Lichtenburg Graan Trustrees (Edms) Bpk v Faul N.O and Others (716/2003) [2004] ZANWHC 16 (22 July 2004)

IN DIE HOËRHOF VAN SUID-AFRIKA

(BOPHUTHATSWANA PROVINSIALE AFDELING)

Saak Nr. 716/2003

In die saak tussen:-

LICHTENBURG GRAAN TRUSTREES Eiser

(EDMS) BPK

en

W.S. FAUL NO & 2 ANDER Verweerders

MAFIKENG

HENDRICKS R.

DATUM VAN BETOOG : 21 Junie 2004

DATUM VAN UITSPRAAK : 22 Julie 2004

Namens die Eiser : Adv. J.H.F. Pistor

Namens die Verweerders : Adv. A.P.J. Els

HENDRICKS R:

INLEIDING

[1] Die Eiser het  voorlopige vonnis dagvaarding teen die Verweerders uitgereik op grond van  tjek ten bedrae van R5 287 780.00 wat die Verweerders as trustees van Thaba Pephu Trust uitgereik het ten gunste van Eiser of PJ & ILM Boerdery. Die aansoek om voorlopige vonnis is geweier.

[2] Lever WR het gelas dat daar met die prinsipale saak voortgegaan moet word en dat Eiser se voorlopige vonnis dagvaardig gevolglik bly staan as deklarasie. Verweerder het daarna  pleit geliasseer. Die Eiser het eksepsie aangeteken teen Verweerders se pleit. Die eksepsie is geargumenteer op 21 Junie 2004. Uitspraak is toe voorgebou. Hier volg nou my bevindinge en redes daarvoor:- Meriete [3] Die Eiser het die volgende stelling gemaak in die voorlopge vonnis dagvaarding:- “Dat die gemelde verweerders, aangespreek soos hierbo uiteengesit, hierby opgeroep word om onmiddelik aan Lichtenburg Graan Trustees (Edms) Beperk,  maatskappy geregistreer ingevolge die Wette van die Republiek van Suid Afrika wat handeldryf as “LGT” en ook onder verwysing

‘LGT/PJ & ILM Bdy (e) Bpk’ met hoofplek van besigheid te Hendrik Potgietersstraat 43, Lichtenburg, Noordwes Provinsie (hierna die Eiser genoem)  bedrag van R5 287 780-00 (Vyf Miljoen Twee Honderd en Sewe en Tagtig Duisend Sewe Honderd en Tagtig Rand) moet betaal tesame met rente daarop bereken teen 15.5% vanaf 30 September 2003 tot datum van betaling, deur die Eiser gevorder op grond van  tjek getrek deur gemelde trust ten gunste van Eiser of toonder, op die Lichtenburg tak van Standard Bank, welke tjek behoorlik by gemelde bank vir betaling aangebied is maar waarvan betaling geweier is op grond daarvan dat betaling daarvan gestaak is en ten opsigte van welke tjek die Eiser die regmatige houer is.”

[2] Lever WR het gelas dat daar met die prinsipale saak voortgegaan moet word en dat Eiser se voorlopige vonnis dagvaardig gevolglik bly staan as deklarasie. Verweerder het daarna  pleit geliasseer. Die Eiser het eksepsie aangeteken teen Verweerders se pleit. Die eksepsie is geargumenteer op 21 Junie 2004. Uitspraak is toe voorgebou. Hier volg nou my bevindinge en redes daarvoor:-

Meriete

[3] Die Eiser het die volgende stelling gemaak in die voorlopge vonnis dagvaarding:-

“Dat die gemelde verweerders, aangespreek soos hierbo uiteengesit, hierby opgeroep word om onmiddelik aan Lichtenburg Graan Trustees (Edms) Beperk,  maatskappy geregistreer ingevolge die Wette van die Republiek van Suid Afrika wat handeldryf as “LGT” en ook onder verwysing

‘LGT/PJ & ILM Bdy (e) Bpk’ met hoofplek van besigheid te Hendrik Potgietersstraat 43, Lichtenburg, Noordwes Provinsie (hierna die Eiser genoem)  bedrag van R5 287 780-00 (Vyf Miljoen Twee Honderd en Sewe en Tagtig Duisend Sewe Honderd en Tagtig Rand) moet betaal tesame met rente daarop bereken teen 15.5% vanaf 30 September 2003 tot datum van betaling, deur die Eiser gevorder op grond van  tjek getrek deur gemelde trust ten gunste van Eiser of toonder, op die Lichtenburg tak van Standard Bank, welke tjek behoorlik by gemelde bank vir betaling aangebied is maar waarvan betaling geweier is op grond daarvan dat betaling daarvan gestaak is en ten opsigte van welke tjek die Eiser die regmatige houer is.”

[4] In antwoord hierop het die Verweerders as volg gepleit:

7.

“ Die verweerders het nie enige waarde ontvang in ruil vir die tjek nie, alternatiewelik het die verweerders onvoldoende waarde ontvang om die bedrag op die tjek te regverdig”.

14.

“In die alternatief tot paragrawe 11 tot 13 hierbo, en slegs indien die Agbare Hof bevind dat betaling van die tjek nie onderhewig was aan die voorwaardes hierbo vermeld nie, pleit die verweerders as volg:-

14.1 PJ & ILM het versuim om behoorlik en volledig te lewer, ingevolge die graankontrak, alternatiewelik het PJ & ILM onvoldoende graan aan die verweerders gelewer ingevolge die graankontrak.

14.2 Uit hoofde van voormelde is daar onvoldoende mielies aan die veweerders gelewer om die bedrag op die tjek te regverdig en is die verweerders nie die bedrag van R5 287 780-00 aan die eieser verkuldig nie”.

(My onderstreping)

[5] Die Eiser se eksepsie teen die pleit van die verweerders soos hierbo uiteengesit berus op twee gronde, nl:-

dat die vaag en werwarrend is;

dat die ten opsigte van die alternatiewe eis geen verweer openbaar nie.

Vaag en Verwarrend

[6] Die eerste grond waarop die Eiser se aansoek om eksepsie berus is dat die Verweerders se pleit vaag in verwarrend is. Die Eiser het die nodige kennisgewing van die vaag en verwarrendheid van Verweerders se pleit in ooreenkoms met Reël 23 (1) aan die Verweerders gegee. Die Verweerders het egter nie daarop gereageer nie.

[7] In Trope v South African Reserve Bank and Another 1992(3) SA 208 op bladsy 210 F - 211 E staan die volgende:-

It is desirable that I first state certain general principles of the law relating to an exception on the grounds that a pleading is vague and embarrassing.

Rule 18(4) of the Uniform Rules of Court provides that every pleading shall contain a clear and concise statement of the material facts upon which the pleader relies for his claim, defence or answer to any pleading, with sufficient particularity to enable the opposite party to reply thereto.

It is, of course, a basic principle that particulars of claim should be so phrased that a defendant may reasonably and fairly be required to plead thereto. This must be seen against the background of the further requirement that the object of pleadings is to enable each side to come to trial prepared to meet the case of the other and not be taken by surprise. Pleadings must therefore be lucid and logical and in a intelligent form; the cause of action or defence must appear clearly from the factual allegations made (Harms Civil Procedure in the Supreme Court at 263-4). At 264 the learned author suggests that, as a general proposition, it may be assumed that, since the abolition of further particulars, and the fact that non-compliance with the provisions of Rule 18 now (in terms of Rule 18(12)) amounts to an irregular step, a greater degree of particularity of pleadings is required. No doubt, the absence of the opportunity to clarify an ambiguity or cure an apparent inconsistency, by way of further particulars, may encourage greater particularity in the initial pleading.

The ultimate test, however, must in my view still be whether the pleading complies with the general rule enunciated in Rule 18(4) and the principles laid down in our existing case law.

An exception to a pleading on the ground that it is vague and embarrassing involves a two-fold consideration. The first is whether the pleading lacks particularity to the extent that it is vague. The second is whether the vagueness causes embarrassment of such nature that the excipient is prejudiced (Quinlan v MacGregor 1960 (4) SA 383 (D) at 393 E-H). As to whether there is prejudice, the ability of the excipient to produce and exception-proof plea is not the only, nor indeed the most important, test - see the remarks of Conradie J in Levitan v Newhaven Holiday Enterprises CC 1991 (2) SA 297 (C) at 298 G-H. If that were the only test, the object of pleadings to enable parties to come to trial prepared to meet each other’s case and not be taken by surprise may well be defeated. Thus it may be possible to plead to particulars of claim which can be read in any one of a number of ways by simply denying the

allegations made; likewise to a pleading which leaves one guessing as to its actual meaning. Yet there can be no doubt that such a pleading is excipiable as being vague and embarrassing - see Parow Lands (Pty) Ltd v Schneider 1952(1) SA 150 (SWA) at 152 F-G and the authorities there cited. It follows that averments in the pleading which are contradictory and which are not pleaded in the alternative are patently vague and embarrasing, one can but be left guessing as to the actual meaning (if any) conveyed by the pleading”. [8] In paragraaf 7 van die pleit beweer die Verweerders dat hulle nie “enige waarde” in ruil vir die tjek ontvang het nie, alternatiewelik dat hulle “onvoldoende” waarde ontvang het. [9] In die boek van Herbstein & Van Winsen - getiteld” The Civil Practice of the Supreme Court of South-Africa 4de uitgawe op bladsy 490 skryf die skrywers die volgende:- “It is not necessary that an exception should dispose of a portion of a case, for exception may be taken as a protection against embarrassment. A bare denial of a paragraph

An exception to a pleading on the ground that it is vague and embarrassing involves a two-fold consideration. The first is whether the pleading lacks particularity to the extent that it is vague. The second is whether the vagueness causes embarrassment of such nature that the excipient is prejudiced (Quinlan v MacGregor 1960 (4) SA 383 (D) at 393 E-H). As to whether there is prejudice, the ability of the excipient to produce and exception-proof plea is not the only, nor indeed the most important, test - see the remarks of Conradie J in Levitan v Newhaven Holiday Enterprises CC 1991 (2) SA 297 (C) at 298 G-H. If that were the only test, the object of pleadings to enable parties to come to trial prepared to meet each other’s case and not be taken by surprise may well be defeated.

Thus it may be possible to plead to particulars of claim which can be read in any one of a number of ways by simply denying the

allegations made; likewise to a pleading which leaves one guessing as to its actual meaning. Yet there can be no doubt that such a pleading is excipiable as being vague and embarrassing - see Parow Lands (Pty) Ltd v Schneider 1952(1) SA 150 (SWA) at 152 F-G and the authorities there cited.

It follows that averments in the pleading which are contradictory and which are not pleaded in the alternative are patently vague and embarrasing, one can but be left guessing as to the actual meaning (if any) conveyed by the pleading”.

[8] In paragraaf 7 van die pleit beweer die Verweerders dat hulle nie

“enige waarde” in ruil vir die tjek ontvang het nie, alternatiewelik dat hulle “onvoldoende” waarde ontvang het.

[9] In die boek van Herbstein & Van Winsen - getiteld” The Civil Practice of the Supreme Court of South-Africa 4de uitgawe op bladsy 490 skryf die skrywers die volgende:-

“It is not necessary that an exception should dispose of a portion of a case, for exception may be taken as a protection against embarrassment. A bare denial of a paragraph

containing two or more allegations, or the presence in a pleading of contradictory averments can give rise to substantial embarrassment.”

Sien:- Levitan v Newhaven Holiday Enterpreses CC 1991 (2) SA 297 (C) at 300 F - H.

[10] Die geleerde skrywers skryf ook die volgende in voetnoot 26 op dieselfde bladsy:-

“ It is, of course, open to plead inconsistent claims in the alternative, if one’s opponent is not prejudiced thereby: ....”

“Contradictory and mutually destructive allegations may, however, result in a failure to disclose a cause of action or a defence”

Sien:- Chauvier & Others v Pelican Pools (Pty) Ltd 1992 (2) SA 39 (T) at 41 H - I.

en verder

“Prejudice to a litigant faced with an embarrassing pleading must ultimately lie in an inability properly to prepare to meet his opponents case”.

[11] Daar moet dus in gedagte gehou word dat  plig op die applikante as eksiepiënte rus om die hof te oortuig dat elke vertolking wat  hof rederlikerwyse aan die pleit kan heg, vatbaar is vir eksepsie.

[12] In paragraaf 14.1 van die pleit word beweer dat die Boerdery versuim het om “behoorlik en volledig” te lewer alternatiewelik dat hulle “onvoldoende” graan gelewer het. In paragraaf 14.2 van die pleit word beweer dat daar “onvoldoende mielies” aan die Verweerders gelewer is. Dit is duidelik dat die bewerings varvat in paragrawe 14.1 en 14.2 naamlik dat versuim is om “behoorlik en volledig” (dus onvoldoende) te lewer, lynreg in stryd is met die bewering in paragraaf 7 naamlik dat “geen” waarde ontvang is nie. [13] Dit is vaag en verwarrend want daar bestaan nie duidelikheid of enige waarde ontvang is en of waarde wel ontvang is maar dat dit nie genoeg (“onvoldoende”) is nie. [14] Die stelling dat daar versuim is om “behoorlik” te lewer is vaag en dit skep ook verwarring. Dit is nie duidelik of daar versuim is om:- die regte hoeveelheid te lewer; of om op die regte tyd, plek en datum te lewer; of om die regte kwaliteit te lewer, nie. Die Verweerders kon met meer duidelikheid aangedui het wat presies met bovermelde bewerings bedoel word. [15] Die vaag en verwarrendheid hou ook die protensiaal van nadeel in vir die Eiser. Indien die Verweerders geen waarde ontvang het nie, met ander woorde,  algehele ontkenning dat hulle hoegenaamd enige waarde ontvang het, moet die Eiser, wat die bewyslas dra, bewys dat die Verweerders wel waarde ontvang het. Indien die Verweerders aan die anderkant erken dat hulle wel waarde ontvang het, maar dat dit “onbehoorlik” of “onvoldoende” is om die bedrag geld gemeld op die tjek te regverdig, sal die Eiser moet bewys dat daar behoorlik en voldoende gelewer is. Die getuienis wat aangebied sal moet word ten einde hulself van hul bewyslas te kwyt is definitief verskillend in die twee bovermelde gevalle.

[12] In paragraaf 14.1 van die pleit word beweer dat die Boerdery versuim het om “behoorlik en volledig” te lewer alternatiewelik dat hulle “onvoldoende” graan gelewer het. In paragraaf 14.2 van die pleit word beweer dat daar “onvoldoende mielies” aan die Verweerders gelewer is. Dit is duidelik dat die bewerings varvat in paragrawe 14.1 en 14.2 naamlik dat versuim is om “behoorlik en volledig” (dus onvoldoende) te lewer, lynreg in stryd is met die bewering in paragraaf 7 naamlik dat “geen” waarde ontvang is nie.

[13] Dit is vaag en verwarrend want daar bestaan nie duidelikheid of enige waarde ontvang is en of waarde wel ontvang is maar dat dit nie genoeg (“onvoldoende”) is nie.

[14] Die stelling dat daar versuim is om “behoorlik” te lewer is vaag en dit skep ook verwarring. Dit is nie duidelik of daar versuim is om:-

die regte hoeveelheid te lewer;

of

om op die regte tyd, plek en datum te lewer;

om die regte kwaliteit te lewer, nie.

Die Verweerders kon met meer duidelikheid aangedui het wat presies met bovermelde bewerings bedoel word.

[15] Die vaag en verwarrendheid hou ook die protensiaal van nadeel in vir die Eiser. Indien die Verweerders geen waarde ontvang het nie, met ander woorde,  algehele ontkenning dat hulle hoegenaamd enige waarde ontvang het, moet die Eiser, wat die bewyslas dra, bewys dat die Verweerders wel waarde ontvang het. Indien die Verweerders aan die anderkant erken dat hulle wel waarde ontvang het, maar dat dit “onbehoorlik” of “onvoldoende” is om die bedrag geld gemeld op die tjek te regverdig, sal die Eiser moet bewys dat daar behoorlik en voldoende gelewer is. Die getuienis wat aangebied sal moet word ten einde hulself van hul bewyslas te kwyt is definitief verskillend in die twee bovermelde gevalle.

[16] Die stelling dat “onbehoorlik” gelewer is, is ook oop vir verdere interpretasie. Die vraag ontstaan of dit nodig sal wees om te bewys wat die werklike hoeveelheid mielies is wat gelewer is of moet getuienis oor die gehalte van die gelewerde mielies aangebied word (moontlik deskundige getuienis).

[17] Dit is onduidelik wat die aard en omvang van die getuienis sal wees wat die Eiser moet aanbied ten einde te slaag in sy eis.

[18] Met die lees van paragraaf 7 is dit duidelik dat twee uiteenlopende verwere geopper word nl. dat geen waarde hoegenaamd gelewer is nie en in die alternatief dat onvoldoende waarde gelewer is. Wat in paragraaf 7 gepleit word bots ook met wat in paragraaf 14 staan.

[19]  Pleitstuk moet in die geheel gelees word en die afsondelike paragrawe moet nie in isolasie beskou word om te bepaal of elke paragraaf (alleenstaande) eksiepiëerbaar is al dan nie.

[20) Voorts moet bepaal word of die pleitstuk, in geheel gelees, vatbaar is vir meer as een vertolking. Daar rus  plig op die eksipiente om die hof te oortuig dat elke vertolking wat die hof redelikerwyse aan die besonderhede van vordering (of pleitstuk) kan heg, vatbaar is vir eksepsie.

Sien:-Theunissen en Andere v Transvaalse Lewendehawe Koöp Bpk 1988 (2) SA 493 A op bladsy 500 E - F.

[21] Die Theunissen - saak (supra) is ook met goedkeuring aangehaal in die saak van First National Bank of Southern Africa LTD v Perry NO And Others 2001 (3) SA 960 SCA, waar Schutz AR. die volgende stelling maak op bladsy 965 C - D:-

“ The excipient have to show that the pleading is excipiable on every interpretation that can reasonably be attached to it:”

[22] Myns insiens is dit ooglopend dat paragrawe 7 en 14 van die gemelde pleit teenstrydighede bevat wat dit vaag en verwaarrend maak omdat dit varbaar is vir meer as een interpretasie.

Alternatiewe verweer is geen verweer

[23] Die tweede basis van Eiser se eksepsie is dat die alternatiewe verweer wat in paragraaf 14 van die pleit verskyn, geen verweer openbaar nie.

Dit is geykte reg dat die verweerder sy verweer duidelik moet uiteensit.

Sien :- Eenvormige Hofreëls 22 (2) en (3).

[24] Die hoof verweer van die Verweerders kom in wese daarop neer dat die betrokke tjek wat as betaling aangebied is, aangebied was onderhewig aan die nakoming van sekere voorwaardes. Aangesien die voorwaardes nie nagekom is nie, het die tjek derhalwe nie betaalbaar geword nie. In die alternatief tot die hoof verweer, pleit die Verweerders dat indien die Agbare Hof bevind dat betaling van die tjek nie onderhewig was aan die voorwaardes nie , dan in daardie geval, pleit die Verweerders dat die gemelde Boerdery versuim het om behoorlik en volledig te lewer en dat daar “onvoldoende mielies” aan die Verweerders gelewer is om die bedrag op die tjek te regverdig. [25] Die Verweerders het volgens hulle eie weergawe graan per ton aangekoop. [26] By sodanige transaksie is dit regtens regtens nie  verweer teen die eis-bedrag om te pleit dat daar onvoldeoende mielies gelewer is om die eis-bedrag op te maak nie. In so  geval is die lewering van elke eenheid waarvoor die prys beding is (naamlik een ton mielies)  afsonderlike transaksie waarop die verkoper by lewering (of dan in hierdie geval 90 dae na lewering) van daardie eenheid ( ton) geregtig word op betaling vir die eenheid wat gelewer is. [27] Dit gaan dus nie hier daaroor dat die geheel van die mielies eers gelewer moet word voordat betaling ten opsigte van die

gelewerde tonne-maat opeisbaar is nie. Met ander woorde dit is verdeelbare lewerings ten opsigte waarvan by elke lewering betaling moet geskied. [28] Verweerders is gevolglik aanspreeklik vir betaling van die ooreengekome prys vir daardie hoeveelheid mielies wat gelewer is. [29]  Pleit dat “onvoldoende mielies gelewer is om die eisbedrag op te maak, openbaar dus nie  verweer ten opsigte van daardie gedeelte van die mielies wat wel gelewer is nie”.

[24] Die hoof verweer van die Verweerders kom in wese daarop neer dat die betrokke tjek wat as betaling aangebied is, aangebied was onderhewig aan die nakoming van sekere voorwaardes. Aangesien die voorwaardes nie nagekom is nie, het die tjek derhalwe nie betaalbaar geword nie. In die alternatief tot die hoof verweer, pleit die Verweerders dat indien die Agbare Hof bevind dat betaling van die tjek nie onderhewig was aan die voorwaardes nie , dan in daardie geval, pleit die Verweerders dat die gemelde Boerdery versuim het om behoorlik en volledig te lewer en dat daar “onvoldoende mielies” aan die Verweerders gelewer is om die bedrag op die tjek te regverdig.

[25] Die Verweerders het volgens hulle eie weergawe graan per ton aangekoop.

[26] By sodanige transaksie is dit regtens regtens nie  verweer teen die

eis-bedrag om te pleit dat daar onvoldeoende mielies gelewer is om die eis-bedrag op te maak nie. In so  geval is die lewering van elke eenheid waarvoor die prys beding is (naamlik een ton mielies)  afsonderlike transaksie waarop die verkoper by lewering (of dan in hierdie geval 90 dae na lewering) van daardie eenheid ( ton) geregtig word op betaling vir die eenheid wat gelewer is.

[27] Dit gaan dus nie hier daaroor dat die geheel van die mielies eers gelewer moet word voordat betaling ten opsigte van die

gelewerde tonne-maat opeisbaar is nie. Met ander woorde dit is verdeelbare lewerings ten opsigte waarvan by elke lewering betaling moet geskied.

[28] Verweerders is gevolglik aanspreeklik vir betaling van die ooreengekome prys vir daardie hoeveelheid mielies wat gelewer is.

[29]  Pleit dat “onvoldoende mielies gelewer is om die eisbedrag op te maak, openbaar dus nie  verweer ten opsigte van daardie gedeelte van die mielies wat wel gelewer is nie”.

[30] Die Verweerders se pleit kan in die opsig ook uit  ander hoek benader word naamlik vir sover as wat Verweerders erken dat hulle wel mielies ontvang het maar nie voldoende om die eisbedrag op te maak nie, is daar geen bepaling in die kontrak waarop die Verweerders steun op grond waarvan betaling vir die gelewerde mielies uitgestel kan word totdat die volledige eisbedrag opgemaak is nie. Kan na ander getuienis as die pleitstuk self gekyk word? [31] Mr Pistör wat namens die eksipient (Eiser) optree het gesubmenteer dat die pleit saam gelees kan word met die Verweerders se eedsverklarings wat in die voorlopige vonnis aangeleentheid geliasseer is, (en meer spesifiek die repliserende eedsverklaring), ten einde te kan bepaal of dit  verweer openbaar aldan nie. Mr Els, wat namens die Verweerders optree, is  ander mening toegedaan. [32] Die vraag ontstaan dan of na die eedsverklarings wat geliasseer is ter opponering van die voorlopige vonnis gekyk kan word ten einde te oordeel of die alternatiewe pleit geen verweer openbaar nie? [33] In die saak van Viljoen v Federated Trust Ltd 1971 (1) SA 750 (O) op bladsy 754 F bevind M.T. Steyn Wnde R (soos hy toe was) die volgende:- “Thus in deciding whether a particular averment in a pleading should be struck out the Court must have regard only to the pleading filed and cannot consider any fresh matter introduced either by way of evidence on affidavit or in any other manner”. [34] In die boek getiteld:- Herbstein & Van Winsen: The Civil Practice of the Supreme Court of South-Africa 4de uitgawe op bladsy 492 verskyn die volgende stelling:- “ Exception may be taken only when the defect in the pleading appears ex facie the pleading, since no facts may be adduced to show that the pleading is excipiable”.

[30] Die Verweerders se pleit kan in die opsig ook uit  ander hoek benader word naamlik vir sover as wat Verweerders erken dat hulle wel mielies ontvang het maar nie voldoende om die eisbedrag op te maak nie, is daar geen bepaling in die kontrak waarop die Verweerders steun op grond waarvan betaling vir die gelewerde mielies uitgestel kan word totdat die volledige eisbedrag opgemaak is nie.

Kan na ander getuienis as die pleitstuk self gekyk word?

[31] Mr Pistör wat namens die eksipient (Eiser) optree het gesubmenteer dat die pleit saam gelees kan word met die Verweerders se eedsverklarings wat in die voorlopige vonnis aangeleentheid geliasseer is, (en meer spesifiek die repliserende eedsverklaring), ten einde te kan bepaal of dit  verweer openbaar aldan nie. Mr Els, wat namens die Verweerders optree, is  ander mening toegedaan.

[32] Die vraag ontstaan dan of na die eedsverklarings wat geliasseer is ter opponering van die voorlopige vonnis gekyk kan word ten einde te oordeel of die alternatiewe pleit geen verweer openbaar nie?

[33] In die saak van Viljoen v Federated Trust Ltd 1971 (1) SA 750 (O) op

bladsy 754 F bevind M.T. Steyn Wnde R (soos hy toe was) die volgende:-

“Thus in deciding whether a particular averment in a pleading should be struck out the Court must have regard only to the pleading filed and cannot consider any fresh matter introduced either by way of evidence on affidavit or in any other manner”.

[34] In die boek getiteld:- Herbstein & Van Winsen: The Civil Practice of the Supreme Court of South-Africa 4de uitgawe op bladsy 492 verskyn die volgende stelling:-

“ Exception may be taken only when the defect in the pleading appears ex facie the pleading, since no facts may be adduced to show that the pleading is excipiable”.

[35] Dit is dus duidelik dat daar nie na ander getuienis gekyk dan word om te bepaal of  pleitstuk eksipieërbaar is al dan nie.  Hof is dus by die beoordeling of  pleitstuk eksipiëerbaar is al dan nie slegs op die pleitstuk aangewese. [36] Alhoewel die argument dat  party gebonde gehou moet word aan die verweer wat hy in  eedsverklaring (bv. ter opponering van  voorlopige vonnis aansoek) openbaar het, logies klink is dit nie korrek om na die eedsverklarings te kyk ten einde te kan bepaal of die eksepsie moet slaag al dan nie.  Hof moet dus slegs die pleitstuk opsigself beoordeel om te bepaal of dit eksipieërbaar is al dan nie Gevolgtrekking [37] Uit bovermelde is dit duidelik uit die pleitstuk self dat paragrawe 7 en 14 eksipiëerbaar is en dat die eksepsie gehandhaaf moet word. Derhalwe word die volgende bevele gemaak:- Die eksepsie word gehandhaaf en paragrawe 7 en 14 van die Verweerders se pleit word geskrap; Verlof word aan die Verweerders verleen om die pleitstuk binne 20 dae vanaf datum van hierdie bevel te wysig; Die Verweerders word gelas om gesamentlik en afsonderlik die koste van die eksepsie te betaal, die een betaal die ander word vrygespreek.

[35] Dit is dus duidelik dat daar nie na ander getuienis gekyk dan word om te bepaal of  pleitstuk eksipieërbaar is al dan nie.  Hof is dus by die beoordeling of  pleitstuk eksipiëerbaar is al dan nie slegs op die pleitstuk aangewese.

[36] Alhoewel die argument dat  party gebonde gehou moet word aan die verweer wat hy in  eedsverklaring (bv. ter opponering van  voorlopige vonnis aansoek) openbaar het, logies klink is dit nie korrek om na die eedsverklarings te kyk ten einde te kan bepaal of die eksepsie moet slaag al dan nie.  Hof moet dus slegs die pleitstuk opsigself beoordeel om te bepaal of dit eksipieërbaar is al dan nie

Gevolgtrekking

[37] Uit bovermelde is dit duidelik uit die pleitstuk self dat paragrawe 7 en 14 eksipiëerbaar is en dat die eksepsie gehandhaaf moet word.

Derhalwe word die volgende bevele gemaak:-

Die eksepsie word gehandhaaf en paragrawe 7 en 14 van die Verweerders se pleit word geskrap;

Verlof word aan die Verweerders verleen om die pleitstuk binne 20 dae vanaf datum van hierdie bevel te wysig;

Die Verweerders word gelas om gesamentlik en afsonderlik die koste van die eksepsie te betaal, die een betaal die ander word vrygespreek.

R.D. HENDRICKS REGTER VAN DIE HOËRHOF Prokureurs vir die Eiser: Van Rooyen, Tlhapi, Wessels IngelyfProctorlaan 9 MAFIKENG Prokureurs vir die Verweerders: Smith Stanton Ingelyf Warrenstraat 29 MAFIKENG

R.D. HENDRICKS

REGTER VAN DIE HOËRHOF

Prokureurs vir die Eiser: Van Rooyen, Tlhapi, Wessels IngelyfProctorlaan 9

Prokureurs vir die Verweerders: Smith Stanton Ingelyf

Warrenstraat 29