S v Ohentse (34/05) [2005] ZANCHC 17 (15 April 2005)

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA

IN

THE HIGH COURT OF SOUTH AFRICA

(Noord-Kaapse Afdeling / Northern Cape Division)

Saakno: / Case number: 34/05

Datum gelewer: / Date delivered: 15/04/05 (HOFRESES)

In die saak van:

DIE STAAT

teen

OHENTSÉ,

SYLVESTER KGOKONG

Coram: Lacock R

UITSPRAAK

OP HERSIENING

LACOCK R:

Die beskuldigde mnr. Sylvester Kgokong Ohentsé, is in die distrikshof, Carnarvon, skuldig bevind aan diefstal asook aan die onregmatige besit van ‘n vuurwapen en is hy gevonnis tot agtien en twaalf maande gevangenisstraf onderskeidelik op die twee aanklagtes.

Nadat hierdie saak op hiersiening aan my voorgelê is, het ek die volgende navraag aan die landdros gerig:

Het die Landdros die voorskrifte van arts. 162 en/of 164 van die Strafproseswet, nr. 51 van 1977, nagekom ten aansien van die getuies Gobhiya en Nomsa?

Is daar eerstens hoegenaamd vasgestel of hulle die betekenis van die eed verstaan of nie verstaan het nie?

Indien hierdie vasstelling gedoen is en bevind is dat hulle nie die betekenis van die eed verstaan het nie, moes hulle nie ingevolge art. 164 gewaarsku gewees het nie? Waarom is ‘n bevestiging (kragtens art. 163) afgelê?

Was die getuienis van die voormelde getuies – in die lig van die voorgaande – toelaatbaar?

Indien nie, kon ‘n skuldigbevinding volg?”

In antwoord hierop het die landdros toegegee dat hy ‘n mistasting begaan het aangaande die toelaatbaarheid van die getuienis van die getuies Gobhiya en Nomsa, en versoek hy dat die skuldigbevindings en vonnisse ter syde gestel word.

Ten aansien van die getuie Gobhiya lees die tersaaklike gedeelte van die oorkonde as volg:

“AANKLAER: Die Staat roep Forto Obluja.

HOF: Goed, watter taal praat u?

FORTO OBLUJA

HOF: Watter taal praat u? --- Xhosa.

Meneer hou oud is u? --- 15 jaar oud.

So u ken die verskil tussen reg en verkeerd né? --- Ja Edele.

So u bevestig dat u die waarheid sal praat? --- Ja Edele.

FORTO OBLUJA bevestig om die waarheid te praat.”

Hiermee volg die getuienis van die getuie in hoof en in kruisondervraging.

Wat betref die getuie Nomsa, lees die toepaslike gedeelte van die oorkonde as volg:

“AANKLAER: Edelagbare die Staat roep die ander getuie. Ek gaan nou ‘n probleem hê met die uitspraak, maar dit is Simevkwe Nomsa. Die Staat roep daardie getuie.

HOF: U volle naam

SIMEVKWE

NOMSA bevestig om die waarheid te praat.

(16 jaar oud)

Hierna volg die ondervraging van die getuie deur die aanklaer.

Uit die voorgaande val dit onmiddellik op dat die getuienis van hierdie twee getuies nie onder eed afgelê is nie. Tensy die voorskrifte van artikels 163 of 164 van die Strafproseswet, nr. 51 van 1977, (die Wet) aanwending vind, is die getuienis van hierdie getuies dus ontoelaatbaar.

Hoewel dit nou gesaghebbend neergelê is dat ‘n formele ondersoek na die vraag of ‘n getuie die aard en betekenis van die eed begryp, nie in alle gevalle nodig is alvorens ‘n voorsittende beampte kan besluit dat ‘n getuie nie die aard en betekenis van die eed begryp nie, (S v B 2003 (1) SASV 52 (HHA) ) en DPP, KwaZulu-Natal v Mekka, 2003 (2) SASV 1 (HHA) ), is daar niks in hierdie saak wat daarop dui dat die landdros tot sodanige gevolgtrekking gekom het nie, behalwe dat hy die getuies laat bevestig het dat hulle die waarheid sou praat.

Ten tye van die hofverrigtinge was die getuies 15 en 16 jaar oud onderskeidelik. Dit blyk nie uit die oorkonde wat hul skolastiese of ander opleiding behels nie. Myns insiens was die landdros nie bloot op sterkte van hul ouderdomme en by gebreke aan enige ondersoek geregverdig om af te lei dat hulle nie die aard en betekenis van die eed begryp het nie.

Maar selfs indien gesê kan word dat die landros geregverdig was om af te lei dat hierdie twee getuies nie die aard en die betekenis van die eed begryp het nie, moes hy hulle kragtens die voorskrifte van art. 164 (1) van die Wet gewaarsku het om die waarheid te praat. Dit het hy nie gedoen nie. Wat hy wel gedoen het, was om hulle te laat bevestig (blykbaar ingevolge die voorskrifte van art. 163) dat hulle die waarheid sou praat.

Die getuienis van hierdie voormelde getuies was dus nie toelaatbaar teen die beskuldigde nie, en die toelating daarvan was onreëlmatig gedoen.

Die beskuldigde was slegs deur hierdie twee getuies se getuienis met die misdade waaraan hy skuldig bevind was, verbind. Sou daardie getuienis buite rekening gelaat word, volg dit dat die Staat nie die skuld van die beskuldigde bo redelike twyfel bewys het nie. Die skuldigbevindings en vonnisse moet gevolglik ter syde gestel word.

Bygevolg word die volgende bevele hierin verleen:

Die skuldigbevinding aan beide aanklagtes waaraan die beskuldigde skuldig bevind is en die vonnisse hom opgelê, word ter syde gestel.

Die saak word na die hof a quo terug verwys vir oorweging van die heropening daarvan vir die aanhoor van die getuienis van die getuies Gobhiya en Nomsa op ‘n wyse wat die gebrek in die aanvanklike voorlegging van hul getuienis sal regstel.

_____

HJ Lacock

REGTER