EGLISES DES APÔTRES ET PROPHĒTES DE JÉSUS CHRIST (E.A.P.J.C) v YADUSONEYE N’ABANDI
EAPJC failed to prove that compensation was paid to the rightful landowners or their successors; depositing funds with the City of Kigali did not constitute valid payment in the absence of evidence of dispute among co-owners or refusal to accept payment. Respondents lawfully acquired the land, and EAPJC's appeal...
Source-derived case information.
- Citation
- RCAA00002/2022/CA
- Parties
- Appellant: Eglises Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ (E.A.P.J.C); Respondent: Yadusoneye Dieudonné; Respondent: Higiro Francis; Respondent: Bitsindinkumi Innocent; Respondent: Gashayija James; Respondent: Batamuliza Safina
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 23 June 2023
- Case Number
- RCAA00002/2022/CA
- Procedural Posture
- Civil Appeal / Final Appellate Judgment
- Outcome
- appeal dismissed
- Legal Topics
- Expropriation, Compensation for Expropriation, Land Disputes, Appeals Process, Burden of Proof
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Eglises Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ (E.A.P.J.C)
Appellant
Yadusoneye Dieudonné
Respondent
Higiro Francis
Respondent
Bitsindinkumi Innocent
Respondent
Gashayija James
Respondent
Batamuliza Safina
Respondent
Procedural Posture
Civil Appeal / Final Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether compensation deposited with the City of Kigali constitutes valid payment to absent landowners
- 2 Whether the appellant was entitled to the disputed land after alleged compensation
- 3 Whether respondents were bona fide purchasers
Ratio Decidendi
EAPJC failed to prove that compensation was paid to the rightful landowners or their successors; depositing funds with the City of Kigali did not constitute valid payment in the absence of evidence of dispute among co-owners or refusal to accept payment. Respondents lawfully acquired the land, and EAPJC's appeal lacked merit.
Court Disposition
appeal dismissed
Orders
- Judgment of the High Court (RCA00464/2019/HC/KIG) affirmed.
- EAPJC ordered to pay each respondent (Yadusoneye Dieudonné, Bitsindinkumi Innocent, Higiro Francis, Gashayija James, Batamuliza Safina) 700,000 Rwandan Francs for costs and attorney fees.
Full Case Text
Judgment text and source record
33 paragraphs
# EGLISES DES APÔTRES ET PROPHĒTES DE JÉSUS CHRIST (E.A.P.J.C) v YADUSONEYE N’ABANDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-06-23 - Case/document no.: RCAA00002/2022/CA - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
EGLISES DES APÔTRES ET PROPHĒTES DE JÉSUS CHRIST (E.A.P.J.C) v YADUSONEYE N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RCAA00002/2022/CA (Munyangeri, P.J.) 23 Kamena 2023] Itegeko ryerekeye kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange – kwishyura ingurane – Mu kwishyura ny’irumutungo wimurwa ku nyungu rusange, ingurane y’amafaranga ishyirwa kuri konti ye yitangiye cyangwa akishyurwa mu bundi buryo. Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza Mbonezamubano – Ubujurire bwuririye ku bundi – Ubujurire bwuririye ku bundi butanzwe n’abaregwa ntibuhabwa ishingiro. Incamake y’ikibazo: uru rubanza rwatangiye Eglises Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ (E.A.P.J.C) ihagarariwe na Pasteur Gakwaya irega mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo Yadusoneye na bagenzi be,avuga ko mu mwaka wa 1996, iryo Torero ryahawe n’Umujyi wa Kigali ikibanza cyo kubakamo urusengero n’amazu atandukanye, giherereye muri Remera III, Kacyiru, bene ubutaka gakondo barindwi (7) ku icumi (10) bari bafitemo ibikorwa bahabwa ingurane yabyo, batatu basigaye barimo Nyumbayire, Utazwi na Mutabaruka, bakaba batarabonetse uwo munsi ngo na bo bashyire umukono kuri iyo nyandiko. Yareze asaba kwemeza ko E.A.P.J.C yahawe ikibanza mu buryo bwemewe n’amategeko, gutegeka abacyigabije kukivamo, gutanga indishyi z’imbibi baranduye, gukuraho inyubako bashyizemo, gutesha agaciro ibindi byemezo byose byabaye nyuma y’uko Itorero rihabwa icyo kibanza, indishyi zo gusiragizwa mu manza n’igihembo cya Avoka. Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaciye urubanza RC0021/2015/TGI/GSBO rwemeza ko ikirego cy’Itorero rya E.A.P.J.C nta shingiro gifite, ko ibibanza Yadusoneye na bagenzi be baregwa ari ibyabo bakomora ku bugure, rutegeka Itorero rya E.A.P.J.C guha abaregwa indishyi. Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ yajuririye Urukiko Rukuru, isaba gusuzuma impamvu Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwirengagije umurongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RCAA0001/15/CS, gusuzuma ukwivuguruza k’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, gusuzuma impamvu ubwishyu bwa bumwe muri ubwo butaka Itorero ryashyize kuri konti ya MVK nk’uko ryari ryabitegetswe butahawe agaciro, gusuzuma impamvu Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwirengagije ibimenyetso, gusuzuma ishingiro ry’indishyi Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaritegetse guha abarezwe, no kuba rwaramwimye indishyi. Yadusoneye na bgenzi be, bavuze ko izi mpamvu z’ubujurire nta shingiro zifite, kuko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rutirengagije umurongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RCAA0001/15/CS, kubera ko ikiburanwa cyarebanaga no kumenya niba rwari rufite ububasha bwo kuburanisha uru rubanza mu manza z’imbonezamubano, akaba nta na hamwe rwivuguruje. Bavuga batagaragara ku rutonde rw’abantu Itorero EAPJC ryahaye ingurane. Urukiko Rukuru mu rubanza RCA00464/2019/HC/KIG, rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na EAPJC nta shingiro bufite, ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na Yadusoneye na bagenzi be bufite
## Page 2
ishingiro, ko urubanza rwajuririwe rudahindutse, rutegeka EAPJC guha Yadusoneye na bagenzi be, indishyi zitandukanye. EAPJC yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, ivuga ko Urukiko Rukuru rutahaye agaciro ingurane yashyizwe kuri konti yagenwe na Leta (MVK) ku batari bahari mu gihe cyo kuyitanga, no kuba rwarirengagije ko ubutaka EAPJC yishyuriye ingurane, ari na bwo bamwe mu bagize imiryango yahawe iyo ngurane bahindukiye bakagurisha. Abahagarariye abaregwa bavuga ko ingingo y’ubujurire ya EAPJC nta shingiro ifite, kuko idashobora kugaragaza ko abaregwa bahawe ingurane nka ba nyir’umutungo, cyangwa ngo ibe yarahawe abo bawukomoyeho bawugura. Bavuga ko aho Itorero EAPJC ryatangiye ingurane rihafite kandi rihafitiye n’ibyangombwa, abaregwa bakaba bafite ibyangombwa by’imitungo yabo itarahawe ingurane. Urukiko rw’Ubujurire mu rubanza RCAA00002/2022/CA, rwemeje ko ingurane EAPJC yashyize kuri konti y’Umujyi wa Kigali itarashyikirijwe abo yari igenewe batari bahari igihe cyo kuyitanga kandi umutungo uburanwa ukaba utaragurishijwe n’abafitanye amasano n’abahawe ingurane. Incamake y’icyemezo: 1. Mu kwishyura ny’irumutungo wimurwa ku nyungu rusange, ingurane y’amafaranga ishyirwa kuri konti ye yitangiye cyangwa akishyurwa mu bundi buryo. Bityo, amafaranga y’ingurane ashyirwa mu Isanduku ya Leta mu gihe ugomba kwimurwa yanze kwakira ubwishyu cyangwa abagomba kwimurwa basangiye uburenganzira ku mutungo bananiwe kumvikana gusa. 2.Mu gusuzuma ko hari umurongo watanzwe mu rubanza umuburanyi ashingiraho imiburanire ye, Urukiko rugereranya ibibazo byasumwe muri urwo rubanza hagaijwe kureba ko bisa nibisuzumwa mu rubanza rwuwo mu buranyi. 3. Ibikorwa byo kubaka Urusengero, amashuri, n’ibibuga by’imikino ni ibikorwa bibarirwa mu nyungu rusange. 4. Ubujurire bwuririye ku bundi butanzwe n’abaregwa ntibuhabwa ishingiro, kubera ko ubujurire bwuririye ku bundi bufunguriwe gusa uregwa mu bujurire. 5.Ikirego gishya mu bujurire nticyakirwa ngo gisuzumwe 6. Indishyi z’akababaro zisabwa n’umuburanyi utagaragariza Urukiko uburyo urubanza azisabamo rwamuteye akababaro. Ntazihabwa. 7. Amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka atangwa mu bushishozi bw’Urukiko iyo asabwa atagaragarizwa ibimenyetso. Ubujurire nta shingiro bufite. Amategeko yashingiweho: Itegeko N˚22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, Ingingo ya 12 ,111,154
## Page 3
Itegeko Nº 32/2015 ryo ku wa 11/06/2015 ryerekeye kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange, Ingingo ya 2,5,6, 38, Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Pasteur Gakwaya Augustin uhagarariye Eglises Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ (E.A.P.J.C), avuga ko mu mwaka wa 1996, iryo Torero ryahawe n’Umujyi wa Kigali ikibanza gifite n˚ 5761 cyo kubakamo urusengero n’amazu atandukanye, giherereye muri Remera III, Kacyiru, bene ubutaka gakondo barindwi (7) ku icumi (10) bari bafitemo ibikorwa bahabwa ingurane yabyo, batera igikumwe ku nyandiko ivuga ko bishyuwe ingurane, batatu basigaye barimo Nyumbayire, Utazwi na Mutabaruka, bakaba batarabonetse uwo munsi ngo na bo bashyire umukono kuri iyo nyandiko. [2] Akomeza avuga ko Yadusoneye Dieudonné, Higiro Francis, Batamuliza Safina, Bitsindinkumi Innocent, Gashayija James, baje kwigabiza aho hantu, yiyambaza Umujyi wa Kigali ngo ubahagarike birananirana, bakajya bubaka muri ubwo butaka mu minsi y’impera z’icyumweru (weekend) na nijoro, bituma abarega mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, arusaba kwemeza ko E.A.P.J.C yahawe ikibanza mu buryo bwemewe n’amategeko, gutegeka abacyigabije kukivamo, gutanga indishyi z’imbibi baranduye, gukuraho inyubako bashyizemo, gutesha agaciro ibindi byemezo byose byabaye nyuma y’uko Itorero rihabwa icyo kibanza, indishyi zo gusiragizwa mu manza n’igihembo cya Avoka. [3] Ku wa 25/10/2019, Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaciye urubanza RC0021/2015/TGI/GSBO rwemeza ko ikirego cy’Itorero rya E.A.P.J.C rihagarariwe na Pasteur GAKWAYA Augustin nta shingiro gifite, ko ibibanza Yadusoneye Dieudonné na bagenzi be baregwa ari ibyabo bakomora ku bugure, rutegeka Itorero ry’Intumwa n’Abahanuzi ba Yesu Kristo guha abaregwa 1.000.000Frw y’indishyi buri wese. [4] Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ yajuririye Urukiko Rukuru, isaba gusuzuma impamvu Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwirengagije umurongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RCAA0001/15/CS, gusuzuma ukwivuguruza k’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, gusuzuma impamvu ubwishyu bwa bumwe muri ubwo butaka Itorero ryashyize kuri konti ya MVK nk’uko ryari ryabitegetswe butahawe agaciro, gusuzuma impamvu Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwirengagije ibimenyetso, gusuzuma ishingiro ry’indishyi Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwaritegetse guha abarezwe, no kuba rwararyimye indishyi. [5] Yadusoneye Dieudonné, Higiro Francis, Bitsindinkumi Innocent, Batamuliza Safina na Gashayija James bavuze ko izi mpamvu z’ubujurire nta shingiro zifite, kuko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rutirengagije umurongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RCAA0001/15/CS, kubera ko ikiburanwa cyarebanaga no kumenya niba rwari rufite ububasha bwo kuburanisha uru rubanza mu manza z’imbonezamubano, akaba nta na hamwe rwivuguruje. Bitsindinkumi Innocent, Batamuliza Safina na Gashayija James bavuga ko Urukiko rwagaragaje neza ko ubutaka bafite babuguze n’ababukomora kuri gakondo, batagaragara ku rutonde rw’abantu Itorero EAPJC ryahaye
## Page 4
ingurane ndetse n’Itorero ubwaryo rikaba ritagaragaza ko ryabahaye ingurane, ko kuba rero EAPJC ivuga ko yishyuye Umujyi wa Kigali, ikwiye kuwubaza ibirebana n’ubwo bwishyu. Basoza basaba indishyi z’akababaro kuri buri wese, iz’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [6] Mu rubanza RCA00464/2019/HC/KIG rwaciwe ku wa 26/11/2021, Urukiko Rukuru rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na EAPJC nta shingiro bufite, ko ubujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe na Yadusoneye Dieudonné na bagenzi be bufite ishingiro, ko urubanza rwajuririwe rudahindutse, rutegeka EAPJC guha Yadusoneye Dieudonné na bagenzi be, buri wese 100.000Frw y’ikurikiranarubanza na 500.000Frw y’igihembo cya Avoka mu bujurire, amafaranga y’ingwate y’amagarama EAPJC yatanze ijurira, ahwana n’ibyakozwe mu rubanza. [7] Ku wa 25/12/2021, EAPJC yajuririye Urukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa RCAA00002/2022/CA, ivuga ko Urukiko Rukuru rutahaye agaciro ingurane yashyizwe kuri konti yagenwe na Leta (MVK) ku batari bahari mu gihe cyo kuyitanga, no kuba rwarirengagije ko ubutaka EAPJC yishyuriye ingurane, ari na bwo bamwe mu bagize imiryango yahawe iyo ngurane bahindukiye bakagurisha. [8] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame kuwa 05/06/2023, Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ ihagarariwe na Pasteur Gakwaya Augustin yunganiwe na Me Gariyo Eric afatanyije na Me Munyangaju Damascène, Yadusoneye Dieudonné ahagarariwe na Me Rutabingwa Athanase afatanyije na Me Ngerageze Bernard, Higiro Francis ahagarariwe na Me Rutabingwa Athanase, Bitsindinkumi Innocent na Gashayija James bahagarariwe na Me Butera Dismas, Batamuliza Safina ahagarariwe na Me Rutabingwa Athanase afatanyije na Me Butera Dismas. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURA RYABYO 1.Kumenya niba Urukiko Rukuru rwaragombaga kwemeza ko ingurane EAPJC yashyize kuri konti y’Umujyi wa Kigali yashyikirijwe abo yari igenewe batari bahari igihe cyo kuyitanga no kumenya niba rwari kwemeza ko umutungo uburanwa wagurishijwe n’abafitanye amasano n’abahawe ingurane [9] Pasteur Gakwaya Augustin asobanura ko yari yasabwe guha ingurane abantu icumi (10), barindwi baraboneka barishyurwa bajya no gutera igikumwe mu Mujyi wa Kigali, nyuma haza uwitwa Ntasoni Anastasie wari umugore wa Nyumbayire aturutse i Byumba ntibamenya uwo ari we, bagiye kumvikana birananirana biba ngombwa ko amafaranga ashyirwa kuri konti y’Umujyi wa Kigali. Asaba abaregwa kugaragaza uburyo ari gakondo mu butaka Itorero ryahawe kandi ko kuri we Itorero ryagombye kuba rifitanye ikibazo n’abantu batatu kubera ko abandi barindwi ryarangije kubishyura kandi ko n’abo batatu, amafaranga yabo yashyizwe kuri konti y’Umujyi wa Kigali. [10] Akomeza asobanura ko iyo urebye, usanga abigabije ubutaka buburanwa bafitanye amasano n’abahawe ingurane, mu bamaze guhabwa ingurane hakaba harimo Uwizeyimana Dorcy, Muyango Emmanuel, Nyandwi Marcelline, Habimana Anastase, Karangwa Innocent, Ndayambaje Antoine na Mukarusine Verena, na ho abatarabonetse ubwishyu bwabo bugashyirwa kuri konti y’Umujyi wa Kigali harimo Nyumbayire, Mutabaruka Juvénal (ngo uyu yaje kuvuga ko atari nyir’ikibanza) n’undi utari waramenyekanye wiswe “inconnu” aho amenyekaniye basanga yitwa Kayitesi Penina. Avuga kandi ko ku wa 12/06/2002 ari bwo yandikiye ubuyobozi bw’Umujyi wa Kigali asaba uburenganzira bwo gushyira amafaranga y’ingurane kuri konti y’uwo Mujyi, Itorero rikaba ryarakoze mu buryo
## Page 5
Bwuzuye ibyo ryagombaga gukora, ko Bitsindinkumi Innocent atuye mu kibanza cy’uwitwa Muyango Emmanuel, akaba avuga ko yahaguze n’uwitwa Twagirayezu Fidēle, nyamara Umujyi wa Kigali wari waramenyesheje Twagirayezu Fidēle ko nta kibanza afite aho hantu. [11] Avuga na none ko Gashayija James ari mu kibanza cy’uwitwa Ndayambaje Antoine na we wamaze guhabwa ingurane, kandi ko Ndayabaje Antoine akiriho ku buryo yaza kwitangira ubuhamya, akaba atumva icyo Urukiko Rukuru rwashingiyeho ruvuga ko abo baburana baguze na ba gakondo, ko Higiro Francis agaragara mu bantu Umujyi wa Kigali wari wandikiye usaba ko bava mu kibanza cy’Itorero kuko yavugaga ko yaguze na gakondo, uwo gakondo akaba ataramenyekanye ari we wiswe “inconnu”, bamumutumye azana uwitwa Kayitesi Penina, uyu aje avuga ko yanditswe mu batazwi, Umujyi wa Kigali umubajije ibyangombwa by’ubwo butaka arabibura, kandi ko akazu Kayitesi Penina yiyitiriraga katari ake, ko byagaragaye ko nyirako atazwi, bituma Umujyi wa Kigali udaha agaciro ibisobanuro byatanzwe na Kayitesi Penina. [12] Na ho Batamuliza Safina akavuga ko yaguze n’uwitwa Ruhumuriza Pierre, aho avuga ko ari gakondo ye akaba atari ho, kubera ko Mutabaruka Juvénal wari umuyobozi w’Umudugudu na we yari yavuze ko aho hantu ari ahe, amaze kwisubiraho Umujyi wa Kigali uvuga ko amafaranga yari amugenewe (Mutabaruka Juvénal) ashyirwa kuri konti yagenewe abataramenyekanye (inconnus). Avuga ko Yadusoneye Dieudonné avuga ko yaguze na Ntasoni Anastasie wiyita umugore wa Nyumbayire, nyamara ko Umujyi wa Kigali utanyuzwe n’ibisobanuro byatanzwe na Ntasoni Anastasie, utegeka ko bava muri ubwo butaka bagakuraho n’ibikorwa byashyizweho, kandi ko amafaranga ya Ntasoni Anastasie na yo yashyizwe kuri konti y’Umujyi wa Kigali. Bityo ko Itorero ryahawe ubutaka mu buryo bwemewe n’amategeko, abandi bantu bakaza kubwigabiza. Gakwaya Augustin uhagarariye Itorero EAPJC avuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije ibyabaye byo kuba Umujyi wa Kigali warahamagaje Nyumbayire ntoboneke, mu mwanya we hitaba Ntasoni Anastasie ariko ntiyagaragaza isano afitanye na Nyumbayire, ku wa 11/04/2004 Umujyi wa Kigali utegeka abaregwa kuva muri icyo kibanza barabyanga. [13] Abunganira Pasteur Gakwaya Augustin uhagarariye Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ bavuga ko urubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ikoranabuhanga rya IECMS ritarabaho, rugeze mu Rukiko Rukuru aba ari bwo rushyirwa muri system, bakaba basanga hari ibimenyetso bitashyizwe muri system bigizwe n’amabaruwa, ariko ko kuba babifite, Urukiko rwabaha uburenganzira bwo kubishyira muri dosiye y’urubanza ( bigaragara ko dosiye y’urubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo yashyizwe muri dosiye y’urubanza rwaciwe n’Urukiko Rukuru). [14] Abunganira Pasteur Gakwaya Augustin uhagarariye Eglise Des Apôtres Et Pro Phētes De Jésus Christ bavuga ko Urukiko Rukuru rutahaye agaciro ibimenyetso byatanzwe n’Itorero harimo urutonde rw’abantu rwagaragajwe n’ubuyobozi ko abaruriho ari bo bagomba kwishyurwa, kandi ko kuba hari abavuga ko habaye ubukererwe mu gihe cyo kwishyurwa bagahitamo kugurisha abandi, nta ruhare Itorero ryabigizemo kuko ritari rifite inshingano yo gushaka abantu ritazi aho baherereye, ko ababonetse bahawe ingurane zabo, abatabonetse ubwishyu bwabo bushyirwa kuri konti y’Umujyi wa Kigali kandi ko kuva igihe Itorero ryishyuriye ingurane, ubwo butaka bwahise buba ubwaryo, abagurishije nyuma yo kwishyurwa bakaba baragurishije ibitari ibyabo ndetse ko muri abo bose, nta n’umwe wandikiye Itorero arimenyesha ko ryatinze kumwishyura.
## Page 6
[15] Bakomeza bavuga ko kuba EAPJC yarashyize ubwishyu kuri konti y’Umujyi wa Kigali ari na wo watanze ubwo butaka, ari ikimenyetso kigaragaza ko ba nyir’ubutaka bishyuwe, kuko EAPJC yashyize ayo mafaranga kuri iyo konti, kugira ngo ba nyir’ubutaka batabonetse igihe hatangwaga ingurane, Umujyi wa Kigali uzabahe ingurane y’ubutaka bwabo aho bazabonekera, kandi ko kuba Urukiko rwaravuze ko abaregwa bagumana ubwo butaka kuko batahawe ingurane ari ukurenganya EAPJC, cyane ko amafaranga yasabwaga gutanga nk’ingurane kugira ngo ihabwe ubutaka yayatanze yose kandi mu buryo bukurikije amategeko, akaba ari yo mpamvu EAPJC isaba Urukiko rw’Ubujurire kuyirenganura, igahabwa ubutaka yambuwe, kuko yabubonye mu buryo bukurikije amategeko, ndetse ko inkomoko yabwo itagombye gushidikanywaho, kuko ibufitiye inyandikompamo. [16] Me Munyangaju Damascēn asobanura ko Itorero EAPJC ryasabye Umujyi wa Kigali ubutaka ubuyobozi bw’uwo Mujyi buriha aho hantu, ko ibyabaye byakozwe n’Umujyi wa Kigali mu nyungu rusange kuko ibyari bukorwe n’Itorero byari mu nyungu rusange z’abayoboke baryo n’abandi baturage bakabyungukiramo, kandi ko ibikorwa byose bigamije guhindura Umujyi, guhindura ahantu, biba ku rutonde rw’ibikorwa by’inyungu rusange, na ho mugenzi we Me Gariyo Eric akavuga ko ibikorwa byose bititwa ko bikozwe mu nyungu rusange, ko Itorero ryasabye ubutaka rititaye ko ari mu nyungu rusange kandi ko itegeko rirebana no gutanga ingurane ku bikorwa by’inyungu rusange ryashyizweho muri 2015, mbere yaryo hakaba harashingirwaga ku mabwiriza atafatwa ko arebana n’inyungu rusange, akaba asaba urukiko kuzafata ko gutanga ingurane (expropriation) bikorwa mu nyungu rusange. [17] Bavuga ko ingingo ya 36 y’Itegeko Nº 32/2015 ryo ku wa 11/06/2015 ryerekeye kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange, idakwiye gushingirwaho, kuko iri tegeko ryagiyeho ingurane yaramaze kwishyurwa, kandi ko nta gihe Itorero EAPJC ryahawe cyo kuba ryishyuye ngo rikirengeho, ndetse ko nta cyemezo cyafashwe na Komisiyo yashyizweho na Perezida wa Repubulika, ahubwo yatanze umurongo ugaragaza ibigomba kuba byujujwe n’abakwiye kwitwa ba nyir’umutungo, ko rero nta gukererwa kwishyura Ntasoni Anastasie kwabayeho, kubera ko yasabwe kugaragaza amazina y’uwo bashakanye uwo mutungo wagombaga gutangirwa ingurane, aho kuyatanga ajya kugurisha. [18] Bashingira ku ngingo ya 18, igika cya 2 y’Itegeko N° 27/2021 ryo ku wa 10/06/2021 rigenga ubutaka iteganya ko “Icyemezo cy’iyandikishwa ry’ubutaka ari ikimenyetso ntashidikanywaho cy’uburenganzira ku butaka igihe cyose ubufite yabubonye mu buryo bukurikije amategeko.” Ingingo ya 41 y’Itegeko rimaze kuvugwa, iteganya ko” Ufite uburenganzira ku butaka abukoresha mu buryo busesuye hakurikijwe ibiteganywa n’amategeko. Uburenganzira bwo gutunga ubutaka mu buryo busesuye butangwa na Leta kandi ikarinda nyirabwo kubwamburwa, bwaba bwose cyangwa igice cyabwo.”, no ku ngingo ya 34 y’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryo muri 2003 ryavuguruwe muri 2015 iteganya ko “Buri muntu afite uburenganzira ku mutungo bwite, waba uwe ku giti ce cyangwa uwo asangiye n’abandi. Umutungo bwite, uw’umuntu ku giti cye cyangwa uwo asangiye n’abandi ntuvogerwa. Uburenganzira ku mutungo ntibuhungabanywa keretse ku mpamvu z’inyungu rusange kandi hakurikijwe ibiteganywa n’amategeko.” [19] Me Butera Dismas uhagarariye Bitsindinkumi Innocent, Gashayija James na Batamuliza Safina avuga ko iyi ngingo y’ubujurire nta shingiro ifite, kuko EAPJC idashobora kugaragaza ko abaregwa bahawe ingurane nka ba nyir’umutungo, cyangwa ngo ibe yarahawe abo bawukomoyeho bawugura. Ashingira ku ngingo ya 34 y’Itegeko Nshinga rya Repubulika y’u Rwanda ryo muri 2003
## Page 7
ryavuguruwe muri 2015, ku ngingo ya 12 y’Itegeko N° 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, no ku ngingo ya 3 y’Itegeko N˚ 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo. [20] Asobanura ko hari ibimenyetso bigizwe n’amasezerano y’ubugure uwitwa Rwagafigi yagurishirijemo Gashayija James ubutaka buburanwa, kandi ko nta yaba Rwamafigi cyangwa Gashayija James, nta wahawe ingurane muri aba bombi, ndetse ko iryo Torero rimaze kuzamura ikibazo, Yadusoneye Dieudonné na bagenzi be bahawe ibaruwa yo ku wa 15/11/2005 ibasaba kuva mu itungo yabo, Yadusoneye Dieudonné yiyambaza Perezida wa Repubulika, Perezida wa Repubulika shyiraho Komisiyo ishinzwe kugaragaza uko ibintu bimeze, ku wa 20/02/2006 ishyira ahagaragara raporo ivuga ko nta ngurane yatanzwe. Yashyizeho Komisiyo yo kugisuzuma, muri 2005 itanga umwanzuro ko abaturage rishaka kwirukana nta n’umwe wigeze wishyurwa, abaregwa babona iyo raporo muri 2006, kandi ko Itorero nta cyo ryayivuzeho, ndetse ko Inkiko zabanje zabisobanuye nk’uko bigaragara mu bika bya 26-27 by’urubanza RCA00464/2019/HC/KIG, ndetse ko aho EAPJC yatangiye ingurane ihafite ikaba yaranahubatse nta makimbirane ahari. [21] Me Butera Dismas akomeza avuga ko kugeza ubu, uwajuriye atabasha kunenga ubusesenguzi bwakozwe n’umucamanza, ko abaregwa na bo bahawe ibyangombwa by’ubutaka mu buryo bukurikije amategeko. Ibaruwa yo ku wa 15/11/2005 yasabaga Yadusoneye Dieudonné na bagenzi be kuva mu mitungo yabo, Yadusoneye Dieudonné ashyikiriza ikibazo Perezida wa Repubulika, Perezida wa Repubulika ashyiraho Komisiyo yagaragaje uko ibintu bimeze, kuri 20/02/2006 itanga raporo igaragaza ko hari abaturage Itorero ryahaye ingurane abandi ntiryayibaha, Itorero rikaba ritarajuririye uwo mwanzuro wa Komisiyo, ndetse ko mu bisobanuro byatanzwe na EAPJC muri uru Rukiko itigeze ihingutsa raporo ya Komisiyo kuko izi neza ko isenya ibikubiye mu mabaruwa avugwa na Pasteur Gakwaya Augustin. Avuga ko iyo raporo ya Komisiyo ari yo Ntasoni Anastasie yahereye asobanura mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ko Itorero ryatinze kumuha ingurane, arigurishiriza, kandi ko mu gutanga ibyangombwa by’ubutaka, nta makimbirane yigeze yandikwa, ko buri wese yahagaze ku ruhande rwe, Itorero rihagarara ku butaka ryatangiye ingurane. [22] Me Rutabingwa Athanase na Me Ngerageze Bernard bahagarariye Yadusoneye Dieudonné bavuga ko inkiko zibanza zasobanuye neza uko ibintu byagenze. Bakomeza bavuga ko uhagarariye Itorero avuga ko ryishyuye abantu barindwi, ko abandi bari barabuze, akaba atavuga ko ryabishyuye, ko atavuga aho yabashakiye akababura ndetse ko nta n‘inyandiko afite igaragaza ko babuze, ko kuvuga ko amafaranga yashyizwe kuri konti y’Umujyi wa Kigali atari byo, atari na ho yagombaga gushyirwa kuko uwo mutungo atari uw’Umujyi wa Kigali, ahubwo hagombaga kwishyurwa ba nyir’umutungo. Bavuga ko aho Itorero EAPJC ryatangiye ingurane rihafite kandi rihafitiye n’ibyangombwa, abaregwa bakaba bafite ibyangombwa by’imitungo yabo itarahawe ingurane, ko Itorero ryabonye ubutaka buburanwa mu mwaka wa 1996, na ho Yadusoneye Dieudonné agura ubutaka bwe na Ntasoni Anastasie muri 1999, kandi ko EAPJC imaze kubona ikibanza muri 1996, Umujyi wa Kigali wayitegetse gutanga ingurane kugira ngo yegukane ubwo butaka, harimo n’aho Yadusoneye Dieudonné yaguze, Ntasoni Anastasie wamugurishije abonye ko atishyuwe ingurane y’ubutaka bwe, afata icyemezo cyo kubugurisha, bugurwa na Yadusoneye Dieudonné.
## Page 8
[23] Bakomeza basobanura ko ibyakozwe na EAPJC bitari mu nyungu rusange, ari na yo mpamvu ubwishyu bwagombaga guhabwa ba nyir’umutungo, ko rivuga ko abaregwa bahawe ingurane muri 1995, nyamara rikagaragaza inyandiko ryishyuriyeho muri banki igaragaza ko ubwishyu bwatanzwe muri 2004, ko kuba Itorero ryari ryahawe ubutaka muri 1995 ntiryishyure ba nyirabwo ahubwo rikabaheza mu gihirahiro, byageze aho bigurishiriza ku buryo muri 2004 iryo Torero ritanga ubwishyu, bari baramaze kugurisha kera, kandi ko ubutaka bwari bwarabaruwe kuri Mutabaruka Juvénal atari ubwe, ari bwo bwaguzwe na Batamuliza Safina, na ho ubutaka bwanditsweho ko ari ubwa Nyumbayire kandi yarishwe muri Jenoside yakorewe Abatutsi mu 1994, hasigara umugore we Ntasoni Anastasie wabonye adahawe ingurane, ahitamo kwigurishiriza, na ho ubutaka bwanditsweho ko nyirabwo atamenyekanye bukaba bwari ubwa Kayitesi Penina, bakaba bataramushatse ngo bamubure. Basaba EAPJC gukurikirana Umujyi wa Kigali ukayisubiza amafaranga yaba yarashyize kuri konti yawo. Bashingira ku ngingo ya 3 y’Itegeko ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo, iya 23,25 na 27 z’Itegeko rigenga umuryango, ziteganya uko uwasigaye mu mutungo wa nyakwigendera yitwara, baba barashingiranywe cyangwa batarashyingiranywe. Uko Urukiko rubibona [24] Ingingo ya 12 y’Itegeko N˚22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko” Urega agomba kugaragaza ibimenyetso by’ibyo aregera. Iyo abibuze, uwarezwe aratsinda. Naho uvuga ko atagitegetswe gukora icyo yategekwaga gukora cyagaragajwe n’ibimenyetso agomba kugaragaza impamvu zakimukuyeho. Iyo abiburiye ibimenyetso, uwo baburana aramutsinda”. Na ho ingingo ya 3 y’Itegeko N˚ 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko” Buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ibyo aburana”. [25] Ingingo ya 38 y’Itegeko Nº 32/2015 ryo ku wa 11/06/2015 ryerekeye kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange iteganya ko” Amafaranga y’indishyi ikwiye ashyirwa kuri konti y’uwimurwa muri banki cyangwa mu kigo cy’imari yihitiyemo byemewe n’amategeko biri mu gihugu. Mu gihe indishyi ikwiye igomba guhabwa abimurwa barenze umwe iyo basangiye uburenganzira kuri uwo mutungo nk’umuryango cyangwa se umugore n’umugabo bashyingiranywe, amafaranga ashyirwa kuri konti bumvikanyeho ku buryo bisaba ko ugiye kuyabikuza ahabwa uruhushya rwanditse rw’abo bayisangiye. Iyo abimurwa basangiye umutungo bakaba batumvikana ku burenganzira buri wese awufiteho, amafaranga y’indishyi ashyirwa mu Isanduku ya Leta, kugeza igihe hagaragajwe inyandiko yemeza ko amakimbirane yarangiye”. [26] Ingingo ya 6, igika cya 1 n’icya 3 y’Itegeko ryerekeye kwimura abantu mu nyungu rusange rimaze kuvugwa iteganya ko” Umuntu utangije igikorwa kigamije gushyira mu bikorwa ibishushanyombonera by’imitunganyirize y’imikoreshereze y’ubutaka agomba kubanza kumvikana na ba nyir’imitungo y’aho umushinga uzakorerwa. Ikiguzi cyangwa agaciro k’imitungo y’aho umushinga uzakorerwa cyishyurwa n’uwatangije umushinga mbere y’uko atangira kuwushyira mu bikorwa”. [27] Mu gusuzuma ikibazo cyo kumenya niba kuba amafaranga yarashyizwe kuri konti y’Umujyi wa Kigali bisobanuye ko abaturage bishyuwe, mu gika cya 27 cy’urubanza RCA00464/2019/HC/KIG rujuririrwa, Urukiko rukuru rwasanze icyiswe ingurane yari igenewe abatari bahari EAPJC yashyize kuri konti y’Umujyi wa Kigali nta gaciro byahabwa, rusobanura ko “expropriation” ikorerwa
## Page 9
nyir’umtungo ari na we uhabwa ikiguzi cy`umutungo we, ko kuba Pasteur Gakwaya Augustin uhagarariye Itorero ry’Intumwa n’Abahanuzi ba Yesu Kristo agaragaza ko ubwishyu bwashyizwe kuri konti y’Umujyi wa Kigali, ariko akaba atagaragaza ko abagurishije abaregwa bahawe ubwo bwishyu, ibyo avuga nta shingiro byahabwa, mu gihe cyose adashobora kugaragaza ko ingurane yatanzwe yahawe ba nyir’ubutaka buri wese ku giti cye. Rwanasobanuye kandi ko kuvuga ko ubwishyu bwashyizwe kuri konti y’Umujyi wa Kigali, atari ikimenyetso cy’uko ba nyir’ubutaka bishyuwe, kandi kuba nta kigaragaza ko bishyuwe, bagumanye uburenganzira ku mutungo wabo, ari na yo mpamvu abawuguze bawuguze mu buryo bukurikije amategeko. Dosiye y’urubanza irimo kopi y’ibaruwa yo ku wa 27/03/1995, Pasteur Gakwaya Augustin uhagarariye Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ yandikiye Minisitiri w’Imirimo ya Leta, Ingufu n’Amazi, yibutsa ibaruwa yamwandikiye ku wa 28/02/1995 isaba ikibanza cy’Itorero. Muri iyo baruwa hagaragajwemo imirimo iteganyijwe gukorerwa mu kibanza Itorero ryahabwa harimo : kubakamo urusengero ; kubakamo ishuri rya primaire ; kubakamo inzu y’umukuru w’Itorero ; gushyiramo ikibuga cy’umupira n’aho abana bidagadurira. Muri iyo baruwa, Itorero rigaragaza ko bishobotse ryahabwa umwanya muri Remera III. [28] Harimo inyandiko y’amasezerano yo guhabwa ikibanza (contrat de Cession gratuite) n˚ 649 hagati ya Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ na Leta y’u Rwanda/Minisiteri y’Imirimo ya Leta n’Ingufu. Harimo kandi kopi y’inyandikomvugo yo ku wa 10/02/1999 irebana n’indishyi z’ibyangijwe mu kibanza n˚ 5761 giherereye Remera III, Komini ya Kacyiru, mu Ntara y’Umujyi wa Kigali, muri iyo nyandikomvugo harimo amazina y’imiryango igera ku icumi n’agaciro k’ibyayo byangijwe harimo : Uwizeyimana Dorothée ; Muyango Emmanuel ; Nyandwi Marcelline ; Nyirahabimana Anastasie ; Nyombayire ; Mutabaruka Juvénal ; Mukarusine Verena ; Karangwa Innocent ; uwiswe “inconnu” na Ndayambaje Antoine. [29] Hari inyandiko yo ku wa 16/06/1999, igaragaza ko Gakwaya Augustin ahaye Ntasoni Anastasie 5.000 Frw kubera ikibanza cye, ko asigaye azayahabwa mu gihe gitaha, hari na kopi y’ibaruwa yo ku wa 26/08/2002, Eglise des Apôtres et Prophētes de Jésus Christ ryandikiye umuyobozi w’Umujyi wa Kigali, risaba uruhushya rwo kubaka urusengero n’amazu y’Itorero ararwamo, risobanura ko byihutirwa kubera ko Leta ishaka ko amatorero agira aho asengera. [30] Hari kopi y’amasezerano y’ubugure yo ku wa 22/07/1999, NTASONI Anastasie agurisha Yadusoneye Dieudonné ikibanza kirimo avoka, kawa, inturusu n’ibijumba ku giciro cya 400.000Frw; inyandiko yo ku wa 16/07/2003, ubuyobozi bw’Akagari ka Bibare bwemeza ko Ntasoni Anastasie yagiranye amasezerano y’ubugure na Yadusoneye Dieudonné ku wa 22/07/1999, busobanura ko bushyize umukono kuri ayo masezerano kugira ngo bishyure 6% atari yishyuwe, kandi ko Yadusoneye Dieudonné yubatsemo inzu ifite m 9 x m 8 na fondasiyo, iyo nyandiko y’Akagari inemezwa n’ubuyobozi bw’Umurenge wa Kimironko buteraho kashi y’Umurenge. Hari icyemezo cy’umutungo n˚ 0681/2004, Umuyobozi w’Akarere ka Kacyiru yemeza ko Yadusoneye Dieudonné afite umutungo mu Kagari ka Bibare, mu Murenge wa Kimironko ugizwe ugizwe n’inzu ifite m 9 kuri m 8, uri mu kibanza cya m 27 x m 54. Hari kandi ibaruwa yanditswe ku wa 19/12/2007, umuyobozi b’Ibiro by’Ubutaka mu Karere ka Gasabo yandikiye Yadusoneye Dieudonné amwemerera kuzuza dosiye ye, amusaba kuza gushyira umukono kuri “contrat de location” y’ikibanza n˚ 11208 giherereye Bibare; hari kitansi yo ku wa 08/08/2003, Yadusoneye Dieudonné yishyuriyeho umusoro wa 6%
## Page 10
ukomoka ku bugure bw’ikibanza yaguze 400.000Frw; icyangombwa cy’umutungo ufite UPI: 1/02/09/01/2566, kibaruye kuri Uwizera Espérance na Yadusoneye Dieudonné, giherereye mu Mudugudu w’Inyange, Akagari ka Bibare, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo. [31] Hari icyangombwa cy’umutungo ufite UPI : 1/02/09/01/2563 uherereye mu Mudugudu w’Inyange, Akagari ka Bibare, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, wanditse kuri Mukarugwiza Anne Marie na Bitsindinkumi Innocent n’icyemezo n˚ 2071/2002 cyo ku wa 30/08/2002, umuyobozi w’Akarere ka Gasabo yemeza ko Bitsindinkumi Innocent afite inzu ifite m 13 x m 13 mu Kagari ka Bibare, mu Murenge wa Kimironko, ikaba iri mu kibanza gifite m 60 x m 20. Harimo kandi icyangombwa cy’umutungo UPI : 1/02/09/01/2564 uherereye mu Mudugudu w’Inyange, Akagari ka Bibare, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, cyanditse kuri Gashayija James na Musabyimana Agathe na kopi y’amasezerano y’ubugure yo ku wa 05/03/2004 yabaye hagati ya Gashayija James na Rwamafigi Richard, aho uyu yamugurishije inzu iherereye mu Kagari ka Bibare, mu Murenge wa Kimironko iri mu kibanza gifite m 15 z’ubugari kuri m 25 z’uburebure ku giciro cya 400.000Frw. Harimo na none icyangombwa cy’umutungo ufite UPI: 01/02/09/01/2562 uherereye mu Mudugudu w’Inyange, Akagari ka Bibare, Umurenge wa Kimironko, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, wanditse kuri Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ. [32] Dosiye y’urubanza irimo kandi ibaruwa umuyobozi w’Umujyi wa Kigali yandikiye umuyobozi w’Akarere ka Gasabo, amusaba gukemura mu bwumvikane ikibazo cya Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ ifitanye n’abaturage ivuga ko bigabije ubutaka bwayo, na boredereau Itorero ryishyuriyeho 880.954Frw ku wa 29/07/2004, ikaba yanditseho ko ubwo bwishyu burebana na” expropriation”. Hari inyandiko yo ku wa 20/02/2006, umuyobozi w’Umurenge wa Kimironko atangaza umwanzuro wafashwe na Komisiyo yashyizweho na Perezida wa Repubulika ku kibazo cy’umuryango wa Yadusoneye Dieudonné, umuryango wa Higiro Francis, umuryango wa Bitsindinkumi Innocent, umuryango wa Gashayija James n’umuryango wa Batamuliza Safina igitanye na Pasteur Gakwaya Augustin, watangarijwe abaturage ku itariki ya 18/12/2005. Muri iyo raporo, Komisiyo yagaragaje ko Pasteur Gakwaya Augustin atashoboye kwishyura abaturaga (expropriation) kubera iyo mpamvu, yanzura ko iyo mitungo atari iye; iyo Komisiyo yasanze abaturage kubera kurambwirwa, bari bafite uburenganzira bwo kugurisha imitungo yabo n’undi wese; Komisiyo yasanze kwimura iyo miryango yose kwaba ari ukuyihohotera (démoralisation); Komisiyo yasanze Pasteur Gakwaya Augustin akwiye kuguma aho yabashije kwishyura yabona imishinga ye itahakwira Umujyi wa Kigali wamuhaye ukamushakira ahandi hakwirwa iyo mishinga ye; Komisiyo yasanze abaturage baguma mu mitungo yabo, ariko bakubaka mu buryo bwemewe n’amategeko agenga imyubakire mu Mujyi wa Kigali. [33] Dosiye y’urubanza irimo kandi ibaruwa yo ku wa 15/09/2014, Ikigo Gishinzwe Umutungo Kamere mu Rwanda/Urwego rw’Umubitsi w’Impapurompamo z’Ubutaka cyandikiye Pasteur Gakwaya Augustin uhagarariye EAPJC, irebana n’itambamira ry’umutungo bakoze, aho Itorero ryatambamiraga itangwa ry’ibyangombwa ku butaka buri mu kibanza n˚ 2567 cyanditse kuri Batamuliza Safina na Yankurije Mustafa, 2566 cyanditse kuri Yadusoneye Dieudonné, 2565 cyanditse kuri Higiro Francis na Uwimana Immaculée, 2564 cyanditse kuri Musabyimana Agathe na Mushayija James na 2563 cyanditse kuri Bitsindinkumi Innocent na Mukarugwiza Anne Marie, ibaruwa imusubiza ko itambamira ku itangwa ry’ibyangombwa basabye ridashoboka kubera ko ibyo
## Page 11
byangombwa byamaze gutangwa, ariko amenyeshwa ko imitungo yavuzwe haruguru yanditsweho itambamira ku ihinduzamutungo mu gihe hategerejwe umwanzuro uzafatwa n’Urukiko. [34] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kuba Itorero EAPJC ryarashyize amafaranga kuri konti y’Umujyi wa Kigali rivuga ko ari ingurane igenewe ba nyir’ubutaka ryahawe ritashoboye kubona, bidasobanuye ko ba nyir’ubutaka bahawe ingurane koko, cyane ko nta kigaragaza ko ryaba ryarigeze ribamenyesha ko ubwishyu bwabo bwashyizwe kuri iyo konti kandi koko nta bwo ariho bwagombaga gushyirwa kuko bwagombaga guhabwa nyir’umutungo binyujijwe kuri konti ye yitangiye cyangwa akishyurwa mu bundi buryo, kuko amafaranga ashyirwa mu Isanduku ya Leta mu gihe abagomba kwimurwa basangiye uburenganzira ku mutungo bananiwe kumvikana gusa. Ikigaragara muri uru rubanza, akaba ari uko hari n’amazina abaregwa bavuga ko ari bo babagurishije ubutaka batuyemo, ariko EAPJC itagaragaza niba barabariwe mu bagomba kwimurwa cyangwa batarabariwe harimo Rwamafigi Richard wagurishije Gashayija James, Twagirayezu Fidēle wagurishije Bitsindinkumi Innocent, Kayitesi Penina wagurishije Higiro Francis na Ruhumuriza Pierre wagurishije Batamuliza Safina. [35] Ku bijyanye no kuba EAPJC ivuga ko Ntasoni Anastasie yagurishije ubutaka nyamara ubwishyu bwe bwarashyizwe kuri konti y’Umujyi wa Kigali, ubundi Itorero rikavuga ko atashoboye kugaragaza isano afitanye na Nyumbayire André, Urukiko rurasanga ibisobanuro bitangwa n’Itorero birimo gushakisha kuko ubwo bwishyu butari gushyirwa kuri konti y’Umujyi wa Kigali nta makimbirane ayo ari yo yose yaba yaragaragaye mu gihe cyo kwishyura kubera ko uwo mutungo nta wundi wawurwaniraga na Ntasoni Anastasie, byongeye kandi, nta bwo Pasteur Gakwaya Augustin yavuga ko Ntasoni Anastasie yabuze, kandi hari inyandiko yagaragajwe haruguru ikubiyemo uko yabaye amwishyuye 5.000Frw ku kiguzi cy’ubutaka bwe. [36] Ku bijyanye n’umutungo wari wabaruwe kuri Mutabaruka Juvénal mu gihe cyo kubarira abazimurwa, nyuma akisubiraho akamenyesha ubuyobozi ko ubwo butaka atari ubwe, ari na bwo uwitwa Ruhumuriza Pierre yagurishije Batamuliza Safina, Urukiko rurasanga kuba nta wundi muntu uvuga ko ubwo butaka butari ubwa Ruhumuriza Pierre ndetse akaba atagaragara mu bahawe ingurane n’Itorero EAPJC, nta cyari kumubuza uburenganzira bwo kugurisha umutungo we ku waba awukeneye wese. [37] Ku bijyanye n’ubutaka Higiro Francis yaguze n’uwitwa Kayitesi Penina, Urukiko rurasanga uwagurishije yari afite uburenganzira bwo kubikora ku mutungo we, kubera ko Eapjc itigeze imushyikiriza ingurane ihwanye n’umutungo we, cyane ko avuga ko umutungo we ari wo wari wanditsweho ko nyirawo ari “inconnu”, Itorero rikaba ritagaragaza niba hari undi muntu waba waragonganiye na Kayitesi Penina muri uwo mutungo we yagurishije. [38] Ku bijyanye no kuba abahagarariye EAPJC bavuga ko Urukiko Rukuru rwirengagije umurongo watanzwe mu rubanza RCAA0001/15/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 16/06/2017, bigaragara ko muri urwo rubanza haburana Yadusoneye Dieudonnē na EAPJC, hagobokeshwamo Bitsindinkumi Innocent, Higiro Francis, Batamuriza Safina na Bashayija James, muri uru rubanza hasuzumwe ibibazo ingingo z’ubujurire zirebana n’inzitizi aho ikibazo cya mbere kirebana no kumenya niba ubujurire bwa EAPJC butaragombaga kwakirwa n’Urukiko Rukuru kubera ko yabutanze ikererewe, ntiyanatanga igarama mbere yo kujurira, iyi ngingo y’ubujurire ntiyahabwa ishingiro. Ikibazo cya kabiri cyasuzumwe kirebana no kumenya niba Urukiko Rwisumbuye rwa
## Page 12
Gasabo rwari rufite ububasha bwo kuburanisha uru rubanza mu rwego rw’imanza z’imbonezamubano, rwanzura ko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwari rufite ububasha bwo kuburanisha urwo rubanza mu rwego rw’imbonezamubano, bityo ko ibyemejwe n’Urukiko Rukuru bidahindutse. Ikibazo cya gatatu cyasuzumwe n’Urukiko rw’Ikirenga ni icyo kumenya niba EAPJC nta burenganzira yari ifite bwo kuregera ubutaka yaba yarahawe itarabona ubuzima gatozi, rwanzura ko iryo Torero ritabonye ubuzima gatozi muri 2005, ko ahubwo Iteka rya Minisitiri rigaragaza ko ryasinywe ku wa 02/08/1995, ari na cyo gihe ryagombaga gutangira gukurikizwa. Urukiko rw’Ubujurire rusuzumye ibikubiye muri uru rubanza rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga, rurasanga nta murongo watanzwemo waba ufitanye isano n’uru rubanza ruburanishwa ubu, ku buryo urega yavuga ko hirengagijwe umurongo watanzwe. [39] Ku bijyanye no kumenya niba imishinga ya EAPJC yari mu bikorwa by’inyungu rusange cyangwa itarimo, ingingo ya 2, 4˚ y’Itegeko N˚ 32/2015 ryo ku wa 11/06/2015 ryerekeye kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange, iteganya ko “Kwimura abantu ku mpamvu z’inyungu rusange ari igikorwa gishingiye ku bubasha bufitwe na Leta, ibigo bya Leta n’inzego z’ibanze zifite ubuzimagatozi bwo gukura umuntu mu mutungo we ku mpamvu z’inyungu rusange habanje gutangwa indishyi ikwiye”. Ingingo ya 5 y’Itegeko rimaze kuvugwa igaragaza urutonde rw’ibikorwa by’inyungu rusange, 15˚ amashuri n’izindi nyubako zifitanye isano na yo; 21˚ imirimo yo gushyira mu bikorwa ibishushanyo mbonera by’imitunganyirize y’imikoreshereze y’ubutaka. Urukiko rurasanga hakurikijwe ibisobanuro byatanzwe mu ibaruwa yavuzwe haruguru yo ku wa 27/03/1995 umuyobozi wa EAPJC yandikiye Minisitiri w’Imirimo ya Leta, Ingufu n’Amazi, n’ibiteganywa n’Itegeko rimaze kuvugwa, nta gushidikanya ko imishinga ya EAPJC ibarirwa mu bikorwa by’inyungu rusange. [40] Ku bijyanye no kuba abahagarariye EAPJC bavuga ko abaregwa bagurishijwe ubutaka n’abafitanye amasano n’abantu bari baramaze kwishyurwa ingurane, Urukiko rurasanga uretse Kayitesi Penina wiswe” inconnu” na Ntasoni Anastasie uri mu mwanya wa Nyumbayire André, bagaragara ku rutonde rw’ababariwe agaciro k’imitungo yabo, na bo bagurishije kubera ko batishyuwe, nk’uko byasobanuwe haruguru abandi basigaye bagurishije imitungo yabo abaregwa (Rwamafigi Richard, Twagirayezu Fidēle, Ruhumuriza Pierre), nta kimenyetso kigaragaza ko imitungo yabo yari mu yishyuwe na EAPJC, cyane ko yaba EAPJC ndetse n’abaregwa baguze imitungo iburanwa, buri wese yabaruje ubutaka bwe mu gihe cy’ibarura, EAPJC ibaruza ubwo yari yarishyuriye aba ari na bwo ihererwa icyangombwa cy’umutungo nk’uko byasobanuwe mu ibaruwa yandikiwe n’Urwego rw’Umubitsi w’Impapurompamo z’ubutaka yavuzwe haruguru. Na ho kuvuga ko abagurishije abaregwa baba bafitanye amasano n’abishyuwe, bikaba bitahabwa agaciro mu gihe EAPJC itagaragaza ikimenyetso cyemeza ko ubutaka yatangiye ingurane hari bene wabo n’abishyuwe bahindukiye bakabwisubiza, hanyuma bakabugurisha abaregwa, nyamara ibyo iyo biza kuba byarabayeho iba yarabibonye mu gihe cyo kubaruza ubutaka, kandi ubutaka bugomba kwitwa ubwayo ari uko yamaze kubutangira ingurane ikwiye. [41] Hashingiwe ku ngingo z’amategeko zagaragajwe ndetse n’ibisobanuro byatanzwe, Urukiko rw’Ubujurire rurasanga, ingurane EAPJC yashyize kuri konti y’Umujyi wa Kigali itarashyikirijwe abo yari igenewe batari bahari igihe cyo kuyitanga kandi umutungo uburanwa ukaba utaragurishijwe n’abafitanye amasano n’abahawe ingurane, ubujurire bwatanzwe na EAPJC ku ngingo zimaze gusesengurwa, bukaba nta shingiro bufite. 2.Kumenya ishingiro ry’indishyi zisabwa n’ababuranyi
## Page 13
Kumenya niba EAPJC yagenerwa indishyi mbonezamusaruro [42] Abunganira Gakwaya Augustin uhagarariye EAPJC basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka abaregwa gufatanya kwishyura Itorero bunganiramo urihagarariye indishyi mbonezamusaruro zingana na 20.000.000 Frw, kubera ubutaka bwayo bamaze igihe batunze, bakaba barayibujije kububyaza umusaruro. Mu nama ntegurarubanza bakaba barabajijwe niba iyi ari ingingo y’ubujurire, basubiza ko EAPJC yuririye ku bujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe n’abaregwa, na yo ikaba ijuriye isaba indishyi mbonezamusaruro, kandi ko bashingira ku ngingo ya 152 y’Itegeko ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi. [43] Abahagarariye Bitsindinkumi Innocent, Batamuliza Safina, Gashayija James na Higiro Francis, bavuga ko iyi ngingo y’ubujurire nta shingiro ifite, kubera ko yatangiwe mu nama ntegurarubanza, ibihe byo kujurira byararenze. Uhagarariye Yadusoneye Dieudonné avuga ko iyi ngingo y’ubujurire nta shingiro yahabwa, kuko EAPJC itagaragaza umusaruro yahakuraga mu gihe itigeze inahatunga. Uko Urukiko rubibona [44] Ingingo ya 154, igika cya mbere y’Itegeko N˚ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko” Ku rwego rw’ubujurire ntihashobora gutangirwa ikirego gishya keretse kuregera guhwanya imyenda, cyangwa gutanga ikirego kiregera kwiregura ku kirego cy’ibanze cyatanzwe mu rukiko rw’ubujurire”. [45] Urukiko rw’Ubujurire rwasuzumye urubanza rwajuririwe, rusanga ikibazo cy’indishyi mbonezamusaruro cyaratanzwe bwa mbere mu Rukiko rw’Ubujurire, bityo iyi ngingo y’ubujurire ikaba itagomba kwakirwa ngo isuzumwe. Rusanga kandi aho abunganira uhagarariye EAPJC bavuga ko iyi ngingo ari ubujurire bwuririye ku bujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe n’abarengwa nta shingiro byahabwa, kubera ko ubujurire bwuririye ku bundi bufunguriwe gusa uregwa mu bujurire, akaba nta ho itegeko ryemerera uwatanze ubujurire bw’iremezo gutanga ubujurire bwuririye ku bujurire bwuririye ku bundi bwatanzwe n’uregwa, bakaba bakwiye no kumenya ko muri uru rubanza, nta bujurire bwuririye ku bundi bwigeze butangwamo. Kumenya ishingiro ry’indishyi z’akababaro nzisabwa n’abaregwa [46] Abahagarariye Bitsindinkumi Innocent, Batamuliza Safina, Gashayija James na HIGIRO Francis basaba Urukiko gutegeka EAPJC guha buri wese mu bo bahagarariye 10.000.000Frw y’indishyi z’akababaro kuri uru rwego, ni ukuvuga 2.000.000Frw kuri buri wese, ziyongera ku zo bagenewe mu manza zabanje, no kubaha 3.000.000 Frw kubera gushorwa mu manza ku maherere, bikababuza umudendezo no kubyaza umusaruro umutungo wabo kuva mu mwaka wa 2011. [47] Abahagarariye Yadusoneye Dieudonné basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka Itorero EAPJC kwishyura Yadusoneye Dieudonné indishyi z’akababaro zingana na 3.000.000Frw kubera gukomeza gushorwa mu manza ku maherere, bikamubuza umudendezo, kugira icyo yikorera no kutabyaza umusaruro umutungo we guhera mu mwaka wa 2011. [48] Abunganira Gakwaya Augustin uhagarariye EAPJC bavuga ko indishyi zisabwa na Bitsindinkumi Innocent, Batamuliza Safina, Gashayija James, Higiro Francis, na Yadusoneye
## Page 14
Dieudonné, nta zo bakwiye guhabwa, kubera ko umutungo bavuga ko barimo kubyaza inyungu ari uwa EAPJC. Uko Urukiko rubibona [49] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga indishyi z’akababaro zisabwa n’abaregwa kuri uru rwego batagomba kuzihabwa kuko badashobora kugaragaza cyangwa gusobanura akababaro baba baratewe n’uru rubanza. 3.Kumenya ishingiro ry’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka [50] Abunganira Gakwaya Augustin uhagarariye EAPJC basaba Urukiko rw’Ubujurire gutegeka abaregwa bose kwishyura urega amafaranga y'ikurikiranarubanza n'igihembo cya Avoka angana na 5.000.000Frw. [51] Abahagarariye Bitsindinkumi Innocent, Batamuliza Safina, Gashayija James na Higiro Francis bavuga ko amafaranga EAPJC isaba nta shingiro ryayo, kuko ari yo yabaye nyirabayazana w’uru rubanza, kandi ko idashobora kugaragaza icyo abaregwa bayangirije cyangwa yaba yarabahaye cyatuma bacibwa amafaranga, ahubwo ari yo ikwiye kubaha na 1.000.000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka kuri uru rwego, yiyongera ku yo bagenewe n’inkiko zabanje. [52] Abahagarariye Yadusoneye Dieudonné bavuga ko amafaranga EAPJC isaba nta shingiro afite, kuko ari yo yishoye mu manza nta mpamvu kuko ifite ubutaka bwayo mu buryo bwemewe n’amategeko, na Yadusoneye Dieudonné akaba afite ubwe mu buryo bwemewe n’amategeko kandi yahawe n’inzego zibifitiye ububasha, akaba nta cyo yayangirije ku buryo yakiryozwa, ahubwo ayisaba 1.000.000Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, yiyongera ku yagenwe mu manza zabanje Uko Urukiko rubibona [53] Ingingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko “Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikiye ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. Gishobora kandi kwakirwa kikaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe.” [54] Urukiko rurasanga, EAPJC ihagarariwe na Pasteur Gakwaya Augustin igomba guha Yadusoneye Dieudonné, Bitsindinkumi Innocent, Batamuliza Safina, Gashayija James, na Higiro Francis 700.000Frw kuri buri wese akubiyemo amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka, agenwe mu bushishozi bwarwo kuko ayo basabye ari menshi kandi batabasha kugaragaza ko ariyo yakoreshejwe koko. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO
## Page 15
[55] Rwemeje ko ubujurire bwa Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ, nta shingiro bufite. [56] Rwemeje ko urubanza RCA00464/2019/HC/KIG rwaciwe n'Urukiko Rukuru ku wa 26/11/2021, rudahindutse. [57] Rutegetse Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ ihagarariwe na Pasteur Gakwaya Augustin guha Yadusoneye Dieudonné, Bitsindinkumi Innocent, Higiro Francis, Gashayija James na Batamuliza Safina, buri wese 700.000Frw akubiyemo amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka kuri uru rwego. [58] Ruvuze ko amafaranga y’ingwate y’amagarama yatanzwe na Eglise Des Apôtres Et Prophētes De Jésus Christ ijurira, ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.