Iffland v Iffland and Another (2724/2006) [2006] ZAFSHC 25 (14 September 2006)

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA(ORANJE VRYSTAATSE PROVINSIALE AFDELING)Saaknommer : 2724/2006In die saak tussen:-RODGER JOHN IFFLANDApplikantenCATHARINA WILHELMINA IFFLANDEerste RespondentHONEY PROKUREURSTweede Respondent___________AANGEHOOR OP:24 AUGUSTUS 2006___________UITSPRAAK DEUR:MILTON WND R___________GELEWER OP:14 SEPTEMBER 2006___________INLEIDING[1] Die Applikant het op 26 Junie 2006 ‘n dringende aansoek gebring waarop ‘n voorlopige bevel uitgereik is en die Respondent opgeroep word om redes aan te voer op 3 Augustus 2006 waarom die bevel nie bekragtig moet word nie.Op 3 Augustus 2006 is die saak by ooreenkoms uitgestel na 24 Augustus 2006.[2] Die voorlopige bevel gelas die Tweede Respondent om die bedrag van R1 848 308,00 synde die balans gelde uitgekeer uit die transportering van die eiendom bekend as Plot 19, Spitskop, Bloemfontein, nie aan die verkoper, synde Eerste Respondent hierin, oor te betaal nie, maar in ‘n rentedraende rekening onder die beheer van Tweede Respondent te plaas en daar te hou hangende die finalisering van die aksie ter verhaling van die gesegde gelde, alternatiewelik die bedrag van R1 459 159,50 tussen Applikant en Eerste Respondent, welke aksie binne 21 dae

na finalisering van die regshulp hierin gevorder, alternatiewelik hangende die finalisering van die egskeidingsaksie tussen die partye indien die onderhawige dispuut deel uitmaak van die skikkingsbevel aangegaan of verleen in die sodanige aksie welke ookal die eerste plaasvind.APPLIKANT SE SAAK[3] Applikant se saak is dat die eiendom te Spitskop welke in die Eerste Respondent se naam geregistreer was, hoofsaaklik deur hom gefinansier en betaal was. Sy saak is dat die partye mondelings ooreengekom het reeds by die aankoop van die eiendom, dat indien die eiendom verkoop word, die partye die netto opbrengs gelykop sou deel.[4] Applikant se saak is verder dat hy meestal die betalings op die eiendom gemaak het en aangesien die Eerste Respondent sy aanspraak op 50% van die netto opbrengs betwis, sal hy in elk geval geregtig wees om ‘n eis teen die Eerste Respondent in te stel vir onregmatige verryking, aangesien die gelde oorbetaal, nie vir skuld of skenking betaal is nie.[5] Applikant verder genoodsaak was om die aansoek op ‘n dringende basis te bring, aangesien die eiendom op 27 of 28 Junie 2006 getransporteer sou word en die Eerste Respondent se prokureurs namens haar reeds aangedui het dat hulle nie bereid is om by ooreenkoms, die gelde aan Eerste Respondent uit te betaal nie.RESPONDENT SE SAAK[6] Die Eerste Respondent ontken dat die Applikant enige aanspraak of reg het op

die opbrengs van die verkoping en erken dat sy weier om ‘n onderneming te gee ten opsigte van die opbrengs daarvan.[7] Die Eerste Respondent beweer dat sy die verbandpaaiemente op die onroerende eiendom betaal het.[8] Dat die Applikant se beweerde betalings van R1,8 miljoen in die verbandrekening geen effek op die uitstaande verband gehad het op die tydstip van die verkoping en kon daar dus nie sprake wees van ‘n wins nie.[9] Die Applikant se saak gebaseer op verryking moet geleë wees op gelde oorbetaal en wat teruggevorder word, welke die Respondent inderdaad verryk het.[10] Hierdie betalings hou geensins verband met die eiendom nie, aangesien die Respondent, synde eienaar van die eiendom, gelde in plek van die eiendom verkry het en dat die hoë prys wat betaal is, te danke is aan die marktoename van die eiendom tydens die verkoping.[11] Die Respondent is ook van mening dat die betalings wat Applikant beweerlik gemaak het, soos aangetoon uit ‘n oorvloed van dokumente aangeheg by Applikant se repliserende stukke, nie uit Applikant se eie rekenings afkomstig is nie, maar uit rekenings van verskeie ander entiteite en trust, en kan dit derhalwe nie die Applikant toekom nie.[12] Die opbrengs uit die verkoop van die eiendom is nie waarop die Applikant geregtig is uit hoofde van sy aksie van verryking nie.[13] Applikant is nie geregtig om in antisipasie van ‘n aksie, nog

ingestel te word, solank sekuriteit vir sy potensiële vonnis nou te bekom nie.PUNTE NIE IN GESKIL NIE[14] Dat die Applikant en Respondent met mekaar getroud is, maar dat daar reeds ‘n egskeidingsdagvaarding uitgereik is wat aanvanklik verdedig was.[15] Dat die eiendom bekend as Plot 19, Spitskop, Bloemfontein in die Respondent se naam alleen geregistreer is.[16] Dat die partye se vorige woning wat in die Applikant se naam geregistreer was, verkoop was en die deposito gebruik was vir die aankoop van die plot. Die Respondent ontken nêrens in haar stukke hierdie bewering nie.[17] Dat die betrokke eiendom eventueel deur die Respondent verkoop is vir R3 250 000,00 en dat na aflos van die huidige verband daar ‘n netto bedrag van R2 918 319,00 oorbly.[18] Dat die betrokke eiendom reeds op 29 Junie 2006 in die naam van die nuwe koper geregistreer is.[19] Ten spyte van die verskeie bedrae wat in die verbandrekening inbetaal is oor ‘n tydperk vanaf die aankoop tot die verkoop, die effektiewe bedrag op die verband gekrediteer staan te wees ongeveer R70 000,00 en dat daar ‘n bestaande verband was wat gelyktydig afgelos moes word met die oordrag van die eiendom in die nuwe eienaar se naam.[20] Dat die Respondent die Applikant se aanspraak op enige opbrengs betwis.[21] Dat die Respondent weier om enige onderneming te gee dat die opbrengs nie aan haar uitbetaal moet word nie en in

‘n rentedraende rekening, hangende die uitslag van die aksie, gehou moet word.REGSPOSISIE[22] Alhoewel die Uniform Reëls van die Hof nie substantief voorsiening maak vir die vergunning van ‘n bevelnisinie, het die praktyk in sekere omstandighede, ingesluit in ons prosedurele reg, hierdie prosedure om ‘n reëlnisite bekom, wat gewoonlik gebruik word in gevalle wat dringend is om die Applikant tussentydse verligting te gee om sy onmiddellike belange te beskerm.[23] Die Appèlhof het hierdie tipe interdik wat nie ‘n spesifieke naam het nie goedgekeur eerder as afgekeur in omstandighede waar die Applikantprima faciekon bewys dat sy regte aangetas is en hy werklike verlies of nadeel sal ly indien die normale prosedure gebruik word om die dispuut op te los deur kennisgewing van mosie of ‘n dagvaarding uit te reik. SienKNOX D’ARCY LTD & OTHERS v JAMIESON AND OTHERS[1996] ZASCA 58;1996 (4) SA 348(AD) op 371 J – 372 C – D. Sien ookSAFCOR FORWARDING (JOHANNESBURG) (PTY) LTD v NATIONAL TRANSPORT COMMISSION1982 (3) SA 654(AD) op 674 H – 675 C welke saak ook aangehaal is enTURQUOISE RIVER INC v McMENAMIN AND OTHERS1992 (3) SA 653(D&CLD) op 657 C – 658 A.[24] Die Hof is van mening dat die regshulp hierin gevra nie ‘n finale interdik is nie, maar tydelike of interlokutêre interdik. Sien Herbstein en Van Winsen, 4de Uitgawe,The Civil Practice of Supreme Court of

South Africa,p. 1063 en moet die Hof vier vereistes oorweeg voordat die bevelnisibekragtig kan word en nie drie soos betoog deur die Respondent nie. SienLAWSA, Volume 11, Heruitgawe, p. 290 – 295 welke die volgende is:‘nPrima facie-reg al is dit “open to some doubt”. SienKNOX D’ARCY LTD AND OTHERS v JAMIESON AND OTHERS1995 (2) SA 579(WLD) op 593 F – G en die Appèlhofuitspraak opKNOX D’ARCY LTD AND OTHERS v JAMIESON AND OTHERS[1996] ZASCA 58;1996 (4) SA 348(AD).Onherstelbare skade - Daadwerklike skade hoef nie bewys te word nie. Die toets is objektief naamlik sou ‘n redelike man, op die feite moontlike skade voorsien en dat elke saak op sy eie feite beoordeel moet word. SienMCILONGO NO v MINISTER OF LAW AND ORDER AND OTHERS1990 (4) SA 181(ECD) op 185 C en 185 G.Op ‘n weegskaal van gerief (balance of convenience) inVAN DEN BERG v O.V.S. LANDBOU INGENIEURS (EDMS) BPK1956 (4) SA 391(OPD) op 399 G word die volgende gesê:“3. As aan bogenoemde minimum vereiste wat getuienis betref, voldoen is, moet die Hof, nadat hy die nadeel of skade wat die applikant mag ly deur die weiering van die gevraagde interdik opgeweeg het teen die nadeel of skade wat aan die respondent besorg mag word deur die toestaan daarvan, oortuig wees dat die aangevoerde getuienis voldoende en sterk genoeg is om die gevraagde interdik te regverdig.”Dit sal noodwendig beteken dat die sterker die

vooruitsigte van sukses hoe minder is dit nodig dat die balans die Applikant moet begunstig en andersom.NKWANYANA v SOUTH AFRICAN BANTU FOOTBALL ASSOCIATION AND OTHERS1972 (4) SA 309(D) op 315 C.Geen alternatiewe remedie - Hierdie vereiste veronderstel dat die Applikant in ‘n magtelose posisie homself sal bevind om sy regte te beskerm, indien die interdik nie toegestaan word nie. SienVAN NIEKERK v VAN RENSBURG1959 (2) SA 185(TPA) op 187 A.Twee elemente moet opgeweeg word naamlik die vraag na die Applikante se vooruitsigte na sukses en die aksie en die vraag of hy voldoende skadeloos gestel sal word met ‘n bevel vir skadevergoeding by ‘n verhoor.[25] Die Hof het ‘n wye diskresie om die bogenoemde vereistes toe te pas welke vereistes juridies en op die feite toegepas moet word.DRINGENDHEID[26] In die oorweging van die aansoek in terme van Reël 6(12) moet slegs afgevra word welke nadeel, indien enige, die Applikant sal lei indien hy moet wag vir ‘n verhoor in die gewone loop van sake en welke nadeel die Respondent sal ly na die nie-nakoming van die reëls gekondoneer is. Hierdie Hof het reeds op ‘n vroeër stadium met die toestaan van die bevelnisihierdie diskresie uitgeoefen.Die Hof is van mening dat hierdie nie ‘n geval van selfgemaakte dringendheid is nie en bevind nie dat die Applikant baie vroeër die aansoek moes gebring het soos namens die Respondent betoog nie.

Dit is gemene saak dat die Applikant se prokureurs gepoog het om by verskeie geleenthede die Eerste Respondent to probeer oorreed het om ‘n ooreenkoms te bereik, waarin die partye die opbrengs van die verkoop van die eiendom sou bewaar hangende die instel van ‘n aksie. Hierdie was gedoen met die oog daarop om die hofprosedures uit te skakel en sou dit dieselfde uitwerking gehad het as ‘n hofbevel, sonder die gepaardgaande koste-implikasie.Die Applikant het die Hof oortuig dat daar geen ander uitweg uiteindelik was vir die Applikant maar om ‘n dringende aansoek te bring nadat dit duidelik geword het dat die Respondent nie ‘n onderneming wou gee nie en die eiendom binne dae geregistreer sou word in die naam van die nuwe eienaar.TOEPASSING OP DIE FEITE[27] Applikant se hoofsaak is dat die partye by die aankoop van die eiendom ‘n mondelingse ooreenkoms gehad het dat wanneer die eiendom verkoop word hulle die opbrengs daarvan gelykop sou verdeel. Dit is skynbaar vir dié rede dat die Applikant ook die opbrengs van die verkoop van die partye se vorige woning direk gebruik het vir die aankoop van die tweede woning. Hierdie koop in die naam van die Respondent was spesifiek gedoen om die bate teen krediteure van sy finansiële sinkende besigheid te red. Hierdie feite is nie betwis deur Respondent nie en neem die Hof aan dat die partye hier moes saamgewerk het.[28] Die

Respondent betwis die mondelinge ooreenkoms en is van mening dat die Applikant nie ‘n eienaar kan wees nie aangesien so ‘n ooreenkoms op skrif geplaas moet word. Ek stem nie saam dat die kern van die Applikant se saak is dat hy aanspraak maak op eienaarskap nie. Sy saak is gebaseer op ‘n ooreenkoms ten opsigte van dieopbrengswelke nie op skrif hoef te wees nie en welke weergawe heel waarskynlik is na aanleiding van die volgende:Die partye was getroud en het blykens hulle inkomstes en eiendom gemeenskaplik benut.Hulle het die deposito van die vorige woning gebruik vir die aankoop van die nuwe woning.Hulle het gesamentlik ‘n ooreenkoms geteken met die likwidateur van die Applikant se besigheid waarin sekere eiendom aan die likwidateur gesedeer word onder andere die plot. Daar is nie inligting waarom die plot nie uiteindelik ook geneem was deur die likwidateur nie.Dat die Applikant glad nie aanspraak maak op 50% van die opbrengs van die eiendom in sy dagvaarding om egskeiding omdat hy nog sekerlik geglo het dat die ooreenkoms nog van krag was tussen die partye ten opsigte van die woning en was daar op daardie stadium nog nie sprake van die verkoop van die eiendom nie.Later is daar ‘n akte dan dading opgestel na samesprekings met die partye in die teenwoordigheid van onafhanklike professionele regs- en/of finansiële verteenwoordigers. In hierdie akte van dading word daar

spesifiek met die opbrengs van die woning inderdaad gehandel en wel dat dit tussen die partye gelykop verdeel sal word. Die Respondent het egter geweier om die akte te teken.In die Applikant se gemoed het hy geglo dat die eiendom sekerlik aan albei “behoort” het aangesien hulle gesamentlik daarmee gehandel het en dat alhoewel hy nie as gesamentlike eienaar geregistreer was, was dit slegs ‘n skyn gewees.[29] Die Respondent maak die bewering dat die eiendom aan haar uitsluitlik behoort het en dat sy al die betalings op die verband gemaak het. Die Respondent is egter die geregistreerde eienaar op papier en behoort in besit te wees van al die dokumente ten opsigte van die verband, welke dokumente haar betalings sal reflekteer. Sy neem egter nie die Hof in haar vertroue nie en heg feitlik geen dokumentasie aan by haar stukke om haar posisie te versterk nie.[30] Dit is verder duidelik dat die Respondent eers na die uitreiking van die egskeidingsdagvaarding besluit het om die eiendom te verkoop blykens vir ‘n merkwaardige wins en aangesien daar nie met die eiendom in die egskeidingsdagvaarding gehandel was, opportunisties besluit het om toe te stem tot die egskeidingsbevel en waarna sy dan botweg geweier het om enige ooreenkoms aan te gaan ten opsigte van die opbrengs.[31] Applikant steun verder in die alternatief daarop dat die Respondent verryk is met al die betalings wat op

die rekening gemaak is. Die Hof ag dit nie nodig om op die meriete hiervan op hierdie stadium kommentaar te lewer nie en sal die Verhoorhof die geleentheid hê om die betalings ensovoorts deeglik na te gaan en te ontleed.[32] Die Respondent se verweer, synde een van verjaring, hoef ook nie nou hierin beslis te word nie, aangesien dit ook handel met die meriete.[33] Respondent se verdere verweer dat die betalings in elk geval nie afkomstig was van die Applikant self nie, maar van onafhanklike entiteite verg nie nou ontleding nie en vorm ook deel van die meriete. My enkele kommentaar hierop is dat dit alombekend is dat daar in sekere gevalle waar daar betalings deur ‘n party se beslote korporasie of ander entiteit gemaak word waarvan ‘n party die enigste lid is, of waar daar uit ‘n trust betalings gemaak word waar die trust uitsluitlik deur ‘n party beheer word, hierdie entiteite beskou kan word as die party sealter ego, kan dit gesien word as betalings deur daardie party self gemaak.[34] Applikant se saak is dat hy genoodsaak was om op die interdik aan te vra om die opbrengs te vries, want indien die Respondent die opbrengs ontvang, kan dit maklik uitgeleef word en sal hy geen regres reg hê nie. Mnr. Reinders het geargumenteer dat die Eerste Respondent wel onroerende eiendom besit wat voldoende sou wees om op beslag te lê om te voldoen aan die eis indien dit toegestaan

word. Geld is maklik skuifbaar en spandeerbaar en kan selfs onroerende eiendom intussen verkoop word, terwyl die hangende hofaksie voortduur en nie afgehandel word nie. Op die Respondent se weergawe is die waarde van haar onroerende eiendom blykens nie voldoende om die Applikant se eis te dek nie. Dit is ook bekend dat aksie prosedure nie spoedeisend is nie en kan die Applikant onherstelbare skade ly.[35] Myns insiens is daar geen ander alternatiewe remedie tot die beskikking van die Applikant om te verseker dat die opbrengs nie intussen verdwyn nie. Die argument van die Respondent dat die Applikant nie geregtig is om in antisipasie van ‘n aksie op geld beslag te lê nie, word nie aanvaar nie. Die geld waarop beslaggelê word, is juis die onderwerp van die aksie wat ingestel moet word en beskerm moet word.Die weegskaal van gerief weeg baie swaarder ten gunste van die Applikant en is die vraag watter nadeel sal die Respondent ervaar indien die aansoek wel toegestaan word?[36] Die Eerste Respondent sal nie vrylik met die opbrengs kan handel nie, maar die opbrengs word bewaar en sal rente genereer, net soos syself sou kon genereer het indien sy vrylik daaroor kon beskik. Die geld sal dus nie enigsins verminder nie. Die Respondent sal egter nie die inkomste op die kapitaal kan gebruik in afwagting van die uitslag van die aksie prosedure nie. Hierdie nadeel moet oorweeg word teen

die nadeel van die Applikant, wie geen kontrole oor die geld sal hê nie en kan dit maklik verdwyn. Huidiglik betaal die Applikant aan Eerste respondent R6 000,00 per maand onderhoud en is die moontlikheid nie uitgesluit dat die Respondent weer sal kan werk nie. Sy is dus nie sonder enige inkomste nie en is haar meenthuis reeds klaar betaal wat haar lewenskostes verlig.Die nadeel wat die Respondent hierin sal ly, is baie meer gering as die van die Applikant en leun die weegskaal van gerief sterker in die guns van die Applikant.[37] In evaluering van die feite voor die Hof welke blyk in dispuut te wees, behoort die Hof slegs ‘n finale bevel toe te pas indien die feite voorgelê deur die Respondent tesame met die feite wat deur die Applikant erken word, so ‘n bevel sou regverdig mits die Respondent se weergawe verregaande of duidelik onhoudbaar is met die ander getuienis.PLASCON-EVANS PAINTS LTD v VAN RIEBEECK PAINTS (PTY) LTD[1984] ZASCA 51;1984 (3) SA 623(AD) op 634 E – F en 635 C. Op bl. 635 J word die volgende ook gesê:“In certain instances the denial by respondent of a fact alleged by the applicant may not be such as to raise a real, genuine or bona fide dispute of fact....”en inSOFFIANTINI v MOULD1956 (4) SA 150(EDCD) op 154 G – H:“It is necessary to make a robust, common-sense approach to a dispute on motion as otherwise the effective functioning of the

Court can be hamstrung and circumvented by the most simple and blatant stratagem. The Court must not hesitate to decide an issue of fact on affidavit merely because it may be difficult to do so. Justice can be defeated or seriously impeded and delayed by an over-fastidious approach to a dispute raised in affidavits.”Alhoewel die Respondent se saak is dat sy geregistreerde eienaar is en dat sy ‘n ooreenkoms ontken, is hierdie Hof van mening dat haar verweer nie ‘n ware enbona fiderefleksie is van die feite deur haar beweer nie, aangesien die Applikant se weergawe meer waarskynlik voorkom welke bewerings ook deur die dokumente aangeheg gestaaf word.Dit is dus my submissie dat die Applikant wel ‘nprima facie-saak uitgemaak het ten opsigte van die ooreenkoms en om die opbrengs van die eiendom te verdeel alhoewel die eis gebaseer op verjaring “open to some doubt” is.[38] Wat die bevelnisibetref, blyk dit dat die bevel foutiewelik getik is en moes die kostes deel van die bevelnisiuitgemaak het en wel as 2.2 genommer gewees het. Die bedoeling van die Hof was nie om die kostes reeds op ‘n vorige datum toe te staan nie. In terme van Reël 42 van die Hooggeregshofreëls word die bevelnisisoos volg gewysig:“2. Die Respondente opgeroep word om redes aan te voer, indien enige, by bogemelde Agbare Hof opDonderdag, 3 Augustus 2006om9h30waarom die volgende bevele nie verleen sal

word nie:2.1 Dat die2de Respondentgelas word om die bedrag vanR1 848 308.00synde die balans gelde uitgekeer uit die transportering van ‘n eiendom bekend asPlot 19, Spitskop, Bloemfonteinnie aan die verkoper, synde1ste Respondenthierin oor te betaal nie maar in ‘n rentedraende rekening onder beheer van2de Respondentte plaas en daar te hou hangende die finalisering van ‘n aksie ter verhaling van gesegde gelde in die bedrag vanR1 459 159.50tussenApplikanten1ste Respondentom ingestel te word binne21 daena finalisering van die egskeidings aksie tussen die partye, indien die onderhawige dispuut deel uit maak van die skikkingsbevel aangegaan of verleen in sodanige aksie welke ookal eerste plaasvind.2.2 Die1ste Respondentdie koste van hierdie aansoek moet betaal.3. Die bevel verleen inparagraaf 2.1sal dien as tussentydse bevel en interdik met onmiddellike werking.4. Die bevel hierin verleen tesame met die aansoekstukke opRespondentebeteken moet word.”[39] Derhalwe word die volgende bevel gemaak:Die bevelnisiword bekragtig.Koste staan oor vir beregting tydens die aksie om ingestel te word.____D. MILTON, WND RNamens die Applikant: Adv. A.H. BurgerIn opdrag van:Claude Reid IngelyfBLOEMFONTEINNamens die Eerste Respondent: Adv. S.J. ReindersIn opdrag van:Honey ProkureursBLOEMFONTEIN/sp

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA

(ORANJE VRYSTAATSE PROVINSIALE AFDELING)

Saaknommer : 2724/2006

In die saak tussen:-

RODGER JOHN IFFLANDApplikant

RODGER

JOHN IFFLAND

en

CATHARINA WILHELMINA IFFLANDEerste Respondent

CATHARINA

WILHELMINA IFFLAND

HONEY PROKUREURSTweede Respondent

HONEY

PROKUREURS

_____________

AANGEHOOR OP:24 AUGUSTUS 2006

AANGEHOOR OP:

UITSPRAAK DEUR:MILTON WND R

UITSPRAAK DEUR:

GELEWER OP:14 SEPTEMBER 2006

GELEWER OP:

INLEIDING

[1] Die Applikant het op 26 Junie 2006 ‘n dringende aansoek gebring waarop ‘n voorlopige bevel uitgereik is en die Respondent opgeroep word om redes aan te voer op 3 Augustus 2006 waarom die bevel nie bekragtig moet word nie.

Op 3 Augustus 2006 is die saak by ooreenkoms uitgestel na 24 Augustus 2006.

[2] Die voorlopige bevel gelas die Tweede Respondent om die bedrag van R1 848 308,00 synde die balans gelde uitgekeer uit die transportering van die eiendom bekend as Plot 19, Spitskop, Bloemfontein, nie aan die verkoper, synde Eerste Respondent hierin, oor te betaal nie, maar in ‘n rentedraende rekening onder die beheer van Tweede Respondent te plaas en daar te hou hangende die finalisering van die aksie ter verhaling van die gesegde gelde, alternatiewelik die bedrag van R1 459 159,50 tussen Applikant en Eerste Respondent, welke aksie binne 21 dae na finalisering van die regshulp hierin gevorder, alternatiewelik hangende die finalisering van die egskeidingsaksie tussen die partye indien die onderhawige dispuut deel uitmaak van die skikkingsbevel aangegaan of verleen in die sodanige aksie welke ookal die eerste plaasvind.

APPLIKANT SE SAAK

[3] Applikant se saak is dat die eiendom te Spitskop welke in die Eerste Respondent se naam geregistreer was, hoofsaaklik deur hom gefinansier en betaal was. Sy saak is dat die partye mondelings ooreengekom het reeds by die aankoop van die eiendom, dat indien die eiendom verkoop word, die partye die netto opbrengs gelykop sou deel.

[4] Applikant se saak is verder dat hy meestal die betalings op die eiendom gemaak het en aangesien die Eerste Respondent sy aanspraak op 50% van die netto opbrengs betwis, sal hy in elk geval geregtig wees om ‘n eis teen die Eerste Respondent in te stel vir onregmatige verryking, aangesien die gelde oorbetaal, nie vir skuld of skenking betaal is nie.

[5] Applikant verder genoodsaak was om die aansoek op ‘n dringende basis te bring, aangesien die eiendom op 27 of 28 Junie 2006 getransporteer sou word en die Eerste Respondent se prokureurs namens haar reeds aangedui het dat hulle nie bereid is om by ooreenkoms, die gelde aan Eerste Respondent uit te betaal nie.

RESPONDENT SE SAAK

[6] Die Eerste Respondent ontken dat die Applikant enige aanspraak of reg het op die opbrengs van die verkoping en erken dat sy weier om ‘n onderneming te gee ten opsigte van die opbrengs daarvan.

[7] Die Eerste Respondent beweer dat sy die verbandpaaiemente op die onroerende eiendom betaal het.

[8] Dat die Applikant se beweerde betalings van R1,8 miljoen in die verbandrekening geen effek op die uitstaande verband gehad het op die tydstip van die verkoping en kon daar dus nie sprake wees van ‘n wins nie.

[9] Die Applikant se saak gebaseer op verryking moet geleë wees op gelde oorbetaal en wat teruggevorder word, welke die Respondent inderdaad verryk het.

[10] Hierdie betalings hou geensins verband met die eiendom nie, aangesien die Respondent, synde eienaar van die eiendom, gelde in plek van die eiendom verkry het en dat die hoë prys wat betaal is, te danke is aan die marktoename van die eiendom tydens die verkoping.

[11] Die Respondent is ook van mening dat die betalings wat Applikant beweerlik gemaak het, soos aangetoon uit ‘n oorvloed van dokumente aangeheg by Applikant se repliserende stukke, nie uit Applikant se eie rekenings afkomstig is nie, maar uit rekenings van verskeie ander entiteite en trust, en kan dit derhalwe nie die Applikant toekom nie.

[12] Die opbrengs uit die verkoop van die eiendom is nie waarop die Applikant geregtig is uit hoofde van sy aksie van verryking nie.

[13] Applikant is nie geregtig om in antisipasie van ‘n aksie, nog ingestel te word, solank sekuriteit vir sy potensiële vonnis nou te bekom nie.

PUNTE NIE IN GESKIL

NIE

[14] Dat die Applikant en Respondent met mekaar getroud is, maar dat daar reeds ‘n egskeidingsdagvaarding uitgereik is wat aanvanklik verdedig was.

[15] Dat die eiendom bekend as Plot 19, Spitskop, Bloemfontein in die Respondent se naam alleen geregistreer is.

[16] Dat die partye se vorige woning wat in die Applikant se naam geregistreer was, verkoop was en die deposito gebruik was vir die aankoop van die plot. Die Respondent ontken nêrens in haar stukke hierdie bewering nie.

[17] Dat die betrokke eiendom eventueel deur die Respondent verkoop is vir R3 250 000,00 en dat na aflos van die huidige verband daar ‘n netto bedrag van R2 918 319,00 oorbly.

[18] Dat die betrokke eiendom reeds op 29 Junie 2006 in die naam van die nuwe koper geregistreer is.

[19] Ten spyte van die verskeie bedrae wat in die verbandrekening inbetaal is oor ‘n tydperk vanaf die aankoop tot die verkoop, die effektiewe bedrag op die verband gekrediteer staan te wees ongeveer R70 000,00 en dat daar ‘n bestaande verband was wat gelyktydig afgelos moes word met die oordrag van die eiendom in die nuwe eienaar se naam.

[20] Dat die Respondent die Applikant se aanspraak op enige opbrengs betwis.

[21] Dat die Respondent weier om enige onderneming te gee dat die opbrengs nie aan haar uitbetaal moet word nie en in ‘n rentedraende rekening, hangende die uitslag van die aksie, gehou moet word.

REGSPOSISIE

[22] Alhoewel die Uniform Reëls van die Hof nie substantief voorsiening maak vir die vergunning van ‘n bevelnisinie, het die praktyk in sekere omstandighede, ingesluit in ons prosedurele reg, hierdie prosedure om ‘n reëlnisite bekom, wat gewoonlik gebruik word in gevalle wat dringend is om die Applikant tussentydse verligting te gee om sy onmiddellike belange te beskerm.

nisi

[23] Die Appèlhof het hierdie tipe interdik wat nie ‘n spesifieke naam het nie goedgekeur eerder as afgekeur in omstandighede waar die Applikantprima faciekon bewys dat sy regte aangetas is en hy werklike verlies of nadeel sal ly indien die normale prosedure gebruik word om die dispuut op te los deur kennisgewing van mosie of ‘n dagvaarding uit te reik. SienKNOX D’ARCY LTD & OTHERS v JAMIESON AND OTHERS[1996] ZASCA 58;1996 (4) SA 348(AD) op 371 J – 372 C – D. Sien ookSAFCOR FORWARDING (JOHANNESBURG) (PTY) LTD v NATIONAL TRANSPORT COMMISSION1982 (3) SA 654(AD) op 674 H – 675 C welke saak ook aangehaal is enTURQUOISE RIVER INC v McMENAMIN AND OTHERS1992 (3) SA 653(D&CLD) op 657 C – 658 A.

prima facie

KNOX D’ARCY LTD & OTHERS v JAMIESON

AND OTHERS

[1996] ZASCA 58

1996 (4) SA 348

SAFCOR FORWARDING (JOHANNESBURG) (PTY) LTD v NATIONAL

TRANSPORT COMMISSION

1982 (3) SA 654

TURQUOISE RIVER INC v McMENAMIN

AND OTHERS

1992 (3) SA 653

[24] Die Hof is van mening dat die regshulp hierin gevra nie ‘n finale interdik is nie, maar tydelike of interlokutêre interdik. Sien Herbstein en Van Winsen, 4de Uitgawe,The Civil Practice of Supreme Court of South Africa,p. 1063 en moet die Hof vier vereistes oorweeg voordat die bevelnisibekragtig kan word en nie drie soos betoog deur die Respondent nie. SienLAWSA, Volume 11, Heruitgawe, p. 290 – 295 welke die volgende is:

The Civil Practice of Supreme Court of South Africa

LAWSA

‘nPrima facie-reg al is dit “open to some doubt”. SienKNOX D’ARCY LTD AND OTHERS v JAMIESON AND OTHERS1995 (2) SA 579(WLD) op 593 F – G en die Appèlhofuitspraak opKNOX D’ARCY LTD AND OTHERS v JAMIESON AND OTHERS[1996] ZASCA 58;1996 (4) SA 348(AD).

nPrima facie-reg al is dit “open to some doubt”. SienKNOX D’ARCY LTD AND OTHERS v JAMIESON AND OTHERS1995 (2) SA 579(WLD) op 593 F – G en die Appèlhofuitspraak opKNOX D’ARCY LTD AND OTHERS v JAMIESON AND OTHERS[1996] ZASCA 58;1996 (4) SA 348(AD).

Prima facie

KNOX D’ARCY LTD AND OTHERS v JAMIESON AND OTHERS

1995 (2) SA 579

KNOX D’ARCY LTD AND OTHERS v JAMIESON AND OTHERS

Onherstelbare skade - Daadwerklike skade hoef nie bewys te word nie. Die toets is objektief naamlik sou ‘n redelike man, op die feite moontlike skade voorsien en dat elke saak op sy eie feite beoordeel moet word. SienMCILONGO NO v MINISTER OF LAW AND ORDER AND OTHERS1990 (4) SA 181(ECD) op 185 C en 185 G.

MCILONGO NO v MINISTER OF LAW AND ORDER AND

OTHERS

1990 (4) SA 181

Op ‘n weegskaal van gerief (balance of convenience) inVAN DEN BERG v O.V.S. LANDBOU INGENIEURS (EDMS) BPK1956 (4) SA 391(OPD) op 399 G word die volgende gesê:

VAN DEN BERG v O.V.S. LANDBOU INGENIEURS (EDMS) BPK

1956 (4) SA 391

“3. As aan bogenoemde minimum vereiste wat getuienis betref, voldoen is, moet die Hof, nadat hy die nadeel of skade wat die applikant mag ly deur die weiering van die gevraagde interdik opgeweeg het teen die nadeel of skade wat aan die respondent besorg mag word deur die toestaan daarvan, oortuig wees dat die aangevoerde getuienis voldoende en sterk genoeg is om die gevraagde interdik te regverdig.”

3. As aan bogenoemde minimum vereiste wat getuienis betref, voldoen is, moet die Hof, nadat hy die nadeel of skade wat die applikant mag ly deur die weiering van die gevraagde interdik opgeweeg het teen die nadeel of skade wat aan die respondent besorg mag word deur die toestaan daarvan, oortuig wees dat die aangevoerde getuienis voldoende en sterk genoeg is om die gevraagde interdik te regverdig.”

Dit sal noodwendig beteken dat die sterker die vooruitsigte van sukses hoe minder is dit nodig dat die balans die Applikant moet begunstig en andersom.NKWANYANA v SOUTH AFRICAN BANTU FOOTBALL ASSOCIATION AND OTHERS1972 (4) SA 309(D) op 315 C.

NKWANYANA v SOUTH AFRICAN BANTU FOOTBALL ASSOCIATION AND OTHERS

1972 (4) SA 309

Geen alternatiewe remedie - Hierdie vereiste veronderstel dat die Applikant in ‘n magtelose posisie homself sal bevind om sy regte te beskerm, indien die interdik nie toegestaan word nie. SienVAN NIEKERK v VAN RENSBURG1959 (2) SA 185(TPA) op 187 A.

VAN NIEKERK v VAN

RENSBURG

1959 (2) SA 185

Twee elemente moet opgeweeg word naamlik die vraag na die Applikante se vooruitsigte na sukses en die aksie en die vraag of hy voldoende skadeloos gestel sal word met ‘n bevel vir skadevergoeding by ‘n verhoor.

[25] Die Hof het ‘n wye diskresie om die bogenoemde vereistes toe te pas welke vereistes juridies en op die feite toegepas moet word.

DRINGENDHEID

[26] In die oorweging van die aansoek in terme van Reël 6(12) moet slegs afgevra word welke nadeel, indien enige, die Applikant sal lei indien hy moet wag vir ‘n verhoor in die gewone loop van sake en welke nadeel die Respondent sal ly na die nie-nakoming van die reëls gekondoneer is. Hierdie Hof het reeds op ‘n vroeër stadium met die toestaan van die bevelnisihierdie diskresie uitgeoefen.

Die Hof is van mening dat hierdie nie ‘n geval van selfgemaakte dringendheid is nie en bevind nie dat die Applikant baie vroeër die aansoek moes gebring het soos namens die Respondent betoog nie. Dit is gemene saak dat die Applikant se prokureurs gepoog het om by verskeie geleenthede die Eerste Respondent to probeer oorreed het om ‘n ooreenkoms te bereik, waarin die partye die opbrengs van die verkoop van die eiendom sou bewaar hangende die instel van ‘n aksie. Hierdie was gedoen met die oog daarop om die hofprosedures uit te skakel en sou dit dieselfde uitwerking gehad het as ‘n hofbevel, sonder die gepaardgaande koste-implikasie.

Die Applikant het die Hof oortuig dat daar geen ander uitweg uiteindelik was vir die Applikant maar om ‘n dringende aansoek te bring nadat dit duidelik geword het dat die Respondent nie ‘n onderneming wou gee nie en die eiendom binne dae geregistreer sou word in die naam van die nuwe eienaar.

TOEPASSING OP DIE

FEITE

[27] Applikant se hoofsaak is dat die partye by die aankoop van die eiendom ‘n mondelingse ooreenkoms gehad het dat wanneer die eiendom verkoop word hulle die opbrengs daarvan gelykop sou verdeel. Dit is skynbaar vir dié rede dat die Applikant ook die opbrengs van die verkoop van die partye se vorige woning direk gebruik het vir die aankoop van die tweede woning. Hierdie koop in die naam van die Respondent was spesifiek gedoen om die bate teen krediteure van sy finansiële sinkende besigheid te red. Hierdie feite is nie betwis deur Respondent nie en neem die Hof aan dat die partye hier moes saamgewerk het.

[28] Die Respondent betwis die mondelinge ooreenkoms en is van mening dat die Applikant nie ‘n eienaar kan wees nie aangesien so ‘n ooreenkoms op skrif geplaas moet word. Ek stem nie saam dat die kern van die Applikant se saak is dat hy aanspraak maak op eienaarskap nie. Sy saak is gebaseer op ‘n ooreenkoms ten opsigte van dieopbrengswelke nie op skrif hoef te wees nie en welke weergawe heel waarskynlik is na aanleiding van die volgende:

opbrengs

Die partye was getroud en het blykens hulle inkomstes en eiendom gemeenskaplik benut.

Hulle het die deposito van die vorige woning gebruik vir die aankoop van die nuwe woning.

Hulle het gesamentlik ‘n ooreenkoms geteken met die likwidateur van die Applikant se besigheid waarin sekere eiendom aan die likwidateur gesedeer word onder andere die plot. Daar is nie inligting waarom die plot nie uiteindelik ook geneem was deur die likwidateur nie.

Dat die Applikant glad nie aanspraak maak op 50% van die opbrengs van die eiendom in sy dagvaarding om egskeiding omdat hy nog sekerlik geglo het dat die ooreenkoms nog van krag was tussen die partye ten opsigte van die woning en was daar op daardie stadium nog nie sprake van die verkoop van die eiendom nie.

Later is daar ‘n akte dan dading opgestel na samesprekings met die partye in die teenwoordigheid van onafhanklike professionele regs- en/of finansiële verteenwoordigers. In hierdie akte van dading word daar spesifiek met die opbrengs van die woning inderdaad gehandel en wel dat dit tussen die partye gelykop verdeel sal word. Die Respondent het egter geweier om die akte te teken.

In die Applikant se gemoed het hy geglo dat die eiendom sekerlik aan albei “behoort” het aangesien hulle gesamentlik daarmee gehandel het en dat alhoewel hy nie as gesamentlike eienaar geregistreer was, was dit slegs ‘n skyn gewees.

[29] Die Respondent maak die bewering dat die eiendom aan haar uitsluitlik behoort het en dat sy al die betalings op die verband gemaak het. Die Respondent is egter die geregistreerde eienaar op papier en behoort in besit te wees van al die dokumente ten opsigte van die verband, welke dokumente haar betalings sal reflekteer. Sy neem egter nie die Hof in haar vertroue nie en heg feitlik geen dokumentasie aan by haar stukke om haar posisie te versterk nie.

[30] Dit is verder duidelik dat die Respondent eers na die uitreiking van die egskeidingsdagvaarding besluit het om die eiendom te verkoop blykens vir ‘n merkwaardige wins en aangesien daar nie met die eiendom in die egskeidingsdagvaarding gehandel was, opportunisties besluit het om toe te stem tot die egskeidingsbevel en waarna sy dan botweg geweier het om enige ooreenkoms aan te gaan ten opsigte van die opbrengs.

[31] Applikant steun verder in die alternatief daarop dat die Respondent verryk is met al die betalings wat op die rekening gemaak is. Die Hof ag dit nie nodig om op die meriete hiervan op hierdie stadium kommentaar te lewer nie en sal die Verhoorhof die geleentheid hê om die betalings ensovoorts deeglik na te gaan en te ontleed.

[32] Die Respondent se verweer, synde een van verjaring, hoef ook nie nou hierin beslis te word nie, aangesien dit ook handel met die meriete.

[33] Respondent se verdere verweer dat die betalings in elk geval nie afkomstig was van die Applikant self nie, maar van onafhanklike entiteite verg nie nou ontleding nie en vorm ook deel van die meriete. My enkele kommentaar hierop is dat dit alombekend is dat daar in sekere gevalle waar daar betalings deur ‘n party se beslote korporasie of ander entiteit gemaak word waarvan ‘n party die enigste lid is, of waar daar uit ‘n trust betalings gemaak word waar die trust uitsluitlik deur ‘n party beheer word, hierdie entiteite beskou kan word as die party sealter ego, kan dit gesien word as betalings deur daardie party self gemaak.

alter ego

[34] Applikant se saak is dat hy genoodsaak was om op die interdik aan te vra om die opbrengs te vries, want indien die Respondent die opbrengs ontvang, kan dit maklik uitgeleef word en sal hy geen regres reg hê nie. Mnr. Reinders het geargumenteer dat die Eerste Respondent wel onroerende eiendom besit wat voldoende sou wees om op beslag te lê om te voldoen aan die eis indien dit toegestaan word. Geld is maklik skuifbaar en spandeerbaar en kan selfs onroerende eiendom intussen verkoop word, terwyl die hangende hofaksie voortduur en nie afgehandel word nie. Op die Respondent se weergawe is die waarde van haar onroerende eiendom blykens nie voldoende om die Applikant se eis te dek nie. Dit is ook bekend dat aksie prosedure nie spoedeisend is nie en kan die Applikant onherstelbare skade ly.

[35] Myns insiens is daar geen ander alternatiewe remedie tot die beskikking van die Applikant om te verseker dat die opbrengs nie intussen verdwyn nie. Die argument van die Respondent dat die Applikant nie geregtig is om in antisipasie van ‘n aksie op geld beslag te lê nie, word nie aanvaar nie. Die geld waarop beslaggelê word, is juis die onderwerp van die aksie wat ingestel moet word en beskerm moet word.

Die weegskaal van gerief weeg baie swaarder ten gunste van die Applikant en is die vraag watter nadeel sal die Respondent ervaar indien die aansoek wel toegestaan word?

[36] Die Eerste Respondent sal nie vrylik met die opbrengs kan handel nie, maar die opbrengs word bewaar en sal rente genereer, net soos syself sou kon genereer het indien sy vrylik daaroor kon beskik. Die geld sal dus nie enigsins verminder nie. Die Respondent sal egter nie die inkomste op die kapitaal kan gebruik in afwagting van die uitslag van die aksie prosedure nie. Hierdie nadeel moet oorweeg word teen die nadeel van die Applikant, wie geen kontrole oor die geld sal hê nie en kan dit maklik verdwyn. Huidiglik betaal die Applikant aan Eerste respondent R6 000,00 per maand onderhoud en is die moontlikheid nie uitgesluit dat die Respondent weer sal kan werk nie. Sy is dus nie sonder enige inkomste nie en is haar meenthuis reeds klaar betaal wat haar lewenskostes verlig.

Die nadeel wat die Respondent hierin sal ly, is baie meer gering as die van die Applikant en leun die weegskaal van gerief sterker in die guns van die Applikant.

[37] In evaluering van die feite voor die Hof welke blyk in dispuut te wees, behoort die Hof slegs ‘n finale bevel toe te pas indien die feite voorgelê deur die Respondent tesame met die feite wat deur die Applikant erken word, so ‘n bevel sou regverdig mits die Respondent se weergawe verregaande of duidelik onhoudbaar is met die ander getuienis.PLASCON-EVANS PAINTS LTD v VAN RIEBEECK PAINTS (PTY) LTD[1984] ZASCA 51;1984 (3) SA 623(AD) op 634 E – F en 635 C. Op bl. 635 J word die volgende ook gesê:

PLASCON-EVANS PAINTS LTD v VAN RIEBEECK PAINTS (PTY) LTD

[1984] ZASCA 51

1984 (3) SA 623

“In certain instances the denial by respondent of a fact alleged by the applicant may not be such as to raise a real, genuine or bona fide dispute of fact....”

In certain instances the denial by respondent of a fact alleged by the applicant may not be such as to raise a real, genuine or bona fide dispute of fact....”

en inSOFFIANTINI v MOULD1956 (4) SA 150(EDCD) op 154 G – H:

SOFFIANTINI v

MOULD

1956 (4) SA 150

“It is necessary to make a robust, common-sense approach to a dispute on motion as otherwise the effective functioning of the Court can be hamstrung and circumvented by the most simple and blatant stratagem. The Court must not hesitate to decide an issue of fact on affidavit merely because it may be difficult to do so. Justice can be defeated or seriously impeded and delayed by an over-fastidious approach to a dispute raised in affidavits.”

It is necessary to make a robust, common-sense approach to a dispute on motion as otherwise the effective functioning of the Court can be hamstrung and circumvented by the most simple and blatant stratagem. The Court must not hesitate to decide an issue of fact on affidavit merely because it may be difficult to do so. Justice can be defeated or seriously impeded and delayed by an over-fastidious approach to a dispute raised in affidavits.”

Alhoewel die Respondent se saak is dat sy geregistreerde eienaar is en dat sy ‘n ooreenkoms ontken, is hierdie Hof van mening dat haar verweer nie ‘n ware enbona fiderefleksie is van die feite deur haar beweer nie, aangesien die Applikant se weergawe meer waarskynlik voorkom welke bewerings ook deur die dokumente aangeheg gestaaf word.

bona fide

Dit is dus my submissie dat die Applikant wel ‘nprima facie-saak uitgemaak het ten opsigte van die ooreenkoms en om die opbrengs van die eiendom te verdeel alhoewel die eis gebaseer op verjaring “open to some doubt” is.

[38] Wat die bevelnisibetref, blyk dit dat die bevel foutiewelik getik is en moes die kostes deel van die bevelnisiuitgemaak het en wel as 2.2 genommer gewees het. Die bedoeling van die Hof was nie om die kostes reeds op ‘n vorige datum toe te staan nie. In terme van Reël 42 van die Hooggeregshofreëls word die bevelnisisoos volg gewysig:

“2. Die Respondente opgeroep word om redes aan te voer, indien enige, by bogemelde Agbare Hof opDonderdag, 3 Augustus 2006om9h30waarom die volgende bevele nie verleen sal word nie:

Donderdag, 3 Augustus 2006

9h30

2.1 Dat die2de Respondentgelas word om die bedrag vanR1 848 308.00synde die balans gelde uitgekeer uit die transportering van ‘n eiendom bekend asPlot 19, Spitskop, Bloemfonteinnie aan die verkoper, synde1ste Respondenthierin oor te betaal nie maar in ‘n rentedraende rekening onder beheer van2de Respondentte plaas en daar te hou hangende die finalisering van ‘n aksie ter verhaling van gesegde gelde in die bedrag vanR1 459 159.50tussenApplikanten1ste Respondentom ingestel te word binne21 daena finalisering van die egskeidings aksie tussen die partye, indien die onderhawige dispuut deel uit maak van die skikkingsbevel aangegaan of verleen in sodanige aksie welke ookal eerste plaasvind.

2de Respondent

R1 848 308.00

Plot 19, Spitskop, Bloemfontein

1ste Respondent

R1 459 159.50

Applikant

1ste Respondent

21 dae

2.2 Die1ste Respondentdie koste van hierdie aansoek moet betaal.

3. Die bevel verleen inparagraaf 2.1sal dien as tussentydse bevel en interdik met onmiddellike werking.

paragraaf 2.1

4. Die bevel hierin verleen tesame met die aansoekstukke opRespondentebeteken moet word.”

Respondente

[39] Derhalwe word die volgende bevel gemaak:

Die bevelnisiword bekragtig.Koste staan oor vir beregting tydens die aksie om ingestel te word.

Die bevelnisiword bekragtig.

Koste staan oor vir beregting tydens die aksie om ingestel te word.

____

D. MILTON, WND R

Namens die Applikant: Adv. A.H. Burger

In opdrag van:

Claude Reid Ingelyf

BLOEMFONTEIN

Namens die Eerste Respondent: Adv. S.J. Reinders

Honey Prokureurs

/sp