alliance one tobacco tanzania ltd vs grayson mcharo 2021 tzhcld 141 2 juni 2021

KATIKA MAHAKAMA KUU YA JAMHURI YA MUUNGANO WA TANZANIA

DIVISHENI YA KAZI

ILIYOKAA MOROGORO MAREJEO NA. 21 LA 2020

KATI YA ALLIANCE ONE TOBACCO TANZANIA LTD......................MLETA MAOMBI NA GRAYSON MCHARO......................................................... MJIBU MAOMBI

HUKUMU Tarehe ya Amri Ya Mwisho: 19/05/2021 Tarehe ya Hukumu: 02/06/2021 A.E MWIPOPO, J. Shauri hili la marejeo limefunguliwa dhidi ya Amri ya Naibu Msajili, Mhe. Mtarania, katika Shauri la Ukaziaji Hukumu Na. 3 la 2020. Alliance One Tobacco Tanzania Limited ambaye ni mleta maombi anaomba Mahakama ifanye marejeo na kuiweka pembeni (set aside) Amri hiyo ya Mahakama iliyotolewa tarehe 28 February, 2020. Shauri hili limeungwa mkono na kiapo cha Sabatho Musombwa ambaye ni Ofisa Mwandamizi wa Mleta Maombi. Katika aya ya 8 ya kiapo Mleta Maombi ametaja hoja mbili za kisheria (legal issues) yanayotokana na maelezo ya shauri. Hoja hizo ni kama zifuatazo:- i. Iwapo Mhe. Naibu Msajili alikuwa sahihi kushindwa kuangalia mizania ya thamani ya gari ambalo kadi yake ya usajili i ilitakiwa kuwasilishwa kama dhamana na tuzo iliyotolewa na Tume ya Usuluhishi na Uamuzi. ii. Iwapo Mhe. Msajili alikuwa sahihi kwa kushindwa kukubali kuwa Mleta Maombi ni Kampuni ya kimataifa ambayo inazo mali nyingi, hivyo hata ikibadilishwa umiliki bado Mjibu Maombi angeweza kuomba kukamata mali zake nyingine. Historia fupi ya shauri hili ni kwamba Mjibu Maombi aliajiriwa na Mleta Maombi tarehe 1 Juni, 2009 na aliachishwa kazi kwa utovu wa nidhamu mnamo tarehe 21 Juni, 2018. Mjibu Maombi alifungua mgogoro Tume ya Usuluhishi na Uamuzi kupinga kuachishwa kazi na Tume ilitoa uamuzi kuwa aliachishwa kazi isivyo halali

na alipwe jumla ya shilingi 5,565,263/=. Mjibu Maombi alifungua Shauri la Utekelezaji wa Hukumu (execution application) Na. 3 la 2020 kwa ajili ya kukazia hukumu ambapo tarehe 28 Februari, 2020 Naibu Msajili alitoa amri kuwa kadi ya gari la Mleta Maombi lenye namba za usajili T 764 DKG aina ya Toyota Land Cruiser iwasilishwe Mahakamani kama dhamana wakati wanasubiria shauri la marejeo lililofunguliwa na Mleta Maombi lisikilizwe na Mahakama hii. Mleta Maombi hakuridhika na uamuzi huo ndipo amefungua shauri hili la marejeo. Akiwasilisha kuunga mkono maombi haya, wakili wa Mleta Maombi aitwaye Boniface Uiso alieleza kuwa Katika shauri la utekelezaji wa Hukumu Na. 3 la 2020, Mhe. Msajili alitoa amri ya 2 kusitisha ukaziaji wa Hukumu (stay of execution) kwa masharti kwamba Mleta Maombi aweke kama dhamana kadi halisi ya gari Na. T. 764 DKG aina ya Toyota Land Cruiser. Ni msimamo wa kisheria kuwa dhamana ya utekelezaji wa hukumu isiwe adhabu au isababishe usumbufu kwa mtoa dhamana. Msimamo huo umetolewa katika kesi ya Africhick Hatchers Ltd dhidi ya CRDB Bank PLC, Maombi ya Madai Na. 98 ya 2016, Mahakama ya Rufani ya Tanzania, iliyoketi Dar es Salaam. Msajili alitoa amri hiyo ili kuzuia kuuzwa au kubadili umiliki wa gari hilo wakati ikisubiriwa shauri la marejeo baina ya wadaawa ambalo lipo mbele ya Mahakama hii liweze kusikilizwa na kutolewa uamuzi. Mhe. Msajili hakuwa sahihi kwa

kuwa Mleta Maombi anaendelea na shughuli zake vizuri hapa Tanzania na Mkoani Morogoro na hakuna kiashiria chochote cha kuonesha kuwa atafunga au kuhairisha biashara zake. Mleta Maombi unao uwezo wa kulipa deni tuzo kupitia biashara zake iwapo shauri la marejeo mbele ya Mahakama hii halitakubaliwa. Wakili ameeleza kuwa amri ya kuweka kadi ya gari kama dhamana litamsababisha hasara kwa kuwa gari hili linatumika kila siku na hivyo kadi hiyo inahitajika. Kuwepo kwa kadi hii Mahakamani kunaweza kuleta usumbufu pale kadi halisi itakapohitajika na Mamlaka zingine. Pia uwiano wa deni tuzo na thamani ya gari iliyowekwa kama dhamana vinapishana sana. Mjibu Maombi anadai 3 milioni 20 lakini gari lina thamani ya zaidi ya milioni 100. Hii inathibitisha kuwa Mleta Maombi anaweza kulipa deni husika pale itakapohitajika kulipa. Wakili aliomba amri ya Mahakama ya kuweka kadi halisi ya gari husika kama dhamana iwekwe pembeni na waruhusiwe kuweka dhamana ya benki (Bank Guarantee) ya kulipa kiasi chote cha deni tuzo ili pale shauri la marejeo litakapokataliwa Mjibu Maombi aweze kulipwa deni hilo. Akijibu mawasilisho ya Mleta Maombi, Bw. Emmanuel Zongwe ambaye ni Mwakilishi Binafsi wa Mjibu Maombi alieleza kuwa Mjibu Maombi alifungua Maombi ya utekelezaji wa hukumu Na. 3 ya 2020 akikazia tuzo ya Tume ya Usuluhishi na Uamuzi katika Shauri Na. CMA/MORO/143/2018 ambapo Tume iliamuru alipwe kiasi cha

shilingi 5,565,263/=. Mjibu Maombi aliomba katika shauri la kukazi hukumu kukamatwa kwa gari Na. T. 764 DKQ aina ya Toyota Land Cruiser na liuzwe ili kulipa deni husika. Licha ya kwamba Mleta Maombi hakupeleka Maombi ya kuzuia utekelezaji wa hukumu, Mhe. Msajili katika kutenda haki alitoa amri ya kusitishwa ukamataji na uuzaji wa gari hiyo na kuweka sharti la Mleta Maombi kuweka kadi halisi ya gari kama dhamana. Mhe. Msajili alikuwa sahihi kutoa masharti hayo baada ya kuzuia utekelezwaji wa tuzo. 4 Aliendelea kueleza kuwa masharti yaliyotolewa na Msajili sio adhabu hasa ukizingatia Mleta Maombi hakuwa amewasilisha maombi ya kuzuia utekelezaji wa tuzo ya Tume. Kampuni ya Mleta Maombi kuwa Nchi nzima na kuendelea na shughuli zake vizuri hakumuondolea wajibu wake wa kuweka dhamana pale kunapokuwa na shauri la ukaziaji wa hukumu. Kuhusu uwiano wa deni tuzo na thamani ya gari, Mwakilishi wa Mjibu Maombi alieleza kuwa uwepo wa tofauti hiyo ni uthibitisho kuwa mali hiyo inaweza kutekeleza ulipwaji wa tuzo husika bila tatizo. Kwa sababu hiyo aliomba Mahakama isikubaliane na Mjibu Maombi kutengua uamuzi wa Msajili kwa kuwa shauri la utekelezaji wa hukumu Na. 3 la 2020 litakuwa limesitishwa bila kuwa salama kwa kuwa dhamana haijawekwa. Na kama Mahakama itaona kuna haja ya kuweka dhamana nyingine tunaomba Mahakama itoe amri kuwa Mleta Maombi atoe fedha taslimu na kuweka katika akaunti

ya Mahakama kama dhamana. Kuweka fedha taslimu hakutaleta usumbufu kwa upande wowote. Mleta Maombi katika mawasilisho yake ya nyongeza alirudia maelezo ya mawasilisho yake ya msingi. Rekodi iliyopo mbele ya Mahakama inaonesha kuwa Naibu Msajili alisimamisha utekelezaji wa tuzo ya Tume katika shauri la 5 utekelezaji (execution application) Na. 3 la 2020 kwa masharti kwamba Mleta Maombi awasilishe kama dhamana kadi halisi ya gari Na. T 764 DKQ aina ya Toyota Land Cruiser ambalo Mjibu Maombi alikuwa ameomba likamatwe na kuuzwa ili kuweza kulipa deni tuzo hilo. Naibu Msajiri alifikia uamuzi huo baada ya kuona kuwa kitendo cha Mleta Maombi kufungua shauri la marejeo Na. 54 la 2019 Mahakamani hakufanyi shauri la utekelezaji wa tuzo ya Tume lisimame lenyewe, bali Mleta Maombi alitakiwa afungue shauri la kusimamisha utekelezaji wa tuzo. Mleta Maombi ana maoni kuwa dhamana hiyo ya utekelezaji wa hukumu itasababisha usumbufu kwa mtoa dhamana kwa kuwa gari hilo linatumika kila siku na kadi hiyo inaweza kuhitajika na mamlaka nyingine. Aidha, alieleza kuwa gari hilo lina thamani zaidi ya shilingi 100,000,000/= hivyo kutumia gari hiyo kama dhamana sio sahihi. Alieleza kuwa Mleta Maombi ni taasisi ya kimataifa inayoendelea na biashara zake mkoni Morogoro na nje ya nchi hivyo inaaminika na ina mali nyingine nyingi zinazoweza kutumika kama dhamana. Kwa upande mwingine, Mjibu Maombi aliona kuwa

kama thamani ya gari ni shilingi milioni 100 basi ndio linafaa kuwa dhamana kwani litakuwa na uwezo wa kulipa deni husika. Vilevile, alieleza kuwa ili haki ya Mjibu Maombi iweze kulindwa ni vizuri kukawa na dhamana na kama 6 Mahakama itaona kuna haja ya kubadili dhamana basi Mleta Maombi aweke fedha taslimu. Nakubaliana na maoni ya Mjibu Maombi kwamba kuna haja ya kulinda haki yake pale ambapo atashinda shauri lililopo Mahakama Kuu ili aweze kufurahia matunda ya haki yake. Hivyo ni muhimu wakati tunaangalia haki za Mleta Maombi, basi haki yake pia iangaliwe. Mleta Maombi alieleza kuwa taasisi yake inaaminika na ina mali nyingi. Lakini ukiachia maelezo yaliyopo katika kiapo, hakuna kielelezo chochote kilichowasilishwa na Mleta Maombi kuonesha kuwa anafanya shughuli zake vizuri na anamiliki mali nyingine ambazo zinaweza kutumika kama dhamana. Vilevile hakuwasilisha kielelezo chochote kama taarifa ya uthamini (valuation report) kuonesha kuwa thamani ya gari ni zaidi ya shilingi 100,000,000/= kama anavyodai. Nakubaliana na Mleta Maombi kuwa kwa gari ambalo linatumika kila siku kutokuwa na kadi halisi ya gari kunaweza kusababisha usumbufu kwa anayeweka dhamana kwa kuwa kadi hiyo inaweza kuhitajika na Mamlaka nyingine. Na kama ilivyoelezwa katika kesi iliyonukuliwa na Mleta Maombi ya Africhick Hatchers Ltd dhidi ya CRDB Bank PLC, (supra), ni msimamo wa kisheria kuwa dhamana ya

ukaziaji wa hukumu isiwe adhabu au isisababishe usumbufu kwa mtoa dhamana. Na kwa kuwa gari hilo linaendelea kutumika kila siku, kuna uwezekana kuwa mpaka wakati mashauri baina ya Mleta 7 Maombi na Mjibu Maombi yanafikia mwisho gari hilo kuwa halina thamani ya kulipa deni tuzo husika kwa sababu ya kuchakaa, kuharibika au ajari. Hivyo, kama kuna dhamana nyingine ambayo Mleta Maombi anaiweka badala ya kadi husika ya gari ni maoni yangu kuwa kwa ajili ya kutenda haki dhamana hiyo inaweza kuwekwa. Katika kesi ya Mantrac Tanzania Limited dhidi ya Raymond Costa, Maombi ya Madai Na. 11 ya 2010, Mahakama ya Rufani ya Tanzania, Mahakama iliona kuwa mojawapo ya sharti la kusimamisha utekelezaji wa hukumu ni kuweka dhamana kwa ajili ya ukaziaji wa uamuzi dhidi ya muombaji wa kusimamisha utekelezaji ambapo Mahakama itaweka muda wa kuweka dhamana husika. Hivyo, kama ilivyokuwa amri ya Naibu Msajili kuwa lazima kuwa na dhamana wakati wa usimamishaji wa utekelezaji wa hukumu (stay of execution), Mleta Maombi inabidi aweke dhamana nyingine badala ya kadi ya gari husika. Nia hasa ni kuona kuwa Mleta Maombi hapati usumbufu na Mjibu Maombi anapata haki yake ya kulipwa mara tu shauri la marejeo litakapoisha. Mleta Maombi aliomba aweke dhamana ya benki (bank guarantee) kama dhamana mbadala na Mjibu Maombi aliomba iwekwe fedha taslima kwa kiasi cha tuzo ya Tume. Dhamana ya Benki ni dhamana nzuri kwa

kuwa benki inathibitisha kuwa ipo tayari kutoa malipo kwa muhusika pale ambapo itatakiwa kufanya hivyo. Hata 8 hivyo, ninataarifa kuwa shauri la marejeo namba 54 la 2019 limemalizika na marejeo husika yametupiliwa mbali. Hivyo naichukua taarifa hiyo kama taarifa ya kimahakama (I take judicial notice) ya uamuzi huo na kuona kuwa badala ya Mleta Maombi kuweka dhamana ya benki kama alivyoomba, aweke fedha taslimu katika akaunti ya Mahakama badala ya kadi ya gari. Hivyo, nafuta amri ya Naibu Msajili aliyoitoa tarehe 28 Februari, 2020 kuwa Mleta Maombi aweke kadi halisi ya gari lenye namba za usajili T 764 DKQ aina ya Toyota Land Cruiser, na badala yake awasilishe fedha taslimu shilingi 5,565,263/= katika akaunti ya Mahakama ndani ya siku 14 toka tarehe ya uamuzi huu. Aidha, niligundua kuwa mpaka tarehe ya uamuzi huu Mleta Maombi alikuwa bado hajawasilisha kadi ya gari mahakama kama amri ya Mahakama ilivyoelekeza, hivyo amri ya kuweka fedha taslimu katika akaunti ya Mahakama itekelezwe kwa wakati. Kila upande utajilipia gharama ya kuendesha shauri lake. 02/06/2021 9