DUSABUMUREMYI v. BANI LTD
- Citation
- RCOMAA 0001/14/CS
- Status
- Commercial
- Jurisdiction
- Rwanda
- Court
- Supreme Court
- Decision
- 24 December 2015
- Posture
- Commercial Appeal / Supreme Court Final Judgment
- Case number
- RCOMAA 0001/14/CS
More details
- Court
- Supreme Court
- Decision
- 24 December 2015
- Posture
- Commercial Appeal / Supreme Court Final Judgment
- Case number
- RCOMAA 0001/14/CS
On this page
Professional case brief
Research organized from the available case record
01
Holding and result
Dusabumuremyi's appeal was timely and should have been heard, but he failed to prove entitlement to reimbursement for improvements. Lease termination was justified due to non-payment, and Bani Ltd was entitled to additional rent and damages for late payment. The lower court's decision was modified accordingly.
Court disposition
Dusabumuremyi's appeal dismissed; Bani Ltd's cross-appeal allowed; lower court decision modified.
Orders
- Dusabumuremyi to pay Bani Ltd 18,600,000 Frw
- Lease agreement terminated; premises to be returned to Bani Ltd immediately
- Dusabumuremyi to pay court costs of 100,000 Frw
02
Material facts
Parties
Dusabumuremyi Jean Claude
Appellant/respondent Counsel: Me Karake CanisiusBani Ltd
Respondent/appellant Counsel: Me Ntihemuka AlbertAmounts and remedies
- Monthly Rent: Frw 700,000
- Arrears Awarded: Frw 18,600,000
- Court Costs: Frw 100,000
03
Procedural history
Posture
Commercial Appeal / Supreme Court Final Judgment
04
Questions and positions
Legal issues
- 01
Whether the appeal by Dusabumuremyi was filed within the legal timeframe
- 02
Whether the lease agreement should be terminated
- 03
Whether Dusabumuremyi is entitled to reimbursement for improvements
- 04
Whether Bani Ltd is entitled to additional rent and damages
Party arguments
- Applicant
- Dusabumuremyi argued the appeal was timely, the lease was for a fixed term with agreed rent, he invested in improvements, and should be compensated for those investments. He also claimed damages for loss of property and legal costs.
- Respondent
- Bani Ltd argued Dusabumuremyi defaulted on rent, justifying lease termination and additional rent for continued occupation. They disputed the claim for improvements, citing lack of evidence and necessary permits, and sought further damages and legal fees.
05
Court’s reasoning
Legal principles
- 01
Article 26, Law nº 21/2012 of 14/06/2012
A party who withdraws a claim before hearing may resume it if the withdrawal has not been ruled upon by the court and was made within the legal period.
- 02
Articles 65, 137, 138, 144, Law nº 45/2011 of 25/11/2011
Contracts may be terminated by mutual agreement or for legal reasons; damages may be awarded for breach.
- 03
Article 9, Law nº 21/2012 of 14/06/2012
The burden of proof lies on the claimant; failure to provide evidence results in dismissal of the claim.
06
Ratio, limits and disposition
Ratio decidendi
Dusabumuremyi's appeal was timely and should have been heard, but he failed to prove entitlement to reimbursement for improvements. Lease termination was justified due to non-payment, and Bani Ltd was entitled to additional rent and damages for late payment. The lower court's decision was modified accordingly.
Obiter and limits
- A party cannot rely solely on an expert report for reimbursement of improvements without prior authorization and supporting documentation.
- Compensation for improvements requires proof of authorization and actual expenditure.
Court disposition
Dusabumuremyi's appeal dismissed; Bani Ltd's cross-appeal allowed; lower court decision modified.
- Dusabumuremyi to pay Bani Ltd 18,600,000 Frw
- Lease agreement terminated; premises to be returned to Bani Ltd immediately
- Dusabumuremyi to pay court costs of 100,000 Frw
Source and reliance status
Supreme Court · 24 December 2015
This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.
Judgment reading view
Judgment text
The complete available source text.
Supreme Court
Commercial· 24 December 2015
DUSABUMUREMYI v. BANI LTD
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2015-12-24 - Case/document no.: RCOMAA 0001/14/CS - Collection: Supreme Court
Text
Page 1
DUSABUMUREMYI v. BANI LTD [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RCOMAA 0001/14/CS (Mugenzi, P.J., Gatete na Rugabirwa, J.) 24 Ukuboza 2015] Amategeko agenga imiburanyishirije y’imanza z’ubucuruzi – Kureka ikirego – Uwasabye kureka ikirego cye mbere y’iburanishwa afite uburenganzira bwo kwisubiraho mu gihe icyifuzo cye cyo kureka ikirego kitarasuzumwa n’Urukiko ngo rugifateho umwanzuro kikaba kandi cyaratanzwe mu gihe giteganywa n’amategeko – Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza
z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 26. Amategeko agenga amasezerano – Gusesa amasezerano y’ubukode – Amasezerano ashobora guseswa aruko abayakoranye babyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu z’amategeko – Kuba rero uwishyuzwa yari yemeye umwenda yishyuzawa ariko akaba yarateshutse ku nshingano ze zo kwishyura, amasezerano yagengaga impande zombi akaba atari agishoboye gukomeza kubahirizwa kuko yari yavanywe munzu, amasezerano y’ubukode araseswa, umwenda wishyuzwa ugyerekwaho indishyi ziteganywa n’amategeko – Itegeko nº 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigena amasezerano ya 65. Amategeko agenga ibimenyetso – Gusaba gusubizwa amafaranga yakoreshejwe mugusana inzu – Usaba gusubizwa amafaranga avuga yatanze asana inzu yakodeshaga ntiyayahabwa mu gihe atabasha kugaragaza ibimenyetso birimo raporo ya expertise ihwanye n’amafaranga asaba gusubizwa, ntiyerakane n’icyangombwa yaba yarahawe n’ubuyozi kimwemwera kuvugurura inzu, akaba kandi yaremeye ko ibintu bifatirwa bikavamo ubwishyu. Indishyi – Indishyi z’ubukererwe zishingiye ku gihombo – Zihabwa n’uzisaba iyo kutishyurirwa igihe byamuteye igihombo cyo kuba itaraboneye amafaranga y’ubukode ku gihe ngo ibe yagira icyo iyakoresha. Incamake y’ikibazo: Bani Ltd yareze Dusabumuremyi mu Urukiko rw’Ubucuruzi ivuga ko yagiranye na we amasezerano y’ubukode bw’inzu yo gukoreramo ubucuruzi, ku maaranga 700.000 buri kwezi
ariko kuva ayo maseerano asinywe ntiyigeze yishura. Urwo rukiko rwategetse ko ayo masezerano asheshwe kandi rutegeka Dusabumuremyi kwishyura Bani Ltd amafaranga y’ubukode n’inyungu z’ubukererwe, igihembo cya Avoka ndetse na y’ikurikiranarubanza. Dusabumuremyi yajuririye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ariko urwo rukiko rwemeza ko bujurire bwe butakwakirwa kuko bwatanzwe mpitagihe. Dusabumuremyi yongeye kujurira mu Urukiko rw’Ikirenga, ariko mu gihe urubanza rugitegereje kuburanishwa, Bani Ltd nayo yatanze ikirego cyihutirwa gishamikiye ku cy’iremezo
Page 2
isaba ko Dusabumuremyi yavanwa mu nzu, uru Rukiko rwemeza ko ikirego cyihutirwa kidafite ishingiro. Nyuma yuko impande zombie zigerageje inzira y’ubwumvikane Dusabumuremyi yandikiye urwo rukiko arumenyesha ko aretse ikirego cy’ubujurire yari yatanze, ariko nyuma y’icyumweru kimwe asaba ko urubanza rwe rukomeza kuburanishwa kubera ko ubwumvikane butagishobotse. Bani Ltd yabyukije inzitizi yo kutakira ubujurire kuko yari yaraburetse ariko Urukiko remeza ko ko nubwo uwajuriye yari yaretse ikirego cye cy’ubujurire mbere y’iburanwa ibyo bitamubera inzitizi yo kwisubiraho ku mpamvu yagaragaje yuko urundi ruhande rutubahirije amasezerano bari bagiranye, kandi icyifuzo cye cyo kureka ikirego cyari kitarasuzumwa n’Urukiko ngo rugifateho umwanzuro Mwiburanisha impande zombi zemeranyize ko umucamanza mu rukiko rubanza yaribeshye, kubera ko ubujurire bwatanzwe mu bihe amategeko ateganya. Dusabumuremyi avuga ko umucamanza wa mbere yirengagije imiterere y’ayo masezerano kubera umwenda yemeje ko agomba kwishyura, agafata n’icyemezo cyo gusesa amasezerano y’ubukode kandi impande zombi zitabigiyeho impaka mu iburanisha ry’urubanza. Bani Ltd yo ikavuga ko impamvu Urukiko rwashingiyeho rusesa amasezerano n’uko Dusabumuremyi atubahirije inshingano kandi ko ibyo bikaba byagiweho impaka, ikanatanga ubujurire bwuririye kubundi isabako yahabwa amafaranga y’ubukode y’amezi 16 nyuma urubanza ruciwe ,n’indishyi zitandukanye . Incamake y’icyemezo: 1. Uwasabye kureka ikirego cye mbere y’iburanwa afite uburenganzira bwu kwisubiraho mu gihe icyifuzo cye cyo kureka ikirego kitarasuzumwa n’Urukiko ngo rugifateho umwanzuro. Ubujurire bwatanzwe mu gihe cy’ukwezi giteganywa Itegeko bityo bukaba bwaragombaga kwakirwa bugasuzumwa.
2. Amasezerano ashobora guseswa aruko abayakoranye babyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu z’amategeko, Rero kuba uwishyuzwa yari yateshutse ku nshingano ze zo kwishyura, amasezerano yagengaga impande zombi akaba atari agishoboye gukomeza kubahirizwa kuko yari yavanywe munzu, amasezerano y’ubukode araseswa, umwenda wishyuzwa ugyerekwaho indishyi ziteganywa n’amategeko.
3. Urega agomba kugaragaza ibimenyetso yabibura agatsindwa. Ntiyasaba gusubizwa amafaranga avuga yatanze asana inzu yakodeshaga mu gihe atabasha kugaragaza ibimenyetso birimo raporo ya expertise ihwanye n’amafaranga asaba gusubizwa, ntiyerakane n’icyangombwa yaba yarahawe n’ubuyozi kimwemwera kuvugurura inzu, akaba kandi yaremeye ko ibintu bifatirwa bikavamo ubwishyu.
Page 3
4. Uwishyuza ikwiye kugenerwa indishyi z’ubucyererwe kuko kutishyurirwa igihe byamuteye igihombo cyo kuba itaraboneye amafaranga y’ubukode ku gihe ngo ibe yagira icyo iyakoresha. Ubujurire nta shingiro bufite; Ubujurire bwuririye ku bundi bufite ishingiro ; Imikirize y’urubanza R COM A 0301/13/HCC irahindutse ; Amagarama y’urubanza aherereye kuwareze. Amategeko yashingiweho: Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 26 na 163, Itegeko nº 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigena amasezerano ya 65 137, 138 na 144 Nta manza zakoreshejwe: Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA. [1] Bani Ltd yagiranye na Dusabumuremyi Jean Claude amasezerano y’ubukode bw’inzu yo gukoreramo ubucuruzi, bumvikana ko azajya ariha 700.000Frw ku kwezi. Bani Ltd ivuga ko kuva igihe amasezerano ashyiriweho umukono, Dusabumuremyi ataragira icyo yishyura, akaba ariyo mpamvu yaregeye inkiko. [2] Kuwa 17/07/2013, Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Musanze (R COM 0144/13/TC/MUS), rwategetse ko amasezerano y’ubukode bw’inzu yabaye hagati ya Bani Ltd na Dusabumuremyi asheshwe, ko Dusabumuremyi yishyura Bani Ltd 4.900.000Frw y’ubukode bw’inzu, frw 686.000 y’inyungu z’ubukererwe na 400.000Frw y’igihembo cya Avoka ndetse na frw 150.000 y’ikurikiranarubanza. [3] Dusabumuremyi yajuririye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, maze kuwa 22/11/2013 rwemeza ko ubwo bujurire butakwakirwa kuko bwatanzwe nyuma y’ibihe byo kujurira biteganyijwe n’amategeko. [4] Dusabumuremyi yajuririye Urukiko rw’Ikirenga, ariko mu gihe urubanza rugitegereje kuburanishwa, Bani Ltd itanga ikirego cyihutirwa (RCOM 0009/14/CS) gishamikiye ku
Page 4
cy’iremezo isaba ko Dusabumuremyi yavanwa mu nzu, kuko atubahiriza inshingano ze zo gutanga ubukode bw’inzu y’ubucuruzi akoreramo, no kugirango nyiri inzu ayisane kuko yangiritse, uru Rukiko rusanga icyifuzo cya Bani Ltd kidafite ishingiro. [5] Nyuma y’icyo cyemezo, Bani Ltd yagerageje inzira y’ubwumvikane, maze kuwa 10/12/2014 igirana amasezerano na Dusabumuremyi wandikiye Urukiko rw’Ikirenga ibarwa arumenyesha ko aretse ikirego cy’ubujurire yari yatanze, ariko nyuma y’icyumweru kimwe yongera kwandika asaba ko urubanza rwe rukomeza kuburanishwa kubera ko ubwumvikane hagati y’impande zombi butashobotse. [6] Bani Ltd yabyukije inzitizi yo kutakira ubujurire Dusabumuremyi yari yaretse, ariko ku itariki ya 06/03/2015, mu rubanza rubanziriza urundi, uru Rukiko rwemeza ko nubwo hagati aho mbere yuko umunsi w’iburanisha ugera, Dusabumuremyi yari yanditse avuga ko aretse ikirego cye cy’ubujurire, ibyo bitamubera inzitizi yo kwisubiraho ku mpamvu yagaragaje yuko urundi ruhande rutubahirije amasezerano bari bagiranye, kandi icyifuzo cye cyo kureka ikirego cyari kitarasuzumwa n’Urukiko ngo rugifateho umwanzuro mu buryo ingingo ya 26 y’Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ibiteganya, ku bw’izo mpamvu rero ingingo z’abahagarariye Bani Ltd zuko Dusabumuremyi nta burenganzira bwo kwisubiraho
afite zikaba nta shingiro zifite kubera ko nta cyemezo ndakuka cyo kureka ikirego uru Rukiko rwari rwafata ku cyifuzo yari yagaragaje mbere. [7] Urubanza rwaburanishijwe mu mizi ku matariki atandukanye, Dusabumuremyi yunganiwe na Me Karake Canisius, naho Bani Ltd ihagarariwe n’Umuyobozi wayo Bavukiyehe Eugène, yunganiwe na Me Ntihemuka Albert. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA. a) Kumenya niba ubujurire bwa Dusabumuremyi mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi bwaratanzwe mu bihe biteganywa n’amategeko. [8] Me Karake wunganira Dusabumuremyi asanga umucamanza w’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi wemeje kutakira ubujurire kuko kubwe bwatanzwe impitagihe nta gaciro byahabwa kubera ko bwatanzwe nyuma y’iminsi ibiri gusa urubanza ruciwe. [9] Me Ntihemuka avuga ko asanga koko mu gufata icyemezo umucamanza yaribeshye, kubera ko ubujurire bwatanzwe mu bihe amategeko ateganya. UKO URUKIKO RUBIBONA. [10] Nkuko dosiye ibigaragaza, urubanza R COM 0144/13/TC/MUS rwasomwe kuwa 17/07/2013, rujuririrwa ku itariki ya 19/07/2013, ibyo bikaba ndetse bisobanuye mu gika cya
Page 5
gatatu (3) cy’urubanza R COM A 0301/13/HCC, bikagaragara rero ko rwajuririwe mu gihe cy’ukwezi giteganywa n’ingingo ya 163 y’Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryavuzwe haruguru, ku bw’izo mpamvu ubujurire bwa Dusabumuremyi bukaba bwaragombaga kwakirwa bugasuzumwa. b) Kumenya niba amasezerano yo ku itariki ya 07/07/2012 Bani Ltd yagiranye na Dusabumuremyi agomba guseswa. [11] Dusabumuremyi n’umwunganira bavuga ko amasezerano y’ubukode bw’inzu yagiranye na Bani Ltd ari ay’igihe kizwi cy’imyaka icumi, 700.000Frw yagombaga kwishyurwa buri kwezi akaba atari kwiyongera icyo gihe cy’ubukode kitarangiye. Basobanura ko impamvu ayo masezerano yari ateye atyo, aruko Dusabumuremyi yari yiyemeje kuvugurura inzu yagombaga gukoreramo, agashora ku giti cye amafaranga menshi kuko yagombaga gushyiramo urubyiniro (boîte de nuit), akabari n’amacumbi. [12] Basobanura ko umucamanza wa mbere yirengagije imiterere y’ayo masezerano kubera umwenda yemeje uhwanye na 4.900.000Frw Dusabumuremyi agomba kwishyura, agafata n’icyemezo cyo gusesa amasezerano y’ubukode kandi impande zombi zitabigiyeho impaka mu iburanisha ry’urubanza. [13] Bavukiyehe uhagarariye Bani Ltd n’umwunganira bavuga ko impamvu Urukiko rwashingiyeho rusesa amasezerano isobanutse kuko Dusabumuremyi atubahirije inshingano ze zo kwishyura ubukode bw’inzu, kandi ubwe akaba yari yiyemereye ko atigeze yishyura ubukode bwo mu mwaka wa 2013. Basobanura kandi ko ibyo kutishyura amafaranga y’ubukode byagiweho impaka kubera ko bigaragara mu gika cya 5 cy’urubanza rwajuririwe, ku bwabo bakaba basanga imvugo y’abo baburana idahuje n’ukuri.
UKO URUKIKO RUBIBONA [14] Ingingo ya 65 y’Itegeko Nº 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigena amasezerano iteganya ko “Amasezerano akozwe ku buryo bukurikije amategeko aba itegeko ku bayagiranye. Ashobora guseswa aruko babyumvikanyeho cyangwa ku mpamvu z’amategeko. Agomba kubahirizwa nta buriganya ", naho ingingo za 137, 138 na 144 z’iryo Tegeko zigateganya uburyo uruhande rwarenganyijwe rushobora kubona indishyi ziturutse ku kutubahiriza amasezerano, indishyi zikomoka ku gihombo cyo kutayubahiriza, ndetse n’inyungu zibarwa uhereye igihe igikorwa runaka cyagombaga kubahirizwa. [15] Urukiko rusanga Dusabumuremyi adahakana umwenda wishyuzwa na Bani Ltd nkuko yabigaragaje mu nyandiko ye yo kuwa 10/12/2012, aho yiyemereye ko agomba kwishyura amafaranga y’ubukode bitarenze tariki ya 10/01/2013, atabikora akava mu nzu nta mananiza
Page 6
ibintu bye biri mu nzu bigafatirwa bikavamo ubwishyu, ibi kandi Dusabumuremyi akaba abyemera mu myanzuro ye y’ubujurire1. [16] Urukiko rusanga rero umucamanza nta makosa yakoze asesa amasezerano mu gihe yemeje ko umwenda wishyuzwa ugerekwaho indishyi ziteganywa n’amategeko, akanateganya iseswa ry’amasezerano kubera ko Dusabumuremyi yari yateshutse ku nshingano ze zo kwishyura, amasezerano yagengaga impande zombi akaba atari agishoboye gukomeza kubahirizwa mu gihe Dusabumuremyi yamaze kuvanwa mu nzu yakodeshaga kuko aribyo yari yiyemeje kuwa 10/12/2012. c) Kumenya niba Bani Ltd igomba kwishyura Dusabumuremyi frw 73.390.213 avuga ko yakoresheje avugurura inyubako yakoreragamo. [17] Dusabumuremyi n’umwunganira bavuga ko, nkuko bikubiye mu masezerano y’ubukode mu ngingo zayo za 4 na 5, yari yemerewe kuvugurura inyubako yakoreragamo kuko itari yujuje ibya ngombwa, akaba yaratanze 73.390.213Frw yubaka anavugurura, ariko umucamanza akaba atarahaye agaciro ibyo bimenyetso bishyigikiwe na raporo y’umuhanga yabyemeje. [18] Bavuga ko umucamanza yanze gusubiza Dusabumuremyi ayo mafaranga yashoye mu bikorwa bye by’ubucuruzi, ku mpamvu zuko atagaragaza ko ari we wayashoye kandi amasezerano yarabiteganyaga. Basanga niba ubu mu nyubako zihari hakorerwamo imirimo y’ubucuruzi itarashoboraga kuhakorerwa igihe amasezerano yasinywaga, bihagije kugirango hemezwe ko ari Dusabumuremyi wahashoye
amafaranga yagaragajwe. Banavuga ko iyo habaho gushidikanya haba harakoreshejwe " contre-expertise". [19] Bavukiyehe uhagarariye Bani Ltd n’umwunganira bo basobanura ko mu iburanisha ku rwego rwa mbere Dusabumuremyi yabajijwe impamvu yaba yarakoresheje amafaranga menshi nta masezerano agiranye na nyiri inzu ntiyashobora kubitangira ibisobanuro. [20] Bavuga kandi ko Dusabumuremyi yasabwe kugaragaza icya ngombwa yaba yarahawe n’ubuyobozi bufite imyubakire mu nshingano zabwo kugirango avugurure ntakigaragaze, kuko inzu yakoreragamo iri mu Mujyi wa Musanze. Basanga kandi kuba yaremeye ko ibintu bye bifatirwa kugirango bivemo ubwishyu, bigaragaza ko nta mwenda Bani Ltd yari imufitiye. UKO URUKIKO RUBIBONA. [21] Urukiko rusanga kugirango hakorwe imirimo y’ubwubatsi cyangwa ivugurura ry’amazu yo mu Mujyi ku mafaranga ahwanye na frw 73.390.213 bitakorwa hatabanje gutangwa icyemezo cyo kubaka cyangwa cyo kuvugurura gitanzwe n’Ubuyobozi bubishinzwe, Dusabumuremyi akaba ntacyo yigeze agaragaza, cyane cyane ko mu iperereza ryakozwe, umutangabuhamya 1 Dusabumuremyi anabyemera mu myanzuro y’ubujurire C. 7 mugace ka 2. ˗
Page 7
witwa Sebutwa Félicien, umukozi w’Umurenge wa Muhoza ushinzwe ubutaka, imiturire n’ibikorwaremezo, yemeje ko Dusabumuremyi nta cyemezo cyo kuvugurura yasabye. [22] Urukiko rusanga kandi Dusabumuremyi atakwitwaza "rapport d’expertise” ihwanye n’agaciro k’amafaranga yavuzwe, ngo byanze bikunze yemerwe, kubera ko mbere yo kubaka cyangwa kuvugurura, iyo mirimo yagombaga kubanza kwemerwa na nyiri inzu, nabyo bikaba bitarabayeho. [23] Rusanga kandi mbere yo kuvugurura, Dusabumuremyi atarabanje gukoresha " rapport d’expertise " yerekana agaciro k’amazu yariho ataratangira imirimo, kugirango hashobore kugaragazwa neza imirimo yaba yarakozwe nyuma. [24] Byongeye kandi, Urukiko rusanga bitumvikana ukuntu mu gihe Dusabumuremyi yishyuzwaga amafaranga atageze kuri 5.000.000Frw, kandi we avuga ko Bani Ltd imubereyemo frw 73.390.213 yakwemera guhara ibintu bye bigafatirwa akanasohorwa mu nzu ntakomeze imirimo ye, aho gusaba ihwanisha ry’imyenda (compensation des dettes/offsetting). [25] Urukiko rusanga kandi, nyuma yo gusesengura ibyavuye mu iperereza ryakorewe aho ikiburanwa giherereye ku itariki ya 24/12/2015 rukabaza abatangabuhamya banyuranye batanzwe n’impande zombi, hagaragara ko ibyarivuyemo bishimangira ibimaze kuvugwa mu gika kibanziriza iki, byerekeranye nuko Dusabumuremyi atashoboye kugaragaza ko hari amafaranga yakoresheje, cyane cyane ko avuguruzwa n’abatangabuhamya
batandukanye batangarije Urukiko uko amazu yari ahasanzwe yari ateye igihe amasezerano y’ubukode yakorwaga,2 mu gihe avuga ko ariwe wubatse ibyumba 9 akanavugurura 3 byari bihasanzwe, kandi nyamara raporo yavuye mu iperereza igaragaza ko mu batangabuhamya babajijwe, usibye Munyankumburwa Révérien wenyine uvuga ko Dusabumuremyi yamuhaga ibikoresho byo kubaka akanishyura imirimo yerekeranye n’ibyumba byo kuraramo, naho Bavukiyehe akazana amakamyo y’imicanga, usanga iyo mvugo ye itarangwa n’ukuri cyane cyane ko nta n’ibimenyetso ayitangira. [26] Hashingiwe ku bimaze gusobanurwa rero, no ku biteganywa n’ingingo ya 9 y’Itegeko nº 21/2012 ryo kuwa 14/06/2012 ryavuzwe haruguru byuko urega ariwe ugomba kugaragaza ibimenyetso yabibura agatsindwa, uru Rukiko rusanga ntaho rwahera rugenera Dusabumuremyi frw 73.390.213 asaba kwishyurwa. 2 Abatangabuhamya batandukanye (Tugengwanayo Phocas, Iyakaremye Joseph, Serufungo Faustin na Maniragaba Phocas) bemeza ko Bavukiyehe ariwe wavuguruye ibyumba bitatu, anarangiza inyubako y’ibyumba bindi 9 by’inzu iherereye hepfo y’izindi nyubako, mu gihe Dusabumuremyi we atangaza ko ahagizwe n’ibyumba 9 nta mazu yari ahari hari umurima w’ibigori, ibyo kandi akaba atari ukuri kuko ababajijwe bavuze ko hari amazu adasakaye Umutangabuhamya Munyankumburwa Révérien wenyine niwe wavuze ko Dusabumuremyi yamuhaga ibikoresho byo kubaka, naho Bavukiyehe akazana amakamyo y’imicanga. Avuga kandi ko agenekereje ivugurura ry’ibyumba 12 ryaba ryaratwaye 17.000.000Frw
Page 8
d) Ku byerekeye ubujurire bwuririye ku bundi. [27] Me Ntihemuka n’uwo yunganira basobanura ko umucamanza yanze guha agaciro icyifuzo cya Bani Ltd cyo kwishyurwa ubukode buhwanye na 8.500.000Frw, yemeza gusa 4.900.000Frw ashingiye ku myanzuro yavuye muri raporo y’abahanga (KFL) basuzumye imikono ya Bavukiyehe Eugène, raporo ikaba ivuga ko hari imikono ifitanye isano n’umukono we n’indi idafitanye isano n’umukono we, bikaba byumvikana ko raporo itavuga ko imikono ihuye neza, ku bwabo bakumva ko hagombaga no gushingira ku bindi bimenyetso kugirango ukuri kugaragare. [28] Bavuga ko kugeza magingo aya Dusabumuremyi yanze kuva mu mazu, akaba akiyakoreramo, bakaba basanga akwiye kwishyura amafaranga y’ubukode y’amezi 16 nyuma urubanza ruciwe, ahwanye na 11.200.000Frw (700.000Frw x16), akanatanga 3.000.000Frw y’igihembo cya Avoka na 1.000.000Frw y’ikurikiranarubanza, izo ndishyi zikiyongera ku zari zemejwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Musanze. [29] Dusabumuremyi avuga ko yahagaritse imirimo mu gihe cy’amezi 113 ku mpamvu za Bavukiyehe, nyuma ashaka amafaranga arishyura yongera gukora. Asobanura ko yishyuye 4.200.000Frw ahwanye n’amezi 6 y’imisoro yatanze ku Karere ka Musanze, n’andi 4.100.000Frwyatanzwe yerekeranye n’imirimo yo gusukura inzu akoreramo, akaba asanga urukiko rukwiye kubyitaho mu bushishozi mbere yo gufata icyemezo. [30] Me Karake umwunganira avuga ko urukiko rukwiye gufata
icyemezo rugategeka ko hishyurwa frw 4.900.000 yagenwe n’Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Musanze, rukanemeza ko amasezerano y’ubukode ahamana agaciro kayo, rukagenera Dusabumuremyi indishyi z’akababaro zihwanye na 10.000.000Frw kubera umutungo we watejwe cyamunara, na frw 5.000.000 akubiyemo amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. [31] Urukiko rusanga nyuma yaho urubanza rw’Urukiko rw’Ubucuruzi ruciriwe kuwa 17/07/2013 kugeza uru rubanza ruciwe hashize amezi arenga 16 iyo uvanyemo amezi 11 Dusabumuremyi avuga atakoze. [32] Urukiko rusanga rero Dusabumuremyi agomba kwishyura amafaranga y’ubukode y’amezi 16 Bani Ltd isaba ahwanye na 11.200.0004 (700.000Frw x 16) nkuko yabigaragaje, kubera ko kuva ku itariki ya 10/01/2013, Dusabumuremyi yari yariyemeje kwishyura, atabikora akava mu nzu nta mananiza ibintu bye bigafatirwa bikavamo ubwishyu. 3 Bani Ltd ntibivuguruza 4 Hashingiwe ku ngingo ya 137 y’Itegeko nº 45/2011 ryo kuwa 25/11/2011 rigenga amasezerano.
Page 9
[33] Rusanga kandi kutishyurirwa igihe byarateye Bani Ltd igihombo cyo kuba itaraboneye amafaranga y’ubukode ku gihe ngo ibe yagira icyo iyakoresha, akaba ariyo mpamvu ikwiye kugenerwa indishyi zihwanye na 1.000.000Frw [34] Urukiko rusanga kandi no kuri uru rwego Bani Ltd yaragombye kwiyambaza serivisi za Avoka, akaba ariyo mpamvu ikwiye kugenerwa 1.500.000Frw akubiyemo igihembo cya Avoka n’amafaranga y’ikurikiranarubanza ku nzego eshatu yaburaniyeho. [35] Rusanga kandi Bani Ltd ikwiye guhabwa 4.900.000Frw y’ubukode yari yagenewe ku rwego rwa mbere n’Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Musanze. [36] Rusanga amafaranga y’imisoro y’Akarere Dusabumuremyi avuga ko yatangiye Bani Ltd, n’andi yose avuga ko yayitangiye yakurikiranwa mu zindi nzego kuko atashoboye kugaragaza ko yari yagiranye na Bani Ltd amasezerano yo kuyishyurira, nyuma akazavanwa mu bukode yagombaga kuriha. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO. [37] Rwemeje ko ubujurire bwa Dusabumuremyi Jean Claude nta shingiro bufite ; [38] Rwemeje ko ubujurire bwa Bani Ltd bwuririye ku bwa Dusabumuremyi Jean Claude bufite ishingiro ; [39] Rutegetse Dusabumuremyi Jean Claude kwishyura Bani Ltd 18.600.000Frw; [40] Rutegetse ko amasezerano y’ubukode bw’amazu yabaye hagati ya Dusabumuremyi Jean Claude na Bani Ltd asheshwe, Dusabumuremyi Jean Claude agahita asubiza Bani Ltd ayo mazu uru rubanza rukimara gusomwa ; [41] Ruvuze ko imikirize y’urubanza R COM A 0301/13/HCC rwaciwe n’Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi ihindutse ; [42] Rutegetse Dusabumuremyi Jean Claude kwishyura amagarama y’urubanza ahwanye na 100.000Frw..
Case-aware research
Ask AI about this case
The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.