Van Eden and Another v Grobler and Another (40021/2008) [2010] ZAGPPHC 300 (12 January 2010)

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA

(NOORD GAUTENG AFDELING)

SAAKNR.: 40021/2008

DATUM: 12 JANUARIE 2010

In die saak van

VAN EE DEN, N1COLAAS JOHANNES N.O.......................................................EersteApplikant

VAN EDEN. ANNA

CHRISTINA N.O...........................................................Tweede Applikant en

GROBLER. ELIZABETH...................................................................................Eerstv respondent

GROBLER, WILLEM......................................................................................Tweede respondent

CORAM: EBERSOHN WR.

AANGEHOOR OP 17 AUGUSTUS 2009

UITSPRAAK AFGEGEE OP 12 Januarie 2010

UITSPRAAK

EBERSOHN WR.

[1 ] In hierdie aansoek doen die applikante aansoek vir die volgende rcushulp teen die respondente:

a) 'n bevel waarkragtens die tweede respondent gelas word om heiningmerkers aan 'n gemcenskaplikc heining tussen 'n eiendom waarop die Van Eeden Trust boer cn 'n eiendom waarop die tweede respondent boer. lerug te plaas vanwaar dit op sy aandrang deur sy werknemers verwvder is:

b) in die altematief tot a) dat die tweede respondent gelas word om die applikante ante omnia in herbesit te plaas van heiningmerkers wat op sy aandrang van die gemelde grensheining verwyder is:

c) ’n bevel waarkragtens die tweede respondent verbied word om die heiningmerkers van die betrokke grensheining te venvvder anders as vir bona fide onderhoudsdoeleindes: end l koste van die aansoek.

Die bede soos uitengesit in c) is laat vaar tydens die aanhoor van die aansoek en sodanige regshulp kan aangevra word wanneer nodig in die toekoms en is in elk geval nie nodig op hierdie stadium nic.

[2] Die aansoek is reeds voor die afiewer van die repliserende eedsverklarings teruggetrek teen die eerste respondent en die applikante het net teen die tweede respondent voortgegaan.

[3] Die tweede respondent is die seun van die eerste respondent.

[4] Die Trust is die eienaar van twee gedeeltes svnde die rcstant van Gedeelte 85 ("die eerste eiendom") en die restant van Gedeelte 78 (beskryf in die kennisgewing van mosie is "87"X"die tweede eiendom") van die plaas Bronkhorstlontein.

[5J Die eerste respondent is die eienares van Gedeelte 6 ("die derde eiendom") van die plaas Bronkhorsttontein.

[6] Ai drie hierdie eiendomme is "hoewes" soos gedefinieer in artikel 1 van die Omheiningswct. Nr. 31 van 1963 ("die Wet").

[7] Daar is n gemeenskaplike grens tussen die eerste eiendom van die Trust en die gedeelte van die eerste respondent en wel van punt D tot punt C op die sketskaaru aanhangsel "D” tot die funderende verklaring. en van punt D tot punt E tussen die tweede cicndom van die Trust en die dcrde eiendom.

(8J Toe die partye transport gencem hct van hul ondcrskeie gedecltes was daar geen grensheining soos gedefinieer in artikel I van die Wet nie. Gedurende of omtrent Augustus 2004 het die Trust 'n wildwerende grensheining tussen die eerste en derde eiendom en die tweede en derde eiendom op eie koste laat oprig.

[9] Aangesien die derde eiendom voordelige gebruik gemaak hct van die wildwerende heining het die Trust 'n bvdrae gevorder ooreenkomstig artikel 5 van die Wet en die aangeleentheid is geskik blykens aanhangsel "E" tot die funderende verklaring en die eerste respondent het 'n bedrag aan die Trust betaal.

[10] Op of omtrent 28 November 2007 het die Trust en die eerste respondent 'n verdere skikkingsooreenkoms gesluit waarkragtens die plig tot onderhoud van die gemeenskaplike grensheining tussen die eerste en tweede eiendomme en die derde eiendom onderskeidelik gerecl het en dit is beliggaam in aanhangsel "G” tot die funderende verklaring. Kragtens hierdie skikking sal die Trust verantwoordelik wees vir die totale onderhoud van 2 000 meter van die heining tussen punte D en E beginnende by punt D tot en met die rooi geverfdc trekpaal welke 2000 meter is vanaf punl E op die sketskaart aanhangsel "D" tot die funderende verklaring. Die eerste respondent sal kragtens die skikking verantwoordelik wees vir die totale onderhoud van 2 000 meter van die hening tussen punte D en E op die gemelde sketskaart beginnende by punl E tot en met die rooi gevcrfde trekpaal.

[ 11] Paragraaf 3 van die laasgemelde skikking lees soos volg:

"Elke part) sal verantwoordelik wees vir die totale onderhoudskoste van die wildsheining ten aansien van daardic gedceltc waarvoor hy/sy aanspreeklikheid aanvaar het."

[12] Die Trust boer op die eerste en tweede eiendomme met wild wat insluil elande. koedoes. rooibokke. gemsbokke, blouwildebeste. swartwildebeeste, kamcelperde. rooihartebeeste. springbokke, blesbokke en ander kleinwild.

[13] Ten einde die heining vir die wild pertinent sigbaar te maak aan die Trust se kant van die heining het die T rust bevveerdelik aan elke Y-paal in die heining 'n 20 liter verfdrom se deksel (heiningmerkers) vasgemaak. Dit is gedoen om die wild te beskerm sodat hulle nie blindelings op die heining afstorm wanneer hulle skrik gemaak word en hulself beseer nie. Van hierdie kuddediere wat as 'n trop blindelings hardloop is elande. koedoes. gemsbokke. wildebceste en rooihartebeestc. Kameelperdc weer, kan vanweff hulle lengic. dikwels nic 'n draadheining behoorlik sicn nic cn loop dit plat indien hulle sou skrik of deur bv. ’n hond gejaag word.

[14) Gedurende of onurent Junie 2008 cn vanwee die feit dal die bestaande heingsmerkers begin verweer hei, hei die Trust as deel van die algehele onderhoud van die grenshcining en ten einde skade aan die hcining en verlies aan wild te bekamp. al die heiningsmcrkers. oor die hele lengie van die gcmeenskaplike grensheining met die cersic respondent laat vervang met nuutgeverfde heiningmerkers.

[ 15] Die applikante beweer dal kort daama en wel op of omtrent 17 Junie 2008 ene Lucky Lut'ande en ander werknemcrs van die tweede respondent, wat die derde cicndom okkupeer. in tweede respondent sc opdrag. daardie heiningmerkers wat die Trust aangebring het aan die gedeelte wat die eerste respondent moet onderhou. verwyder waar dit aan die Trust se kant van die heining aan elke Y-paal vasgeheg was. Lufande het aan elke alternatiewe Y-paal, maar hierdie keer aan die eerste respondent se kant van die heining, 'n hciningmerker aangebring en die ander helftc van die heiningmerkers verwyder. Foto's van Lufande met sy gereedskap in die hand en die merkers is aangeheg aan die funcJerende stukke as aanhangsels "H1 ”, "H2", "H3" en "H4".

[16] Die Trust se prokureurs het op 18 Junie 2008 aan die eerste respondent sc prokurcurs geskryf oor die aangelcentheid en op die 30ste Junie het die prokureurs teruggcskryf. klaarblvklik nou namens die tweede respondent, soos volg:

"I* skrywe van 18 descr verwys.

Ons het die inhoud daarvan met ons klient bespreek en deel hy nice dat n klient dit. met respek gesc, foutief het. Die horde wat afgehaal is, was aan ons klient se kant \an die lyndraad en nie aan u klient se kant nie. Hoe dit ookal sy. het u klient in elk geval reeds 'n kriminele klag gele en moet die reg maar sy gang gaan."

[ 17] Dit is opvallend dat die antwoordende vcrklaring deur die eerste respondent gemaak is. Sy is 'n huisvrou woonagtig in die distrik Vanderbijlpark. Die tweede respondent het in sy verklaring. wat aangeheg is tot haar antwoordende verklaring. slcgs die bewerings aangaandc hom in haar verklaring bevestig. Dit is opmeridik dat daar pcrtinente bewerings rakende die tweede respondent gemaak is wat die eerste respondent nie mee gchandel het in haar verklaring nie of kon handel uit die aard van die saak nic cn hierdie bewerings is derhalwe nie ontmoet in die antwoordende stukke nic. Die antwoordende stukke is so ingckJee dat dit die saak van die tweede respondent is dat hy geregtig is ingcvolge die ooreenkoms tussen die partye om die gedeelte van die heining in stand te hou. Waar daarop beroep word dat die tweede respondent sekere regte het. wat beweerdelik uit die ooreenkomste voortvloei. en horn sou magtig om sekere handclinge ten aansien van die heining te mag verrig, tas hy mis cn het hy geen regte aangaande die heining nie en ook nie teenoor die Trust nie want hy is nie eienaar van die derde gedeelte nie cn ook nie 'n kontraksparty tot die Skikkingsooreenkoms. aanhangsel "X". en die Skikkingsooreenkoms. aanhangsel "G". nie. Die verklaring van die eerste respondente helder ook nie die aangeleentheid op nie. Die blote stelling word deur haar gemaak dat die tweede respondent haar eiendom okkupeer en 'n paar bokkies daarop aanhou. Daar is geen melding van cnige sessie of dat die tweede respondent as haar agent opgctree het nie.

[18] Volgens haar weergawe. sy se nie hoc sy daarvan bewus geraak hot nie. het van die draad waarmcc die merkers vasgemaak was. geroes en om beskadiging van die gegalvaniseerdc grensheining te voorkom het tweede respondent Lufande opdrag gegee om die draad wat roes te vervang met gcgalvaniseerde draad. Die bcpalings van an. 10 van die Wet is in hierdie verband ook skynbaar nie nagekom nic. Voorts is die merkers skynbaar in Junie 2008 aangebring. Dit word ook nic verduidclik hoe die draad in die winter so gou kon rocs, soos beweer word nic. Nercns staaf die tweede respondent, wat die eiendom okkupeer. hierdie bewerings aangaande die heining soos gemaak deur die eerste respondent nie. Haar bewerings in hierdie verband is derhalwe grootliks ongestaafde hoorse.

[19] Die respondente verstaan die regsposisie ook verkccrd. Volgens die skikkingsooreenkomstc. aangegaan tussen die eienaars van die drie gedeeltes, word aanspreeklikheid ondcrling tussen die eienaars vir 'n bydrae gercel cn word 'n toewysing gemaak van wattcr eienaar vir welke gedeelte van die gemecnskaplike grensdraad se onderhoud aansprceklik sal wees. Hierdie ooreenkomste verleen aan die tweede respondent as sulks geen regte teenoor die Trust hoegenaamd nie. Die tweede respondent beweer ook nie dat hy enigsins as saakwaamemer opgetrce het nie. Waar die Trust dan besluit het om aan die Tnist se kant van die heining eie heiningmerkers aan te bring is dit die Trust se saak en gee dit geen a-g aar. die eersie etv'of tweede respondente om dit wat die Trust aan hulle kant van die heining aangebring het. te verwyder. mee in te meng of af te haal cn anders te installccr nie.

[20] In paragraaf 26 van die antwoordende verklaring crken die eerste respondent dat tweede respondent opdragte aan Lufande gegee het aangaande die heiningmerkers wat die Trust aangebring het aan die Trust se kant van die heining en dit anders te installccr en selfs op ander plekke aan die heining te installcer en in paragraaf 26.4 beweer sy dat die "paar heiningmerkers wat oorgebly het nadat

Lucky Lufande die res bchoorlik met gegalvaniseerde draad vasgebind het is tcenaan die grensheining op die Trust se eiendom agtergelaat en geensins deur horn of die Tweede Respondent verwyder nie." Sy se nie hoe sy hierdie inligting bekom het nie en dit is weereens ongestaafde hoorse aan haar kant. Die eerste en tweede respondenie maak geen bewering oor welke s.tappe hulle gedoen het om die Trust se belange in en tot die borde te beskerm nie en dit word bloot net daar gelaat.

[21] Op p. 104 (paragraaf 28.21 probeer die eerste respondent mirabile om die stelling wat in die tweede respondent (die gebruik van die woord "hy” in die skrywe) se prokureurs se gemelde brief van 30 Junie 2008 gemaak word naamlik die borde wat afgehaai was, aan die tweede respondent se kant van die heining was, en welke klaarblyklik vals is. ongedaan te inaak deur te beweer dat dit eintlik verwys na die borde wat afgehaai is van die gedeelte van die grensheining waarvan die tweede respondent die onderhoudsplig het. Soos alreeds uitgewys het die eerste en tweede rcspondcnte geen rcg om dit wat die Trust aan die Trust se kant van die heining aangebring het. mcc in te mcng nie. Dit is nic nodig om verdcr te handel met die posisie van 'n mede-besitter nie (Rosenbuch v Roscnbuch and Another 1975 (1)SA 181 (WLD)).

[22] Dit is opmerklik dat Lufande geen verklaring in die saak gemaak het nie en die tweede respondent self gee geen verduidcliking nie en die bewerings van die eerste respondent aangaande Lufande is blvkbaar verdere ongestaafde hoorse aan haar kant.

[23] Mnr. Bergenthuin. wat vir die tweede respondent verskyn het. het ook gcargumentecr dat die aansoek in die geheel afgewys tnoet word op die grondslag van dc minimus curat non lex. Dit is ooglopend dat die aard van die delik deur die tweede respondent gcplceg nie onbeduidend is nie maar dit is ’n doelbewuste optrede met redelikc omvang en hierdie argument kan nie gehandhaaf word nie.

[24] Daar is 'n andcr aspek wat ook aangeraak moet word. Volgens die stukke het daar 'n inisiatief van die tweede respondent uitgegaan om die saak te bespreek met die applikante se prokureur en hct hy 'n gesprek gevoer met die applikante se prokureur en selfs n vergadering gereel nadat hy bevestig het dat hy nie meer 'n prokureur het nie. Die tweede respondent het skynbaar 'n onware weergawe daaroor aan sy nuwe prokureurs gegee welke prokureurs op !5 September 2008 ’n skrywe aan die applikante se prokureurs gcrig het waarin hulle versoek word om kontak met die tweede respondent tc staak.

[25] Dit is klaarblyklik dat die aansoek moet slaag. Wat die koste aanbetrcf hct hierdie hof'n diskresie om in gepastc gevalle 'n bestrafifende kostebevel te verleer.

Die besondere en algemcne gedrag van die tweede respondent het hierdie hof genoop om te oorwccg of ‘n bestraffende kostebevel nie verleen mos word nie. 'n Faktor wat die hof oorweeg het was die bewerings van venyn aan die kant van die tweede respondent teenoor die Van Eeden TnisL Hierdie hof het egter besiuit otn nie so ‘n bcstraflende kostebevel te verleen nie. lndien daar verdere probleme van die kant van die tweede respondent kom sal hy in ‘n verdere aksie teen hom dalk nie weer so gelukkig wees nie.

[26] Die volgende bevel word verleen:

1. Die tweede respondent word gclas om die heiningmerkers wat van die Van Eeden Trust se kant van die grensheining tussen die Resterende Gedeelte van Gedeelie 78 (as 87 beskrvf in die kennisgewing van mosie) en Gedeelte 6 Cn Gedeelte van Gedeelte 2) van die plaas Bronkhorstfontein (soos uitgebeeld tussen punte "D" en "E" op die sketskaan, aanhangsel ”D" tot die funderende eedsverklaring), verwyder is. terug te plaas vanwaar dit verwyder is voor of op 2 Februarie 2010 op koste van die tweede respondent.

2. Die tweede respondent moet die koste van die aansoek bctaaJ welkc iiie koste van ‘n senior advokaat insluit.

P.Z EBERSOHN

WAARNEMENDE

REGTER VAN DIE HOOGGEREGSHOF

Applikant se advokaat Adv. LAV. DeKoning SC

Applikant se prokureurs N. van der Walt Ing.

Tel 011-394 1888 Verw. N FA'170/108

Tweede Respondent se advokaat Adv. J.G. Bergenthuin SC

Respondente se prokureurs Manie Havenga Prokureurs

Tel. 018- 786 3644

Verw. Mnr Havenga/Leer Sg0002