Download PDF

Rwanda Civil

High Court

MWEZI COFEE v MATABARO NABANDI

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

The dispute arose from a commercial transaction—the sale of a coffee factory by a cooperative engaged in buying and selling coffee. Both the nature of the cooperative's activities and the purpose of the sale (to pay commercial debts) confirm the commercial character of the transaction. Therefore, only the Commercial Court has jurisdiction. The appeal by Mwezi Coffee lacked merit and was dismissed.

Court disposition

appeal dismissed

Orders

  • The appeal by Mwezi Coffee is dismissed as unfounded.
  • The judgment of the Intermediate Court of Rusizi in RC 00029/2020/TGI/RSZ is upheld except for increased attorney fees.
  • Mwezi Coffee is ordered to pay Matabaro Gustave 500,000 Frw as attorney fees, and Bagaragaza Theoneste and Niyitegeka Leon each 250,000 Frw as attorney fees at first instance.
  • Mwezi Coffee is ordered to pay Matabaro Gustave, Bagaragaza Theoneste, Niyitegeka Leon, and Ntamukunzi Gustave each 250,000 Frw as attorney fees on appeal.
  • All compensation not paid within the legal period will be recovered from Mwezi Coffee's assets by force of law.
  • The security deposit paid by Mwezi Coffee for the appeal is forfeited to the State.

02

Material facts

Parties

Mwezi Coffee

Appellant Counsel: Me Ntakirutimana Theogene

Matabaro Gustave

Respondent Counsel: Me Kayitana Dominique Savio

Bagaragaza Theoneste

Respondent

Niyitigeka Leon

Respondent Counsel: Me Ruremesha Nicolas

Ntamukunzi Gustave

Respondent

Amounts and remedies

  • Attorney Fees to Matabaro Gustave (first Instance): Frw 500,000
  • Attorney Fees to Bagaragaza Theoneste (first Instance): Frw 250,000
  • Attorney Fees to Niyitegeka Leon (first Instance): Frw 250,000
  • Attorney Fees to Matabaro Gustave (appeal): Frw 250,000
  • Attorney Fees to Bagaragaza Theoneste (appeal): Frw 250,000
  • Attorney Fees to Niyitegeka Leon (appeal): Frw 250,000
  • Attorney Fees to Ntamukunzi Gustave (appeal): Frw 250,000

03

Procedural history

  1. Posture

    Civil Appeal / High Court Appellate Decision

04

Questions and positions

Legal issues

Party arguments

Applicant
Mwezi Coffee argued the sale agreement was not a commercial transaction but an act to pay debts, and that the cooperative was agricultural, not commercial, so the ordinary court had jurisdiction. They also claimed the sale was invalid due to lack of quorum in the authorizing assembly.
Respondent
Respondents argued the agreement arose from a commercial debt and the dispute was commercial in nature, as the cooperative bought, processed, and sold coffee. They maintained only the Commercial Court had jurisdiction and the sale was a commercial act.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    Article 81 of Law No 30/2018 of 02/06/2018 Determining the Jurisdiction of Courts

    Disputes arising from commercial contracts or activities between individuals or business entities, including cooperatives, fall under the jurisdiction of the Commercial Court.

  2. 02

    Article 111 of Law No 22/2018 of 29/04/2018 relating to civil, commercial, labor and administrative procedure

    A claim for costs incurred in litigation is ancillary to the main claim and may be adjudicated even if the main claim is dismissed.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

The dispute arose from a commercial transaction—the sale of a coffee factory by a cooperative engaged in buying and selling coffee. Both the nature of the cooperative's activities and the purpose of the sale (to pay commercial debts) confirm the commercial character of the transaction. Therefore, only the Commercial Court has jurisdiction. The appeal by Mwezi Coffee lacked merit and was dismissed.

Obiter and limits

  • The cooperative's activities, though described as agricultural, were in fact commercial as it bought, processed, and sold coffee for profit.
  • The fact that the sale was to pay debts does not change the commercial nature of the transaction.

Court disposition

appeal dismissed

  • The appeal by Mwezi Coffee is dismissed as unfounded.
  • The judgment of the Intermediate Court of Rusizi in RC 00029/2020/TGI/RSZ is upheld except for increased attorney fees.
  • Mwezi Coffee is ordered to pay Matabaro Gustave 500,000 Frw as attorney fees, and Bagaragaza Theoneste and Niyitegeka Leon each 250,000 Frw as attorney fees at first instance.
  • Mwezi Coffee is ordered to pay Matabaro Gustave, Bagaragaza Theoneste, Niyitegeka Leon, and Ntamukunzi Gustave each 250,000 Frw as attorney fees on appeal.
  • All compensation not paid within the legal period will be recovered from Mwezi Coffee's assets by force of law.
  • The security deposit paid by Mwezi Coffee for the appeal is forfeited to the State.

Source and reliance status

High Court · 1 July 2023

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

High Court

Civil· 1 July 2023

RCA 00016/2022/HC/RSZ

MWEZI COFEE v MATABARO NABANDI

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-07-01 - Case/document no.: RCA 00016/2022/HC/RSZ - Collection: High Court

Text

Page 1

MWEZI COFEE vs MATABARO N’UNDI [Rwanda URUKIKO RUKURU - RCA 00016/2022/HC/RSZ (Habimana, P.J.) 09 Kamena 2023] Amategeko y’imanza z’imbonezamubano – Imiburanishirize y’imanza – Impaka zikomoka ku masezerano – Urukiko rufite ububasha - Igihe cyose habayeho amasezerano cyangwa se ikindi gikorwa cyerekeranye n’ubucuruzi hagati y’abantu ku giti cyabo cyangwa se ibigo by’ubucuruzi, impaka zivutsemo zigomba gukemurwa n’Urukiko rw’Ubucuruzi. Ni nako bigenda ku bindi bibazo byose bijyanye n’ubucuruzi byavutse mu makoperative. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko rwisumbuye rwa Rusizi aho Mwezi coffee yaregaga abahoze ari abayobozi bayo kuba baragurishije uruganda rwayo mu buryo bunyuranije n’amategeko kuko bashingiye ku nama zabaye zitujuje ibisabwa ngo zibe. Mu guca urubanza, Urukiko rwasanze rudafite ububasha bwo kubauranisha urwo rubanza kuko ari ikirego gikomoka ku masezerano y’ubucuruzi. Mwezi Coffee yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru ivuga ko koperative yabo idakora ibikorwa by’ubucuruzi ko ahubwo ikora ibikorwa by’ubuhinzi. Urukiko rwakiriye ubwo bujurire maze rusuzuma ikibazo cyo kumenya niba amasezerano y’ubugure bw’uruganda Mwezi Coffee yakozwe kuwa 07/09/2015 hagati y’abayobozi ba Mwezi Coffee na Matabaro atari igikorwa cy’ubucuruzi kuburyo yaregerwa mu nkiko zisanzwe. Urega avuga ko abaregwa bagurishije uruganda rwa koperative mu buryo

bunyuranije n’amategeko kuko inama rusange yabaye itari yujuje umubare w’abasabwa ngo ibe. Akomeza asobaura ko ariya masezerano y’ubugure yakozwe atakwitwa igikorwa cy’ubucuruzi cyakorwaga kubera ko kugurisha ubwabyo bitagize igikorwa cy'ubucuruzi ahubwo ko ibyakozwe byari bigamije kwishyura amadeni Mwezi Coffee yari ifitiye Banki y’abaturage y’u Rwanda n'ubwo ngo byakozwe mu buryo bunyuranyije n'amategeko kubwo ibyo agasaba ko ikirego cye cyakakirwa kuko atari icy’ubucuruzi. Abaregwa bavuga ko amasezerano asabirwa guteshwa agaciro akomoka ku mwenda w'ubucuruzi bw'ikawa wahawe Mwezi Coffee ntibashe kuwishyura kandi ko impaka zavutse ku masezerano y’ubugure bw’uru ruganda nazo zishingiye ku bikorwa by'ubucuruzi kuko ari impaka zivutse kwigurwa ry'uruganda rutonora rukanacuruza ikawa hagamijwe kwishyura umwenda w'ubucuruzi. Incamake y’icyemezo: Igihe cyose habayeho amasezerano cyangwa se ikindi gikorwa cyerekeranye n’ubucuruzi hagati y’abantu ku giti cyabo cyangwa se ibigo by’ubucuruzi, impaka zivutsemo zigomba gukemurwa n’Urukiko rw’Ubucuruzi. Ni nako bigenda ku bindi bibazo byose bijyanye n’ubucuruzi byavutse mu makoperative bityo rero kubera ko ikiburanwa gikomoka ku gikorwa cy’ubucuruzi kuko koperative itahingaga kawa ahubwo yaguraga kawa ikongera ikazigurisha kandi ko n’igikorwa cyakozwe cyo kugurisha uruganda nacyo kikaba cyarakozwe mu rwego rw’ubucuruzi, iki kirego kikaba kigomba gusuzumwa n’Urukiko rw’ubucuruzi. Ubujurire bwatanzwe na Mwezi Coffee nta shingiro bufite.

Page 2

Amategeko yashingiweho: Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 111; Itegeko N°30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 Rigena Ububasha bw’Inkiko, ingingo ya 81. Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Kuwa 14/07/2015 na 13/08/2015 muri Mwezi Coffee habaye inama rusange zidasanzwe hafatwa icyemezo cyo kugurisha uruganda rwa koperative Mwezi Coffee. Kuwa 07/09/2015 abayobozi bacyuye igihe ba Mwezi Coffee bagiranye amasezerano y’ubugure bw’uruganda na Matabaro. Kuwa 27/10/2021 Mwezi Coffee yatanze ikirego mu rukiko isaba gutesha agaciro amasezerano y’ubugure bw’uruganda rw’i kawa Mwezi Coffee yakozwe kuwa 07/09/2015 kubera ko ngo yakozwe mu buryo bunyuranyije n’amategeko aho inama rusange zemeje igurishwa z’uruganda zateranye mu buryo bunyuranyije n’amategeko zitujuje quorum, ibyo bikaba byaranemejwe n’Ubugenzuzi bw’Ikigo cy’igihugu gishinzwe Amakoperative (RCA). [2] Abaregwa batanze inzitizi yo kutakira ikirego ishingiye ku kuba hararegewe Urukiko rudafite ububasha bushingiye ku kiburanwa kubera ko ikiregerwa ari impaka zavutse ku masezerano agize ibikorwa by'ubucuruzi izo mpaka zikaba zaravutse ku igurwa ry'uruganda rutonora rukanacuruza ikawa, ibyo kandi ngo akaba ari ibikorwa by'ubucuruzi. Babona na none ngo hararezwemo abagize inama y'ubutegetsi y’uruganda rwa Mwezi Coffee kandi akaba ari n'abanyamuryango ba Cooperative bisobanuye ko harimo impakahagati y'abagize

inzego ubwabo ndetse n'abanyamuryango. Uhagarariye Mwezi Coffee yavuze ko iyi nzitizi nta shingiro ifite ko ahubwo abaregwa bitiranije Mwezi Coffee ko ariko koperative y’ubucuruzi Kandi atari byo ahubwo ari koperative y’ubuhinzi igamije gutunganya no kongera umusaruro wa kawa, ikaba bityo Urukiko Rwisumbuye ngo rukaba rufite ububasha bwo kuburanisha iki kirego. [3] Urukiko Rwisumbuye rumaze gusesengura iyi nzitizi rwasanze Urukiko rw’Ubucuruzi arirwo rugomba kuburanisha uru rubanza mu rwego rwa mbere hagendewe ku kuba ikiregerwa ari ikibazo cy’ubucuruzi cyavutse muri Koperative, Koperative ikaba inarega bamwe mubanyamuryango bayo ndetse na Matabaro Venuste akaba avuga ko yaguze umutungo na Cooperative Mwezi Coffee mu rwego rw’ubucuruzi akora maze hemezwa ko Urukiko Rwisumbuye rwaregewe rudafite ububasha. [4] Mwezi Coffee yahise ijuririra icyo cyemezo igaragaza ko ikirego cyayo cyagombaga kwakirwa kubera ko amasezerano asabirwa guteshwa agaciro ari amasezerano y’ubugure bw’uruganda yabaye hagati ya Cooperative Mwezi Coffee na Matabaro Venuste, kubera ko yakozwe mu nzira no mu buryo bunyuranye n’amategeko aho icyo cyemezo cyafashwe n’inama rusange itujuje umubare usabwa (Quorum).

Page 3

[5] Ku ruhande Matabaro Gustave, Bagaragaza Theoneste, Niyitigeka Leon na Ntamukunzi Gustave basabye ko ubu bujurire butahabwa ishingiro kubera ko amasezerano asabirwa gutesha agaciro akomoka ku mwenda w'ubucuruzi bw'ikawa wahawe Mwezi Coffee ntibashe kuwishyura nyuma yo gufata icyemezo cyo kugurisha uruganda rukaza kugurwa na Matabaro Gustave. Izi rero ngo akaba ari impaka zavutse ku masezerano agize ibikorwa by'ubucuruzi y'uruganda rutonora rukanacuruza ikawa ndetse hanagamijwe kwishyura undi mwenda w'ubucuruzi. [6] Nyuma yo kumva ibisobanuro ku mpande zombi Urukiko rwahise rusuzuma ibibazo bikurikira: -Kumenya niba amasezerano y’ubugure bw’uruganda Mwezi Coffee yakozwe kuwa 07/09/2015 hagati y’abayobozi ba Mwezi Coffee na Matabaro Venuste atari igikorwa cy’ubucuruzi kuburyo yaregerwa mu nkiko zisanzwe. -Ibijyanye n’indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya avoka. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA a) Kumenya niba amasezerano y’ubugure bw’uruganda Mwezi Coffee yakozwe kuwa 07/09/2015 hagati y’abayobozi ba Mwezi Coffee na Matabaro Gustave atari igikorwa cy’ubucuruzi kuburyo yaregerwa mu nkiko zisanzwe [7] Me Ntakirutimana Theogene mu izina rya Mwezi Coffee yasobanuye ko asanga ikirego cyabo cyaragombaga kwakirwa ngo kubera ko amasezerano asabirwa guteshwa agaciro ari amasezerano y’ubugure bw’uruganda yabaye hagati ya Cooperative Mwezi Coffee na Matabaro Venuste. Mu

gutanga ikirego bakaba barasabye gusa gutesha agaciro amasezerano yakozwe mu nzira no mu buryo bunyuranye n’amategeko hashingiwe ku kuba icyemezo cyo kugurisha uruganda n'ubwo cyafashwe n'inama rusange, ariko iyo nama ikaba itari yujuje umubare usabwa (quorum); Aha akaba ariho bahera bavuga ko icyo cyemezo kinyuranye n'amategeko. [8] Me Ntakirutimana Theogene yasobanuye ko n’ubwo abari bahagarariye Mwezi Coffee muri icyo igikorwa cyo kugurisha uruganda ari aba baregwa, ndetse bakaba ari na bamwe mu bari bagize inama y'ubutegetsi, ariya masezerano y’ubugure atakwitwa igikorwa cy’ubucuruzi cyakorwaga kubera ko kugurisha ubwabyo bitagize igikorwa cy'ubucuruzi. lbyakozwe bikaba byarakozwe hagamijwe kwishyura amadeni Mwezi Coffee yari ifitiye Banki y’abaturage y’u Rwanda n'ubwo ngo byakozwe mu buryo bunyuranyije n'amategeko. Ikigeretse kuri ibyo ngo ni uko Mwezi Coffee ari koperative igamije guteza imbere ubuhinzi bwa Kawa no kongera umusaruro wayo mu bwinshi no mu bwiza, ikaba itemerewe gukora indi mirimo inyuranye n'iyo yaherewe ubuzima gatozi itabanje kubisaba, ikabihererwa uburenganzira, nk’uko bikubiye mu cyemezo No RCA/0353/2010 cyo kuwa 02/03/2010 giha ubuzima gatozi Koperative" Mwezi coffee mu ngingo yacyo ya kabiri. [9] Mu kwiregura Matabaro Venuste yunganiwe na Me Kayitana Dominique Savio yasobanuye ko amasezerano asabirwa guteshwa agaciro akomoka ku mwenda w'ubucuruzi bw'ikawa wahawe Mwezi Coffee ntibashe kuwishyura. Iyo akaba ariyo ntandaro yo kuba ari muri uru rubanza nk'uwaguze. Impaka zavutse ku masezerano y’ubugure bw’uru ruganda akaba nazo rero ari zishingiye ku bikorwa by'ubucuruzi kuko ari impaka zivutse kwigurwa ry'uruganda rutonora rukanacuruza ikawa hanagamijwe kwishyura umwenda w'ubucuruzi., cyane cyane ko

Page 4

impamvu yayo (le mobile) ari ukwishyura umwenda. Kuba haregwamo n’abagize inama y'ubutegetsi kandi bakaba n'abanyamuryango ba koperative, nabyo ngo bisobanuye ko hari impaka hagati y'abagize inzego ubwabo, ndetse n'abanyamuryango muri rusange. [10] Me Kayitana Dominique Savio yashoje avuga ko Mwezi Coffee idashobora rero guhakana ngo itsembe igaragaze ko itacuruje i kawa kuko yaguraga kawa z'abaturage, ikazitonora, ikazanika, nyuma ikazigurisha kimwe n'abandi bacuruzi ba kawa bose, kabone n'ubwo yatangaga inama ku bahinzi, ibyo bikaba ari imwe mu nzira zo kongera umusaruro mu bwiza kandi mu nyungu zayo nk'umucuruzi ugiye guhangana n'abandi kw'isoko. Inyandiko mvugo z'inama zinyuranye zikaba zibigaragaza ndetse n'umwenda wa Banki y'abaturage, ugaragaza ko wari umwenda wo gucuruza kawa utigeze uba uw'ubuhinzi. [11] Niyitegeka Leon ahagarariwe na Me Ruremesha Nicolas, yemeranya n'umucamanza w'Urukiko rwisumbuye ku isesengura ryakozwe kuri iki kibazo ko "ibibazo by'ubucuruzi bivuka mu makoperative biregerwa urukiko rw'ubucuruzi". Ku ruhande rwa Bagaragaza Theoneste na Ntamukunzi Gustave, nabo ngo basanga Urukiko Rwisumbuye rwa Rusizi rudafite ububasha bwo kuburanisha iki kirego, kuko amasezerano asabirwa guteshwa agaciro agize igikorwa cy'ubucuruzi bw’uruganda rwa Cooperative Mwezi Coffee yatangiye icuruza kawa kuva 2009 kugera 2015 ubwo abagize inama y'ubutegetsi barimo Bagaragaza

Theoneste president, Niyitegeka Léon Vice President, Uganamariya Jacqueline umwanditsi, Nzamwita Alphonse, umujyanama n'uwari wasimbuye secretaire igihe cy'igurishwa ry'uruganda Nsanzurwimo Frederic umujyanama beguzwaga hamwe n'abagenzuzi. [12] Bagaragaza Theoneste yasobanuye ko kuva 2009 kugera 2012 Techno Serve yahuje Mwezi Coffee na KCC ya Seminega Jean Bosco yakoreraga i Mururu, KCC iha Mwezi Coffee amafaranga 12.000.000Frw y'inguzanyo yo kubaka ibitara no kugura imashini zitonora kawa; Muri uwo mwaka KCC yanahaye Mwezi Coffee 20.000.000Frw zo kugura kawa, mu masezerano Mwezi Coffee ikaba yaragombaga kurangiza kwishyura aya mafaranga mu myaka 3 igeretseho n'inyungu kuko aya masezerano yari ay'ubucuruzi. Nyuma y'iyi myaka 3 Mwezi Coffee ikorana na KCC yagiranye andi masezerano n'undi mushoramali witwa Nkubiri Alfred wa ENAS, uyu mushoramali nawe mu mwaka wa 2014 ayiha amafaranga 44.410.114Frw yo kugura kawa, Mwezi Coffee ihita inafata undi mwenda wa 50.000.000Frw muri Banki y'Abaturage. [13] Bagaragaza Theoneste yasobanuye kandi ko kubera igihombo cooperative Mwezi Coffee yahise igira, inama rusange yitabiriwe n’abanyamuryango 131 ku banyamuryango 137 biyanditse mu mazina, indangamuntu, igikumwe na telephone byabo yafashe icyemezo cyo kugurisha urwo ruganda rwa Mwezi Coffee rwakoraga ibikorwa by’ubucuruzi nk’uko bigaragazwa n’umusoro w’ubucuruzi rwatangaga. [14] Ntamukunzi

Gustave nawe yashoje avuga ko urnwenda wateye kugurisha uruganda wari wasabiwe ibikorwa by'ubucuruzi bw'ikawa kuko mu mwaka wa 2012 inguzanyo yatswe yaguze tones 28 za kawa n'ibiro 120. lzi kawa yagejejwe mu ruganda AGRO COFFE I Kigali aba ariho zitunganyirizwa, cooperative ikaba yari ifite amasezerano yo kuzigurisha na company yitwa SCHLUTER SA. Kuba hatarabonetse contenaire yuzuye nibyo byatumye koperative izigurisha ENAS ya Nkubiri Alfred nawe wari usanzwe akorana na Mwezi Coffee. Nkubiri yaguze tones 11 n'ibiro 237 zigizwe na: kawa screen (nimero ya 1) Tones 15 izigurisha 27.69.516Frw. Hari

Page 5

ikawa zitari Screen, ni ukuvuga nimero ya 2 yagurishijwe 5.606.625Frw, izindi zitwa cheeps cyangwa se nimero ya 3 zagurishijwe 2.298.000Frw ayo mafaranga yose akaba yaragiye kuri konti ya koperative, bivuze ko amafaranga angana na 31.829.987Frw yakomotse kuri ubu bucuruzi bw'ikawa.

UKO URUKIKO RUBIBONA [15] Ingingo ya 81 agace ka 1 n’aka 14 y’itegeko N°30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 Rigena Ububasha bw’Inkiko ivuga ko: “Haseguriwe ibivugwa mu ngingo ya 27, agace ka 4 kerekeye ibirego byose byo mu rwego rw’ubucuruzi bitarengeje miliyoni eshanu (5.000.000 FRW) z’amafaranga y’u Rwanda biburanishwa n’inkiko z’ibanze, Urukiko rw’Ubucuruzi ruburanisha mu rwego rwa mbere imanza zose z’ubucuruzi, iz’imari, iz’imisoro n’ibindi bibazo bifitanye isano nabyo byerekeye: Impaka zivutse ku masezerano cyangwa ku bikorwa by’ubucuruzi hagati y’abantu cyangwa ibigo by’ubucuruzi; n’ibibazo by’ubucuruzi bivuka mu makoperative. [16] Bishatse gusobanura ko igihe cyose habayeho amasezerano cyangwa se ikindi gikorwa cyerekeranye n’ubucuruzi hagati y’abantu ku giti cyabo cyangwa se ibigo by’ubucuruzi, impaka zivutsemo zigomba gukemurwa n’Urukiko rw’Ubucuruzi. Ni nako bigenda ku bindi bibazo byose bijyanye n’ubucuruzi byavutse mu makoperative. Aha hagaragaramo ibintu bibiri bigomba kugenderwaho mu kumenya niba ikibazo gihari ari icy’ubucuruzi, aribyo amasezerano cyangwa igikorwa cyabayeho niba cyari icy’ubucuruzi cyakozwe hagati y’abantu cyangwa se ibigo by’ubucuruzi; cyangwa se mu gihe havutse ibibazo by’ubucuruzi ariko byabereye mu makoperative. [17] Cooperative Mwezi Coffee ni koperative igamije guteza imbere ubuhinzi bwa kawa no kongera umusaruro wayo mu bwinshi no mubwiza. Mu

mirimo yakoraga ikaba itarahingaga ikawa, ahubwo yaguraga umusaruro w’abaturage ikawutunganyiriza mu ruganda rwayo Mwezi Coffee, ubundi nayo ikawugurisha nk’uko bigaragazwa n’ibikorwa by’ubucuruzi binyuranye byavuzwe haruguru mu gika cya [12] n’icya [14]. Hejuru y’ibyo bikorwa by’ubucuruzi byari bisanzwe bikorwa, habayeho ikindi gikorwa cyo kugurisha urwo ruganda uwitwa Matabaro Venuste nawe usobanura ko yaguze ruriya ruganda mu rwego rw’ubucuruzi kugira ngo akomeze acuruze ikawa nyuma y’uko Cooperative Mwezi Coffee ihuye n’igihombo ikananirwa gukomeza kurucunga. [18] Niba rero itegeko rivuga ko mu gihe habayeho amasezerano y’ubucuruzi akozwe hagati y’abantu cyangwa se ibigo by’ubucuruzi impaka zivutsemo ziregerwa Urukiko rw’Ubucuruzi; Rikanongeraho ko n’igihe muri koperative havutse ibibazo by’ubucuruzi nabyo bigomba kuregerwa Urukiko rw’Ubucuruzi; Kandi bikaba bigaragara ko Matabaro Venuste yaguze uruganda Mwezi Coffee mu rwego rw’ubucuruzi kugira ngo akomeze imirimo rwakoraga ijyanye no gutunganya umusaruro wa kawa yaguze n’abaturage igamije kuwucuruza, Urukiko rurasanga ntaho abahagarariye Mwezi Coffee bahera bavuga ko ariya masezerano y’ubugure bw’uruganda yo kuwa 07/09/2015 bakoranye na Matabaro Venuste atari ay’ubucuruzi hagendewe ku mirimo isanzwe uruganda rwakoraga ndetse n’icyo uwaruguraga yari agamije kurukoresha. Ibyo biniyongeraho kandi no kuba muri iki kirego harimo impaka zijyanye n’iki gikorwa cy’ubucuruzi, aho abayobozi b’iyi koperative bariho uyu munsi batemera ibikorwa by’ubucuruzi byakozwe n’abo basimbuye, uyu munsi bakaba bari mu rukiko kugira ngo ibyo

Page 6

bikorwa birimo n’aya maszerano y’ubugure biteshwe agaciro. Bityo ibyakozwe ku rwego rwa mbere hemezwa ko iki kirego kitari mu bubasha bw’Urukiko Rwisumbuye bikaba bifite ishingiro. b) Indishyi z’ikurikirana rubanza n’igihembo cya avoka [19] Niyitegeka Léon yasabye guhabwa ku rwego rw'ubujurire amafaranga 700.000Frw y'igihembo cy'avocat yiyongera kuyari yategetswe ku rwego rubanza, ku ruhande rwa Matabaro Venuste asaba ko Mwezi COFFE yategekwa kwishyura 1.200.000Frw yiyongera kuri 500.000Frw bari baciwe mbere, aya ngo akaba akubiyemo igihembo cy'avocat n'indishyi z'agasiragiro; kuri Ntamukunzi Gustave yasabye amafaranga 200.000Frw y'ikurikiranarubanza n'indishyi za 5.000.000Frw ziyongera ku mafaranga yategetswe ku rwego rubanza; Bagaragaza Theoneste yasabye guhabwa indishyi z'ikurikiranarubanza zingana na 250.000Frw n'indishyi z'akababaro za 5.000.000Frw yiyongera kuyategetswe mu rubanza ku rwego rwa mbere. Ku ruhande rwa Mwezi Coffee, bavuga ko indishyi zisabwa muri uru rubanza nta shingiro. [20] Ingingo ya 111 y’itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi ivuga ko ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ari ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kikaba kiburanishirizwa rimwe n’ikirego

cy’iremezo; kandi kikaba gishobora kwakirwa kikanaburanishwa n’iyo ikirego cy’iremezo cyaba kitakiriwe; Urukiko rurasanga indishyi zisabwa zifite ishingiro, bityo hakurikijwe imirimo yakozwe muri uru rubanza aho ababuranyi bitabye Urukiko inshuro zitarenze eshatu gusa, Mwezi Coffee ikaba itegetswe kwishyurwa amafaranga y’ikurikirana rubanza ku rwego rw’ubujurire, Matabaro Gustave, Bagaragaza Theoneste, Niyitigeka Leon na Ntamukunzi Gustave buri wese akishyurwa amafaranga 250.000Frw. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [21] Rwemeje ko kirego cy’ubujurire cya Mwezi Coffee nta shingiro gifite. [22] Rwemeje ko nta gihindutse ku mikirize y’urubanza RC 00029/2020/TGI/RSZ rwaciwe kuwa 20/01/2022 n’Urukiko Rwisumbuye rwa Rusizi, usibye indishyi z’igihembo cya avoka ziyongereyeho. [23] Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Mwezi Coffee kitari mu bubasha bw’Urukiko Rwisumbuye. [24] Rutegetse Mwezi Coffee kwishyura Matabaro Gustave amafaranga 500.000Frw y’igihembo cy’avoka, Bagaragaza Theoneste na Niyitegeka Leon buri wese akishyurwa amafaranga 250.000Frw y’igihembo cy’avoka yategetswe ku rwego rwa mbere. [25] Rutegetse Mwezi Coffee kwishyura amafaranga y’ikurikirana rubanza ku rwego rw’ubujurire, Matabaro Gustave, Bagaragaza Theoneste, Niyitigeka Leon na Ntamukunzi

Page 7

Gustave buri wese akishyurwa amafaranga 250.000Frw y’igihembo cy’avoka, indishyi zose zitatangwa mu gihe giteganywa n’amategeko zikazavanwa mu mutungo wayo ku ngufu za Leta. [26] Ruvuze ko ingwate y’amagarama Mwezi Coffee yari yatanze ijurira ihera mu isanduku ya Leta.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

Law No 22/2018 of 29/04/2018 relating to civil, commercial, labor and administrative procedure, Article 111

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Law No 30/2018 of 02/06/2018 Determining the Jurisdiction of Courts, Article 81

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.