Bateman Mineral (Edms) Bpk v DEF's Engineering & Mining Supplies BK (1003/04) [2005] ZANCHC 59 (30 September 2005)

VERSLAGWAARDIG JA/NEE

SIRKULEER ONDER REGTERS JA/NEE

SIRKULEER ONDER LANDDROSTE JA/NEE

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA

(NOORD-KAAPSE AFDELING)

KIMBERLEY

SAAK NO.: 1003/04

DATUM AANGEHOOR:10-06-2005

DATUM GELEWER:30-09-2005

In die saak tussen:

BATEMAN MINERAL (EDMS) BEPERK EISER

teen

DEF’S ENGINEERING & MINING

SUPPLIES BK VERWEERDER

CORAM: C.C WILLIAMS R:

U

I T S P R A A K

WILLIAMS R:

1. Hierdie is ‘n aansoek om summiere vonnis in die bedrag van R2, 345, 900.00 tesame met rente en koste.

2. Die eiser se eis teen die verweerder is gebasseer op ‘n geskrewe ooreenkoms, vervat in korrespondensie tussen die partye, in terme waarvan verweerder ‘n 1x50TPH Modular DMS Plant (die DMS plant) vanaf die eiser aangekoop het vir ‘n bedrag van R2 880 000.00 BTW uitgesluit.

3. Die eiser beweer dat:

3.1 in terme van die ooreenkoms die kooprys betaalbaar was as volg:

a) R1 000 000.00 plus BTW met die plaas van die bestelling.

b) R1 380 000.00 plus BTW agt weke na datum van lewering.

c) R500 000.00 plus BTW twaalf weke na datum van lewering.

3.2 Die DMS plant aan die verweerder gelewer is op 26 Maart 2004 en dat die volgende bedrae betaalbaar en opeisbaar geword het;

a) R1140 000.00 voor of op 26 Maart 2004;

b) R1573 200.00 voor op of 21 Mei 2004;

c) R570 000.00 voor of op 18 Junie 2004.

3.3 dat die verweerder versuim het om die betalings soos per die ooreenkoms te maak en soos tot op datum van die uitreiking van die Dagvaarding of Aansoek om Summiere Vonnis die bedrag van R2 345.900.00 verskuldig is aan die eiser.

4. Die tersaaklike gedeelte van die opponerende eedsverklaring, die deponent daarvan die bestuurder van die verweerder, lees as volg:

g4. AD BEEDIGDE VERKLARING – DERRICK TERRENCE LAHEE

4.1 AD PARGRAAF 4 DAARVAN

In my hoedanigheid as Bestuurder van die Respondent/Verweerder het ek die onderhandelinge gevoer met gemelde Lahee en was daar ooreengekom op sekere betalings indien die Eiser/Applikant volledige prestasie lewer.

4.2 AD PARAGRAAF 5

DAARVAN

Die Verweerder/Respondent plaas op rekord dat die Respondent/Verweerder wel ‘n bona fide verweer het en nie verdediging aangeteken het bloot met die doel om die Aksie te vertraag nie.

5. AD DAGVAARDING

5.1 AD BESONDERHEDE

VAN VORDERING

5.1.1 In my hoedanigheid as Bestuurder en weens die feit dat ek persoonlik kennis dra van die aangeleentheid, wens ek op rekord te plaas dat daar wel ‘n ooreenkoms met die Applikant/Eiser was om ‘n “50 TPH Modular DMS Plant” aan die Respondent te lewer.

5.1.2 In terme van die Ooreenkoms sou ‘n volledig eenheid soos na verwys in aanhangsel “E” tot die Besonderhede van Vordering aan die Respondent gelewer word teen ‘n bedrag van R2 880 000.00.

5.1.3 Die gemelde “Plant” was wel gelewer, maar was gemelde “Plant” nie volledig nie en is dit tot op datum van hierdie Aansoek nie volledig aan die Respondent gelewer nie.

5.1.4 Die gedeelte van gemelde “Plant” wat die Eiser/Applikant tot op datum geweier of versuim het om aan die Respondent/Verweerder te lewer is die “Controller van die DMS Plant”.

5.1.5 Dit kontroleer die digtsheidsvlakke waarteen gemelde “Plant” moet funksioneer.

5.1.6 Die ooreenkoms was verder dat hierdie Kontroleerder deur die Eiser/Applikant geinstalleer moes word en dat die “plant ook in werking gestel moes word deur die Eiser/Applikant, wat die Eiser/Applikant versuim het om te doen en derhalwe is die Eiser/Applikant nie geregtig op die betaling soos geeïs nie.”

5. Mnr. Knoetse wat namens die eiser verskyn betoog dat die verweer soos uiteengesit deur die verweerder vaag en ontoereikend is en dat die opponerende eedsverklaring nie vollediglik die wesenlike feite waarop gesteun word uiteensit soos vereis in Hofreël 32(3)(b) nie.

6. So byvoorbeeld erken die verweerder dat daar ooreengekom is op “sekere betalings”, maar swyg oor die feit of die betalings gemaak moes word volgens die geskrewe ooreenkoms of nie.

7. Verweerder erken of ontken ook nie dat die geskrewe ooreenkoms soos vervat in die korrespondensie die volledige ooreenkoms tussen die partye daarstel nie. Verweerder maak in die verband bewerings soos in paragrawe 5.1.2 en 5.1.6 van die opponerende eedsverklaring (hierbo aangehaal), wat nie deel vorm van die geskrewe ooreenkoms deur die eiser beweer nie, maar dui geensins aan wanneer en met wie die ooreenkoms soos in die paragrawe aangegaan is nie, ook nie of dit in geskrewe vorm vervat is of mondeling is nie.

8. Verweerder maak die bewering in paragraaf 5.1.4 van sy eedsverklaring dat die eiser “geweier of versuim” het om die kontroleerder aan verweerder te lewer maar meld nêrens dat daar enigsins ‘n versoek was vir die lewering daarvan nie.

9. In paragraaf 5.1.2 van die Opponerende Eedsverklaring meld die verweerder ook slegs dat die DMS plant gelewer sou word teen ‘n bedrag van R 2 880 000.00 en swyg oor die BTW wat eiser beweer bykomend is tot hierdie bedrag.

10. In essensie dus is die eiser se argument dat die verweer geopper deur die verweerder vaag en ontoereikend is en dat dit nie bona fide is nie en dat hierdie by uitstek ‘n geval is waar die hof summiere vonnis moet gelas.

11. Summiere vonnis is ‘n drastiese maatreël en mnr. Coetzee wat namens die verweerder optree het my verwys na die saak van Mowschenson and Mowschenson v Mercantile accept. Corp of SA Ltd 1959(3) SA 362(W) te 366 e waar Marais R die volgende sê;

“The proper approach appears to me to be the one which keeps the important fact in view that the remedy for summary judgment is an extraordinary remedy, and a very stringent one, in that it permits a judgment to be given without trial.”

12. Die betoog is dat die aangeleentheid met hierdie aanhaling in gedagte beoordeel moet word. So ook die feit dat die howe as gevolg van die ingrypende aard van die aansoek ‘n redelike toegeeflike houding inneem teenoor die uiteensetting van ‘n verweer. Soos Seligson WnR dit stel in District Bank Ltd v Hoosain and Another 1984(4) SA 544 (CPD) te 548G.

“Moreover, I must bear in mind that the statements in the affidavit need not measure up to the precision required of a plea. Though the sketchy and rather clumsy wording is open to criticisms, there is to my mind just sufficient to disclose a defence.”

13. In hierdie lig gesien moet daar in die verweerder se eedsverklaring ingelees word dat dit die verweerder se saak is dat die geskrewe ooreenkoms soos beweer deur eiser nie die volledige ooreenkoms tussen die partye daarstel nie. Dat indien die terme van die ooreenkoms soos deur verweerder beweer in paragrawe 5.1.2 en 5.1.6 van sy eedsverklaring bewys word, al is dit ‘n mondelinge ooreenkoms, het eiser nie sy verpligtinge nagekom nie deur onvolledig te presteer.

14. Die betoog deur mnr. Coetzee spreek egter nie aan die vereiste in die Reël dat “such affidavit or evidence shall disclose fully the nature and grounds of the defence and the material facts relied upon therefore.”

In Maharaj v Barclays National Bank Ltd 1976(1) AD 418 te 426A-D sê Corbett AR die volgende omtrent die mate van die openbaarmaking wat vereis word deur die word “fully” in die Hofreël.

gWhere the defence is based upon facts, in the sense that material facts alleged by the plaintiff in his summons, or combined summons, are disputed or new facts are alleged constituting a defence, the Court does not attempt to decide these issues or to determine whether or not there is a balance of probabilities in favour of the one party or the other. All that the Court enquires into is: (a) whether the defendant has “fully” disclosed the nature and grounds of his defence and the material facts upon which it is founded, and (b) whether on the facts so disclosed the defendant appears to have, as to either the whole or part of the claim, a defence which is both bona fide and good in law. If satisfied of these matters the Court must refuse summary judgment, either wholly or in part, as the case may be. The word “fully”, as used in the context of the Rule (and its predecessors), has been the cause of some judicial controversy in the past. It connotes, in my view, that, while the defendant need not deal exhaustively with the facts and the evidence relied upon to substantiate them, he must at least disclose his defence and the material facts upon which it is based with sufficient particularity and completeness to enable the Court to decide whether the affidavit discloses a bona fide defence.”

15. Dit is dus duidelik dat die woord “fully” nie letterlik geïnterpreteer moet word nie, maar ‘n geval soos die huidige, waar die verweerder ‘n ander ooreenkoms as die eiser beweer of dat die ooreenkoms soos vervat in die dagvaarding mondeling gewysig is, kan net redelikerwys verwag word, indien die verweer bona fide is, dat die verweerder meer besonderhede hiervan verskaf. Soos reeds gemeld is daar geen aanduiding oor wanneer of met wie hierdie terme op ooreengekom is nie, selfs nie eers of dit mondeling of skriftelik plaasgevind het nie, in ‘n geval waar hierdie feite en besonderhede tot die persoonlike kennis van die verweerder moes wees. Sien District Bank v Hoosain supra te 548 B-C waar die volgende gesê word.

“Moreover, an unduly sparse or unclear exposition of facts which should be within the defendant's knowledge may raise serious doubts as to his bona fides. See Breitenbach v Fiat SA (Edms) Bpk 1976 (2) SA 226 (T) at 228E - 229A; Standard Merchant Bank Ltd v Rowe and Other 1982 (4) SA 671 (W) at 680G - H.

A defendant ignores these guidelines at his peril. He has only himself to blame if he fails to provide the Court with the material necessary for the task of evaluating the defence under Rule 32 (3) (b). Of course, in practice it is almost invariably an attorney or counsel who is called upon to cast the defendant's version into affidavit form for the purpose of satisfying the Court that the defendant has a bona fide defence to the action. A legal representative undertaking this task should accordingly be ever mindful of the need to observe these oftstated but all-too-frequently ignored principles”.

16. Dit is egter nie die enigste versuim wat ‘n vraagteken oor die bona fides van die verweer werp nie. Die DMS plant is gelewer op 26 Maart 2004. Tot en met die liassering van verweerder se eedsverklaring op 29 Oktober 2004, sewe maande na lewering, is daar geen aanduiding daarvan dat verweerder ontevrede was met die onvolledige prestasie deur die eiser nie. Daar is geen dokumentasie in die verband nie, ook nie eers ‘n bewering dat die probleem mondelings deur die verweerder aangespreek is nie. Indien die kontrolleerder so ‘n belangrike komponent van die DMS plant is en dit nie gelewer is nie, is die minste wat ‘n mens sou verwag dat verweerder navraag daaroor sou doen. Dieselfde geld vir die inwerkingstelling van die DMS plant.

17. Die verweerder maak verder ook geen melding van die R1 1140 000.00 wat betaalbaar was met bestelling van die DMS plant, wat nie geraak word deur die beweerde versuim van die applikant nie.

18. Die verweer soos uiteengesit in verweerder se eedsverklaring is na my mening alles behalwe bona fide en sien ek geen rede waarom ek my diskresie ten gunste van die verweerder in hierdie aansoek moet uitoefen nie. Om dit te doen sou ‘n verydeling van die doel van die summiere vonnis prosedure wees. Sien Standard Bank National Industrial Credit Corporation Ltd v Postmasburg Metal and Mining Supplies (Pty) Ltd and Others 1978(3) SA 812 (NK) te 815 H- 816 A waar Van Rhyn R die volgende sê.

Where there is non-compliance with Rule 32(3)(b) the discretion is one which should be exercised judicially and in conformity with the intent and purpose of the procedure created, namely that of immediate judgment being available against defendants who have no bona fide defence and are merely delaying the process of obtaining judgment. In other words summary judgment should not be refused merely because of it being a stringent remedy.”

19. In die lig van al die omstandighede hierin is ek tevrede dat die aansoek moet slaag en word die volgende bevel gemaak:

‘n Bevel word toegestaan in terme van bedes (1), (2) en (3) van die Kennisgewing van Aansoek om Summiere Vonnis.

________

C.C

WILLIAMS

REGTER

Nms. Eiser: Adv. B Knoetze

i.o.v Elliot, Marris, Willmans & Hay

Nms. Verweerder: Adv W J Coetzee

i.o.v Engelsman, Benade & Van der Walt