De Swartd v House of Trucks (EDMS) Beperk (19/2002) [2003] ZAFSHC 18 (4 September 2003)

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA

(ORANJE-VRYSTAATSE PROVINSIALE AFDELING)

Saak No.: 19/2002

In die saak tussen:

DALEEN ALTA DE SWARDT Eiseres

en

THE HOUSE OF TRUCKS (EDMS) BEPERK Verweerder

CORAM: BECKLEY, R

______________

AANGEHOOR OP: 10 & 11 JUNIE 2003

________________

GELEWER OP: 4 SEPTEMBER 2003

_____________

In hierdie aangeleentheid is dit nie in geskil dat die eiseres sake gedoen het, onder andere, as ‘n vervoerkontrakteur nie, en dat sy handel gedryf het onder die naam en styl Leeukop Produkte nie. Dit is ook nie in geskil dat haar eggenoot, Michael Arnoldus de Swardt, namens haar sekere onderhandelings gevoer het nie. Die onderhandelings wat haar eggenoot (“De Swardt”) namens haar gevoer het en wat aanleiding gegee het tot hierdie geding, is sekere onderhandelings met ene Louis van den Berg, (“Van den Berg”), ‘n werknemer van die verweerder rakende die vervaardiging van twee stelle “Interlink” tenkwaens. Die eieres beweer dat ‘n ooreenkoms aangegaan is na aanleiding van voormelde onderhandelinge vir die vervaardiging van twee stelle tenkwaens en dat die prys R512 000,00 plus BTW in die bedrag van R71 680,00 per stel tenkwaens beloop het; dat die eerste stel tenkwaens gelewer was, nie geskik was vir die doel waarvoor dit aangekoop is nie en dat die ooreenkoms gekanselleer is. Voorts word in die pleitstukke beweer dat die eiseres skade gely het as gevolg van die verweerder se versuim om sy kontraktuele verpligtinge na te kom, en wel in die bedrag van R722 043,40, welke bedrag sy in hierdie geding vorder. In die verweerskrif beweer die verweerder dat dit deurgaans die bedoeling van die partye was dat beide stelle tenkwaens verkoop sou word deur die verweerder aan

Planet Finance en dat laasgenoemde die tenkwaens dan, met voorbehoud van eiendomsreg, aan die eiseres sou verhuur. In die alternatief beweer die verweerder dat, indien bevind sou word dat ‘n ooreenkoms tot stand gekom het soos deur die eiseres beweer, in terme van laasgenoemde ooreenkoms tussen die partye, die verweerder geensins aanspreeklik is vir enige gevolgskade nie, vanweë ‘n bepaling in die geskrewe kwotasie.

In hierdie aangeleentheid is dit nie in geskil dat die eiseres sake gedoen het, onder andere, as ‘n vervoerkontrakteur nie, en dat sy handel gedryf het onder die naam en styl Leeukop Produkte nie. Dit is ook nie in geskil dat haar eggenoot, Michael Arnoldus de Swardt, namens haar sekere onderhandelings gevoer het nie. Die onderhandelings wat haar eggenoot (“De Swardt”) namens haar gevoer het en wat aanleiding gegee het tot hierdie geding, is sekere onderhandelings met ene Louis van den Berg, (“Van den Berg”), ‘n werknemer van die verweerder rakende die vervaardiging van twee stelle “Interlink” tenkwaens. Die eieres beweer dat ‘n ooreenkoms aangegaan is na aanleiding van voormelde onderhandelinge vir die vervaardiging van twee stelle tenkwaens en dat die prys R512 000,00 plus BTW in die bedrag van R71 680,00 per stel tenkwaens beloop het; dat die eerste stel tenkwaens gelewer was, nie geskik was vir die doel waarvoor dit aangekoop is nie en dat die ooreenkoms gekanselleer is. Voorts word in die pleitstukke beweer dat die eiseres skade gely het as gevolg van die verweerder se versuim om sy kontraktuele verpligtinge na te kom, en wel in die bedrag van R722 043,40, welke bedrag sy in hierdie geding vorder.

In die verweerskrif beweer die verweerder dat dit deurgaans die bedoeling van die partye was dat beide stelle tenkwaens verkoop sou word deur die verweerder aan Planet Finance en dat laasgenoemde die tenkwaens dan, met voorbehoud van eiendomsreg, aan die eiseres sou verhuur. In die alternatief beweer die verweerder dat, indien bevind sou word dat ‘n ooreenkoms tot stand gekom het soos deur die eiseres beweer, in terme van laasgenoemde ooreenkoms tussen die partye, die verweerder geensins aanspreeklik is vir enige gevolgskade nie, vanweë ‘n bepaling in die geskrewe kwotasie.

Tydens die aanvang van die verhoor het dit geblyk dat die partye ooreengekom het en dat ‘n bevel reeds gemaak is in terme van Hofreël 33(4) dat slegs twee vrae tans bereg moet word en dat die ander geskilpunte oorstaan vir latere beregting. Die twee vrae wat tans beslis moet word is, eerstens, of ‘n ooreenkoms tussen die partye tot stand gekom het en, tweedens, wat die terme van sodanige ooreenkoms was; meer spesifiek of gevolgskade uitgesluit is al dan nie. Die getuienis wat aangebied is, is slegs dié van De Swardt. Sy getuienis kan kortliks as volg saamgevat word: Op 5 Februarie 2001 het hy tenkwaens in Johannesburg gesien wat gebou was deur S.A. Truck Bodies. Aangesien hy geweet het dat die eiseres se besigheid begin beweeg het in die rigting van brandstofvervoer, het hy vir Van der Berg geskakel. Van der Berg was goed aan hom bekend aangesien Van der Berg vroeër verbonde was aan Hartland Sleepwaens en hulle reeds voorheen transaksies beklink het. Tydens die gesprek met Van der Berg, het laasgenoemde hom meegedeel dat die prys van ‘n kombinasie “interlink” tenkwaens ongeveer R600 000,00 was en het hy onderneem om later ‘n kwotasie aan hom te stuur wat die presiese bedrag sou bevat. Op dieselfde datum het De Swardt ook navraag gedoen by ene Derek Thompson, verbonde aan Planet Finance met betrekking tot finansiering vir die aankoop van die twee stelle tenkwaens en is meegedeel dat daar geen probleem sou wees om finansiering daarvoor te bekom nie.

Tydens die aanvang van die verhoor het dit geblyk dat die partye ooreengekom het en dat ‘n bevel reeds gemaak is in terme van Hofreël 33(4) dat slegs twee vrae tans bereg moet word en dat die ander geskilpunte oorstaan vir latere beregting. Die twee vrae wat tans beslis moet word is, eerstens, of ‘n ooreenkoms tussen die partye tot stand gekom het en, tweedens, wat die terme van sodanige ooreenkoms was; meer spesifiek of gevolgskade uitgesluit is al dan nie.

Die getuienis wat aangebied is, is slegs dié van De Swardt. Sy getuienis kan kortliks as volg saamgevat word: Op 5 Februarie 2001 het hy tenkwaens in Johannesburg gesien wat gebou was deur S.A. Truck Bodies. Aangesien hy geweet het dat die eiseres se besigheid begin beweeg het in die rigting van brandstofvervoer, het hy vir Van der Berg geskakel. Van der Berg was goed aan hom bekend aangesien Van der Berg vroeër verbonde was aan Hartland Sleepwaens en hulle reeds voorheen transaksies beklink het. Tydens die gesprek met Van der Berg, het laasgenoemde hom meegedeel dat die prys van ‘n kombinasie “interlink” tenkwaens ongeveer R600 000,00 was en het hy onderneem om later ‘n kwotasie aan hom te stuur wat die presiese bedrag sou bevat. Op dieselfde datum het De Swardt ook navraag gedoen by ene Derek Thompson, verbonde aan Planet Finance met betrekking tot finansiering vir die aankoop van die twee stelle tenkwaens en is meegedeel dat daar geen probleem sou wees om finansiering daarvoor te bekom nie.

Op 8 Februarie 2001 het Van der Berg teruggeskakel en is De Swardt meegedeel dat die prys van die stelle tenkwaens R512 000,00 per stel plus BTW beloop en dat die eerste stel tenkwaens, indien bestel word, gelewer sou word op 12 Maart 2001 en die tweede stel tenkwaens ‘n week later. De Swardt het Van der Berg daarop meegedeel dat hy die kwotasie aanvaar, dat hy reeds reëlings getref het vir die finansiering van die transaksie en dat hy moet voortgaan met die vervaardiging daarvan.

Na die besondere telefoongesprek, het daar verskeie telefoongesprekke gevolg rakende meters en pompe wat aangebring moes word asook ander detail rakende die afwerking van die stel tenkwaens. De Swardt het ook besoek afgelê by die verweerder se persele te Kaapstad om te kyk na die vordering van die tenkwaens. Tydens die besoek op Woensdag 28 Februarie 2001, het dit egter duidelik geblyk dat die tenkwaens nie betyds gereed sou wees om afgelewer te word op die ooreengekome datums nie. De Swardt het ook getuig dat sekere dokumente aan hom oorhandig is tydens die besoek aan Kaapstad, naamlik ‘n “Proposal to Leeukop Boerdery”. Hy het nie die dokument deurgelees nie. Eers na lewering van die stel tenkwaens en toe die probleme daarmee ondervind is, het hy gekyk na die inligting daarin, en spesifiek om vas te stel wat die spesifikasies daarvan was. Op ‘n latere stadium het hy getuig dat, indien hy die kwotasie gekry het op ‘n vroeëre stadium en dit deurgelees het, hy sou aandring daarop dat dit reggestel word, spesifiek verwysende na die term in die kwotasie rakende gevolgskade, aangesien die kwessie van gevolgskade nooit bespreek of ooreengekom is tydens die aangaan van die ooreenkoms aan die begin van Februarie nie.

Toe die eerste stel tenkwaens gelewer is, het dit geblyk dat ernstige probleme ondervind word. De Swardt het Van der Berg geskakel en hom aldus meegedeel, waarna ‘n werktuigkundige van die verweerder gepoog het om die probleme uit te stryk, maar, toe die probleme voortbestaan, is die tenkwaens na Johannesburg geneem vir verdere herstelwerk en toetse. Op 26 April 2001 en terwyl die stel tenkwaens steeds in Johannesburg was vir herstelwerk, is De Swardt meegedeel deur Van der Berg dat die tenkwaens nou 100% herstel en voltooi is en dat die tenkwaens nie kon terugkeer Parys toe voordat die finansieringsooreenkomste met Planet Finance onderteken is nie. Op sterkte van die versekering wat Van der Berg aan hom gegee het, het die eiseres die ooreenkomste ten opsigte van die eerste stel tenkwaens onderteken. Toe die tenkwaens arriveer te Parys, is gevind dat die tenkwaens nog steeds nie behoorlik herstel is nie, waarop betaling van die eerste paaiement verskuldig aan Planet Finance gestaak is. Daarna het etlike gesprekke weereens gevolg tussen De Swardt en Van der Berg; Van der Berg het hom verwys na Planet Finance en kort daarna het ‘n gesprek plaasgevind tussen De Swardt en Willie Botha, die besturende direkteur van die verweerder. Gedurende daardie gesprek is Botha verwys na sekere dokumentasie, onder andere ‘n skrywe van Challenger Makelaars gedateer 4 Junie 2001 waaruit dit

blyk dat die tenkwaens nie voldoen aan die veiligheidstandaarde ten opsigte van tenkwaens nie, asook ‘n verslag van Eurotype waaruit dit blyk dat die tenkwaens nie voldoen aan die vereistes 1398:1394 van die Buro van Standaarde nie. Later is De Swardt versoek om die tenkwaens na Boksburg te neem, wat hy gedoen het. Dit blyk verder ook uit sy getuienis dat die eiseres nooit enige betaling gemaak het ten opsigte van die eerste stel tenkwaens nie. Uit die korrespondensie wat ingehandig is, blyk dit dat die tweede stel tenkwaens nooit aan die eiseres gelewer is nie. Die vervaardiging en lewering van die tweede stel tenkwaens is dus irrelevant vir doeleindes van die onderhawige verrigtinge.

De Swardt se getuienis dat hy deurgaans die probleme met die stel tenkwaens met Van der Berg bespreek het en dat die verweerder kosteloos by herhaling maar sonder sukses gepoog het om die tenkwaens te herstel of bruikbaar te maak, is ook nie betwis nie. Voorts blyk dit gemeensaak te wees dat die eiseres op geen stadium vir die tenkwaens betaal het nie en dat, toe die eiseres besluit het dat sy nie meer belangstel in die eerste stel tenkwaens nie, De Swardt met Botha gepraat het en hom oorreed het om die bedrag wat Planet Finance reeds aan die verweerder betaal het ten opsigte van die eerste stel tenkwaens, terug te betaal. Nadat Botha in sekere korrespondensie aangedui het dat die verweerder bereid is om Planet Finance terug te betaal, het hy De Swardt versoek om die tenkwaens aan Planet Finance terug te lewer, wat hy inderdaad, soos vermeld, gedoen het. Nadat De Swardt sy getuienis voltooi het, is ek meegedeel dat die eiseres nie voornemens is om verdere getuienis aan te bied nie, waarna mnr. Van der Merwe, namens die verweerder, aangedui het dat die verweerder nie voornemens was om enige getuienis hoegenaamd voor die Hof te plaas nie. Mnr. Van der Merwe het inderdaad toegegee dat die getuienis van De Swardt wesenlik korrek is. Dit is derhalwe nie nodig om enige bevinding te maak rakende sy geloofwaardigheid nie.

Die eerste aspek wat oorweeg moet word, is of dit bewys is dat ‘n ooreenkoms aangegaan is tussen die partye: Mnr. Van der Merwe se betoog is dat dit duidelik blyk uit dat die eieseres van finansiering gebruik sou maak vir die aankoop van die tenkwaens en dat dit noodwendig daaruit volg en trouens van selfsprekend is dat die verweerder aan die finansierder, Planet Finance, sou verkoop en dat Planet Finance op sy beurt die stel tenkwaens aan die eiseres sou verhuur. Dit word ook gestaaf deur die ontvangsbewyse en die feit dat geen getekende koopooreenkoms tussen die eiseres en die verweerder bestaan nie. As alternatief doen mnr. Van der Merwe aan die hand dat, indien die partye inderdaad ‘n koopooreenkoms aangegaan het op 8 Februarie 2001, soos De Swardt getuig het, sodanige ooreenkoms gekanselleer is en vervang is met die ooreenkoms wat eiseres met Planet Finance aangegaan het op ‘n latere datum. Mnr. Van der Merwe het ook betoog dat die partye nog nie finaliteit bereik het op 8 Februarie 2001 nie, omdat die koopprys nog nie vasgestel is nie, en dat ‘n koopeenkoms derhalwe nie op daardie stadium tot stand kon kom nie. De Swardt se getuienis toon na my mening onomwonde dat die bedoeling van beide De Swardt en Van der Berg was dat die eiseres twee stelle tenkwaens bestel het by die verweerder, dat die verweerder die bestelling aanvaar het en dat die detail

onderhandelings daarna plaasgevind het met betrekking tot, onder andere, die installasie van pompe en meters aan die tenkwaens. Die datums vir lewering van die twee stele tenkwaens is ook uitdruklik bespreek en ooreengekom. Daar is geen sprake daarvan dat De Swardt (of enigiemand anders namens die eiseres) teenoor Planet Finance te kenne gegee het dat die eiseres enige tenkwaens by Planet Finance wou aankoop of huur nie of dat enigiemand namens Planet Finance betrokke was by die spesifikasies van die tenkwaens of die bestel daarvan nie. Die voor-die-hand-liggende afleiding is dat, ondanks die indruk wat deur die huurkoopooreenkoms geskep is, die partye met mekaar wou kontrakteer en dat die betrokkenheid van Planet Finance slegs was om die transaksie te finansier en derhalwe ‘n skynstransaksie (“simulated agreement”) was. In daardie omstandighede behoort die stelreël plus valet quad agitur quam quad simulate concipitur te geld. Vgl. Christie, The Law of Contract, 4de Uitg. p.222 en die gesag wat daarin aangehaal word, waaruit dit blyk dat -

Die eerste aspek wat oorweeg moet word, is of dit bewys is dat ‘n ooreenkoms aangegaan is tussen die partye: Mnr. Van der Merwe se betoog is dat dit duidelik blyk uit dat die eieseres van finansiering gebruik sou maak vir die aankoop van die tenkwaens en dat dit noodwendig daaruit volg en trouens van selfsprekend is dat die verweerder aan die finansierder, Planet Finance, sou verkoop en dat Planet Finance op sy beurt die stel tenkwaens aan die eiseres sou verhuur. Dit word ook gestaaf deur die ontvangsbewyse en die feit dat geen getekende koopooreenkoms tussen die eiseres en die verweerder bestaan nie. As alternatief doen mnr. Van der Merwe aan die hand dat, indien die partye inderdaad ‘n koopooreenkoms aangegaan het op 8 Februarie 2001, soos De Swardt getuig het, sodanige ooreenkoms gekanselleer is en vervang is met die ooreenkoms wat eiseres met Planet Finance aangegaan het op ‘n latere datum. Mnr. Van der Merwe het ook betoog dat die partye nog nie finaliteit bereik het op 8 Februarie 2001 nie, omdat die koopprys nog nie vasgestel is nie, en dat ‘n koopeenkoms derhalwe nie op daardie stadium tot stand kon kom nie.

De Swardt se getuienis toon na my mening onomwonde dat die bedoeling van beide De Swardt en Van der Berg was dat die eiseres twee stelle tenkwaens bestel het by die verweerder, dat die verweerder die bestelling aanvaar het en dat die detail onderhandelings daarna plaasgevind het met betrekking tot, onder andere, die installasie van pompe en meters aan die tenkwaens. Die datums vir lewering van die twee stele tenkwaens is ook uitdruklik bespreek en ooreengekom. Daar is geen sprake daarvan dat De Swardt (of enigiemand anders namens die eiseres) teenoor Planet Finance te kenne gegee het dat die eiseres enige tenkwaens by Planet Finance wou aankoop of huur nie of dat enigiemand namens Planet Finance betrokke was by die spesifikasies van die tenkwaens of die bestel daarvan nie. Die voor-die-hand-liggende afleiding is dat, ondanks die indruk wat deur die huurkoopooreenkoms geskep is, die partye met mekaar wou kontrakteer en dat die betrokkenheid van Planet Finance slegs was om die transaksie te finansier en derhalwe ‘n skynstransaksie (“simulated agreement”) was. In daardie omstandighede behoort die stelreël plus valet quad agitur quam quad simulate concipitur te geld. Vgl. Christie, The Law of Contract, 4de Uitg. p.222 en die gesag wat daarin aangehaal word, waaruit dit blyk dat -

“.... the real question is, however, whether they actually intended that each agreement would inter partes have been according to its tenor. If not, effect has to be given to what the transaction really is.” (per Hefer, AR in ERF 3183/1 LADYSMITH (PTY) LTD AND ANOTHER v COMMISSIONER FOR INLAND

REVENUE [1996] ZASCA 35; 1996 (3) SA 942 (A) te 952-953). Sien ook ZANDBERG v VAN ZYL 1910 AA 302 te 309. Na my mening het die eiseres aangetoon op ‘n oorwig van waarskynlikhede dat ‘n koopooreenkoms op 8 Februarie 2001 gesluit is ingevolge waarvan verweerder onderneem het om twee stelle tenkwaens vir die eiseres te vervaardig te lewer en dat die koopprys

R512 000,00 plus BTW per stel tenkwaens beloop het.

“.... the real question is, however, whether they actually intended that each agreement would inter partes have been according to its tenor. If not, effect has to be given to what the transaction really is.”

(per Hefer, AR in ERF 3183/1 LADYSMITH (PTY) LTD AND ANOTHER v COMMISSIONER FOR INLAND

REVENUE [1996] ZASCA 35; 1996 (3) SA 942 (A) te 952-953). Sien ook ZANDBERG v VAN ZYL 1910 AA 302 te 309.

Na my mening het die eiseres aangetoon op ‘n oorwig van waarskynlikhede dat ‘n koopooreenkoms op 8 Februarie 2001 gesluit is ingevolge waarvan verweerder onderneem het om twee stelle tenkwaens vir die eiseres te vervaardig te lewer en dat die koopprys

R512 000,00 plus BTW per stel tenkwaens beloop het.

Die onbetwiste getuienis van De Swardt is volkome in ooreenstemming hiermee: Al die detail is met mekaar bespreek, en daar is geen sprake daarvan dat Planet Finance ooit betrokke was behalwe om die nodige finansiering te verskaf nie. Toe die probleme ontstaan, het die verweerder, sonder om melding te maak van Planet Finance se betrokkenheid, by herhaling gepoog om aan die eiseres te lewer dít waarop ooreengekom is. Uit die korrespondensie blyk dit onteenseglik dat die verweerder ook onder die indruk verkeer het dat die partye ‘n ooreenkoms gesluit het met mekaar in voormelde terme. Op 8 Junie 2001 is ‘n skrywe aan die eiseres se regsverteenwoordiger gerig deur die verweerder se prokureurs wat as volg lui, onder andere: “Soos reeds gemeld, is die tweede stel waens gereed vir lewering en word ons kliënt se tender tot lewering teen betaling van die koopprys hiermee herhaal. Sou u kliënt nie voor of op 14 Junie 2001 die volle koopprys vir die tweede stel waens aan ons kliënt betaal nie, is ons kliënt van voorneme om die ooreenkoms met betrekking tot die tweede stel waens te kanselleer in welke geval enige skade wat ons kliënt as gevolg daarvan mag ly, van u kliënt verhaal sal word.” Weliswaar handel die betrokke skrywe nie met die eerste stel tenkwaens nie, maar met die tweede stel tenkwaens wat (en dit is gemeensaak) nooit aan die eiseres gelewer is nie. Die ooreenkoms waarna verwys word in die skrywe kan net die ooreenkoms wees tussen die partye met betrekking tot die vervaardiging en lewering van die tweede stel tenkwaens. Dit sou immers onsinnig gewees het vir die verweerder om aan eiseres in te lig dat die verweerder voornemens is om die ooreenkoms wat die verweerder dan kwansuis met Planet Finance

sou gehad het, te kanselleer. Voormelde skrywe is hoegenaamd nie vereenselwigbaar met die betoog van mnr. Van der Merwe nie. Indien ek egter sou fouteer deur te bevind dat die ooreenkoms aangegaan is tussen die partye hiertoe, en derhalwe, indien die stel tenkwaens aan Planet Finance verkoop is en daarna aan die eiseres verhuur is, soos mnr. Van der Merwe betoog, ontstaan die vraag wie aanspreeklik is as gevolg van die verweerder se gebrekkige prestasie, aangesien die eiseres uiteraard nie remedieloos kan wees nie en die ooreenkoms met Planet Finance as volg bepaal: “5.1 The full risk regarding loss of and damage to the Goods, whether due to vis major, unavoidable accident or any other cause, passes to the Lessee at the signing of this agreement, or by delivery, whichever occurs first. 5.2 The Lessor shall not be liable to the Lessee for any loss or damage caused by any defect in the Goods or which may result from the use of the Goods.” Eerstens blyk dit duidelik dat die eiseres nie uit hoofde van die voorafgaande passasies vir Planet Finance kan aanspreek vir óf herstelwerk as gevolg van gebrekke of gevolgskade nie. Volgens De Swardt se onbetwiste getuienis was ‘n waarborg op die tenkwaens wel ter sprake en is hy meegedeel dat die tenkwaens ‘n “algehele waarborg” van een jaar gehad het teen enige gebreke. Dit is juis in ‘n poging om daardie waarborg na te

kom dat die verweerder by herhaling gepoog het om die tenkwaens te herstel. Kerr, The Principles of the Law of Contract, 6de Uitg., bespreek hierdie aspek as volg te p.459: “The phrase “breach of warranty” which is correctly used if a workman warrants that he will use a specified degree of skill and does not do so, is, however, in common use. Secondly, in English law it is clear that if “A” gives a warranty to “B” and “B”, being influenced thereby, enters into a contract with “C” then if the circumstances are such that there is a breach of warranty “B” has an action against “A”. Thus in Brown v Sheen and Richmond Car Sales Ltd, [1950] 1 All ER 1102 (KB)] defendants advertised a car as being “in perfect condition” and their sales manager told plaintiff, a prospective purchaser, that it was “good for thousands of trouble free miles.” As plaintiff was unable to pay the cash price defendants sold the car to a finance company who entered into a hire purchase contract with plaintiff. The car was in fact not in perfect condition nor good for thousands of trouble free miles but had to be repaired. The defendants were held liable in damages to the plaintiff. It is suggested that in our law the result would be the same.” Uit hoofde van die voormelde gesag, blyk dit dus dat die verweerder die tenkwaens gewaarborg het vir ‘n periode van 12

maande vanaf datum van lewering. Weliswaar was daar geen uitdruklike waarborg dat die tenkwaens geskik sou wees vir die doel waarvoor hulle aangekoop is nie. Volgens De Swardt het Van der Berg egter baie goed geweet dat die doel van die aankoop van die tenkwaens was om brandstof te vervoer en was dit derhalwe ‘n geïmpliseerde term dat die tenkwaens wat deur die verweerder aan die eiseres gelewer word, geskik sou wees vir daardie doel. (Vgl. BOWER v SPARKS, YOUNG AND FARMERS’ MEAT INDUSTRIES LTD 1936 (NPA) 1 te 12.) Mnr. Van der Merwe het toegegee tydens ‘n alternatiewe argument dat die waarborg deel was van die geïnkorporeerde ooreenkoms, maar het volhard dat, selfs in daardie geval, gevolgskade uitgesluit was. Ondanks die feit dat ‘n formele geskrewe ooreenkoms derhalwe aangegaan is tussen die eiseres en Planet Finance, was die mondelinge ooreenkoms met betrekking tot spesifikasies soos bespreek tussen De Swardt en Van der Berg, insluitende die waarborg, na my mening dus geïnkorporeer by die geskrewe ooreenkoms. Die verdere vraag of dit ‘n term van voormelde ooreenkoms was, soos gepleit deur die verweerder, dat die verweerder geensins

aanspreeklik is of sal wees vir enige gevolgskade nie moet vervolgens oorweeg word. Hierdie verweer is gebaseer op die feit dat die geskrewe kwotasie vir die tenkwaens in ‘n skrywe gedateer 28 Februarie 2001 aan die eiseres gerig is wat onder andere as volg lees: “We offer to manufacture and supply the equipment described in this quotation. Our quotation consists of this letter, read in conjunction with the specification, price schedule and other documents which follow, and which bear this quotation number. Prices quoted are nett, per unit, ex our works. .... Any repairs carried out in terms of this warranty must have our prior consent.

No responsibility is accepted for any consequential loss or damage. We trust you will find our offer to be of interest. We would welcome the opportunity to discuss with you, any aspect of our quotation, which may require attention.”

Die onbetwiste getuienis van De Swardt is volkome in ooreenstemming hiermee: Al die detail is met mekaar bespreek, en daar is geen sprake daarvan dat Planet Finance ooit betrokke was behalwe om die nodige finansiering te verskaf nie. Toe die probleme ontstaan, het die verweerder, sonder om melding te maak van Planet Finance se betrokkenheid, by herhaling gepoog om aan die eiseres te lewer dít waarop ooreengekom is. Uit die korrespondensie blyk dit onteenseglik dat die verweerder ook onder die indruk verkeer het dat die partye ‘n ooreenkoms gesluit het met mekaar in voormelde terme. Op 8 Junie 2001 is ‘n skrywe aan die eiseres se regsverteenwoordiger gerig deur die verweerder se prokureurs wat as volg lui, onder andere:

“Soos reeds gemeld, is die tweede stel waens gereed vir lewering en word ons kliënt se tender tot lewering teen betaling van die koopprys hiermee herhaal. Sou u kliënt nie voor of op 14 Junie 2001 die volle koopprys vir die tweede stel waens aan ons kliënt betaal nie, is ons kliënt van voorneme om die ooreenkoms met betrekking tot die tweede stel waens te kanselleer in welke geval enige skade wat ons kliënt as gevolg daarvan mag ly, van u kliënt verhaal sal word.”

Weliswaar handel die betrokke skrywe nie met die eerste stel tenkwaens nie, maar met die tweede stel tenkwaens wat (en dit is gemeensaak) nooit aan die eiseres gelewer is nie. Die ooreenkoms waarna verwys word in die skrywe kan net die ooreenkoms wees tussen die partye met betrekking tot die vervaardiging en lewering van die tweede stel tenkwaens. Dit sou immers onsinnig gewees het vir die verweerder om aan eiseres in te lig dat die verweerder voornemens is om die ooreenkoms wat die verweerder dan kwansuis met Planet Finance

sou gehad het, te kanselleer. Voormelde skrywe is hoegenaamd nie vereenselwigbaar met die betoog van mnr. Van der Merwe nie.

Indien ek egter sou fouteer deur te bevind dat die ooreenkoms aangegaan is tussen die partye hiertoe, en derhalwe, indien die stel tenkwaens aan Planet Finance verkoop is en daarna aan die eiseres verhuur is, soos mnr. Van der Merwe betoog, ontstaan die vraag wie aanspreeklik is as gevolg van die verweerder se gebrekkige prestasie, aangesien die eiseres uiteraard nie remedieloos kan wees nie en die ooreenkoms met Planet Finance as volg bepaal:

“5.1 The full risk regarding loss of and damage to the Goods, whether due to vis major, unavoidable accident or any other cause, passes to the Lessee at the signing of this agreement, or by delivery, whichever occurs first.

5.2 The Lessor shall not be liable to the Lessee for any loss or damage caused by any defect in the Goods or which may result from the use of the Goods.”

Eerstens blyk dit duidelik dat die eiseres nie uit hoofde van die voorafgaande passasies vir Planet Finance kan aanspreek vir óf herstelwerk as gevolg van gebrekke of gevolgskade nie. Volgens De Swardt se onbetwiste getuienis was ‘n waarborg op die tenkwaens wel ter sprake en is hy meegedeel dat die tenkwaens ‘n “algehele waarborg” van een jaar gehad het teen enige gebreke. Dit is juis in ‘n poging om daardie waarborg na te kom dat die verweerder by herhaling gepoog het om die tenkwaens te herstel. Kerr, The Principles of the Law of Contract, 6de Uitg., bespreek hierdie aspek as volg te p.459:

“The phrase “breach of warranty” which is correctly used if a workman warrants that he will use a specified degree of skill and does not do so, is, however, in common use. Secondly, in English law it is clear that if “A” gives a warranty to “B” and “B”, being influenced thereby, enters into a contract with “C” then if the circumstances are such that there is a breach of warranty “B” has an action against “A”. Thus in Brown v Sheen and Richmond Car Sales Ltd, [1950] 1 All ER 1102 (KB)] defendants advertised a car as being “in perfect condition” and their sales manager told plaintiff, a prospective purchaser, that it was “good for thousands of trouble free miles.” As plaintiff was unable to pay the cash price defendants sold the car to a finance company who entered into a hire purchase contract with plaintiff. The car was in fact not in perfect condition nor good for thousands of trouble free miles but had to be repaired. The defendants were held liable in damages to the plaintiff. It is suggested that in our law the result would be the same.”

Uit hoofde van die voormelde gesag, blyk dit dus dat die verweerder die tenkwaens gewaarborg het vir ‘n periode van 12 maande vanaf datum van lewering. Weliswaar was daar geen uitdruklike waarborg dat die tenkwaens geskik sou wees vir die doel waarvoor hulle aangekoop is nie. Volgens De Swardt het Van der Berg egter baie goed geweet dat die doel van die aankoop van die tenkwaens was om brandstof te vervoer en was dit derhalwe ‘n geïmpliseerde term dat die tenkwaens wat deur die verweerder aan die eiseres gelewer word, geskik sou wees vir daardie doel. (Vgl. BOWER v SPARKS, YOUNG AND FARMERS’ MEAT INDUSTRIES LTD 1936 (NPA) 1 te 12.)

Mnr. Van der Merwe het toegegee tydens ‘n alternatiewe argument dat die waarborg deel was van die geïnkorporeerde ooreenkoms, maar het volhard dat, selfs in daardie geval, gevolgskade uitgesluit was. Ondanks die feit dat ‘n formele geskrewe ooreenkoms derhalwe aangegaan is tussen die eiseres en Planet Finance, was die mondelinge ooreenkoms met betrekking tot spesifikasies soos bespreek tussen De Swardt en Van der Berg, insluitende die waarborg, na my mening dus geïnkorporeer by die geskrewe ooreenkoms.

Die verdere vraag of dit ‘n term van voormelde ooreenkoms was, soos gepleit deur die verweerder, dat die verweerder geensins

aanspreeklik is of sal wees vir enige gevolgskade nie moet vervolgens oorweeg word. Hierdie verweer is gebaseer op die feit dat die geskrewe kwotasie vir die tenkwaens in ‘n skrywe gedateer 28 Februarie 2001 aan die eiseres gerig is wat onder andere as volg lees:

“We offer to manufacture and supply the equipment described in this quotation. Our quotation consists of this letter, read in conjunction with the specification, price schedule and other documents which follow, and which bear this quotation number. Prices quoted are nett, per unit, ex our works. .... Any repairs carried out in terms of this warranty must have our prior consent.

No responsibility is accepted for any consequential loss or damage.

We trust you will find our offer to be of interest. We would welcome the opportunity to discuss with you, any aspect of our quotation, which may require attention.”

Die enigste getuienis wat aangebied is rakende die ooreenkoms wat aangegaan is tussen die partye, is dié van De Swardt. Sy onbetwiste getuienis is dat ‘n mondelinge ooreenkoms gesluit is op 8 Februarie 2001, en dat dit wel die geval was sonder dat hy of die eiseres geweet het wat die presiese prys van ‘n stel tenkwaens beloop. Trouens, hy getuig dat die prys irrelevant was en dat hy in ieder geval namens die eiseres die tenkwaens sou bestel het. Hy het immers geweet dat die koopprys nie meer as R600 000,00 vir ‘n stel tenkwaens sou beloop nie, soos hy aanvanklik meegedeel is deur Van der Berg en het bygevoeg dat hy die tenkwaens sou aankoop, selfs indien finansiering nie bekom was nie. Dit was nie die strekking van De Swardt se getuienis, en is ook nie aan hom tydens kruisondervraging gestel, dat daar tydens die telefoongesprek op 8 Februarie 2001 melding gemaak is van enige verkoopsvoorwaardes of dat ‘n koopooreenkoms eers tot stand sal kom nadat die skriftelike kwotasie deurgefaks en aanvaar is nie. Trouens, De Swardt se getuienis is onomwonde dat daar geen sprake was van enige verkoopsvoorwaardes nie, en is sy aandag nooit daarop gevestig nie.

In daardie opsig stem die feite in die onderhawige saak tot ‘n groot mate ooreen met dié in SENTRACHEM LTD v PRINSLOO, 1997 (2) SA 1 (A) te 19 waar Eksteen, AR dit te paragrawe A-C as volg opsom: “Die respondent het getuig dat hy op geen stadium voor die plasing van sy bestellings hierdie sogenaamde “voorwaardes” gesien het nie. Die voorwaardes is dan ook in sulke fyn skrif gedruk dat by die verhoor nóg die respondent nóg die voorsittende Regter dit kon lees. Geen poging is aangewend om gehoor te gee aan die geleerde Regter se voorstel dat ‘n vergrootglas verkry moes word om die dokumente te kon lees nie. Die respondent se getuienis is dan ook dat hierdie “voorwaardes” nooit pertinent onder sy aandag gebring was voor of na die plasing van sy bestellings nie en dat hy na aflewering nie na die afleweringsnotas gekyk het nie. Respondent het dus nooit daartoe ingestem nie en die aankoop van die gif is nooit daaraan onderhewig gestel nie. Om in hierdie omstandighede die “voorwaardes” as bindende terme van ‘n kontrak tussen die appellant en die respondent te beskou, kom my voor as ‘n uiters kunsmatige redenasie.”

Die enigste getuienis wat aangebied is rakende die ooreenkoms wat aangegaan is tussen die partye, is dié van De Swardt. Sy onbetwiste getuienis is dat ‘n mondelinge ooreenkoms gesluit is op 8 Februarie 2001, en dat dit wel die geval was sonder dat hy of die eiseres geweet het wat die presiese prys van ‘n stel tenkwaens beloop. Trouens, hy getuig dat die prys irrelevant was en dat hy in ieder geval namens die eiseres die tenkwaens sou bestel het. Hy het immers geweet dat die koopprys nie meer as R600 000,00 vir ‘n stel tenkwaens sou beloop nie, soos hy aanvanklik meegedeel is deur Van der Berg en het bygevoeg dat hy die tenkwaens sou aankoop, selfs indien finansiering nie bekom was nie. Dit was nie die strekking van De Swardt se getuienis, en is ook nie aan hom tydens kruisondervraging gestel, dat daar tydens die telefoongesprek op 8 Februarie 2001 melding gemaak is van enige verkoopsvoorwaardes of dat ‘n koopooreenkoms eers tot stand sal kom nadat die skriftelike kwotasie deurgefaks en aanvaar is nie. Trouens, De Swardt se getuienis is onomwonde dat daar geen sprake was van enige verkoopsvoorwaardes nie, en is sy aandag nooit daarop gevestig nie.

In daardie opsig stem die feite in die onderhawige saak tot ‘n groot mate ooreen met dié in SENTRACHEM LTD v PRINSLOO, 1997 (2) SA 1 (A) te 19 waar Eksteen, AR dit te paragrawe A-C as volg opsom:

“Die respondent het getuig dat hy op geen stadium voor die plasing van sy bestellings hierdie sogenaamde “voorwaardes” gesien het nie. Die voorwaardes is dan ook in sulke fyn skrif gedruk dat by die verhoor nóg die respondent nóg die voorsittende Regter dit kon lees. Geen poging is aangewend om gehoor te gee aan die geleerde Regter se voorstel dat ‘n vergrootglas verkry moes word om die dokumente te kon lees nie. Die respondent se getuienis is dan ook dat hierdie “voorwaardes” nooit pertinent onder sy aandag gebring was voor of na die plasing van sy bestellings nie en dat hy na aflewering nie na die afleweringsnotas gekyk het nie. Respondent het dus nooit daartoe ingestem nie en die aankoop van die gif is nooit daaraan onderhewig gestel nie. Om in hierdie omstandighede die “voorwaardes” as bindende terme van ‘n kontrak tussen die appellant en die respondent te beskou, kom my voor as ‘n uiters kunsmatige redenasie.”

In

CAPE GROUP CONSTRUCTION (PTY) LTD T/A FORBES WATERPROOFING v THE GOVERMENT OF THE UNITED KINGDOM, ‘n uitspraak van die Hoogste Hof van Appèl, gelewer op 23 Mei 2003, het die vraag ter sprake gekom of die terme en voorwaardes inderdaad deel was van ‘n ooreenkoms. Die getuienis was dat die appellant versoek is om ‘n kwotasie aan die respondent te lewer vir die herstel van ‘n dak. Op die betrokke kwotasie wat deurgefaks is aan die respondent, het die woorde “see terms and conditions overleaf” voorgekom, maar was dit gemeensaak dat geen sodanige voorwaardes en terme deel van die gefakste kwotasie was nie. Schutz, AR se benadering in daardie geval is die volgende:

“Approaching the matter on an objective basis, which I am enjoined to do, it seems to me that by omitting to send the reverse side of the order to the respondents, the appellant must be held not to have intended to conclude a contract on the basis of the terms and conditions therein set forth. To this end, the words appended at the foot of the face of the “order” which refer to the conditions embodied on the reverse side thereof are meaningless and must be considered pro non scripto. Reducing the matter to fundamental principle, the appellant, by its conduct, submitted a written offer to the respondents. The reverse side of the document embodying the offer was not sent to them, founding the inference that what was there set forth was not intended to form part thereof. The respondents in turn must be held to have accepted the offer on the basis of what had been submitted to them. In short, the contract which arose in consequence of the appellant’s offer and the respondents’ acceptance thereof falls to be approached on the basis that the terms on the reverse side of the order were not intended to form thereof.” In voormelde saak word daar met goedkeuring verwys na beslissings waar die verkoopsvoorwaardes nie onder die aandag gebring is van ‘n party met wie ‘n ooreenkoms gesluit is nie, (HOME FIRES TRANSVAAL CC v VAN WYK AND ANOTHER 2002 (2) SA 375 (W); STOCKS CONSTRUCTION (OFS) (PTY) LTD v METTER-PINGON (PTY) LTD 1980 (1) SA 507 (A) at 519B-F en AFRICA SOLAR (PTY) LTD v DIVWATT (PTY) LTD 2002 (4) SA 681 (SCA) at 706I-707A).

“Approaching the matter on an objective basis, which I am enjoined to do, it seems to me that by omitting to send the reverse side of the order to the respondents, the appellant must be held not to have intended to conclude a contract on the basis of the terms and conditions therein set forth. To this end, the words appended at the foot of the face of the “order” which refer to the conditions embodied on the reverse side thereof are meaningless and must be considered pro non scripto. Reducing the matter to fundamental principle, the appellant, by its conduct, submitted a written offer to the respondents. The reverse side of the document embodying the offer was not sent to them, founding the inference that what was there set forth was not intended to form part thereof. The respondents in turn must be held to have accepted the offer on the basis of what had been submitted to them. In short, the contract which arose in consequence of the appellant’s offer and the respondents’ acceptance thereof falls to be approached on the basis that the terms on the reverse side of the order were not intended to form thereof.”

In voormelde saak word daar met goedkeuring verwys na beslissings waar die verkoopsvoorwaardes nie onder die aandag gebring is van ‘n party met wie ‘n ooreenkoms gesluit is nie, (HOME FIRES TRANSVAAL CC v VAN WYK AND ANOTHER 2002 (2) SA 375 (W); STOCKS CONSTRUCTION (OFS) (PTY) LTD v METTER-PINGON (PTY) LTD 1980 (1) SA 507 (A) at 519B-F en AFRICA SOLAR (PTY) LTD v DIVWATT (PTY) LTD 2002 (4) SA 681 (SCA) at 706I-707A).

Die sake waarna Schutz, AR verwys in die CAPE GROUP CONSTRUCTION-saak supra, het hoofsaaklik betrekking op die vraag wat ontstaan wanneer daar op ‘n dokument ‘n aanduiding is dat daar sekere terme en voorwaardes is en waar die bestaan van sodanige terme en voorwaardes aan die kontrakterende party oorgedra word voor kontraksluiting. In die onderhawige geval is die posisie egter anders in die sin dat die voorwaardes wat in die geskrewe kwotasie uiteengesit is, eers onder De Swardt se aandag gebring is op 28 Februarie 2001. Op daardie stadium was daar alreeds ‘n bindende ooreenkoms wat tot stand gekom het op 8 Februarie 2001 en het die verweerder klaarblyklik alreeds begin met die vervaardiging van die eerste stel tenkwaens aangesien De Swardt se getuienis is dat hy op Woensdag, 28 Februarie 2001, by die verweerder se persele was om te kyk hoe die werk vorder, verwysende na die vervaardiging van die eerste stel tenkwaens. Wat betref die bepalings van die klousule wat gevolgskade uitsluit, is my bevinding bygevolg dat dit nie deel vorm van die ooreenkoms tussen die partye nie en dat die eiseres bygevolg geregtig is om die gevolgskade wat sy gely het, van die verweerder te verhaal. Indien daar gelet word op sekere korrespondensie tussen die eiseres en die verweerder se regsverteenwoordiger, blyk dit dat die verweerder nie die houding ingeneem het dat hulle nie aanspreeklik is

vir enige gevolgskade hoegenaamd nie. In ‘n skrywe gedateer 22 Mei 2001 meld De Swardt aan S.A. Truck Bodies as volg: “Die tenkwaens is nie op die ooreengekome tyd in ‘n werkende toestand deur u afgelewer nie aangesien daar menige defekte in die tenkwaens was. Die kompartemente en kleppe is ook volgens my kennis op hierdie stadium nog steeds nie op ‘n deskundige wyse skoongemaak en getoets nie. As gevolg van u versuim om die tenkwaens in ‘n werkende toestand op die ooreengekome tyd te lewer het Leeukop Produkte geweldige finansiële verliese gely.” In antwoord op voormelde skrywe, berig die verweerder se prokureurs, McIntyre & Van der Post, in ’n skrywe gedateer 25 Mei 2001 dat hulle bereid is om alles binne hulle vermoë te doen om die tenkwaens te herstel en handel dan as volg met die kwessie van gevolgskade: “Ten aansien van beweerde skades deur u kliënt gely, is daar met u kliënt ooreengekom dat besonderhede van sodanige skades skriftelik aan ons kliënt voorgelê word vir oorweging. Ons kliënt behou egter al sy regte in die verband voor.” Voormelde houding is moeilik vereenselwigbaar met die houding wat die verweerder ingeneem het tydens die verhoor, naamlik dat die eiseres nie, uit hoofde van die uitsluitingsklousule, geregtig is om enige gevolgskade van die verweerder te verhaal nie. Na my mening het die eiseres bygevolg aangetoon dat die

mondelinge ooreenkoms ten aansien van die vervaardiging van die tenkwaens reeds aangegaan is voor 28 Februarie 2001, synde die eerste datum waarop die kwotasie onder die aandag van die eiseres gekom het. Dit is insiggewend dat daar geen getuienis is dat, nadat die kwotasie aan De Swardt beskikbaar gemaak is op 28 Februarie 2001, daar hoegenaamd onderhandelings was wat beskryf kan word as die onderhandelings wat ‘n koopooreenkoms in die vooruitsig stel nie. Dit is ook, trouens, ondenkbaar dat die verweerders reeds sou begin bou het aan die stel tenkwaens voordat daar ‘n koopooreenkoms tussen die party aangegaan is.

Die sake waarna Schutz, AR verwys in die CAPE GROUP CONSTRUCTION-saak supra, het hoofsaaklik betrekking op die vraag wat ontstaan wanneer daar op ‘n dokument ‘n aanduiding is dat daar sekere terme en voorwaardes is en waar die bestaan van sodanige terme en voorwaardes aan die kontrakterende party oorgedra word voor kontraksluiting. In die onderhawige geval is die posisie egter anders in die sin dat die voorwaardes wat in die geskrewe kwotasie uiteengesit is, eers onder De Swardt se aandag gebring is op 28 Februarie 2001. Op daardie stadium was daar alreeds ‘n bindende ooreenkoms wat tot stand gekom het op 8 Februarie 2001 en het die verweerder klaarblyklik alreeds begin met die vervaardiging van die eerste stel tenkwaens aangesien De Swardt se getuienis is dat hy op Woensdag, 28 Februarie 2001, by die verweerder se persele was om te kyk hoe die werk vorder, verwysende na die vervaardiging van die eerste stel tenkwaens.

Wat betref die bepalings van die klousule wat gevolgskade uitsluit, is my bevinding bygevolg dat dit nie deel vorm van die ooreenkoms tussen die partye nie en dat die eiseres bygevolg geregtig is om die gevolgskade wat sy gely het, van die verweerder te verhaal.

Indien daar gelet word op sekere korrespondensie tussen die eiseres en die verweerder se regsverteenwoordiger, blyk dit dat die verweerder nie die houding ingeneem het dat hulle nie aanspreeklik is vir enige gevolgskade hoegenaamd nie. In ‘n skrywe gedateer 22 Mei 2001 meld De Swardt aan S.A. Truck Bodies as volg:

“Die tenkwaens is nie op die ooreengekome tyd in ‘n werkende toestand deur u afgelewer nie aangesien daar menige defekte in die tenkwaens was. Die kompartemente en kleppe is ook volgens my kennis op hierdie stadium nog steeds nie op ‘n deskundige wyse skoongemaak en getoets nie. As gevolg van u versuim om die tenkwaens in ‘n werkende toestand op die ooreengekome tyd te lewer het Leeukop Produkte geweldige finansiële verliese gely.”

In antwoord op voormelde skrywe, berig die verweerder se prokureurs, McIntyre & Van der Post, in ’n skrywe gedateer 25 Mei 2001 dat hulle bereid is om alles binne hulle vermoë te doen om die tenkwaens te herstel en handel dan as volg met die kwessie van gevolgskade:

“Ten aansien van beweerde skades deur u kliënt gely, is daar met u kliënt ooreengekom dat besonderhede van sodanige skades skriftelik aan ons kliënt voorgelê word vir oorweging. Ons kliënt behou egter al sy regte in die verband voor.”

Voormelde houding is moeilik vereenselwigbaar met die houding wat die verweerder ingeneem het tydens die verhoor, naamlik dat die eiseres nie, uit hoofde van die uitsluitingsklousule, geregtig is om enige gevolgskade van die verweerder te verhaal nie.

Na my mening het die eiseres bygevolg aangetoon dat die mondelinge ooreenkoms ten aansien van die vervaardiging van die tenkwaens reeds aangegaan is voor 28 Februarie 2001, synde die eerste datum waarop die kwotasie onder die aandag van die eiseres gekom het. Dit is insiggewend dat daar geen getuienis is dat, nadat die kwotasie aan De Swardt beskikbaar gemaak is op 28 Februarie 2001, daar hoegenaamd onderhandelings was wat beskryf kan word as die onderhandelings wat ‘n koopooreenkoms in die vooruitsig stel nie. Dit is ook, trouens, ondenkbaar dat die verweerders reeds sou begin bou het aan die stel tenkwaens voordat daar ‘n koopooreenkoms tussen die party aangegaan is.

Tydens die argumente van die regsverteenwoordigers na die getuienis afgehandel is, het dit geblyk dat mnr. De Bruin vra, indien hy gelyk gegee word, dat daar slegs ‘n bevel gemaak word dat paragrawe 3, 4, 5 en 11 van die besonderhede van vordering gelees met die ooreenstemmende paragrawe in die verweerskrif, ten gunste van die eiseres beslis word. Wat koste betref, is ek versoek om ‘n bevel te maak dat die eiseres geregtig was om gebruik te maak van die dienste van twee advokate, en dat ‘n kostebevel op daardie basis derhalwe in haar guns behoort gemaak te word. Ek meen dat aan daardie versoek voldoen behoort te word. Bygevolg word die geskille soos uiteengesit in paragrawe 3, 4, 5 en 11 van die eiseres se besonderhede van vordering gelees met die ooreenstemmende paragrawe in die verweerskrif, ten gunste van die eiseres beslis. Die verweerder word gelas om die koste verbonde aan die beslissing van voormelde geskilpunte te betaal, insluitende die koste van twee advokate. _____ A.P. BECKLEY, R Namens Eiseres: Adv. J.P. de Bruin SC en P.J.T. de Wet i.o.v. Honey Prokureurs Namens Verweerder: Adv. C.H.G. van der Merwe SC i.o.v. McIntyre & Van der Post /scd

Tydens die argumente van die regsverteenwoordigers na die getuienis afgehandel is, het dit geblyk dat mnr. De Bruin vra, indien hy gelyk gegee word, dat daar slegs ‘n bevel gemaak word dat paragrawe 3, 4, 5 en 11 van die besonderhede van vordering gelees met die ooreenstemmende paragrawe in die verweerskrif, ten gunste van die eiseres beslis word. Wat koste betref, is ek versoek om ‘n bevel te maak dat die eiseres geregtig was om gebruik te maak van die dienste van twee advokate, en dat ‘n kostebevel op daardie basis derhalwe in haar guns behoort gemaak te word. Ek meen dat aan daardie versoek voldoen behoort te word.

Bygevolg word die geskille soos uiteengesit in paragrawe 3, 4, 5 en 11 van die eiseres se besonderhede van vordering gelees met die ooreenstemmende paragrawe in die verweerskrif, ten gunste van die eiseres beslis. Die verweerder word gelas om die koste verbonde aan die beslissing van voormelde geskilpunte te betaal, insluitende die koste van twee advokate.

_____

A.P. BECKLEY, R

Namens Eiseres: Adv. J.P. de Bruin SC en

P.J.T. de Wet

i.o.v.

Honey Prokureurs

Namens Verweerder: Adv. C.H.G. van der Merwe SC

McIntyre & Van der Post

/scd