n’umwe (31) y’amavuko, yemera icyaha cyo gucuruza ikiyobyabwenge cyo mu bwoko bw’urumogi, maze Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha z’uko yemera icyaha ku buryo budashidikanywaho, kuba ari ubwa mbere yari akurikiranwe mu butabera no ku biteganywa n’ingingo ya 2 y’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 04/2/2023 rihindura Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, rumugabanyiriza igihano rumuhanisha igifungo cy’imyaka cumi n’itandatu (16) n’ihazabu ya miliyoni esheshatu z’amafaranga y’u Rwanda (6.000.000 Frw). [27] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga rero, igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (5.000.000 Frw) Uwimana Pacifique yahawe byaragabanyijwe ku buryo buhagije, bikaba bitakongera kugabanywa. [28] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kandi igihano cyavuzwe haruguru kidashobora gusubikwa, kuko kirengeje imyaka itanu (5) iteganywa n’ingingo ya 3 y’Itegeko nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange3. [29] Naho ibyo Uwimana Pacifique asaba ko igihano cy’ihazabu cyakurwaho, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ibyo asaba bidashoboka, kuko ingingo ya 263 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 ryavuzwe haruguru, itegenya ko uwahamwe n’icyaha ahabwa igihano cy’igifungo hamwe n’ihazabu, ntaho iteganya ko ashobora guhabwa gusa igihano kimwe muri ibyo bihano. [30] Hashingiwe ku ngingo z’amategeko, imanza zatanze imirongo no kubisobanuro byatanzwe haruguru, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ubujurire bwa Uwimana Pacifique nta shingiro bufite, urubanza yajuririye rukaba rugomba kugumana agaciro mu ngingo zarwo zose. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [31] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Uwimana Pacifique nta shingiro bufite; [32] Rwemeje ko urubanza n° RPA 00335/2022/HC/RSZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru/Urugereko rwa Rusizi ku wa 11/04/2024 rugumanye agaciro mu ngingo zarwo zose;
2 Iyo ngingo iteganya ibikurikira:” Iyo umucamanza yemeje impamvu nyoroshyacyaha, ashobora kugabanya igihano ku buryo bukurikira: …; (a) igifungo cya burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igihano cy’igifungo cy’imyaka 15. 3 Iyo ngingo iteganya ko: “Iyo uwakatiwe nta kindi gihano cy’igifungo kirenga amezi 6 yahanishijwe mbere, urukiko, rukoresheje icyemezo gisobanura impamvu, rushobora gutegeka gusubika irangiza ry’igihano cyose cyangwa igice cy’igihano cy’iremezo cyangwa cy’ingereka, iyo igihano cy’iremezo cy’igifungo umuntu yakatiwe kitarenze imyaka 5.”
## Page 7
[33] Rutegetse ko igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ingana na miliyoni eshanu z’amafaranga y’u Rwanda (5.000.000Frw) Uwimana Pacifique yahawe ku cyaha cyo gutunda ikiyobyabwenge cy’urumogi bigumyeho; [34] Ruvuze ko amagarama y’urubanza aherereye ku Isanduku ya Leta, kuko Uwimana Pacifique yajuriye afunze, akaba asonewe kuyatanga.