S v Sitoe (138/85) [1985] ZASCA 128 (27 November 1985)

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA(APPèLAFDELING)

In die saak tussen:

ERNESTO SITOE Appellant

EN

DIE STAAT Respondent

Coram: KOTZe, MILLER ARR et, CILLIé, Wn ARVerhoor: 22 November 1985Gelewer: 27 November 1985

UITSPRAAK

CILLIé, Wn AR :

Die appellant is in die Suid-Oostelike Rond-gaande Afdeling van die Transvaalse Hooggeregshof op sewe

verskillende / 2

2

verskillende aanklagte skuldig bevind. Die misdrywe wasdie volgende: Moord sonder versagtende omstandighede, driegevalle van roof met verswarende omstandighede, die on-wettige rig van 'n vuurwapen, die onwettige besit van 'n vuur-wapend en van ammunisie. Op die skuldigbevinding aan moordis hy die doodvonnis opgelê. Op een van die skuldigbe-vindings aan roof het hy 'n soortgelyke straf ontvang. Diestrawwe met betrekking tot die ander skuldigbevindings is nieter sake nie want die appellant kom, met verlof van dieverhoorhof, slegs teen die twee doodvonnisse in hoër beroep.Die gebeurtenisse met betrekking tot diemisdrywe is kortliks die volgende: Die appellant was 'ndroster uit die leër van Mosambiek. Hy het skynbaar metdie wapen wat deur die owerheid aan hom uitgereik was,

gedros .... / 3

3

gedros; dit was 'n sogenaamde Russiese AK 47. Die misdade

het hy gepleeg in die omgewing van Komatipoort waar hy die

grens tussen Mosambiek en die Republiek van Suid-Afrika

waarskynlik drie keer saam met ander oorgesteek het.Volgens die getuienis was die eerste geleentheid toe hy indie nag van 2 Desember, 1984, saam met 'n ander man na die

plaas Volspruit gegaan het. Langs die pad het hulle dieoorledene en twee ander mans voorgekeer. Hulle het hulleas polisiemanne voorgedoen en om die wanvoorstelling teversterk het die appellant 'n vuurwapen, die AK 47, tevoorskyn gehaal. Hulle het die oorledene en sy vriendebeveel om hulle bewysboeke te toon. Toe hulle die ant-woord kry dat die boeke by die kampong gelaat is, is dieoorledene en sy vriende berispe omdat hulle sonder die

boeke .... / 4

4

boeke rondloop. Die appellant het gesê dat hulle virdié oortreding doodgeskiet kan word. Hy het die woordby die daad gevoeg en die oorledene doodgeskiet. Van-daar af is die appellant en sy metgesel na die kampong.Daar het hulle hulself weer as polisiemanne voorgestel.Die appellant het die inwoners bedreig en aan hulle verteldat hy die oorledene doodgeskiet het. Die inwoners vantwee van die kamers in die kampong is beroof. Presies'n week later teen ongeveer middernag het die appellant entwee ander persone die plaas, Dit Maak Saak, besoek. By'n kamer in die kampong het hy weer voorgegee dat hy 'npolisiedienaar was en bewysboeke gevra. Een van die in-woners het daarin geslaag om die voordeur toe te slaan endit toe te hou sodat die appellant en sy maats nie kon

binnekom .... / 5

5

binnekom nie. Die appellant het toe met die wapen wat hyweer by hom gehad het, verskeie skote op die deur gevuur.Daar is sewe gate in die deur geskiet. Een van die inwo-ners is in die pinkie getref. Die inwoners is met diedood gedreig en beveel om geld deur die venster te gooi.Dit het hulle gedoen. Die rowers het die geld opgetelen vertrek.Op 23 Desember 1984, dit is twee weke na dielaasgenoemde voorval, het die appellant en twee ander dieplaas "The Hippos" in dieselfde omgewing besoek. Daar hethulle die drie oortredings wat laaste genoem is, gepleeg.Die appellant is later in die nag deur grenswagte voorgekeeren aangehou. Die misdrywe wat dié nag gepleeg is en dievonnisse wat die appellant daarvoor opgelê is, is nie hier

ter .... / 6

6

ter sake nie.Na sy skuldigbevinding in die verhoorhofhet die appellant geen getuienis afgelê of aangebied omversagtende omstandighede met betrekking tot die moord endie ander misdrywe daar te stel nie. Daar is betoog datsekere aangeleenthede, wat gemene saak was, wel versag-tend is. Die betoog is deur die hof a quo verwerp. Inhierdie hof is daar geen bewering van enige mistasting,wanvoorstelling of onreëlmatigheid gedoen nie, maar dievoormelde feite is in die betoogshoofde herhaal. Hulleword nou behandel.

Ten eerste is genoem dat die appellant ty-dens die pleging van die moord nog maar 'n jeugdige was.Hy was egter reeds 18 jaar en elf maande oud. Tydens

die....../ 7

7

die moord en die pleging van al die ander misdrywe het hynie soos 'n jeugdige opgetree nie. Hy was nie onvolwassenie en daar is geen aanduiding dat hy onder dwang of be-ïnvloeding of verleiding die moord, of enige van die andermisdade gepleeg het nie. Hy was immers die een wat ge-praat het, wat die wanvoorstellings gedoen het, wat dieeise gestel het, wat die vuurwapen in sy besit gehad heten wat dit gebruik het. Hy het selfstandig en soos 'nvolwasse misdadiger opgetree.Ten tweede is aangevoer dat hy 'n gebrekkigeopvoeding en opleiding gehad het en slegs tot by standerdvier op skool gevorder het. Daar is geen getuienis vandie opleiding wat hy in die Mosambiekse leer ontvang hetnie. Geen gebrekkige opleiding is egter te bespeur by

die .... / 8

8

die misdadige kundigheid waarmee hy die moord, en trouensook die ander misdrywe, uitgevoer het nie. Hierdie feitewat met betrekking tot sy opvoeding genoem is, kan nieter versagting dien nie.

Ten slotte is ook betoog dat die appellantse aanval op die oorledene 'n impulsiewe daad was, "dat hywild en wakker geskiet het, dat hy nie presies geweet hetwat hy gedoen het tydens die skietery nie." In hierdieverband stem ek met die volgende bevinding van die ver-hoorregter saam:

"There is nothing impulsive about this at all. It was a coldblooded and deliberate murder. He went thereafter, almost immediately, and told the other people, in order to make them fearful, (and) that made them the readier to give up their goods, that he in fact had murdered this man."

Soos .... / 9

9

Soos reeds gemeld het die appellant geweet wat hy doen enhet hy kundig opgetree.Met betrekking tot die vonnis opgelê in diemoordklag is daar derhalwe geen versagtende omstandighedewat die appellant se optrede minder laakbaar of afkeurens-waardig maak nie. Die appèl teen die vonnis op hierdieskuldigbevinding kan dus nie slaag nie.

Ten opsigte van die skuldigbevinding aanroof met verswarende omstandighede het die verhoorregterby die vonnisoplegging tereg kennis geneem van die appel-lant se beweerde jeugdigheid en gebrekkige opvoeding.Die verhoorregter was geregtig om by die vonnisoplegginghierdie feite te oorweeg saam met ander moontlike ver-sagtende feite asook met die verswarende feite wat die

Staat .... / 10

10

Staat met betrekking tot die pleging van die roof bewys

het. In die onderhawige geval het die appellant die

vuurwapen op 'n gevaarlike manier gebruik. Hy het min-

stens sewe skote afgevuur op 'n deur wat vir hom toegeklap

is en waaragter, daarvan was hy bewus, mense geskuil het.Hy het dan ook een persoon in die vinger gewond; dit wasnie 'n ernsitge wond nie. In hierdie verband wil ek dieopmerking van die verhoorregter steun dat daar geen reël

is of behoort te wees dat die doodvonnis nie in soort-gelyke gevalle opgelê word nie, maar slegs in gevallewaar daar ernstige beserings veroorsaak is, opgelê kanword. Tereg sê die verhoorregter dat die vonnisopleggerse diskresie nie so aan bande gelê moet word nie. Naoorweging van al die relevante omstandighede kan ek nie

sê...../ 11

11

sê dat die verhoorregter misgetas het, enige onreëlma-tigheid begaan het of 'n vonnis opgelê het wat so onvanpasis dat geen hof dit redelikerwys sou opgelê het nie.Derhalwe kan die appèl ten opsigte van hierdie vonnis ooknie slaag nie.

Die appèl word afgewys.

P M CILLIé, Wn AR

Kotzé, AR )

stem saamMiller, AR )