Ingingo ya 2: Ibisobanuro by’amagambo Article 2: Definitions of terms Article 2 : Définitions des termes Ingingo ya 2: Ibisobanuro by’amagambo Article 2: Definitions of terms Article 2 : Définitions des termes Muri iri tegeko, aya magambo asobanuwe ku buryo bukurikira: In this Law, the following words shall have the following meanings: Aux fins de la présente loi, les termes repris ci-après ont la signification suivante: 1° Ubuyobozi: Minisiteri, Ikigo cy‟Igihugu gishinzwe jewoloji na Mine mu Rwanda cyangwa urundi rwego rubifitiye ububasha; 1° Administration: Ministry, Rwanda Geology and Mines Authority or any other competent Institution; 1° Administration : Ministère, Office de la géologie et des mines au Rwanda ou tout autre organe compétent; 2° Amabuye ibicukurwa y’agaciro: cyangwa ibisigazwa biri mu kuzimu bishingirwa rwego rw‟amategeko; imbago mu 2° Mines: mineral or fossil substance concerned with concession in legal terms; 2° Substances minérales utiles: substances minérales fossiles concessibles du point de vue du régime légal ; ou ibicukurwa biri 3° Kariyeri: cyangwa ibisigazwa kuzimu rwego bidashingirwa rw‟amategeko. Mu rwego rwa tekiniki ni igisimu; imbago mu mu 3° Quarry: mineral or fossil substance not concerned with concession from the legal point of view. Technically, it is an open cast mine; 3° Carrière : substance minérale ou fossile non concessibles du point de vue du régime légal. Du point de vue technique, il s‟agit d‟une exploitation à ciel ouvert ; 4° Mine: ahantu hakorerwa ubucukuzi bw‟amabuye y‟agaciro na kariyeri; 4° Mine: area whereby mining and quarry exploitation is carried out; 4° Mine : lieu d‟extraction des substances minérales utiles et de carrière ; 18 5° Icyicaro cya mine: ahantu hari ibikoresho by‟ubucukuzi bw‟amabuye y‟agaciro na kariyeri; 6° Inyigo y’ingaruka z’ubucukuzi ku kubungabunga no guteza imbere bidukikije: raporo igaragaza ingaruka z‟ibikorwa bigamijwe ku bidukikije; 7° Ubucukuzi: ubucukuzi bw‟ibicukurwa mu ndiri yabyo cyangwa ibisigazwa kugira hamwe n‟imirimo yose ibitegura, ibibanziriza n‟ibiherekeza cyangwa ibikurikira; bikoreshwe, ngo 8° Inganzo : ahantu higanje amabuye cyangwa kariyeri y‟agaciro ibisigazwa byabyo; na O.G. n° 14 bis of 06/04/2009 5° Pithead: place of quarry and mining installations; 5° Carreau de mine : lieu des installations d‟exploitation minière et de carrière ; 6° Environmental study: evaluation report of the impact of a planned activity on the environment; impact 6° Etude d’impact environnemental : rapport d‟évaluation de l‟impact d‟une activité envisagée sur l‟environnement ; 7° Exploitation: extraction of mineral and fossil substances in a bid to use them, and a set of operations which prepare, precede and accompany it or are subsequent to it. 7° Exploitation : extraction des substances minérales ou fossiles en vue d‟en disposer à des fins utilitaires, ainsi que l‟ensemble des opérations qui la préparent, la précèdent, l‟accompagnent ou lui sont subséquentes ; 8° Deposit : any natural concentration of mineral or fossil substance; 8° Gisement : toute concentration naturelle des substances minérales et de carrière ou de leurs fossiles ; 9° «Hydrocarbure»: ibicukurwa cyangwa bisukika bikomeye, by‟umwuka bigizwe na «hydrogène» na «carbone» gusa, byiremye ku buryo bw‟ihinduka ry‟ibintu. Bishobora kuba byarivanze n‟ibindi bintu aho biri mu nganzo yabyo; 9° Hydrocarbon: solid, liquid, or gaseous natural substance exclusively made up of hydrogen and carbon, formed through geological processes. It can be mixed with other substances within the deposit; 9° Hydrocarbure: substance naturelle solide, liquide ou gazeuse composée d'hydrogène carbone exclusivement, et s‟étant formée par des processus géologiques. Il peut se trouver en mélange avec d‟autres substances dans le gisement ; de et 10° Umuyobozi: umuntu ufite ububasha bwo gufata ibyemezo mu birebana n‟iri tegeko; 10° Authority: person having decision making powers within the framework of this Law; 10° Autorité : toute personne habilitée à prendre des décisions en rapport avec la présente loi ; 19 O.G. n° 14 bis of 06/04/2009 11° Ubutare: umusaruro wo mu rwego rw‟ubukungu ukomoka ku mabuye y‟agaciro cyangwa ibisigazwa byayo; 11° Ore : economic production from mineral or fossil substances; 11° Minerai:production économique issue des substances minérales précieuses ou de leurs fossiles ; 12° Minisitiri : Minisitiri ufite amabuye y‟agaciro na kariyeri mu nshingano ze; 12° Minister : Minister in charge of 12° Ministre : Ministre ayant les mines et mines and quarries; les carrières dans ses attributions; 13° Nyir’ubutaka: ukoresha amategeko agenga ubutaka; ubutaka utunze cyangwa hakurikijwe 13° Land owner: owner or user of land pursuant to land Laws; 13° Occupant du sol : propriétaire ou usager du sol en vertu des lois foncières ; 14° Imbago: ubuso bw‟ubutaka 14° Radius : land area subject to a 14° Périmètre : superficie du terrain faisant bwatangiwe uruhushya; licence; l‟objet d‟un permis ; 15° Mine ntoya: mine ifite ibipimo bito muto amafaranga uhaturuka hakurikijwe w‟ibicukurwa yashowe, n‟imashini zikoreshwa; umubare bihari, umusaruro 16° Uruhushya: rwo gushakashaka, gushakisha no gucukura amabuye y‟agaciro; uruhushya 17° Politiki yo gucukura amabuye y’agaciro na kariyeri: umurongo ngenderwaho mu byerekeye ubucukuzi bw‟amabuye y‟agaciro na kariyeri; 15° Small mine : exploitation of which the size in relation to the reserves, investments, production and mechanisation level; is considered small 15° Petite mine: mine dont la taille est jugée petite eu égard aux réserves, au niveau des investissements, de la production et du degré de mécanisation ; 16° Licence : prospecting licence, search licence and mine exploitation licence; 16° Permis : permis de prospection,de recherche et d‟exploitation minière; 17° Mine exploitation policy : set of in mining and quarry guidelines exploitation; 17° Politique d’exploitation de mines et de en carrières: matière d‟exploitation de mines et de carrières; applicables normes 18° Abagenzacyaha : abantu bashinzwe gushyikiriza gukurikirana no 18° Judicial police : officers in charge of prosecuting and bringing to justice all 18° Police judiciaire: ensemble des agents chargés de recherches et de livrer à la 20 O.G. n° 14 bis of 06/04/2009 ubucamanza abantu bose batubahiriza amategeko ubucukuzi areba bw‟amabuye y‟agaciro na kariyeri; 19° Ibintu bya Leta: ibintu Leta ifiteho uburenganzira bwo gutunga ku buryo bwihariye; 20° Kurambagiza imirimo inganzo: guhishura ubutaka ibyo igamije ishingiye ku bimenyetso buhishe igasuzuma rusange bya ubutaka bwo hejuru cyangwa ikuzimu kandi igamije gutahura no kuranga idasanzwe, imimerere y‟ubutaka indiri ibimenyetso z‟ibicukurwa by‟agaciro. cyangwa jewoloji, 21° Ubushakashatsi: imirimo iyo ari yo yose ikorewe ku butaka bwo hejuru cyangwa ikuzimu n‟inyigo zigamije gusesengura mu buryo bwa gihanga, bwa tekiniki n‟ubw‟imbonezabuhanga hagamijwe: persons violating Laws relating to mining and quarry exploitation; 19° State owned-property: property belonging to the State holds original right to ownership 20° Prospecting: exploratory operations, which based on general geological features, consists in carrying out superficial or profound investigations in a bid to discover and provide information on the unusual nature of the soil, indications or concentrations of mineral or fossil substances. 21° Research: any set of superficial or scientific, studies profound works technical executed in a bid to: and applied and toutes justice enfreignent l‟exploitation de mines et de carrières; personnes relatives lois les les qui à 19° Propriété domaniale: biens sur lesquels l'Etat détient un droit de propriété originel; 20° Prospection : opérations d‟exploration qui, fondées sur les traits généraux de la géologie, consistent à procéder à des ou investigations profondes en vue de découvrir et de fournir des renseignements sur la nature inhabituelle du sol, des indices ou concentrations de substances minérales ou fossiles ; superficielles 21° Recherche : tout ensemble de travaux superficiels ou profonds et d‟études scientifiques, techniques et appliquées en vue de: a. kureba ko ibimenyetso cyangwa indiri byatahuwe by‟agaciro z‟ibicukurwa n‟ubushakashatsi byiganje mu gace gato byabonetsemo kugira ngo bashobore kwemeza ko hari indiri ntoya cyangwa nini za byo; a. establish the continuity of indications or concentrations discovered by prospecting, and drawing conclusions to the existence of deposits or deposit expansions of mineral and fossil substances; la continuité des découvertes a. établir indices ou la concentrations prospection, et en conclure à l‟existence de gisements ou d‟extensions de gisements de substances minérales ou fossiles ; par b. kwerekana akamaro k‟izo nganzo babonye b. determine the interest of deposits or b. déterminer l‟intérêt des gisements ou 21 O.G. n° 14 bis of 06/04/2009 aho ziherereye cyangwa zagukiye, kugaragaza ko zishobora gucukurwa no gupima uko ibyo zihishe bingana; angana, c.kugereranya amafaranga yahacukurisha uko yaba cy‟ibyahacukurwa, uburyo bwo gutunganya iby‟ahacukurwa ngo bigire agaciro n‟uburyo bwo kuzashobora kubicuruza. igiciro deposit expansions thus localised, evaluate their their exploitability; and demonstrate reserves c.estimate the investments necessary for their exploitability, for extraction, the price increase in value and packaging of mineral or fossil substances to be extracted and the possibilities for the marketing of the latter; extensions de gisements ainsi localisés, en évaluer réserves et en démontrer l‟exploitabilité ; les c.estimer les investissements nécessaires à leur mise en exploitation, le prix de revient de l‟extraction, de la valorisation et du conditionnement des substances minérales ou fossiles à extraire et les possibilités de commercialisation de ces dernières ; 22° Amabwiriza: iteka rya Minisitiri 22° Regulations: Prime Minister‟s Order, 22° Règlement: Arrêté du Premier Ministre, w‟Intebe, iteka rya Minisitiri; Ministerial Order; Arrêté Ministériel ; 23° Ingano y’ibinyabutaka: ubwinshi nganzo bw‟ibicukurwa bishobora gucukurwa kandi bikagira akamaro; biri mu 24° Ibisigazwa: ibisigara mu kuyungurura cyangwa gushongesha ibyacukuwe; 25° Ibinyabutaka: ibicukurwa kamere byose, bikomeye bidasukika, bitari «hydrocarbure» biri mu mukamba w‟ubutaka bwo hejuru, hejuru ku butaka cyangwa ikuzimu, mu mazi cyangwa munsi y‟amazi byiremye hakurikijwe imihindukire y‟isi. 23° Reserve: quantity of one or several mineral or fossil substances contained in usefully the exploitable; deposit and 23° Réserve: quantité substances minérales ou fossiles contenues dans un gisement et utilement exploitables ; des 24° residues: mine and quarry residues derived from smelting and screening works 24° Résidus: résidus de tamisage ou de fonderie des produits d‟exploitation de mines et de carrières; 25° Mineral substances: any natural substance, than solid, hydrocarbon which is in the earth‟s crust, on the surface or in depth, in water or under water and being formed by the geological processes; other 25° Substance minérale: toute substance naturelle, qu‟un solide hydrocarbure se trouvant dans l‟écorce terrestre, en surface ou en profondeur, dans ou sous l'eau, et s'étant formée par des processus géologiques ; autre 22 26° Ibinyabutaka bishobora gutanga «radiyumu», atomike: ingufu «toriyumu» na «iraniyumu». 26° Substances useful energy: uranium; radium, for nuclear and thorium 26° Substances l’énergie atomique : radium, thorium et uranium ; utiles à O.G. n° 14 bis of 06/04/2009 bwo 27° Uburengangira gucukura: uruhushya gushakashaka, uruhushya rwo gukora ubushakashatsi, uruhushya no rwo gukeberwa imbago. gucukura rwo 27° Mining title: prospecting licence, search licence, mining licence, and concession. 27° Titre minier : permis de prospection, de recherches, d‟exploitation minière et de concession ; 28° Guhesha agaciro ibicukurwa : ibicukurwa agaciro Ukongerera hakoreshejwe uburyo bwose bwo kubitunganya cyangwa kubihindura hifashishishijwe fiziki, inganda ubutabire nyongeragaciro. tekiniki za cyangwa 28° Mineral substance development: development of mineral substance through treatment or transformation by physical, chemical value industrial techniques. added or 28° Mise en des valeur produits et de d’exploitation de mines carrières : assurer la valeur ajoutée des produits d‟exploitation de mines et de carrières par leur traitement ou de leur transformation par des techniques physiques, chimiques ou industrielles de valeur ajoutée. tout moyen de