UZAMUKUNDA N’UNDI v SAWASAWA N’ABANDI
The applicant, Uzamukunda Jeanne, proved lawful acquisition of the disputed property through authentic sale documents from 1996, while the respondents failed to demonstrate a legal transfer from her to themselves. Contradictions in the respondents' explanations and lack of valid evidence of transfer rendered their...
Source-derived case information.
- Citation
- RS/INJUST/RC 00036/2022/CA
- Parties
- Applicant: Uzamukunda Jeanne; Respondent: Sawasawa Jules; Respondent: Sheferi Faustin; Respondent: Kagaju Alphonsine; Intervenor: Banganiriki Thacienne
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 26 May 2023
- Case Number
- RS/INJUST/RC 00036/2022/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal (revision for Injustice) / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal (revision) allowed; prior High Court judgment reversed in favor of applicant
- Legal Topics
- Immovable Property Ownership, Burden of Proof, Revision for Injustice, Compensation for Damages, Transfer of Property, Authentic Acts
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Uzamukunda Jeanne
Applicant
Sawasawa Jules
Respondent
Sheferi Faustin
Respondent
Kagaju Alphonsine
Respondent
Banganiriki Thacienne
Intervenor
Procedural Posture
Civil Appeal (revision for Injustice) / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the High Court ignored evidence proving the applicant's ownership of the disputed property
- 2 Whether the respondents established a lawful origin of their claimed ownership
- 3 Whether compensation and legal fees claimed by parties are justified
Ratio Decidendi
The applicant, Uzamukunda Jeanne, proved lawful acquisition of the disputed property through authentic sale documents from 1996, while the respondents failed to demonstrate a legal transfer from her to themselves. Contradictions in the respondents' explanations and lack of valid evidence of transfer rendered their claims invalid. Therefore, the property remains with Uzamukunda Jeanne, and the registration in the names of Sheferi Faustin and Kagaju Alphonsine must be annulled. Compensation and legal fees are awarded to the applicant and intervenor in amounts determined by the court's discretion.
Court Disposition
appeal (revision) allowed; prior High Court judgment reversed in favor of applicant
Orders
- The property registered as UPI 1/02/13/01/1050 is declared to belong to Uzamukunda Jeanne.
- The property is to be removed from the names of Sheferi Faustin and Kagaju Alphonsine and registered in the name of Uzamukunda Jeanne.
Full Case Text
Judgment text and source record
31 paragraphs
# UZAMUKUNDA N’UNDI v SAWASAWA N’ABANDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-05-26 - Case/document no.: RS/INJUST/RC 00036/2022/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
UZAMUKUNDA N’UNDI v SAWASAWA N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRERS/INJUST/RC 00036/2022/CA (Nyirandabaruta, P.J; Ngagi na Kamere, J.) 26 Gicurasi 2023] Itegeko rigenga itangwa ry’ibimenyetso – ikimenyetso cy’inkomoko y’umutungo utimukanwa – Iyo hari ugushidikanya ku nkomoko y’umutungo umuntu yita uwe ntabwo Urukiko rwategeka ko awuhabwa. Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza Mbonezamubano – kwemera k’umuranyi – Iyo uregwa yemera ko umutungo uburanwa wigeze gutungwa n’umurega ariko ntagaragaze uburyo wamuvuye mu maboko kugeza aho uba uwe, urega aratsinda. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiye Uzamukunda arega Sawasawa mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge kuko ngo yabohoje ikibanza cye gifite agaciro ka 42.300.000Frw giherereye mu murenge wa Remera, mu mujyi wa Kigali, akomora ku masezerano y’ubugure yagiranye na Banganiriki hanyuma ngo agiye ku cyubaka asanga Sawasawa yarabanje kukibaruzaho hanyuma aza kukigurisha Sheferi na Kagaju, asaba Urukiko guhabwa icyo kibanza n’indishyi z’akababaro. Sawasawa yireguye avuga ko Sheferi yamuhaye amafaranga kugira ngo ashobore kubona ubutaka, hanyuma agura ubutaka na Nsabimana, yasobanuye ko kubera ko Sheferi ari we wari waramuhaye amafaranga yo kugura ubwo butaka, mu gihe cyo kububaruza yabubaruje nk’impano yahawe. Muri urwo rubanza hagobokeshejwemo Banganiriki, Sheferi na Kagaju kugira ngo bagire ibisobanuro baha Urukiko. Urukiko mu rubanza RC00437/2018/TGI/NYGE, rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Uzamukunda gifite ishingiro, ko ikibanza kiburanwa ari icya Uzamukunda, rutegeka Sawasawa kumuha indishyi zitandukanye. Sawasawa, Sheferi na Kagaju ntibishimiye imikirize y’urwo rubaza bajurira mu Rukiko Rukuru, bavuga ko Urukiko rubanza rwiyambuye ububasha ku rubanza ariko nyuma rukarenga rukaruburanisha, kandi ko mu guca urubanza, Urukiko rwirengagije inkomoko y’ubutaka ndetse n’ibimenyetso abajuriye bari barushyikirije birimo icyangombwa cy’ubutaka n’amasezerano y’ubugure. Uzamukunda yireguye avuga ko abajuriye batwerera Urukiko amakosa rutakoze kuko ibimenyetso bigizwe n’amasezerano bavuga batabigaragaje, ndetse ko ngo n’abatangabuhamya bavugwa, bigaragara ko hari ubuhamya bwanditswe bukanashyirwa mu ikoranabuhanga ritangirwamo ibirego na Me Ngarambe Raphaël, urubanza rwaramaze gucibwa. Banganiriki we yireguye avuga ko uretse kubivuga mu magambo gusa, abajuriye baterekanye amasezerano y’ubugure bwa buriya butaka. Yasabye Urukiko ko mu gukemura icyo kibazo rwazashingira ku ngingo ya 3 y’Itegeko ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, iteganya ko buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo avuga atanga ibimenyetso.
## Page 2
Urukiko Rukuru Rukuru mu rubanza RCA00174/2020/HC/KIG rwemeje ko impamvu z’ubujurire za Sawasawa zifite ishingiro kuri bimwe, rwemeza ko urubanza rujuririrwa ruhindutse kuri byose. Rutegeka Uzamukunda guha Sawasawa indishyi zitandukanye. Uzamukunda yandikiye Perezida w’Urukiko rw’Ubujurire asaba gusubirishamo urubanza RCA00174/2020/HC/KIG ku mpamvu z’akarengane. Nyuma yo gusuzuma ubusabe bwatanzwe na Uzamukunda, Perezida w’Urukiko rw’Ubujurire yandikiye Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga amusaba ko yasuzuma urwo rubanza kuko rushobora kuba rurimo akarengane nawe mu cyemezo no 284/CJ/2022, yemeje ko urwo rubanza rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane arwoherereza uru Rukiko rw’Ubujurire kugirango ruruburanishe, Uzamukunda avuga Urukiko Rukuru mu rubanza RCA00174/2020/HC/KIG asabira gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, rwirengagije ibimenyetso bihamya ko umutungo uburanwa ari uwe akomora ku masezerano y’ubugure. Abaregwa mu rubanza rwo gusubirishamo ku mpamvu z’akarengane bavuga ko ibyo Uzamukunda avuga ko Urukiko rwirengagije ibimenyetso atari ukuri, ko ahubwo rwashingiye ku bimenyetso bifatika bigizwe n’amasezerano y’ubugure bikanashimangirwa n’ubuhamya bwatanzwe imbere y’urukiko. Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RS/INJUST/RC 00036/2022/CA rwemeje ko umutungo uburanwa ari uwa Uzamukunda kuko yagaragaje inkomoko yawo yemewe n’amategeko kandi nabo baburana bakaba bemera ko uwo mutungo mu bawurunze harimo na Uzamukunda nyamara ntibagaraze uburyo wamuvuye mu maboko. Incamake y’icyemezo: 1. Iyo hari ugushidikanya ku nkomoko y’umutungo umuntu yita uwe ntabwo Urukiko rwategeka ko awuhabwa. Bityo, iyo hari ukuvuguruzanya hagati y’imiburanire n’ibimenyetso by’umuburanyi aho avuga ko rimwe umutungo awukomora ku mpano ubundi akavuga ko awukomora ku bugure nta kuri kuba kurimo. 2.Ukwiyemerera gutsindisha umuburanyi. Bityo iyo uregwa yemera ko umutungo uburanwa wigeze gutungwa n’umurega ariko ntagaragaze uburyo wamuvuye mu maboko kugeza aho uba uwe, urega aratsinda. 3. Usaba indishyi z’akababaro atagaragaza uburyo yababayemo, ntazihabwa n’Urukiko. 4. Iyo indishyi z’akababaro zisabwa ari nyinshi kandi uzisaba akaba atazigaragariza ibimenyetso, zitangwa mu bushishozi bw’Urukiko. 5. Indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka zitangwa mu bushishozi bw’Urukiko. Gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane bifite ishingiro. Amategeko yashingiweho: Itegeko N°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 111
## Page 3
Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, Ingingo ya 2 Imanza zifashishijwe: urubanza RCAA 0018/13/CS rwa Harerimana Emmanuel na Sebukayire Tharcisse rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 24/12/2014, Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rukomoka ku kirego Uzamukunda Jeanne yareze Sawasawa Jules mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, cyandikwa kuri RC00437/2018/TGI/NYGE, aho avuga ko Sawasawa Jules yabohoje ikibanza cye gifite agaciro ka 30.060.000Frw kizengurutswe n’urugo rw’amatafari rufite agaciro ka 12.240.000Frw, yose hamwe aba 42.300.000Frw. Muri icyo kirego Uzamukunda Jeanne yasabye Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ko yahabwa icyo kibanza n’indishyi z’akababaro zingana na 5.000.000Frw. Asobanura ko ku wa 30/12/1996 yaguze na Banganiriki Thacienne icyo kibanza giherereye mu Mudugudu wa Rugarama, Akagari ka Nyabisindu, Umurenge wa Remera, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali kuri 800.000 Frw, ariko ko mu gihe yari agiye kucyubaka yasanze harimo undi umuntu, yandikira Umubitsi w’Inyandikompamo z’Ubutaka, asaba amakuru ajyanye n’icyo kibanza cye, maze amusubiza ko Sawasawa Jules yabanje kucyibaruzaho nk’impano, ariko ko ubwo yandikirwaga asubizwa ko icyo kibanza cyari kibaruwe kuri Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine bakiguze na Sawasawa Jules hakurikijwe amasezerano y’ubugure bakoreye imbere ya Noteri ku wa 11/01/2017. [2] Sawasawa Jules yireguye avuga ko mu gihe yari akiri mu gisirikari, Sheferi Faustin yamuhaye amafaranga kugira ngo ashobore kubona ubutaka, Sawasawa Jules agura ubutaka na Nsabimana Joseph nk’uko bigaragazwa n’amasezerano bagiranye ku wa 29/05/2007; yasobanuye ko kubera ko Sheferi Faustin ari we wari waramuhaye amafaranga yo kugura ubwo butaka, mu gihe cyo kububaruza yabubaruje nk’impano bumwandikwaho nk’uko bigaragazwa n’icyemezo cy’ubutaka kiri muri dosiye yabonye mu mwaka wa 2011. [3] Muri urwo rubanza hagobokeshejwemo Banganiriki Thacienne, Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine kugira ngo bagire ibisobanuro baha Urukiko. [4] Ku wa 08/05/2020, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwaciye urubanza rwemeza ko ikirego cyatanzwe na Uzamukunda Jeanne gifite ishingiro, ko ikibanza gifite UPI 1/02/13/01/1050 giherereye mu Mudugudu wa Rugarama, Akagari ka Nyabisindu, Umurenge wa Remera, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali ari icya Uzamukunda Jeanne, rutegeka Sawasawa Jules kumuha 700.000 Frw akubiyemo 500.000Frw y’igihembo cya Avoka na 200.000Frw y’indishyi z’akababaro, hiyongereyeho 20.000Frw yatanzweho ingwate y’amagarama yo kuregera Urukiko. [5] Sawasawa Jules, Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine ntibishimiye imikirize y’urubaza bajurira mu Rukiko Rukuru, ubujurire bwabo bwandikwa kuri RCA00174/2020/HC/KIG, bavuga
## Page 4
ko Urukiko rubanza rwiyambuye ububasha ku rubanza ariko nyuma rukarenga rukaruburanisha, kandi ko mu guca urubanza, Urukiko rwirengagije inkomoko y’ubutaka ndetse n’ibimenyetso abajuriye bari barushyikirije birimo icyangombwa cy’ubutaka n’amasezerano y’ubugure. [6] Uzamukunda Jeanne yireguye avuga ko abajuriye batwerera Urukiko amakosa rutakoze kuko ibimenyetso bigizwe n’amasezerano bavuga batabigaragaje, ndetse ko n’abatangabuhamya bavugwa, muri system mu rubanza rwajuririwe bigaragara ko hari ubuhamya bwanditswe bukanashyirwamo na Me Ngarambe Raphaël ku wa 05/06/2020, urubanza rwaramaze gucibwa ku wa 08/05/2020 kandi rugashyirwa ku mugaragaro muri system ku wa 19/05/2020, asoza asaba indishyi ziyongera ku zo yari yahawe ku rwego rwa mbere. [7] Banganiriki Thacienne we yireguye avuga ko uretse kubivuga mu magambo gusa, abajuriye baterekanye amasezerano y’ubugure bwa buriya butaka baba barashyikirije Urukiko rwaciye urubanza ku rwego rwa mbere akirengagizwa, ndetse ko nta n’ayo bashyikirije Urukiko bajuririye nk’uko bigaragazwa n’urutonde rw’ibimenyetso bashyikirije Urukiko ku rwego rwa mbere no ku rwego rw’ubujurire nk’uko bigaragara muri system. Yasabye Urukiko ko mu gukemura icyo kibazo rwazashingira ku ngingo ya 3 y’Itegeko N°15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, iteganya ko buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo avuga atanga ibimenyetso. [8] Urukiko Rukuru rwasuzumye ibibazo bijyanye no kumenya niba Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwariyambuye ububasha bwo kuburanisha urubanza ariko rukarenga rukaruburanisha, kumenya niba Sawasawa Jules yaragaragaje inkomoko y’ubutaka buburanwa, kumenya niba Urukiko rwarirengagije ibimenyetso bya Sawasawa Jules, no kumenya niba hari indishyi z’akababaro, amafaranga y’ikurikirarubanza n’igihembo cya Avoka byatangwa muri urwo rubanza. [9] Urukiko Rukuru rwakijije urubanza RCA00174/2020/HC/KIG ku wa 09/08/2022, rwemeza ko impamvu z’ubujurire bwa Sawasawa Jules zifite ishingiro kuri bimwe, ko urubanza RC00437/2018/TGI/NYGE rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge ku wa 08/05/2020 ruhindutse kuri byose. Rutegeka Uzamukunda Jeanne guha Sawasawa Jules 1.000.000Frw akubiyemo ay’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza, ndetse na 40.000Frw y’amagarama y’urubanza Sawasawa Jules yatanze ajurira. [10] Nyuma yo gusuzuma ubusabe bwatanzwe na Uzamukunda Jeanne bwo gusubirishijemo urubanza RCA00174/2020/HC/KIG ku mpamvu z’akarengane, Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga mu cyemezo NO 284/CJ/2022 cyo ku wa 08/12/2022, yemeje ko urwo rubanza rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane arwoherereza uru Rukiko rw’Ubujurire ngo ruruburanishe, muri urwo Rukiko ikirego gihabwa RS/INJUST/RC 00036/2022/CA. Urubanza ruhamagawe mu nama ntegurarubanza yo ku wa 28/03/2023, hitabye Uzamukunda Jeanne yunganiwe na Me Ntahomvukiye Edouard, Sawasawa Jules na Kagaju Alphonsine bahagarariwe na Me Shema Gakuba Charles afatanyije na Me Sebukonoke Innocent bakanunganira Sheferi Faustin, naho Banganiriki Thacienne ahagarariwe na Me Nsabimana Jean Baptiste. [11] Iburanisha ry’urubanza mu ruhame ryabaye ku wa 10/05/2023, ababuranyi bose bitabye, bamwe bahagarariwe abandi bunganiwe mu buryo bumwe n’uko byakozwe mu nama ntegurarubanza, impaka zijyibwa ku kumenya niba Urukiko Rukuru rwaraciye urubanza
## Page 5
rwirengagije ibimenyetso byerekana inkomoko y’ukuri y’uburenganzira ku mutungo uburanwa no ku kibazo kijyanye n’indishyi, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka bisabwa muri uru rubanza, iburanisha rirapfundikirwa, isomwa ry’urubanza rishyirwa ku wa 26/05/2023, ari nawo munsi rusomeweho mu ruhame II. IBIBAZO BIGIZE URU RUBANZA N’ISESENGURA RYABYO Kumenya niba Urukiko Rukuru rwaraciye urubanza rwirengagije ibimenyetso byerekana inkomoko y’ukuri y’uburenganzira ku mutungo uburanwa [12] Uzamukunda Jeanne avuga ko mu rubanza RCA00174/2020/HC/KIG, Urukiko Rukuru rwirengagije ibimenyetso bikurikira : Amasezerano y’ubugure bwa Fondation n’uruzitiro yagiranye na Banganiriki Thacienne ku wa 30/12/1996 bari imbere y’Ubuyobozi bw’inzego z’ibanze za Komini Kacyiru, Umurenge (Secteur) wa Remera zihagarariwe na Ntirushwa Pascal wari Nyumbakumi, Gasarasi Athanase wari Responsable, Nzabahimana Augustin Neto wari Conseiller wa Secteur Remera, wateyeho na kashe y’uyu Murenge, akaba afatwa nk’inyandikomvaho (acte authentique), idapfa kuvuguruzwa bitanyuze mu rubanza ngo aregerwe nk’ inyandiko mpimbano ; Raporo yo ku wa 09/01/2018 igaragaza ibyavugiwe mu Nteko y’abaturage b’Akagari ka Nyabisindu yateranye ku wa 15/12/2017, aho Sheferi Faustin yabwiye abari bayitabiriye ko ikibanza kivugwa ari icye, ko ari we wakiguze, ariko ko atibuka amazina y’uwo bakiguze, yabazwa amasezerano yakiguriyeho akayabura, ariko mu iburanisha ry’urubanza akagaragaza ko yakiguze na Sawasawa Jules, bikaba bitumvikana uburyo atamwibutse kandi ari murumuna we ndetse afite n’amasezerano bagiranye, ko iyo raporo nayo ari ikimenyetso cy'inyandikomvaho (acte authentique) kidapfa kuyegayezwa uko bibonetse kose, kitabanje kuregerwa ko ari inyandikompimbano; Ibaruwa yo ku wa 16/09/2017 yanditswe n’Ikigo cy’Ubutaka, isobanura ko Sawasawa Jules yabaruje ikibanza nk’impano, kandi ko bizwi na bose ko amasezerano y’impano atandukanye n’amasezerano y’ubugure. Avuga ko iyi baruwa ari ikimenyetso cy’inyandikomvaho (acte authentique) kidapfa kuvuguruzwa n’uwo ari we wese kitabanje kuregerwa mu rubanza ko ari inyandikompimbano ; Amasezerano y’ubugure bwa Fondation n’Uruzitiro yo ku wa 29/05/2007 Sawasawa Jules avuga ko yagiranye na Nsabimana Joseph (wapfuye), akavuga ko atayagaragaje mu Kigo cy’ubutaka igihe yiyandikishagaho uriya mutungo, ahubwo akavuga ko ari impano, kandi bizwi na bose ko impano itandukanye n’ubugure, kuba ahubwo yarashoboye kubona icyangombwa kimwanditseho bigaragara ko yakibonye akoresheje uburiganya kuko atagombaga kubwandikwaho aterekanye uwo mugiraneza wakimuhayeho impano n’amasezerano bagiranye. [13] Asobanura ko iyo Sawasawa aza kuba afite amasezerano amaze kuvugwa haruguru, aba yarayerekanye mu nteko y’abaturage yateranye ku wa 17/12/2017, mu rubanza
## Page 6
RC00437/2018/TGI/NYGE, ndetse ko ari na yo yari gushingiraho ajya kwiyandikishaho ikibanza kiburanwa mu kigo cy’ubutaka. [14] Uzamukunda Jeanne ashingira kandi no ku manza zikurikira : Urubanza RS/INJUST RC 00005/2020/CA rwaciwe n'Urukiko rw'Ubujurire ku birebana n'inkomoko y'umutungo; Urubanza RCAA0018/13/CS rwaciwe n'Urukiko rw'Ikirenga tariki ya 24/12/2014 ku birebana no gutesha agaciro amasezerano y'ubukode burambye. [15] Asaba Urukiko kuzashingira kandi ku ngingo ya 34 agace ka mbere y’Iteka rya Minisitiri No 002/2008 ryo ku wa 01/04/2008, rigena uburyo iyandikisha rikorwa isobanura ko ihererekanya rishingiye ku masezerano yo kwegurira undi ibintu bitimukanwa ridashobora gukorwa iyo amasezerano rishingiyeho atakozwe mu buryo bw’inyandiko y’umwimerere, Urukiko rukazabona ko ariya masezerano y’ubugure Sawasawa Jules avuga ko yagiranye na Nsabimana Joseph nta gaciro afite kimwe n’izindi nyandiko cyangwa ibyemezo byafashwe biyashamikiyeho, rugatesha agaciro amasezerano y’ubukode burambye Leta y’u Rwanda yagiranye na Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine, umutungo ukandikwa kuri Uzamukunda Jeanne,. [16] Uzamukunda Jeanne asoza asaba kandi Urukiko kuzasuzuma ubuhamya bwashyizwe muri IECMS mu Rukiko Rwisumbuye ku wa 06/04/2020, bugaragara kuri côtes za 28-30, rukazabona ko butandukanye n’ubuhamya bwo mu Rukiko Rukuru bugaragara kuri Côte 007 na 019 kandi bwaratanzwe n’abantu bamwe, ko bigaragara ko babuhinduye nyuma yo kumva urubanza. Asaba gusubizwa ikibanza cye kuko nta bindi bikorwa birimo, ko bakoresha expertise hari hateyemo ibishyimbo, ko inzu nini yahozemo bayisenye hagasigaramo annexe, naho kuba barashyizemo umuryango bitavuga ko bubatse. [17] Me Ntahomvukiye Edouard wunganira Uzamukunda Jeanne, avuga ko umutungo uburanwa waguzwe muri 1996 binyura imbere y’ubuyobozi, ko ibaruwa yo mu Kigo cy’ubutaka yerekanye ko ubwo butaka bwabarujwe na Sawasawa Jules nk’impano, abugurisha Sheferi Faustin, mu gihe bari biteguye ko babona amasezerano y’impano, ahubwo babona amasezerano y’ubugure, mu gihe form y’impano n’iy’ubugure bitandukanye. Avuga ko mu rwego rw’amategeko banibaza icyo byaba bisobanuye kuba mu nteko y’abaturage Sheferi yaravuze ko yaguze n’umuntu atibuka ariko ayo masezerano y’ubugure (bwa Nsabimana Joseph na Sawasawa Jules) akayagaragaraho nk’umutangabuhamya. Akomeza asobanura ko hari ibibazo by’imvugo z’abatangabuhamya zivuguruzanya, izindi zituzuye ku bireba uwaguze, uwagurishije, aho ayo masezerano yabereye, aho ari. Akagaragaza ko hari nk’uwitwa Kabanda Evariste we uvuga ko ari Nsabimana Joseph wagurishije Sheferi, mu buhamya bwanditse bwa Musonera Faustin we akavuga ko ari Banganiriki wagurishije Nsabimana Joseph. [18] Me Ntahomvukiye Edouard avuga kandi ko mu byirengagijwe harimo inyandiko yo ku wa 18/09/2017 y’Ikigo cy’imicungire y’ubutaka igaragaza ko Sawasawa Jules yibarujeho ubutaka buburanwa avuga ko ari impano, ariko kuri ubu akaba avuga ko abukomora ku masezerano y’ubugure, bityo ko atabuguze kuko iyo aza kuba yarabuguze atari gukoresha Form y’impano, asaba Urukiko kuzasuzuma ibimenyetso bikurikira :
## Page 7
Raporo y’Umudugudu wa Rugarama yo ku wa 09/01/2018, aho muri iyi Raporo Sawasawa avuga ko ubwo ubutaka ari impano, ariko Sheferi akavuga ko yabuguze n’umuntu atazi, nyuma nanone Sawasawa agatanga amasezerano y’ubugure kandi yari yaravuze ko ari impano. Ubuhamya bwatanzwe na Musonera Faustin, Bukwene Damascène, Hakorimana Shadrack, Kabanda Evariste na Niwemugeni Dévote, aho bavuze ko ikibanza kiburanwa nyuma ya jenoside Banganiriki yakigurishije Nkikabahizi, bakongera bakavuga ko Banganiriki yakigurishije Uzamukunda Jeanne, bakongera bakavuga ko Banganiriki yakigurishije Nsabimana Joseph ariko hatagaragazwa uburyo Nsabimana Joseph yabonye uwo mutungo kuko ayo masezerano atagaragazwa. [19] Me Shema GakubA Charles na Me Sebukonoke Innocent, bahagarariye Sawasawa Jules na Kagaju Alphonsine, bakanunganira Sheferi Faustin, muri rusange bavuga ko Uzamukunda Jeanne atavuguruza amasezerano yo ku wa 29/05/2007, ko kandi aya masezerano ari cyo kimenyetso cyerekana inkomoko y’umutungo aho agaragaza ko Sawasawa Jules yawuguze na Nsabimana Joseph, kandi ko hari abatangabuhamya bagaragaza ko Nsabimana Joseph yaguze uwo mutungo na Nkikabahizi na Uzamukunda Jeanne wari umugore we, ndetse na Uzamukunda Jeanne akaba yemera ko yaguze uwo mutungo na Banganiriki Thacienne. Bityo ko nta yindi nkomoko irenze iyi. [20] Me Shema Gakuba Charles, avuga ko ibivugwa na Uzamukunda Jeanne ko kuba mu nteko y’abaturage hatarabonetse amasezerano yo ku wa 29/05/2007, ari uko atari ahari, bitavuze ko amasezerano atabayeho, ko ahubwo kuba ataragaragajwe ari uko mu nteko y’abaturage hitabye Sheferi wari waraguriye Sawasawa Jules ikibanza kiburanwa, ariko amasezerano akaba yari afitwe na Sawasawa Jules kandi ko muri icyo gihe iyo nteko yamusabye kuzayazana, ko kutayagaraza ari uko mu gihe inama yagombaga guteraniraho atari ahari kuko yibeshye ku itariki hanyuma iyo nteko igafata umwanzuro ko atitabye, bityo ko atagaragaje amasezerano y’ubugure avugwa. [21] Avuga ko ubwo Sawasawa Jules yari mu gisirikare yohereje miliyoni 7 ngo Sheferi amugurire icyo kibanza, akakimugurira na Nsabimana Joseph, nyuma Sheferi akamusubiza ayo mafaranga SAWASAWA Jules akajya kwiyubakira ku Ruyenzi. Avuga ko imvugo z’abatangabuhamya nta kunyuranya kurimo, ko hari n’umutangabuhamya wasobanuye neza ko amafaranga Sheferi yishyuye ari yo yabatabaye mu gihe Nsabimana Joseph yari arwariye mu bitaro bya Faycal ari na ho yaguye. Akibaza impamvu nk’umuntu uzi ubwenge w’umunyamategeko, Uzamukunda Jeanne atakurikiranye uwo mutungo mu gihe cy’imyaka 11, akabikora ari uko Nkikabahizi na Nsabimana Joseph batakiriho, ko bigaragaza ko Uzamukunda yari azi ko umutungo uburanwa ubu wari utakiri uwe. [22] Avuga kandi ko Uzamukunda Jeanne yahise arega Sawasawa Jules mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, hanyuma hatangwa inzitizi yohereza urubanza mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge mu rubanza RC00437/2018/TGI/NYGE, ko kuba muri urwo rubanza amasezerano y’ubugure bwa Sawasawa Jules na Nsabimana Joseph ataragaragajwe ari uko aba Avoka bamuburaniraga batayashyikirije Urukiko kandi yarayabahaye, kandi ko n’iyo yari kuba atarayabahaye bitari kumubuza kuyagaragaza mu Rukiko Rukuru cyangwa muri uru Rukiko.
## Page 8
[23] Ku bijyanye no kuba atarayagaragaje mu kwandikisha ubutaka, avuga ko kuri form ya 4 y’ihererekanyabubasha ku butaka Sawasawa Jules yahererekanyije na Sheferi Faustin n’umugore we Kagaju Alphonsine, kandi ko yerekanye n’icyemezo cy’uko ubutaka bumwanditseho kigaragara kuri A 2 na A3 ku cyemezo kigaragaza ko umutungo ari uwa Sawasawa Jules, ndetse ko icyemezo cyanditseho Sawasawa Jules gihura n’amasezerano uwo baburana avuga ko atagaragajwe. Avuga ko amasezerano y’iherekanya ry’ubutaka yakorewe imbere ya Noteri agaragara kuri A2 kugera kuri A7 ahura n’amasezerano y’ubugure badashobora kuvuguruza, kandi ko yakorewe imbere y’abaturage barimo abakiriho kandi batanze ubuhamya mu Rukiko Rukuru. Avuga ko muri abo baturage bagaragara nk’abatangabuhamya baje mu Rukiko hari abantu baziranye na Uzamukunda Jeanne banasangiraga. Agasaba ko Urukiko rwumva abo batangabuhamya aribo Dusabeyezu Julienne, Hakorimana Schadrack, Niwemugeni Devote na Kabanda Evariste. [24] Me Shema Gakuba Charles, akomeza avuga ko impamvu Banganiriki Thacienne ari mu rubanza ari uko yagurishije Uzamukunda Jeanne, ko ariko abatangabuhamya bemeje ko Nkikababahizi na Uzamukunda Jeanne ari bo bagurishije Nsabimana Joseph na we witabye Imana, na we wagurishije Sawasawa Jules.Asoza avuga ko ibi by’ivuguruzanya mu buhamya uwo baburana abivuze bwa mbere muri uru Rukiko, ko bitigeze biburanishwaho kandi ko Niwemugeni Dévota yatangiye ubuhamya imbere y’Urukiko Rukuru, kandi ko n’ubu ariho ku buryo yakongera kuvuga. [25] Me Sebukonoke Innocent, uhagarariye Sawasawa Jules na Kagaju Alphonsine, akanunganira Sheferi Faustin, avuga ko ibyo Uzamukunda Jeanne avuga ko Urukiko rwirengagije ibimenyetso atari ukuri, ko ahubwo rwashingiye ku bimenyetso bifatika bigizwe n’amasezerano y’ubugure yavuzwe haruguru bikanashimangirwa n’ubuhamya bwatanzwe imbere y’urukiko, kandi bwari bwarakozwe mu nyandiko imbere ya Noteri. Ko amasezerano y’ubugure yo ku wa 29/05/2007 Uzamukunda Jeanne avuga ko atahabwa agaciro kuko yatanzwe nyuma, atigeze ayaregera ko ari amahimbano ; bityo ko afite agaciro kayo. Kandi ko amasezerano y’ubugure uwitwaga Nkikabahizi wari umugabo wa Uzamukunda Jeanne yari yaragiranye na Banganiriki Thacienne yo ku wa 30/12/1996, ahagurira Uzamukunda Jeanne nta gaciro yahabwa kuko nyuma y’aho Nkikabahizi yaje kuhagurisha uwitwa Nsabimana Joseph, uyu na we waje kuhagurisha Sawasawa Jules, kandi ko mu kuhagurisha hari harahindutse harimo ibikorwa uyu Nsabimana Joseph yari yarashyizemo birimo utuzu dukodeshwa n’urupangu, kuko mu masezerano ya Uzamukunda Jeanne bigaragara ko yaguze foundation. [26] Avuga ko uburyo umutungo wavuye kuri Uzamukunda ukajya kuri Nsabimana Joseph bigaragazwa n’ubuhamya bwatanzwe n’amasezerano y’ubugure yabaye hagati ya Nsabimana Joseph na Sawasawa Jules. Naho ku birebana no kumenya niba hari amasezerano y’ubugure yabaye hagati ya Uzamukunda Jeanne na Nsabimana Joseph, avuga ko uyu atakiriho, ariko ko mu kuhagurisha Sawasawa Jules, Uzamukunda Jeanne yari mu Gihugu kandi ko yahashyize ibikorwa ahari ntiyagira icyo abikoraho, ndetse ko mu gihe cyo kubarura ubutaka Sawasawa Jules yabubaruje Uzamukunda Jeanne ahari ariko ko atigeze aza kubaruza cyangwa ngo atambamire iryo barura. [27] Mu iburanisha muri uru Rukiko Sheferi Faustin yabwiye Urukiko ko yahamagawe n’Umukuru w’Umudugudu amwita Sawasawa Jules amubwira ko ngo yabohoje ikibanza, mu gusubiza avuga ko uwo baguze atakimwibuka kuko hari hashize imyaka myinshi kandi
## Page 9
yaramurangiwe n’abandi, kandi akigurira uwo murumuna we, nyuma yumva ko Uzamukunda Jeanne yabareze, ariko mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge Abavoka be ntibashyira muri dosiye amasezerano y’ubugure yari yabahaye nk’ikimenyetso n’ubwo bari baburanye bavuga ko ari Nsabimana Joseph wahamugurishije, kandi ko yari yarubatse, ahakodesha, n’ubu akaba yarashyizemo umuntu we. Agasaba ko Urukiko rwahakora iperereza. Avuga ko Banganiriki Thacienne bari baturanye mbere y’intambara baziranye, ikibanza akigurisha Uzamukunda Jeanne, amafaranga atangwa na Nkikabahizi wari umugabo we, nyuma Nkikabahizi bakigurisha Nsabimana Joseph wari inshuti yabo amugurisha nta masezerano amuhaye y’aho yagikuye, ngo kuko yagize icyizere ku bamurangiye harimo Schadrack na Dusabeyezu Julienne. Avuga ko Nsabimana Joseph amaze kurwara cyane, abo mu muryango we bateranye bakemeza ko bakigurisha, akaba ari we ukigura. [28] Me Nsabimana Jean Baptiste, uhagarariye Banganiriki Thacienne, avuga ko Banganiriki ari mu rubanza nk’uwagobokeshejwe na Sawasawa Jules, Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine, kandi ko kuva urubanza rwatangira batagaragaza impamvu bamugobokesheje. Ko ariko yemera ko ikibanza cyari kirimo fondation n’urugo rwubakishije amatafari ya Ruliba yabigurishije Uzamukunda Jeanne ku wa 30/12/1996, akaba ataramenye ibyakurikiyeho, ariko ko ageze mu rubanza yabonye ubuhamya bwatanzwe ku wa 07/10/2021 burimo ubwa Dusabeyezu Julienne na Hakorimana Schadrack, aho mu gika cya 3 n’icya 4 yemeza ko Banganiriki Thacienne yagurishije Uzamukunda Jeanne, kandi ko nta n’umwe cyangwa ikimenyetso byagaragaje uburyo ubwo butaka bwaba bwaravuye kuri Uzamukunda Jeanne bukagera kuri Nsabimana Joseph kugira ngo nawe ashobore kubugurisha Sheferi Faustin. [29] Me Nsabimana Jean Baptiste avuga kandi ko ari ubwa mbere yumvise Sheferi Faustin yivugira ko ikibanza cyari icya Banganiriki Thacienne wakigurishije Uzamukunda Jeanne, kandi nta n’undi yigeze akigurisha, ko Nkikabahizi yari umutangabubamya muri ayo masezerano. Avuga amasezerano y’ubugure avugwa na Sheferei Faustin yo muri 2007 ubwe yayatesheje agaciro mu gihe yandikishaga ubwo butaka muri Land Center nk’impano, ari yo mpamvu n’Urukiko mu gusuzuma inkomoko y’ubutaka n’ukuntu bwavuye kuri Uzamukunda Jeanne bukagera kuri Sheferi Faustin, rwasanze yarananiwe kubisobanura. Akavuga ko amasezerano yo muri 1996, agaragaza ko ari umutungo bwite wa Uzamukunda Jeanne kandi ko mu gihe abo baburana bo bemeza ko amafaranga yawuguze yaba yaratanzwe na Nkikabahizi byaba bigaragaza ko yagiraga ngo awutandukanye n’iy’abandi bagore be. Akavuga ko hanibazwa ukuntu Sheferi Faustin wahanaga urubibi na Banganiriki yarenze akajya kwitabaza abo mu Ngororero ngo bemeze ko Uzamukunda Jeanne arimo kumuhuguza mu gihe Uzamukunda Jeanne ahibereye, kandi ko amasezerano y’ubugure ashingiraho bigaragara ko ari Sawasawa Jules wayisinyiye naho Sheferi Faustin akayabamo umutangabuhamya. UKO URUKIKO RUBIBONA [30] Ingingo ya 2 y’Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ibikurikira : “Ikimenyetso cyo mu rubanza ni icyo ari cyo cyose kigaragaza ukuri ku byabaye”. Ingingo ya 3 yaryo ikagira iti: “Buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana. Umucamanza ashobora nyamara gutegeka umuburanyi wese gutanga gihamya y’ibimenyetso afite”. Naho iya 13 yaryo igateganya ibikurikira : “Inyandikomvaho
## Page 10
ikemura impaka kuri bose mu byerekeye ibiyivugwamo umukozi wa Leta ubigenewe yabereye umuhamya cyangwa yakoze ariko atarengeje ibyo yari ashinzwe gukora. Ibivuzwe muri iyo nyandikomvaho ntawe ushobora kubihakana, keretse biramutse bikurikiranywe mu rubanza rushinja icyaha cyo kubeshya mu nyandikomvaho cyangwa umuburanyi aregeye ko iyo nyandikomvaho ari impimbano”. [31] Dosiye y’uru rubanza igaragaza amasezerano y’ubugure bwa Fondation n’uruzitiro Uzamukunda Jeanne yagiranye na Banganiriki Thacienne ku wa 30/12/1996, yashyizweho umukono n’abayobozi b’inzego z’ibanze kuva kuri nyumbakumi kugeza ku buyobozi bwa Komini Kacyiru yariho icyo gihe. Igaragaza kandi raporo yo ku wa 09/01/2018 yerekana ibyavugiwe mu Nteko y’abaturage b’Umudugudu wa Rugarama mu Kagari ka Nyabisindu yateranye ku wa 15/12/2017 ku kibazo cya Uzamukunda [32] Jeanne na Sawasawa Jules ivuga ko ikibanza kiburanwa ari icya Uzamukunda Jeanne wagaragaje amasezerano y’ubugure yagiranye na Banganiriki Thacienne, naho Sheferi Faustin avuga ko yakiguze n’umutu atibuka amazina ye kandi ko bitazamworohera kubona amasezerano y’ubwo bugure, ikagaragaza ibaruwa yo ku wa 16/09/2017 yanditswe n’Ikigo cy’Ubutaka isobanura ko ikibanza kiburanwa ubu Sawasawa Jules yakibarujeho nk’impano, ndetse n’amasezerano y’ubugure bwa Fondation n’Uruzitiro yo ku wa 29/05/2007 Sawasawa Jules avuga ko yagiranye na Nsabimana Joseph (wapfuye), n’ubwo mu Kigo cy’ubutaka igihe yandikishaga uriya mutungo yawandikishije nk’impano. [33] Nyuma yo gusesengura ibimenyetso bimaze kuvugwa haruguru kandi bigahuzwa n’ibiteganywa n’ingingo z’itegeko zibukijwe haruguru zirebana n’ibimenyetso mu manza n’agaciro kabyo, uru Rukiko rurasanga mu gihe hari hateranye inama y’abaturage baturanye n’umutungo uburanwa kugira ngo hakusanywe amakuru yafasha mu kumenya ukuri ku kibazo cy’ikibanza kiburanwa, Sheferi Faustin atarashoboye kugaragariza ubuyobozi bw’inzego z’ibanze ndetse n’inteko y’abaturage uwamugurishije icyo kibanza kandi yaravugaga ko agikomora ku bugure, akiyemerera ko kubona amasezerano y’ubugure yasabwaga bitazamworohera. Dosiye igeze mu Rukiko yasabwe gusobanura inkomoko y’uwo mutungo ntiyabasha kurugaragariza ko ari we wawuguze bwa mbere, ahubwo akaba mu Rukiko Rukuru ariho yatanze inyandiko y’ubugure bwawo yo ku wa 29/05/2007 igaragaza ko ari Sawasawa Jules wawuguze na Nsabimana Joseph wamaze gupfa ku buryo atari kuboneka mu Rukiko ngo abihamye, muri iyo nyandiko Sheferi Faustin akaba atagaragaramo nk’umuguzi nyamara yari yarabwiye inteko y’abaturage ko ari uwe yawuguze ariko atibuka uwo baguze, ahubwo akaba ayigaragaramo nk’umuhamya w’amasezerano, iby’ubwo bugure kandi bikavuguruzanya no kuba ubwo yabaruzaga bwa mbere ubwo butaka, Sawasawa Jules yabwiyandikishijeho mu Kigo cy’Ubutaka nk’impano. Uru Rukiko rukaba rusanga ku birebana n’aho Sawasawa Jules wiyandikishijeho bwa mbere ubu butaka yabukomoye harimo ukuvuguruzanya kw’ibimenyetso n’imvugo hagati yo kuba warakomotse ku bugure cyangwa se ku mpano, mbere y’uko uwo mutungo uva kuri Sawasawa Jules ngo ukomeze ujya kuba uwa Sheferi Faustin n’umugore we Kagaju Alphonsine. Ibi bikaba byerekana ko Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine batashobora kuba ba nyir’uyu mutungo kandi badashobora kugaragaza ibimenyetso by’inkomoko yawo yemewe n’amategeko kuko badashobora kugaragaza ko uwawubagurishije yari yarawubonye mu buryo bwubahirije amategeko.
## Page 11
[34] Icyerekana rero ko Sawasawa Jules na Sheferi Faustin batagaragaza inkomoko yemewe n’amategeko y’umutungo uburanwa, ko ibyo bavuga ko uwo mutungo bawuguze bitarimo ukuri, ni uko Sheferi Faustin yatangiye avuga ko ikibanza kiburanwa ari icye yakiguze (imbere y’inteko y’abaturage), Sawasawa Jules acyibaruzaho avuga ko ari impano ndetse no mu miburanire ye akavuga ko impamvu yavuze ko ari impano ari uko yakiguze amafaranga yahawe na mukuru we Sheferi Faustin, nyamara muri uru Rukiko nk’uko byagaragajwe haruguru, Sheferi Faustin yaburanye avuga ko ubwo Sawasawa Jules yari akiri mu gisirikare yamwoherereje miliyoni zirindwi (7.000.000Frw) amugurira icyo kibanza, ko ari bwo yakiguze na Nsabimana Joseph; ibi bigaragaza ko nta mpano yigeze ibaho, ndetse ko n’ubugure bwa Sawasawa Jules na Nsabimana Joseph ntabwabayeho, kuko iyo bubaho Sawasawa Jules ataba icyo kibanza yaracyise impano kandi ntawakimuhaye kuko noneho avuga ko yakiguze amafaranga ye 7.000.000Frw, afite n’amasezerano yita ay’ubugure bwacyo. Kuba atarerekanye ayo masezerano yibaruzaho ubwo butaka, ntayerekane agitangira kuburana dore ko yavugaga ko ari impano bikaba bivuze ko ntayari ahari, ko n’ikibanza kiburanwa kitigeze kiva kuri Uzamukunda Jeanne wakiguze na Banganiriki Thacienne mu buryo bwemewe n’amategeko. [35] Urukiko rurasanga ahubwo Uzamukunda Jeanne we yerekana ibimenyetso by’aho yakomoye uwo mutungo kuko agaragaza ko yawuguze ndetse n’uwo bawuguze ukiriho akanabihamiriza mu Rukiko, ibyo bimenyetso bikaba bigizwe n’amasezerano y’ubugure bwa Fondation n’uruzitiro Uzamukunda Jeanne yagiranye na Banganiriki Thacienne ku wa 30/12/1996 yashyizweho umukono n’abayobozi b’inzego z’ibanze muri Komini Kacyiru. Sheferi Faustin nawe akaba adahakana ko mu ruhererekane rw’abatunze uwo mutungo harimo na Uzamukunda Jeanne, ariko mu kuvuga ko awukomora ku kuba yarawuguze na nyakwigendera Nsabimana Joseph ntabashe kugaragaza uburyo wavuye kuri Uzamukunda Jeanne ukagera kuri uwo Nsabimana Joseph bavuga ko ari we wawugurishishe Sawasawa Jules. [36] Urukiko rurasanga rero mu gihe nta kimenyetso kigaragaza uburyo bukurikije amategeko uyu mutungo uburanwa waba waravuye kuri Uzamukunda Jeanne ngo ugire ahandi ujya rugomba kubishingiraho rukemeza ko ukiri uwe kuva yawugura ku wa 30/12/1996 nk’uko bigaragazwa n’amasezerano y’ubugure yagiranye icyo gihe na Banganiriki Thacienne. Urukiko rurasanga rero umutungo uburanwa ubaruye kuri UPI: 1/02/13/01/1050 ari uwa Uzamukunda Jeanne wabashije kuwugaragariza inkomoko yawo yemewe n’amategeko, Urukiko Rukuru rukaba rwari kuba rwarabihaye ishingiro, bityo uru Rukiko rukaba rugomba kubihindura umutungo uburanwa ukamwandikwaho, ukavanwa mu mazina y’abawutunze ubu mu buryo budakurikije amategeko. Bityo ibyategetswe mu rubanza rusabirwa gusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane bikaba bigomba guhinduka, n’icyemezo cy’ubukode burambye bw’umutungo ubaruye kuri UPI: 1/02/13/01/1050 kigahinduka ukava ku mazina ya Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine wanditseho ukajya ku mazina ya Uzamukunda Jeanne nka nyirawo. Uyu murongo ku birebana no kuba umuntu atitwa nyir’umutungo utimukanwa hashingiwe gusa ku kuba ari we uwubaruyeho ku byangombwa by’umutungo byabugenewe, ko ahubwo agomba no kubasha gusobanura inkomoko yawo, ukaba ari na wo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RCAA0018/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 24/12/20141. 1 Reba agace ka 20 k’urubanza nº RCAA 0018/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 24/12/2014, haburana HARERIMANA Emmanuel na Sebukayire Tharcisse.
## Page 12
Kumenya niba indishyi, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka bisabwa muri uru rubanza bifite ishingiro [37] Me Shema Gakuba Charles uhagarariye Sawasawa Jules na Kagaju Alphonsine, akanunganira Sheferi Faustin, asaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Uzamukunda Jeanne kwishyura Sawasawa Jules, Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine indishyi z’akababaro zingana na 5.000.000Frw kuri buri umwe, yose hamwe akaba 15.000.000Frw, no kugenera buri umwe amafaranga y’ikurikiranarubanza angana na 700.000Frw, na 2.000.000Frw yiyongera ku yo yagenewe mu rubanza rujuririrwa. [38] Uzamukunda Jeanne yiregura kuri izi ndishyi n’amafaranga Sawasawa Jules, Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine basaba avuga ko ntabyo bahabwa kuko ntaho bishingiye, cyane cyane ko baburana umutungo utari uwabo. [39] Me Nsabimana Jean Baptiste uhagarariye Banganiriki Thacienne, avuga ko ntacyo uwo ahagarariye yavuga ku ndishyi n’amafaranga bisabwa kuko atari we wabashoyeho uru rubanza, asaba ahubwo Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Sawasawa Jules, Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine gufatanya guha Banganiriki Thacienne 3.000.000Frw y’indishyi z’akababaro, 2.000.000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka yasabye kuva urubanza rugitangira ntazihabwe, kandi yaritabaje Avoka umuburanira. [40] Me Shema Gakuba Charles uhagarariye Sawasawa Jules na Kagaju Alphonsine, akanunganira Sheferi Faustin yiregura kuri izi ndishyi avuga ko nta shingiro zifite. [41] Uzamukunda Jeanne asaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka abaregwa muri uru rubanza bafatanyije (in solidum) kumwishyura 5.000.000Frw y’indishyi z’akababaro na 2.000.000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, kubera ko bamukuruye muri uru rubanza ku maherere, bigatuma ahangayika ashaka n’umuburanira kuva mu rwego rwa mbere kugeza ubu. Kandi ko izi ndishyi azishingira no ku nyandiko z’abahanga mu mategeko, barimo uwitwa Serge Braudo “Dictionnaire juridique’ https://www.dictionnaire- juridique.com/definition/dommages- interets.php [20/12/2022] aho agira ati: “Les dommages-intérêts constituent la compensation financière à laquelle peut prétendre une personne qui a subi un préjudice moral ou une atteinte dans son patrimoine ou les deux à la fois ». [42] Me Shema Gakuba Charles uhagarariye Sawasawa Jules na Kagaju Alphonsine, akanunganira Sheferi Faustin, yiregura ku ndishyi Uzamukunda Jeanne asaba avuga ko nta shingiro zifite, kuko bigaragara ko mu rubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane nta karengane kabayemo, ko ahubwo Urukiko rw’Ubujurire nirusanga nta karengane kabayemo izi ndishyi zisabwa rwazazigenera buri muburanyi aburanira. [43] Uzamukunda Jeanne avuga ko indishyi zisabwa n’abaregwa nta shingiro zahabwa kuko ari bo babaye ba nyirabayazana w’iki kibazo bashaka guhuguza Uzamukunda Jeanne bamutwarira umutungo ku bw’amaherere. [44] Me Nsabimana Jean Baptiste uhagarariye Banganiriki Thacienne, avuga ko uwo ahagarariye ntacyo yazivugaho kuko atari we washoye urubanza kuri Uzamukunda Jeanne.
## Page 13
UKO URUKIKO RUBIBONA a.Ku bireba indishyi z’akababaro ababuranyi basaba [45] Urukiko rurasanga indishyi z’akababaro Sawasawa Jules, Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine basaba ntazo bakwiye guhabwa, kuko no ku kiregerwa cy’ibanze ibyo basaba nta shingiro bifite nk’uko byasobanuwe haruguru. [46] Urukiko rurasanga kandi indishyi z’akababaro zisabwa na Banganiriki Thacienne nta shingiro zifite kuko uretse kuzivuga gusa uzisaba adasobanura impamvu y’ako kababaro, naho Uzamukunda Jeanne akaba agenewe izingana na 500.000 Frw mu bushishozi bw’Urukiko kuko izo yasabye ari nyinshi cyane. b.Ku bireba amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka [47] Ingingo ya 111 y’Itegeko N°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ibikurikira: "Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe”. [48] Urukiko rurasanga amafaranga y’igihembo cya Avoka n’ay’ikurikiranarubanza Sawasawa Jules, Sheferi Fustin na Kagaju Alphonsine basaba ntayo bakwiye guhabwa, kuko no ku kiregerwa cy’ibanze ibyo basabaa nta shingiro bifite nk’uko byasobanuwe haruguru. [49] Urukiko rurasanga amafaranga y’igihembo cya Avoka n‘ay’ikurikiranarubanza asabwa na Uzamukunda Jeanne na Banganiriki Thacienne bakwiye kuyagenerwa, ariko kuko ayo basaba ari menshi cyane ugereranyije n’imiterere y’uru rubanza, mu bushishozi bw’Urukiko Uzamukunda Jeanne na Banganiriki Thacienne bakaba kuri buri wese bagenewe 1.500.000Frw y’igihembo cya Avoka na 300.000Frw y’ikurikiranarubanza ku nzego zose. Sawasawa Jules, Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine bakaba bagomba gufatanya kuyishyura. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [50] Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Uzamukunda Jeanne cyo gusubirishamo ku mpamvu z’akarengane urubanza RCA00174/2020/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 09/08/2022 gifite ishingiro; [51] Rwemeje ko ikibanza kibaruwe kuri UPI 1/02/13/01/1050 giherereye mu Mudugudu wa Rugarama, Akagari ka Nyabisindu, Umurenge wa Remera, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali ari icya Uzamukunda Jeanne; [52] Rutegetse ko icyo kibanza kivanwa ku mazina ya Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine kikandikwa ku mazina ya Uzamukunda Jeanne;
## Page 14
[53] Rutegetse Sawasawa Jules, Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine gufatanya kwishyura Uzamukunda Jeanne 500.000Frw y’indishyi z’akababaro, 1.500.000Frw y’igihembo cya Avoka na 300.000Frw y’ikurikiranarubanza ku nzego zose; [54] Rutegetse Sawasawa Jules, Sheferi Faustin na Kagaju Alphonsine gufatanya kwishyura Banganiriki Thacienne 1.500.000Frw y’igihembo cya Avoka na 300.000Frw y’ikurikiranarubanza ku nzego zose;