GIHANA v RWABUHIHI N’UNDI
- Citation
- RS/INJUST/RC 00003/2023/HC/KIG
- Status
- Civil
- Jurisdiction
- Rwanda
- Court
- High Court
- Decision
- 12 April 2014
- Posture
- Civil / High Court Ruling on Tierce Opposition to Final Judgment
- Case number
- RS/INJUST/RC 00003/2023/HC/KIG
- Language
- Kinyarwanda
More details
- Court
- High Court
- Decision
- 12 April 2014
- Posture
- Civil / High Court Ruling on Tierce Opposition to Final Judgment
- Case number
- RS/INJUST/RC 00003/2023/HC/KIG
- Language
- Kinyarwanda
On this page
Professional case brief
Research organized from the available case record
01
Holding and result
The High Court held that a judgment rendered on extraordinary review for injustice is final and cannot be challenged by tierce opposition or any other means of appeal or review. The applicant's claim was therefore inadmissible.
Court disposition
Application dismissed as inadmissible
Orders
- The tierce opposition by Gihana Ndereya is not admitted and will not be examined.
- Court fees paid by Gihana Ndereya are commensurate with the work done.
02
Material facts
Parties
Gihana Ndereya
Applicant Counsel: Me Munyamasoko JovithRwabuhihi John
RespondentMukandamage Gaudence
Interested Party Counsel: Me Uwizeyimana MoustafaAmounts and remedies
- Court Fees Ordered in Previous Related Case (rc 0032/16/tb/nmta): RWF 25,000
- Damages Awarded to Rwabuhihi John in Previous Appeal (rca 00198/2016/tgi/gsbo): RWF 500,000
- Advocate Fees Awarded in Previous Appeal (rca 00198/2016/tgi/gsbo): RWF 500,000
- Reimbursement of Costs in Previous Appeal (rca 00198/2016/tgi/gsbo): RWF 50,000
- Damages Awarded to Mukandamage Gaudence in Extraordinary Review (rs/injust/rc 00006/2020/hc/kig): RWF 500,000
- Advocate Fees Awarded in Extraordinary Review (rs/injust/rc 00006/2020/hc/kig): RWF 500,000
- Case Follow Up Costs Awarded in Extraordinary Review (rs/injust/rc 00006/2020/hc/kig): RWF 200,000
03
Procedural history
Posture
Civil / High Court Ruling on Tierce Opposition to Final Judgment
04
Questions and positions
Legal issues
- 01
Whether a tierce opposition is admissible against a judgment rendered on grounds of injustice (akarengane)
- 02
Whether extraordinary review for injustice precludes further challenges including tierce opposition
Party arguments
- Applicant
- Gihana Ndereya, through counsel, argued that he has an interest in the disputed property as a descendant of Ngombababiri and that his rights were overlooked in previous proceedings. He contended that the tierce opposition should be admitted because the High Court has jurisdiction under Article 165 of Law No 22/2018.
- Respondent
- Mukandamage Gaudence, through counsel, argued that Gihana lacks standing and interest, as the case he seeks to oppose was finally determined and the property registered accordingly. Rwabuhihi John argued that Gihana's share was already sold and that the division ignored Gihana, but the matter was already settled.
05
Court’s reasoning
Legal principles
- 01
RCOMAA 00001/2019/SC; RSA/RECT/RC 00002/2023/CA; Article 165 of Law No 22/2018
A judgment rendered on extraordinary review for injustice is final and cannot be challenged by new claims or tierce opposition.
- 02
RCOMAA 00001/2019/SC; RSA/RECT/RC 00002/2023/CA
Tierce opposition is not admissible against judgments rendered on grounds of injustice (akarengane) as such judgments are final and preclude further review.
06
Ratio, limits and disposition
Ratio decidendi
The High Court held that a judgment rendered on extraordinary review for injustice is final and cannot be challenged by tierce opposition or any other means of appeal or review. The applicant's claim was therefore inadmissible.
Obiter and limits
- The right to oppose a judgment (tierce opposition) is excluded where the judgment was rendered on grounds of injustice, as this is an extraordinary and final remedy.
Court disposition
Application dismissed as inadmissible
- The tierce opposition by Gihana Ndereya is not admitted and will not be examined.
- Court fees paid by Gihana Ndereya are commensurate with the work done.
Source and reliance status
High Court · 12 April 2014
This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.
Judgment reading view
Judgment text
The complete available source text.
High Court
Civil· 12 April 2014
GIHANA v RWABUHIHI N’UNDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2014-04-12 - Case/document no.: RS/INJUST/RC 00003/2023/HC/KIG - Collection: High Court
Text
Page 1
GIHANA v RWABUHIHI N’UNDI [Rwanda URUKIKO RUKURU - RS/INJUST/RC 00003/2023/HC/KIG (Rugema, P.J., Byakatonda, Maneza, J.) 12 Mata 2024] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza – Gusubirishamo urubanza ingingo nshya – Urubanza rwaciwe ku kirego cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane - Urubanza rwaciwe ku kirego cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane ruba ari urwanyuma ndetse ntirushobora gusubirishwamo ingingo nshya kuko gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane ari inzira idasanzwe idashobora gufungura izindi nzira z’ubujurire kuko ziba zararangiye. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko rw’Ibanze rwa Nyamata aho Mukandamage yatanze ikirego arega uwitwa Rwabuhihi asaba urukiko gutesha agaciro icyemezo cy’ubutaka yabaruje kuri ‘’Succession’’ Ntagozera ihagarariwe na Rwabuhihi. Urega yavugaga ko Rwabuhihi ari musaza we wo kwa se wabo witwa Ntagozera kuko yavukanaga na se witwa Rusake bombi bakaba babyarwa na Ngombababiri iyo sambu rero ikaba ari iyasizwe na Ngombababiri bityo nawe akaba ayifiteho uburenganzira. Urukiko rwemeje ko icyemezo cy’iyandikisha ry’ubutaka bubaruye kuri ‘’Succession’’ Ntagozera giteshejwe agaciro ariko Rwabuhihi ntiyakishimira akijuririra mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo avuga ko isambu iburanwa atari iy’umuryango kuko yayisigiwe na se. Urukiko rwasanze ubujurire bwe bufite ishingiro maze rwemeza ko isambu
iburanwa ari iya Rwabuhihi. Mukandamage yasabye ko urubanza rwe rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane maze arabyemererwa, rwongera kuburanishwa n’Urukiko Rukuru, rwemeza ko ikirego cye gifite ishingiro, rutegeka ko icyemezo cy’iyandikisha ry’ubukode bw’ubutaka kibaruye ku mazina ya “Succession” Ntagozera ihagarariwe na Rwabuhihi, giteshejwe agaciro kandi ko Mukandamage agomba kwandikwaho igice cy’ubutaka Rwabuhihi yari yaribarujeho. Uwitwa Gihana yaje gutambamira imikirize y’urwo rubanza ariko Mukandamage atanga inzitizi yo kutakira ikirego avuga ko uwagitanze adafite inyungu n'ububasha kuko urubanza atambamira rwaburanyweho rurapfundirwa burundu. Gihana avuga ko iyo nzitizi itahabwa ishingiro kuko umutungo waburanwe na we awufiteho uruhare kuko ukomoka kuri se ubabyara witwa Ngombababiri. Rwabuhihi we avuga ko mu iburana birengagije ko Gihana na we afite uburenganzira kuri iyo sambu bityo ibyo avuga bikaba byahabwa agaciro. Inshamake y’icyemezo: Urubanza rwaciwe ku kirego cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane ruba ari urwanyuma ndetse ntirushobora gusubirishwamo ingingo nshya kuko gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane ari inzira idasanzwe idashobora gufungura izindi nzira z’ubujurire kuko ziba zararangiye. Ikirego cyo gutambamira imikirize y’urubanza rwaciwe ku mpamvu z’akarengane, nticyakiriwe. Amategeko yashingiweho:
Page 2
Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 165. Imanza zifashishijwe: RCOMAA 00001/2019/SC, Ntegeye Bernard v BNR NA ECOBANK RWANDA LTD, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 24/01/2020; RSA/RECT/RC 00002/2023/CA, Torero Boniface v Twagiramungu Vincent, Rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/10/2023. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rukomoka k’urubanza Mukandamage Gaudence yarezemo Rwabuhihi John asaba urukiko gutesha agaciro icyemezo cy'iyandikisha ry'ubukode bw'ubutaka kibaruye kuri numero 2367 ibaruye kuri “succession” Ntagozera ihagarariwe na Rwabuhihi John, avuga ko Rwabuhihi ari musaza we kwa se wabo Ntagozera kuko Ntagozera avukana na se witwaga Rusake bose babyarwa na Ngombababiri w'itabye Imana mbere ya 1994 ariko ngo agasiga buri mwana amuhaye umunani; Mukandamage Gaudence avuga ko ubu akorera mumunani wa se Rusake kuva mu 2004 kugeza uyu munsi, mu gihe cy'ibarura ry'ubutaka bumvikana na Rwabuhihi John ko babaruriza hamwe kugirango bajye basora amafaranga make ariko ko bazakomeza gukoreramo uko bisanzwe, nyuma Rwabuhihi John akabaheza mu isambu avuga ko ngo ubutaka bwa Rusake yari yarabugurishije kera yirengagije ko ubwo butaka Mukandamage Gaudence abukoreramo ndetse yabusinzwemo na se Rusake ubwo yitabaga Imana muri 2004. Ikirego cya Mukandamage
Gaudence cyatanzwe mu rukiko rw’ibanze rwa NYAMATA cyandikwa ku nimero RC 0032/16/TB/NMTA, urubanza rwaburanishijwe Rwabuhihi John adahari.Urubanza RC 0032/16/TB/NMTA rwakijije ko ikirego cya Mukandamage Gaudence gifite shingiro, rwemeza ko icyangombwa cy'ubutaka gifite numero 2367 kibaruye kuri “succession” Ntagozera ihagarariwe na Rwabuhihi John giteshejwe agaciro ku mpamvu zasobanuwe muri urwo rubanza, rwemeje ko nta ndishyi zihabwa Mukandamage Gaudence muri uru rubanza ku mpamvu zavuzwe muri urwo rubanza, rutegeka ko Rwabuhihi John atanga amagarama y'urubanza angana n'ibihumbi 25.000frw, atayanga urubanza rwabaye ntakuka akavanwa mubye ku ngufu za Leta. [2] Rwabuhihi John yajuririye iyo mikirize y’urubanza RC 0032/16/TB/NMTA mu rukiko rwisumbuye rwa Gasabo byandikwa ku nimero RCA 00198/2016/TGI/GSBO. Mu rubanza RCA 00198/2016/TGI/GSBO Rwabuhihi John yavugaga ko Mukandamage Gaudence yabeshye urukiko avuga ko isambu yaburanye ari iy'umuryango kandi ko nawe ayifiteho uruhare nyamara ngo ari iya Rwabuhihi John yasigiwe na se, ngo ibyo akaba yarabigezeho amaze gukora uburiganya bwo kubeshya mu ihamagara yemeza ko Rwabuhihi John yabuze, kugira ngo atitaba akamuburanya ngo kubera ko yari azi neza ko iyo aza kuba ahari atari gutsinda urubanza. Mukandamage Gaudence we yaburanye avuga ko ubutaka Rwabuhihi amuburanya ari ubwo yasigiwe na se Rusake wapfuye mu mwaka wa 1954, kandi ko kuva icyo gihe kugeza ubu yakomeje kubukoreramo mu bwisanzure ku buryo ngo hari abantu benshi bashobora kubihamya. Urukiko rwisumbuye rwa Gasabo rwakijije urubanza RCA 00198/2016/TGI/GSBO ko ubujurire
Page 3
bwa Rwabuhihi John bufite ishingiro, rwemeza ko urubanza RC 0032/16/TB/NMTA ruvanyweho, ko isambu iburanwa muri uru rubanza ari iya Rwabuhihi John, kandi ko ibyemezo biyimuhesha bigumanye agaciro kabyo, rutegeka Mukandamage Gaudence kwishyura Rwabuhihi John indishyi z’akababaro zihwanye n’amafaranga 500.000, hiyongereyeho amafaranga 500.000 y’igihembo cya avoka, akanamusubiza amafaranga 50.000 yishyuye igarama, atayishyura mu minsi cumi n’itanu uru rubanza rubaye ntakuka, aya mafaranga agakurwa bye ku ngufu za Leta. [3] Nyuma y’uko urubanza RCA 00198/2016/TGI/GSBO ruciwe Mukandamage Gaudence yasabye ko rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, amaze kubyemererwa urubanza rwoherezwa mu rukiko rukuru ku cyicaro cyarwo i Kigali ruhabwa nimero RS/INJUST/RC 00006/2020/HC/KIG. [4] Kuwa 06/04/2023 urukiko rukuru uri i Kigali rwaciye urubanza RS/INJUST/RC 00006/2020/HC/KIG rwemeza ko ikirego cya Mukandamage Gaudence cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’ karengane gifite ishingiro, ko urubanza RCA 00198/2016/TGI/GSBO rwasubirishijwemo kumpamvu z’akarengane ruhindutse, rutegeka ko icyemezo cy’iyandikisha ry’ubukode bw’ubutaka kibaruye kuri nimero 2367 ku mazina ya “succession” Ntagozera ihagarariwe na Rwabuhihi Jean, giteshejwe agaciro; Mukandamage Gaudence akaba agomba kwandikwaho igice cy’ubutaka Rwabuhihi Jean yari yaribarujeho, rutegeka Rwabuhihi Jean guha Mukandamage Gaudence, indishyi
z’akababaro z’amafaranga 500.000Frw, amafaranga 200.000Frw y’ikurikiranarubanza n’amafaranga 500.000 y’igihembo cy’avoka. [5] Kuwa 18/05/2023 Gihana Ndereya yatambamiye imikirize y'urubanza RS/INJUST/RC 00006/2020/HC/KIG byandikwa mu rukiko rukuru kuri nimero RS/INJUST/RC 00003/2023/HC/KIG. [6] Mu rukiko rukuru ari umunsi w’iburanisha wo kuwa 01/03/2024 hasuzumwe inzitizi ijyanye n’iyakirwa ry’ikirego gitambamira imikirize y'urubanza rwakarengane RS/INJUST/RC 00006/2020/HC/KIG, Gihana Ndereya ahagarariwe na Me Munyamasoko Jovith, Rwabuhihi John yiburanira, Mukandamage Gaudence yunganiwe na Me Uwizeyimana Moustafa. [7] Me Uwizeyimana Moustafa wunganira Mukandamage Gaudence yatanze inzitizi isaba kutakira ikirego cya Gihana Ndereya kuko uwagitanze adafite inyungu n'ububasha, ko urubanza atambamira rwaburanyweho rurapfundirwa burundu habaho gukosora ibibanza byanditswe kuri Succession Ntagozera ihagarariwe na Rwabuhihi John. [8] Gihana Ndereya ahagarariwe na Me Munyamasoko Jovith avuga ko iyo nzitizi ari nta shingiro yahabwa ngo kuko inkomoko y'Umutungo w'aburanywe hagati ya Rwabuhihi John na Mukandamage Gaudence ukomoka kuri se Ngombababiri ngo hakaba harirengagijwe ko Gihana Ndereya afite inyungu kuri uwo mutungo wasizwe na se. [9] Rwabuhihi John we yavugaga ko bagabanye bakirengagiza Gihana Ndereya ko kandi umugabane wahawe Gihana Ndereya ari Mukandamage Gaudence wahagurishije. [10] Urukiko rukuru rwasuzumye inzitizi yerekeranye n’iyakirwa ry’iki kirego gitambamira imikirize y'urubanza RS/INJUST/RC 00006/2020/HC/KIG rwaciwe kubw’akarengane.
Page 4
III. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URU RUBANZA Gusuzuma ishingiro ry’inzitizi yerekeranye n’iyakirwa ry’iki kirego gitambamira imikirize y'urubanza RS/INJUST/RC 00006/2020/HC/KIG rwaciwe kubw’akarengane. [11] Mu rukiko rukuru ari umunsi w’iburanisha wo ku wa 01/03/2024 hasuzumwe inzitizi yatanzwe na Me Uwizeyimana Moustafa wunganira Mukandamage Gaudence isaba kutakira ikirego cya Gihana Ndereya kuko uwagitanze adafite inyungu n'ububasha, ko urubanza atambamira rwaburanyweho rurapfundirwa habaho gukosora ibibanza byanditswe kuri Succession Ntagozera ihagarariwe na Rwabuhihi John. [12] Gihana Ndereya ahagarariwe na Me Munyamasoko Jovith avuga ko iyo nzitizi ari nta shingiro yahabwa ngo kuko muri “attachment” ya 7 hari inyandiko yo kuwa 26/10/2009 yavugaga izungura ry'abuzukuru ba Ngombababiri ngo akaba ari se wa Gihana Ndereya, ko iyo nyandiko bigaragara ko inkomoko y'Umutungo w'aburanywe hagati ya Rwabuhihi John na Mukandamage Gaudence ukomoka kuri se Ngombababiri ngo hakaba harirengagijwe ko Gihana Ndereya afite inyungu kuri uwo mutungo wasizwe na se. [13] Gihana Ndereya ahagarariwe na Me Munyamasoko Jovith mu mwanzuro we yavugaga ko ikirego cye aho atambamirwa urubanza RS/INJUST/RC 00006/2020/HC/KIG rwaciwe ku rwego rwa nyuma n'Urukiko Rukuru ko cyakwakirwa ngo kuko urukiko rukuru arirwo rufite ububasha bwo kuruburanisha kuko gutambamira urubanza bikorerwa mu rukiko rwaruciye
ko biteganywa n'ingingo ya 165 y’itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi. [14] Me Uwizeyimana Moustafa wunganira Mukandamage Gaudence avuga ko inyandiko yo kuwa 26/10/2009 atariyo Rusake se wa Mukandamage Gaudence akomoraho ubutaka bwaburanywe mu rubanza RS/INJUST/RC 00003/2023/HC/KIG ko ndetse atari nayo Rwabuhihi John akomoraho ubutaka bwaburanywe mu rubanza RS/INJUST/RC 00003/2023/HC/KIG, ko iriya inyandiko yo kuwa 26/10/2009 ari aho bagabaniye ingarigari ya Ngombababiri; yanzuye avuga ko ubutaka Gihana Ndereya akomora kuri se Ngombababiri ko yabugurishije uwitwa Rurinda. [15] Rwabuhihi John we yavugaga ko bagabanye bakirengagiza Gihana Ndereya ko kandi aha Gihana Ndereya ari Mukandamage Gaudence wahagurishije.
UKO URUKIKO RUBIBONA [16] Urubanza No RCOMAA 00001/2019/SC rwaciwe ku wa 24/01/2020 hagati ya Ntegeye Bernard v BNR na ECOBANK RWANDA LTD, mu gika cyarwo cya 25 urukiko rw’ikirenga rwemeje ko urubanza rwaciwe ku kirego cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane ruba ari urwanyuma ndetse ntirushobora gusubirishwamo ingingo nshya kuko gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane ari inzira idasanzwe idashobora gufungura izindi nzira z’ubujurire kuko ziba zararangiye. [17] Urubanza No RSA/RECT/RC 00002/2023/CA, rwaciwe ku wa 19/10/2023, hagati ya Torero Boniface v Twagiramungu Vincent rwemeje ko inzira y’ubujurire busanzwe cyangwa
Page 5
ubudasanzwe idashoboka ku rubanza rwasubiwemo ku mpamvu z’akarengane, rubishingira ku rubanza No RCOMAA 00001/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 24/01/2020 ruvugwa haruguru maze rwemeza ko urubanza rwaciwe ku kirego cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane, rudashobora gusubirishwamo ingingo nshya, bityo ko ikirego cyo gusubirishamo urubanza ingingo nshya, cyatanzwe na Ntegeye Bernard, kidashobora kwakirwa ngo gisuzumwe. [18] Urukiko rukuru rushingiye ku manza zivugwa haruguru aho zivuga ko inzira y’ubujurire busanzwe cyangwa budasanzwe idashoboka ku rubanza rwasubiwemo ku mpamvu z’akarengane, ikirego cya Gihana Ndereya gitamba (tierce opposition) akaba ari ikirego cy’ubujurire budasanzwe bwakorewe urubanza RS/INJUST/RC 00006/2020/HC/KIG rwaciwe kubw’akarengane rusanga ko aribyo bituma uru urukiko rukuru rugomba kubishingirwaho rukemeza ko ikirego cya Gihana Ndereya ko kidashobora kwakirwa ngo gisuzumwe kuko ariwo murongo yatanzwe mu manza RCOMAA 00001/2019/SC na RSA/RECT/RC 00002/2023/CA. [19] Rusanga ko ibivugwa haruguru mu manza RCOMAA 00001/2019/SC na RSA/RECT/RC 00002/2023/CA bigaragaza kuburyo budashidikanywa ko inzira yo gutambamira urubanza iteganywa n’ingingo ya 165 y’itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi1 ko itagomba kwakirwa ngo isuzumwe n’inkiko iyo
ikorewe ku manza zaciwe k’ubw’akarengane. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO RUKURU [20] Rwemeje ko ikirego cya Gihana Ndereya gitambamira imikirize y'urubanza RS/INJUST/RC 00006/2020/HC/KIG rwaciwe kubw’akarengane ko kitakiriwe ngo gisuzumwe. [21] Ruvuze ko amagarama y’urubanza yatanzwe na Gihana Ndereya ahwanye n’ibyakozwe muri uru rubanza. 1 Ingingo ya 165 y’itegeko no 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko:” Ikirego cy’iremezo kigamije gutambamira urubanza gitangwa mu rukiko rwaciye urwo rubanza rusabirwa gusubirwamo. Gutambamira urubanza rwaciwe ntibihagarika irangiza ryarwo, keretse iyo rihagaritswe n’urukiko rwaregewe, bisabwe n’umuburanyi”
Case-aware research
Ask AI about this case
The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.