S v Rive (31/84) [1985] ZASCA 110 (27 September 1985)

LOUIS FRANCOIS RIVEenDIE STAAT

Saak Nr 31/84 mp

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA (APPeLAFDELING)

In die saak tussen:

LOUIS FRANCOIS RIVE Appellant

en

DIE STAAT Respondent

CORAM: JANSEN, HOEXTER ARRet NICHOLAS WAR

VERHOOR: 13 September 1985GELEWER: 27 September 1985

UITSPRAAK

HOEXTER, AR

2.

HOEXTER, AR,

Dit is 'n appèl teen vonnis in 'n strafsaak.Die appellant is 'n 25-jarige mynwerker. Op 13 Mei 1982is hy in die landdroshof te Klerksdorp aan 'n oortreding

van art 2(b) van Wet 41 van 1971 skuldig bevind. Uit die

aangevoerde getuienis blyk dat die appellant met 1½ gram

dagga in sy besit deur die polisie betrap is. Hom is 'nvonnis van twee jaar gevangenisstraf opgelê. Die appellantse daaropvolgende appèl teen sowel skuldigbevinding asvonnis is na 'n voltallige regbank van die TransvaalseProvinsiale Afdeling verwys. Laasgenoemde het die appèlafgewys. Verlof om teen die vonnis alleen te appelleeris egter deur die HOOFREGTER verleen.

Voor vonnisoplegging is daar by die verhoordrie vorige veroordelings weens oortreding van art 2(b)van Wet 41 van 1971 teen die appellant bewys. Ten opsigtevan gemelde vorige veroordelings is die volgende vonnisseonderskeidelik opgelê:-

(1) Op 3.

(1) Op 10 Januarie 1974 lyfstraf van ses houe met 'n ligte rottang. (2) Op 5 November 1974 twee jaar gevangenis= straf in geheel voorwaardelik opgeskort vir drie jaar. (3) Op 22 Oktober 1977 twee jaar gevangenis= straf in geheel opgeskort vir drie jaar. Een van die opskortingsvoorwaardes was -

"dat hy nie die behandeling bySpringkell Kliniek staak alvorenshy vrygestel word deur die psigiaterin bevel van die saak nie."

Wat betref die vonnis op 22 Oktober 1977 opgelê en metbetrekking tot die hierbo aangehaalde opskortingsvoorwaardehet die landdros by vonnisoorweging die aandag gevestig opdie "rehabilitasie-oogmerk" daarvan en hom toe soos volguitgelaat:-

"Maar dit is ook duidelik dat hierdieopgeskorte vonnis nie tot enige nut was nie."

In sy redes vir vonnis het die landdros vervolgens sekerefaktore teen mekaar opgeweeg:-

"Dit is so dat getrag moet word by vonnis=oplegging om so min moontlik inbreuk te maak

op

4.

op kosbare mense materiaal, op ekonomiesegebied asook sosiale gebied. Nou is dit sodat die belange van die gemeenskap ook op 'nsekere stadium sterk na vore moet tree en watdaar dus nou hier dus inbreuk gemaak is opbelange van die gemeenskap, as die belangevan die gemeenskap gesteur word soos inhierdie geval, dan is dit so dat die belangevan die individu, van die persoon, dan vaagweglater in die agtergrond geskuif moet word.Die Hof is van oordeel dat gevangenisstrafin u geval 'n onafwendbare gevolg moet wees.Onder die omstandighede word u gevonnis tottwee jaar gevangenisstraf".

Mnr Ebersohn wat op bekwame wyse die appèl namens dieappellant beredeneer het, het betoog dat uit hoofde vansekere beweerde mistastings by straftoemeting deur die verhoor=hof begaan hierdie Hof met die opgelegde vonnis moet inmeng.In die eerste plek het hy aangevoer dat die verhoorhof seredes vir vonnis op die gevolgtrekking dui enersyds dat daarby vonnisoorweging 'n oor-aksentuering van die gemeenskaps=belang was, en andersyds dat daar aan die appellant sebesondere posisie nie behoorlik oorweging geskenk is nie.

Hierby

5.

Hierby aansluitend is dan ook betoog dat met inagnemingvan al die omstandighede van die geval beskerming van diepubliek nouliks die verwydering van die appellant uit diemaatskappy geverg het; en dat die landdros ietwat onkritiesgevangenisstraf as die aangewese en onvermybare strafaangemerk het sonder dat hy meer gepaste alternatiewe (en in besonder die moontlikheid òf van verwysing na 'n rehabi=litasiesentrum ingevolge art 296(1) òf van periodiekegevangenisstraf ingevolge art 285 van die Strafproseswet,51 van 1977) oorweeg het. Tweedens het die appellant seadvokaat ter oorweging gegee dat die ppgelegde vonnis sobuitensporig swaar is dat geen redelike hof dit sou opgelêhet nie.

Wat betref die verhoofhof se opweging van diegemeenskapsbelang teen dié van die veroordeelde in die saakis dit natuurlik korrek dat, na gelang van omstandighede,

eersgenoemde

6.

eersgenoemde belangriker as laasgenoemde mag wees. Wategter beklemtoon moet word is dat gemeenskapsbelang asverswarende faktor sterker na vore tree wanneer die misdaadin sy wese sodanig is dat beskerming van die gemeenskapdaarteen noodsaaklik is. Kyk: Du Toit, Straf in Suid-Afrika,bl 92. Gaan dit oor 'n misdaad wat vir die gemeenskapinherent verderflik is (soos bv die kweek van of smous metdagga) sal die belange van die maatskappy klaarblyklik meergewig dra as by die geval van 'n misdaad waardeur die ge=meenskapsbelang nie so direk en nadelig getref word nie(soos bv die blote besit van dagga). Met hierdie oorwegingsin gedagte moet die kernfeite van die onderhawige geval inoënskou geneem word. Ofskoon sy vorige veroordelings dieafleiding veroorloof dat die appellant na alle waarskynlik=heid 'n gewoonteroker van dagga is, is die massa van diedagga in sy besit gevind uiters gering. Die appellantstaan in 'n vaste diensbetrekking as 'n mynwerker. Dit is

oorbekend

7.

oorbekend dat ons land 'n nypende tekort aan geskooldewerkskragte ondervind. Die appellant onderhou sy moeder.In hierdie omstandighede, so meen ek, sal die gemeenskaps=belang allermins gedien word deur die ononderbroke gevange=houding van die appellant vir 'n tydperk van twee jaar.

Ek hou deeglik voor oë dat die appellant drievorige veroordelings weens dieselfde misdryf op sy kerfstokhet; en dat strafoplegging 'n funksie is wat hom nie totmaklike formulering leen nie. Desnietemin is ek van oordeeldat die appellant se advokaat gelyk het en dat die verhoorhofby vonnisoorweging dermate die maatskappybelang oorbeklemtoonen die besondere posisie van die appellant geringgeskat hetdat hy by straftoemeting nie 'n behoorlike diskresie uitgeoefenhet nie. Dit bring'mee dat hierdie Hof regtens verplig isom met die vonnis in te gryp en om in verband daarmee 'n eieen ongedwonge diskresie te laat geld. In die lig van laas=genoemde bevinding is dit onnodig om oorweging te skenk aan

mnr

8.

mnr Ebersohn se betoog dat die opgelegde vonnis van twee jaargevangenisstraf teenoor die vonnis wat hierdie Hof asverhoorhof sou opgelê het, in growwe wanverhouding staan.

By die voorwaardelike opskorting van die vonniswat die appellant op 22 Oktober 1977 opgelê is, was psigia=triese behandeling van die appellant juis een van dieopskortingsvoorwaardes. Met die oog daarop is ek van oordeeldat in die onderhawige geval verwysing na 'n rehabilitasie=sentrum ingevolge art 296(1) van die Strafproseswet nie asvonnis sou deug nie. Periodieke gevangenisstraf betekengewoonlik in die praktyk dat 'n veroordeelde sy straf oornaweke, wanneer hy nie werk nie, sal uitdien. Hierdie vormvan gevangenisstraf is bygevolg uiters geskik vir veroordeeldeswat gewoonweg gedurende naweke nie in diens staan nie. Dieappellant se advokaat het ons meegedeel.dat die appellantmet sy werkgewer sy werksure sodanig sal kan reel dat hy nieoor naweke aan diens sal wees nie. In S v Erwee 1982(3)

SA 1057 (A)

9.

SA 1057(A) het dit gegaan oor vonnis by 'n derde oortredingweens motorbestuur onder die invloed van sterk drank. HierdieHof het die opgelegde vonnis van een jaar gevangnisstraftersyde gestel en met 'n vonnis van 700 ure periodieke ge=vangenlsstraf vervang. Met verwysing na die beslissings inS v Nagel 1970(2) SA 483(T) op 484 en S v Bhadoo 1971(1)SA 53 (N) op 54, laat DIEMONT, Wn AR hom op 1064H soos volguit:-

"Die Howe het al meermale in die verlede ingewysdes aangemoedig om meer dikwels vanperiodieke gevangenisstraf gebruik te maak,al skep dit somtyds administratiewe probleme."

Met inagneming van al die omstandighede van die onderhawigegeval is ek van mening dat periodieke gevangenisstraf veeleerder as ononderbroke gevangehouding 'n gepaste strafvonnisdaarstel; en dat geregtigheid sou geskied as 'n periode van

500 ure bepaal was.

Die

10.

Die appèl slaag. Die vonnis van twee jaargevangenisstraf word vervang deur 'n bevel dat die appellantingevolge art 285 van die Strafproseswet, 51 van 1977,500 ure periodieke gevangenisstraf moet ondergaan.

G G HOEXTER, AR

JANSEN, AR ) Stem saamNICHOLAS, WAR )