UBUSHINJACYAHA v. HAVYARIMANA
- Citation
- RPA 00017/2020/CA
- Status
- Criminal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Court
- Court of Appeal
- Decision
- 28 December 2023
- Posture
- Criminal Appeal / Judgment on Appeal
- Case number
- RPA 00017/2020/CA
More details
- Court
- Court of Appeal
- Decision
- 28 December 2023
- Posture
- Criminal Appeal / Judgment on Appeal
- Case number
- RPA 00017/2020/CA
On this page
Professional case brief
Research organized from the available case record
01
Holding and result
The accused's actions—recruiting, organizing, and transporting five individuals under false pretenses, instructing them to lie at the border, and seeking to derive benefit from their exploitation—constitute the completed offence of trafficking in persons under Rwandan law, not merely attempted trafficking. The intended benefit need not be realized for the offence to be complete.
Court disposition
Appeal dismissed; conviction for trafficking in persons affirmed; sentence upheld.
Orders
- The appeal of Havyarimana Innocent is dismissed.
- The legal characterization of the offence is modified to trafficking in persons.
- The sentence of ten years' imprisonment and a fine of ten million Rwandan francs is maintained.
- Court costs are to be borne by the State.
02
Material facts
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution Counsel: Nkusi FaustinHavyarimana Innocent
Appellant/accused Counsel: Me Rwimo ClotildeAmounts and remedies
- Imprisonment (years): 10
- Fine: RWF 10,000,000
03
Procedural history
Posture
Criminal Appeal / Judgment on Appeal
04
Questions and positions
Legal issues
- 01
Whether the accused committed the offence of trafficking in persons as opposed to attempted trafficking
- 02
Whether there was sufficient evidence to convict the accused of trafficking in persons
- 03
Proper legal characterization of the offence committed
Party arguments
- Applicant
- Havyarimana Innocent argued that there was no evidence proving he committed trafficking in persons, that the High Court convicted him based on generalizations, and that the individuals he transported knew their destination and purpose, as they were seeking employment. He also contended that the court did not establish any benefit he gained from the act.
- Respondent
- The prosecution argued that Havyarimana Innocent was guilty of trafficking in persons because he gathered five unrelated individuals, promised them different jobs without evidence of such jobs, instructed them to lie at the border, and orchestrated their travel under false pretenses. The prosecution maintained that the acts constituted trafficking, not merely attempted trafficking.
05
Court’s reasoning
Legal principles
- 01
Article 3(6)(a) of Law No. 51/2018 and Court of Appeal precedents (RPA 00016/2019/CA, RPA 0035/2020/CA)
Trafficking in persons does not require that the intended benefit be realized; it is sufficient that the act was committed with the intent to derive unlawful benefit.
- 02
Article 3 of Law No. 51/2018
The legal characterization of trafficking in persons includes recruiting, transporting, transferring, harboring, or receiving persons for the purpose of exploitation, even if the exploitation does not occur.
06
Ratio, limits and disposition
Ratio decidendi
The accused's actions—recruiting, organizing, and transporting five individuals under false pretenses, instructing them to lie at the border, and seeking to derive benefit from their exploitation—constitute the completed offence of trafficking in persons under Rwandan law, not merely attempted trafficking. The intended benefit need not be realized for the offence to be complete.
Obiter and limits
- The court reiterated that the essence of the offence is the intent to derive unlawful benefit, not the actual realization of such benefit.
- The court referenced multiple precedents to clarify the distinction between attempted and completed trafficking in persons.
Court disposition
Appeal dismissed; conviction for trafficking in persons affirmed; sentence upheld.
- The appeal of Havyarimana Innocent is dismissed.
- The legal characterization of the offence is modified to trafficking in persons.
- The sentence of ten years' imprisonment and a fine of ten million Rwandan francs is maintained.
- Court costs are to be borne by the State.
Source and reliance status
Court of Appeal · 28 December 2023
This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.
Judgment reading view
Judgment text
The complete available source text.
Court of Appeal
Criminal· 28 December 2023
UBUSHINJACYAHA v. HAVYARIMANA
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-12-28 - Case/document no.: RPA 00017/2020/CA - Collection: Court of Appeal
Text
Page 1
UBUSHINJACYAHA v. HAVYARIMANA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPA 00017/2020/CA(Rugabirwa, P.J.) 28 Ukuboza 2023] Amategeko yerekeye imanza nshinjabyaha – Icyaha cyo gucuruza abantu – Inyito y’icyaha – Igikorwa cyo kubyaza umuntu inyungu mu cyaha cyo gucuruza abantu si ngombwa ko intego cyakoranywe iba yagezweho, icy’ingenzi nuko hagaragazwa icyari kigamijwe mu ikorwa ry’icyo gikorwa, kuko igihanwa ari icyari kigambiriwe, ni ukuvuga kubyaza umuntu inyungu zitemewe, aho kuba icyagezweho. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rukuru, Urugereko Rwihariye ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyambuka imbibi, Ubushinjacyaha bukurikiranyeho Havyarimana ku cyaha cyo gucuruza abantu b’abarundi batanu (5) yari agiye gucuruza mu mahanga banyuze mu gihugu cya Uganda, ariko bafatirwa ku mupaka w’u Rwanda ku Kanyaru. Urwo Rukiko rwaciye urubanza rwemeza ko uregwa ahamwa n’ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gucuruza abantu, rumuhanisha igifungo cy’imyaka icumi (10) n’ihazabu ya miliyoni cumi (10.000.000 Frw), rumugabanyirije igihano kubera ko ibikorwa yakoze nta ngaruka zikomeye byateje kuko abantu yari agiye gucuruza bashubijwe mu gihugu cyabo. Uregwa yajuririye Urukiko Rw’Ubujurire avuga ko Urukiko Rukuru rwamuhamije icyaha cyo gucuruza abantu kandi nta bimenyetso bigaragaza ko yagikoze, ko ahubwo rwamuhamije icyaha ku buryo bugenekereje kuko urwo Rukiko rwamuhamije icyo cyaha ngo
kubera ko abo yari atwaye batari bazi aho bagiye n’icyo bari bagiye gukora, nyamara atari ukuri kuko bari bahazi kubera ko mu Bugenzacyaha bivugiye ko bari bagiye gushaka akazi, hano yagiye agaragaza amazina y’abavuze ko bari bagiye gushaka akazi, anavuga kandi ko Urukiko rutagaragaje inyungu yari afite mbere cyangwa nyuma yo kubagezayo. Ku birebana n’inyito y’icyaha, avuga ko nta kibazo ayifiteho kuko mu gihe Urukiko rubibonye ukundi rugasanga ibikorwa yakoze bigize icyaha, atahamwa n’ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gucuruza abantu nk’uko byemejwe n’Urukiko Rukuru, ko ahubwo yahamwa n’icyaha cyo gucuruza abantu. Ubushinjacyaha bwo bwaburanye buvuga ko uregwa ahamwa n’icyaha cyo gucuruza abantu kubera ko abantu batanu (5) batari baziranye, ariko abahuriza ahantu hamwe, kandi ko ariwe nawe wabwiye buri muntu ko agiye kumushakira akazi gatandukanye n’aka mugenzi we, nyamara nta kigaragaza ko yari agafite, ndetse ko ari nawe wabwiye buri wese ibyo azabeshya ku mupaka ku mpamvu z’urugendo rwe anababwira ko batagomba kugendera hamwe. Ku birebana n’inyito y’icyaha, Ubushinjacyaha buvuga ko harebwe ibikorwa uregwa yakoze agomba guhamwa n’icyaha cyo gucuruza abantu, aho kuba ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gucuruza abantu yahamijwe n’Urukiko Rukuru. Incamake y’icyemezo: Igikorwa cyo kubyaza umuntu inyungu mu cyaha cyo gucuruza abantu si ngombwa ko intego cyakoranywe iba yagezweho, icy’ingenzi nuko hagaragazwa icyari kigamijwe mu ikorwa ry’icyo gikorwa, kuko igihanwa ari icyari kigambiriwe, ni ukuvuga kubyaza umuntu inyungu zitemewe, aho kuba icyagezweho, bityo uregwa yakoze icyaha cyo gucuruza abantu aho kuba icyaha cy’ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gucuruza abantu yahamijwe n’Urukiko Rukuru.
Page 2
Urubanza ruhindutse ku birebana n’inyito y’icyaha. Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 51/2018 ryo ku wa 13/08/2018 ryerekeye gukumira, kurwanya no guhana icuruzwa ry'abantu no gushakira inyungu mu bandi, Ingingo ya 3, agace ka 6 (a). Imanza zifashishijwe: Ubushinjacyaha vs. Kaburere, RPA 0035/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/04/2022. Ubushinjacyaha vs. Kankindi, RPA 00016/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/10/2020. Ubushinjacyaha vs. Karikurubu, RPA 00093/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 13/12/2019. Ubushinjacyaha vs. Ngendakuriyo, RPA 00018/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 10/12/2021. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ubushinjacyaha bukurikiranyeho Havyarimana Innocent icyaha cyo gucuruza abantu b’abarundi batanu (5) aribo Niyonkuru Claudine wavutse mu 1991, Bitangimana Consolate wavutse mu 2000, Ndayisenga Diomède wavutse mu 1995, Ndabarushimana Janvier wavutse mu 1997 na Nsanzerugeze Leonidas wavutse mu 1979, yari agiye gucuruza mu mahanga banyuze mu gihugu cya Uganda, ariko bafatirwa ku mupaka w’u Rwanda wa Kanyaru - Haut, aho yafatanwe amafaranga y’u Rwanda ibihumbi magana abiri na mirongo inani (280.000 Frw), amashilingi ya Uganda miliyoni imwe n’ibihumbi magana atandatu (1.600.000 Ug Shilling), n’amafaranga y’amarundi ibihumbi bine na magana atanu (4.500 FBU), ariko asubizwa ba nyirayo ku buryo yasigaranye amafaranga
y’u Rwanda ibihumbi mirongo inani na bine (84.000 Frw) n’amadevise yavuzwe haruguru. Havyarimana Innocent ahakana icyaha aregwa akemera gusa yari agiye kubashakira akazi ko mu rugo muri Uganda ahitwa Ngoma, hegereye Sudani, aho yari abashyiriye Abanyakore bitwa Maga na Jovia Gacacari, ko yashakiye Niyonkuru Claudine ibyangombwa, abandi barabyishakira, ko abo yari atwaye batari baziranye n’abagombaga kubakoresha, kobatari bazi imishahara bazahembwa, ndetse ko kandi yababwiye ko nibagera ku mupaka babeshya ko bagiye kugura ibicuruzwa muri Uganda kugira ngo babashe kwambuka bitabagoye, ndetse ko yari yababikiye amafaranga yabo. [2] Urwo Rukiko rushingiye ku kuba imvugo Havyarimana Innocent yavugiye mu Bugenzacyaha zivuguruzanya n’izo yavugiye mu Rukiko, aho yahakanye bimwe yari yaremereye mu Bugenzacyaha agamije guhunga icyaha, zikanavuguruzanya n’iz’abantu yari atwaye muri Uganda, rwaciye urubanza nº RP 00026/2019/HC/HCCIC ku wa 21/02/2020, rwemeza ko Havyarimana Innocent ahamwa n’ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gucuruza abantu, rumuhanisha igifungo cy’imyaka icumi (10) n’ihazabu ya miliyoni cumi (10.000.000 Frw), rumugabanyirije
Page 3
igihano kubera ko ibikorwa yakoze nta ngaruka zikomeye byateje kuko abantu yari agiye gucuruza bashubijwe mu gihugu cyabo, rutegeka ko ibyafatiriwe byifashishijwe mu gukora icyaha bishyirwa mu isanduku ya Leta. [3] Urwo Rukiko rwasanze kuba Havyarimana Innocent yarasabye anashishikariza Niyonkuru Claudine na Bitangimana Consolate kubajyana mu mahanga, bigeraho babimwemerera, kuba yarabishyuriye ticket y’urugendo hamwe na Ndayisenga Diomede, kuba yarashakiye Niyonkuru Claudine ibyangombwa by’urugendo, abatwara hamwe na bagenzi babo Ndayisenga Diomède, Ndabarushimana Janvier na Nsanzerugeze Leonidas, nyamara nta kazi kazwi ababwiye ko agiye kubashakira, kuba yarabahaye amabwiriza yuko ku mupaka bagomba kubeshya ko bagiye i Kampala kurangura ibicuruzwa, kandi ko batagombaga kugendera hamwe, ko ahubwo bagomba kugenda umwe umwe, ndetse bamwe akaba yarababwiye ko bagiye Uganda abandi ababwira ko bagiye Sudani, nk’uko aba bose babimushinja ndetse nawe akaba yemera bimwe muri byo, ari ibikorwa bigize icyaha cyo gucuruza abantu hashingiwe ku ngingo ya 3 y’Itegeko nº 51/2018 ryo ku wa 13/08/2018 ryerekeye gukumira, kurwanya no guhana icuruzwa ry'abantu no gushakira inyungu mu bandi, kandi ko ibyo bikorwa bigaragaza ubushake bwo gukora icyaha kuko byose yabikoranye uburiganya ababeshya ko agiye kubashakira akazi, no kubabwira ibyo babeshya ku mupaka, kandi abafatirana n’ubukene bari
bafite agamije kubashakamo inyungu. [4] Havyarimana Innocent yajuririye na none urwo rubanza mu Rukiko rw’Ubujurire, ubujurire bwe bwandikwa kuri n° RPA 00017/2020/CA, urubanza ruburanishwa mu ruhame ku wa14/12/2023, Havyarimana Innocent yunganiwe na Me Rwimo Clotilde, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Nkusi Faustin, Umushinjacyaha ku rwego rw’igihugu. [5] Mu myanzuro no mu miburanire, Havyarimana Innocent n’umwunganira bavuga ko atakoze icyaha aregwa, bityo ko akwiye kugirwa umwere. Naho Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ubujurire bwe nta shingiro bufite kuko hari ibimenyetso bihagije bigaragaza ko yakoze icyaha aregwa. [6] Urukiko rushingiye kuri izo mpaka, rurasuzuma ku bw’ibanze ikibazo cyo kumenya niba Urukiko Rukuru rwarahamije Havyarimana Innocent icyaha nta bimenyetso, ariko mu gihe rusanze yarakoze icyaha, ni ukumenya inyito y’icyaha yakoze. II. ISESENGURA RY’IKIBAZO KIRI MU RUBANZA Kumenya niba Urukiko Rukuru rwarahamije Havyarimana Innocent icyaha nta bimenyetso [7] Havyarimana Innocent n’umwunganira bavuga ko Urukiko Rukuru rwamuhamije icyaha cyo gucuruza abantu kandi nta bimenyetso bigaragaza ko yagikoze, ko ahubwo rwamuhamije icyaha ku buryo bugenekereje kuko urwo Rukiko rwamuhamije icyo cyaha ngo kubera ko abo yari atwaye batari bazi aho bagiye n’icyo bari bagiye gukora, nyamara atari ukuri kuko bari bahazi kubera ko mu Bugenzacyaha, Nsanzerugeze Leonidas
yavuze ko yari agiye gushaka akazi muri Bugande gukorana na Havyarimana Innocent, Ndabarushimana Janvier yavuze ko yari agiye i Kampala gukora akazi ko gutwara amata anishakira ticket, ndetse ko Bitangimana Consolate nawe yavuze ko agiye Uganda cyangwa Sudani, kuko Havyarimana Innocent yacuruzaga inkweto muri Uganda hafi y’umupaka wa Sudani. Ikindi ngo n’uko Havyarimana Innocent avuguruzanya na Ndayisenga Diomedi na Niyonkuru Claudine basobanuye ko yari abajyanye muri Sudani, nyamara
Page 4
atari ukuri kuko nta byangombwa by’inzira bari bafite byari kubagezayo, ndetse ko nta n’ubwo Havyarimana Innocent ariho atuye. [8] Bavuga kandi ko Urukiko Rukuru rwahamije Havyarimana Innocent icyaha cyo gucuruza abantu mu buryo bugenekereje kuko rwavuze ko kuba yari kumwe na Nsanzerugeze Leonidas na bagenzi be yari agamije inyungu kuko yari agiye kubacuruza, ariko ko rutasobanuye inyungu Havyarimana Innocent yari afite mbere cyangwa nyuma yo kubagezayo. Asobanura ko kuba barinjiye ku mupaka w’u Rwanda batari kumwe, atari ikimenyetso kigaragaza ko Havyarimana Innocent yakoze icyaha aregwa, ko ahubwo byatewe n’uko uwo batereraga kashe ku mupaka w’u Burundi, ariko yambukaga ukwe akinjira ku mupaka w’u Rwanda. [9] Bakomeza bavuga ko Urukiko Rukuru rwahamije icyaha Havyarimana Innocent hashingiwe ku kuba yarabwiye abantu yari atwaye kubeshya ko bagiye kurangura muri Bugande kugira ngo babashe kwambuka umupaka, ariko ko atariwe wabibabwiye, ko ahubwo babibwiwe n’umukozi wakoraga mu nzu bari barayemo (maison de passage). ubwo babonaga umukozi wa Gasutamo ushinzwe Abinjira n’Abasohoka mu Rwanda aje abasanga aho bari bari. [10] Ku birebana n’inyito y’icyaha, Me Rwimo Clotilde avuga ko nta kibazo bayifiteho kuko mu gihe Urukiko rubibonye ukundi rugasanga ibikorwa Havyarimana Innocent yakoze ibigize icyaha, atahamwa n’ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gucuruza abantu nk’uko byemejwe
n’Urukiko Rukuru, ko ahubwo yahamwa n’icyaha cyo gucuruza abantu nk’uko byatanzweho umurongo mu manza zaciwe n’uru Rukiko. [11] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko nta kosa Urukiko Rukuru rwakoze mu guhamya Havyarimana Innocent icyaha cyo gucuruza abantu kubera ko yabwiye abantu yari atwaye kutavugisha ukuri ku birebana n’impamvu y’urugendo rwabo kuko yababwiye ko bagomba kubeshya ko bagiye kurangura muri Bugande, ariko ko batabibwiwe n’umukozi wakoraga mu nzu bari barayemo (maison de passage) nk’uko abivuga. [12] Avuga kandi ko Havyarimana Innocent ahamwa icyaha cyo gucuruza abantu kubera ko abantu batanu (5) batari baziranye, ariko abahuriza ahantu hamwe, kansi ko ariwe nawe wabwiye buri muntu ko agiye kumushakira akazi gatandukanye n’aka mugenzi we, nyamara nta kigaragaza ko yari agafite, ndetse ko ari nawe wabwiye buri wese ibyo azabeshya ku mupaka ku mpamvu z’urugendo rwe anababwira ko batagomba kugendera hamwe. [13] Ku birebana n’inyito y’icyaha, avuga ko hashingiwe ku mikirize y’urubanza nº RPA 00014/2021/CA rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 24/06/2023, haburana Ubushinjacyaha na Musabyimana Joselyne, harebwe ibikorwa Havyarimana Innocent yakoze byavuzwe haruguru, agomba guhamwa n’icyaha cyo gucuruza abantu, aho kuba ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gucuruza abantu yahamijwe n’Urukiko Rukuru.
UKO URUKIKO RUBIBONA [14] Ingingo ya 3, agace ka 6 (a) y’Itegeko nº 51/2018 ryo ku wa 13/08/2018 ryerekeye gukumira, kurwanya no guhana icuruzwa ry'abantu no gushakira inyungu mu bandi iteganya ko “icuruzwa ry’abantu ari igikorwa cyose gikozwe n’umuntu hagamijwe gushaka inyungu, uha cyangwa ushakira undi akazi, utwara, wimura, uhisha cyangwa wakira undi muntu; hakoreshejwe
Page 5
ibikangisho, imbaraga cyangwa ubundi buryo bwose bw’agahato, ishimuta, uburiganya, ubushukanyi, kumubonerana kubera ububasha umufiteho cyangwa kubera ko ari umunyantege nke, gutanga cyangwa kwakira ubwishyu cyangwa inyungu kugira ngo umuntu ufite ububasha ku wundi muntu yemere”. Naho mu gace ka 4º k’iyo ngingo, kakarondora ibikorwa bifatwa nko “gushakira inyungu mu wundi” harimo no “gukoresha undi ibikorwa bifitanye isano n’ubucakara, haba mu Rwanda cyangwa mu mahanga”. Na none mu gace ka 5º, gasobanura ibikorwa bifitanye isano n’ubucakara ibyo ari byo harimo no “kubanisha umuntu ku gahato nk’umugabo n’umugore”, ni ukuvuga imigirire ituma umuntu ahatirwa kubana n’undi nk’umugabo n’umugore kandi nta bubasha afite bwo kubyanga. [15] Urukiko rusanga iby’uko kimwe mu bikorwa bivugwa mu ngingo ya 3 y’Itegeko nº 51/2018 ryavuzwe haruguru kigize icyaha cy’icuruzwa ry’abantu, arinako byemejwe mu manza nyinshi zaciwe n’uru Rukiko zirimo urubanza nº RPA 00093/2018/CA, urubanza nº RPA 00016/2019/CA, urubanza nº RPA 00018/2020/CA n’urubanza nº RPA 0035/2020/CA. [16] Ku birebana no kubyaza abantu inyungu mu cyaha cyo gucuruza abantu, byasobanuwe mu rubanza nº RPA 00016/2019/CA rwavuzwe haruguru, aho uru Rukiko rwasobanuye ko abahanga mu mategeko bavuga ko igikorwa cyo kubyaza umuntu inyungu mu cyaha cyo gucuruza abantu atari ngombwa ko intego cyakoranywe iba yagezweho, ko icy’ingenzi ari
uko hagaragazwa icyari kigamijwe mu ikorwa ry’icyo gikorwa, kuko igihanwa ari icyari kigambiriwe, ni ukuvuga kubyaza umuntu inyungu zitemewe, aho kuba icyagezweho nk’uko byanasobanuwe mu rubanza nº RPA 0035/2020/CA rwaciwe n’uru Rukiko ku wa 29/04/2022, haburana Ubushinjacyaha na Kaburere Gérard. [17] Imikirize y’urubanza rwajuririwe muri uru Rukiko, igaragaza ko Urukiko Rukuru, Urugereko Rwihariye ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyambuka imbibi, rwahamije Havyarimana Innocent icyaha cy’ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gucuruza abantu hashingiwe ku mvugo yavugiye mu Bugenzacyaha igaragaza ko yemeraga bimwe mu bikorwa bigize icyo cyaha birimo gushaka no gutwara abo bantu muri Uganda no kubeshya ku mpamvu yari abatwaye nk’uko yabyiyemereye mu ibaruwa yo kuwa 14/06/20219 yiyandikiye ubwe abisabira imbabazi n’ubwo yageze imbere y’urwo Rukiko akabihakana, no ku buhamya bwatanzwe n’abo yari atwaye, ndetse no ku buhamya bwatanzwe n’abakozi bakorera ku mupaka wa Kanyaru mu Rwanda. [18] Ku birebana n’uru rubanza, inyandiko ziri muri dosiye zigaragaza ko mu Bugenzacyaha, Havyarimana Innocent yahakanye icyaha cyo gucuruza abantu, ariko akemera ko yari atwaye Niyonkuru Claudine, Bitangimana Consolate, Ndayisenga Diomède, Ndabarushimana Janvier na Nsanzerugeze Leonidas mu gihugu cya Uganda ahitwa Ngoma hegereye Sudani, aho yari abashyiriye Abanyankore bitwa Maga na Gacacari bagakora akazi ko
mu rugo uretse ko batari baziranye n’abo bagombaga gukorera ako kazi, nta n’ubwo bari bazi umushakara bazahembwa kuko batigeze bavugana n’abari kubaha akazi. Avuga kandi ko yashakiye Niyonkuru Claudine ibyangombwa by’inzira, ndetse ko yari kuzamwishyurira n’undi mukobwa umwe amafaranga y’urugendo (ticket), uretse ko abandi bishakiye ibyangombwa banamubitsa amafaranga bari bafite. Akomeza avuga ko yabwiye abantu yari atwaye ko nibagera ku mupaka bavuga ko bagiye kurangura ibicuruzwa mu bihugu cya Uganda kugira ngo babashe gutambuka ku mupaka ngo kuko azi ko hagorana. Asaba imbabazi z’uko yabwiye abantu yari atwaye kubeshya ko bagiye kurangura i Bugande nk’uko bigaragarira mu ibaruwa ye yo ku wa 14/06/2019 yiyandikiye abisabira imbabazi. Akomeza asobanura ko abo yari atwaye batari baziranye ubwabo uretse Niyonkuru
Page 6
Claudine na Nsanzerugeze Leonidas, ndetse ko imiryango yabo itari izi ko abajyanye uretse umuryango wa Nsanzerugeze Leonidas kuko bari inshuti. [19] Hari kandi Niyonkuru Claudine wasobanuye mu Bugenzacyaha ko we na bagenzi be bane bari bajyanywe na Havyarimana Innocent muri Sudan y’amajyepfo, ko bamwe muri bo batari bazi icyo bagiye gukora, ariko ko we yabwiwe na Havyarimana Innocent ko azakora akazi ko mu rugo. Asobanura kandi ko Havyarimana Innocent yamusabye inshuro eshatu kumujyana mu mahanga gushaka ubuzima, ko ku nshuro ya gatatu (3) aribwo yamwemereye, kandi ko yamubwiye ko amushakira ibyangombwa byose akanamwishyurira ticket, akazamwishyura nyuma. Akomeza asobanura ko ku munsi w’urugendo yahuriye na Havyarimana Innocent na bagenzi be mu Kayanza, aho Havyarimana Innocent yabahaye amabwiriza yuko nibagera ku mupaka w’u Rwanda bagombaga kuvuga ko bagiye kurangura ibicuruzwa i Kampala, kandi ko batagombaga kugendera hamwe, ko ahubwo bagombaga kugenda umwe umwe, bahageze aba ariko bavuga. [20] Hari kandi Bitangimana Consolate nawe wavuze ko yabeshye impamvu y’urugendo rwabo, aho yasobanuye ko Ndayisenga Diomede bari basanzwe baziranye ariwe wamugejejeho igitekerezo cyo kujya mu mahanga anamubwira ko agomba kumushakira n’abandi bakobwa, abanza kubyanga ariko ko yakomeje kubimushishikariza abitumwe na Havyarimana Innocent arabyemera bituma ashaka ibyangomba barazana, ariko ko
ticket yagombaga kuyishyurirwa na Havyarimana Innocent. Avuga kandi ko atari azi ahantu agiye niba ari muri Uganda cyangwa muri Sudani, ndetse ko yari azi ko ari babiri gusa, nyamara yageze mu Kayanza, abona Havyarimana Innocent azanye abandi bantu batatu bataziranye, ndetse ko Havyarimana Innocent yari yabwiye buri wese ibyo ari bubeshye bageze ku mupaka. [21] Hari na none Ndabarushimana Janvier nawe yavuze ko yari agiye i Kampala ajyanywe na Havyarimana Innocent kumushakira akazi ko gutwara amata, ariko ko atamubwiye uzamuha akazi. [22] Ndayisenga Diomede nawe yavuze ko yari agiye muri Sudani ajyanywe na Havyarimana Innocent kumushakira akazi, ariko ko atigeze amubwira akazi agiye kumushakirayo, uzakamuha, kandi ko ariwe wamwishyuriye ticket. [23] Nsanzerugeze Leonidas yavuze ko yari agiye gukorana na Havyarimana Innocent mu bucuruzi bw’inkweto muri Uganda, kandi ko nta makuru ya bagenzi be yari azi kuko batari baziranye, kandi ko Havyarimana Innocent yababwiye ibyo bagombaga kuvuga ku mupaka kugira ngo bashobore kwambuka, ariko ko icyo yabonye ari uko Havyarimana Innocent yababeshye ibyo bagomba kuvuga ku mupaka, kandi ko yari atwaye abantu batazi ibyo bagiye gukora mu mahanga. [24] Hari na none abakozi bakora mu biro by’Abinjira n’abasohoka mu Rwanda bitwa Nduwayezu Albert na Manzi Alain bakorera ku mupaka w’u Rwanda basobanuye uburyo Havyarimana Innocent yafatanywe abantu
batanu (5) yari avanye i Burundi abajyanye muri Uganda kubashakira akazi, kandi ko abo bantu bose batari baziranye, ko ahubwo bahuriye mu Kayanza ku mugoroba wo kuwa 13/06/2019, bishyuriwe amatike na Havyarimana Innocent. [25] Urukiko rusanga, kuba Havyarimana Innocent yarakoze igikorwa cyo gushakisha, gushishikariza, kuvana Niyonkuru Claudine, Bitangimana Consolate, Ndayisenga Diomède, Ndabarushimana Janvier na Nsanzerugeze Leonidas mu gihugu cy’i Burundi agamije kubatwara mu mahanga bamwe batanazi neza aho bari bagiye kuko bamwe yababwiye ko abajyanye muri
Page 7
Uganda abandi akababwira ko ari muri Sudani y’Epfyo, kandi akaba yaranashakiye Niyonkuru Claudine ibyangombwa anamwishyurira ticket abandi akaba yaragombaga kubishyurira ama tickets, ndetse batanazi neza akazi bagombaga gukora n’abagombaga kubabera abakoresha n’umushahara bagombaga guhembwa kuko batigeze bavugana, akaba yarababwiye ko kugira ngo bambuke umupaka w’u Rwanda wa Kanyaru batagomba kuvuga ko bagiye gushaka akazi muri Uganda ngo banagendere hamwe, ko ahubwo bagomba kubeshya ko bagiye kugura ibicuruzwa muri Uganda nk’uko yabyiyemereye anabisabira imbabazi mu ibaruwa ye yo ku wa 14/06/2019 yavuzwe haruguru, bigaragara ko Havyarimana Innocent yakoze ibyo bikorwa agamije kubaboneramo inyungu kuko Abanyankore bitwa bitwa Maga na Gacacari yari abashyiriye bagombaga kubimuhembera bikanatuma agaruza amafaranga yabatanzeho kuwo yashakiye ibyangombwa anamwishyurira ticket, abo yishyuriye cyangwa yagombaga kwishyurira ama tickets n’abo yacumbikiye muri hoteli n’ibindi. [26] Hashingiwe ku mvugo za Havyarimana Innocent yavugiye mu Bugenzacyaha zavuzwe haruguru, no ku mvugo za Niyonkuru Claudine na bagenzi be, ndetse no ku buhamya bwatanzwe n’umukozi wakoraga mu biro by’Abinjira n’abasohoka mu Rwanda, Urukiko rusanga kuba Havyarimana Innocent yakoze igikorwa cyo gushakisha Niyonkuru Claudine na bagenzi be bavuzwe haruguru, agashakira Niyonkuru Claudine ibyangombwa akanamwishyurira
ticket, abandi akaba yaragombaga kubishyurira amafaranga yose y’urugendo (ama tickets), akaba yarabavanye mu gihugu cy’i Burundi akabatwara mu gihugu cya Uganda cyangwa cya Sudani y’Epfyo akoresheje uburiganya bwo kubashakira akazi, akanababwira ko batagomba kuvugisha ukuri ku birebana n’impamvu ibajyanyeyo, ko ahubwo bagomba kubeshya ko bagiye kugura ibicuruzwa muri Uganda nk’uko yabyiyemereye anabisabira imbabazi, kandi akaba yarababwiye ko batagomba kugendera hamwe, ko ahubwo buri wese agomba kugenda ukwe kugira ngo babashe kwambuka umupaka w’u Rwanda wa Kanyaru, ndetse akaba yari agamije kubashakiramo inyungu kuko Maga na Gacacari yari ashyiriye Niyonkuru Claudine na bagenzi be bagombaga kubihembera, ari ibimenyetso bihagije bigaragaza ko Havyarimana Innocent yakoze icyaha cyo gucuruza abantu hashingiwe ku murongo watanzwe mu manza nº RPA 00093/2018/CA, nº RPA 00016/2019/CA, nº RPA 00018/2020/CA nº RPA 0035/2020/CA zavuzwe haruguru, aho kuba icyaha cy’ubwinjiracyaha mu cyaha cyo gucuruza abantu yahamijwe n’Urukiko Rukuru, bityo imikirize y’urubanza rujuririwa ikaba igomba guhinduka gusa ku birebana n’inyito y’icyaha Havyarimana Innocent ahamijwe muri uru rubanza. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [27] Rwemeje ko ubujurire bwa Havyarimana Innocent nta shingiro bufite; [28] Ruvuze ko imikirize y’urubanza nº nº RP 00026/2019/HC/HCCIC rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko Rwihariye
ruburanisha ibyaha mpuzamahanga n’ibyambuka imbibi, ruri ku cyicaro cyarwo i Nyanza, ku wa 21/02/2020, ihindutse gusa ku birebana n’inyito y’icyaha Havyarimana Innocent ahamijwe; [29] Rwemeje ko Havyarimana Innocent ahamwa n’icyaha cyo gucuruza abantu, ko igifungo cy’imyaka icumi (10) n’ihazabu ya miliyoni cumi (10.000.000 Frw) yahanishijwe bigumyeho. [30] Rutegetse ko amagarama y’uru rubanza aherera ku Isanduku ya Leta.
Case-aware research
Ask AI about this case
The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.