Download PDF

Rwanda Civil

Supreme Court

NSABIMANA v MUREKEZI N’UNDI

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

The applicant failed to prove that the plot registered as UPI: 5/02/10/01/1110 was his, and the respondent's title was supported by the land certificate and administrative allocation. The court found no injustice in the prior judgment and ordered correction of the land sizes to match the original allocation, with compensation for legal costs to the respondent.

Court disposition

application dismissed

Orders

  • No change to the judgment of the High Court in RCA 00016/2023/TGI/NYG.
  • Registrar of Land Titles to correct the long-term lease certificate for Murekezi David to 686 m² and add the surplus 98 m² to Nsabimana Diongoz Silina's plot.
  • Nsabimana Diongoz Silina to pay Murekezi David 1,000,000 Frw as advocate's fee and 500,000 Frw as litigation costs.

02

Material facts

Parties

Nsabimana Diongoz Silina

Applicant Counsel: Me Ngizwenayo Modeste

Murekezi David

Respondent Counsel: Me Rutembesa Phocas

Bitwayiki Fred

Other

Amounts and remedies

  • Plot Area Awarded to Murekezi David: m² 686
  • Plot Area Awarded to Nsabimana Diongoz Silina After Correction: m² 651.53
  • Advocate's Fee Awarded to Murekezi David: Frw 1,000,000
  • Litigation Costs Awarded to Murekezi David: Frw 500,000

03

Procedural history

  1. Posture

    Civil / Review on Grounds of Injustice (revision)

04

Questions and positions

Legal issues

Party arguments

Applicant
Nsabimana argued that Murekezi did not prove the origin of the disputed plot and that mere possession of a land certificate is insufficient. He claimed to have evidence including tax receipts, witness statements, and administrative decisions showing the land was his, and sought restoration of his original plot size or compensation.
Respondent
Murekezi argued the dispute was about boundaries, not origin, and that both parties had land certificates. He claimed the issue had been resolved amicably with the help of authorities, and that Nsabimana had agreed to the boundary demarcation. He opposed compensation, arguing Nsabimana failed to prove ownership of the disputed plot.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    Itegeko Nº 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso, ingingo ya 4

    A land certificate is valid but must be corroborated by other evidence showing the origin of the land.

  2. 02

    Iteka rya Minisitiri No 006/MoE/22 ryo ku wa 12/05/2022, ingingo ya 7

    The Registrar of Land Titles may correct or amend land registry information if a court or competent authority so orders, especially regarding boundary corrections.

  3. 03

    Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018, ingingo ya 111

    A claim for litigation costs must be ancillary to the main claim and is governed by Article 111 of the Civil Procedure Law.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

The applicant failed to prove that the plot registered as UPI: 5/02/10/01/1110 was his, and the respondent's title was supported by the land certificate and administrative allocation. The court found no injustice in the prior judgment and ordered correction of the land sizes to match the original allocation, with compensation for legal costs to the respondent.

Obiter and limits

  • Payment of land taxes alone does not establish ownership if the land is not registered in the payer's name.
  • Boundary disputes resolved amicably and documented are binding unless new evidence of injustice is presented.

Court disposition

application dismissed

  • No change to the judgment of the High Court in RCA 00016/2023/TGI/NYG.
  • Registrar of Land Titles to correct the long-term lease certificate for Murekezi David to 686 m² and add the surplus 98 m² to Nsabimana Diongoz Silina's plot.
  • Nsabimana Diongoz Silina to pay Murekezi David 1,000,000 Frw as advocate's fee and 500,000 Frw as litigation costs.

Source and reliance status

Supreme Court · 27 March 2026

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

Supreme Court

Civil· 27 March 2026

RS/INJUST/RC 00001/2025/SC

NSABIMANA v MUREKEZI N’UNDI

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2026-03-27 - Case/document no.: RS/INJUST/RC 00001/2025/SC - Collection: Supreme Court

Text

Page 1

NSABIMANA v MUREKEZI N’UNDI [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RS/INJUST/RC 00001/2025/SC (Mukantaganzwa, P.J., Cyanzayire na Mukamulisa, J.) 27 Werurwe 2026] Amategeko agenga imanza z’imbonezamubano – Ubutaka – Inkomoko y’ubutaka - Icyangombwa cy’ubutaka gifite agaciro, ariko hagomba no kurebwa ibindi bimenyetso bigaragaza inkomoko y’ubutaka; Amategeko agenga imanza z’imbonezamubano – Ubutaka – Gukosora amakuru ku butaka - Umubitsi w’inyandikompamo z’ubutaka ashobora gukosora cyangwa guhindura amakuru yanditswe muri rejisitiri y’ubutaka, iyo hari urubanza cyangwa icyemezo cyafashwe n’urwego rubifitiye ububasha byemeza ikosora ry’imbibi. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rurebana n’amakimbirane ku bibanza biri i Nyagatare hagati ya Murekezi na Nsabimana (na Bitwayiki Fred). Murekezi yareze avuga ko Nsabimana yamwubakiye mu kibanza cye UPI: 5/02/10/01/1110, agasiga icye gifite UPI: 5/02/10/01/1109 mu gihe Nsabimana we yavugaga ko yahahawe nk’ingurane kuko aho yari afite hari hamaze gutwarwa na Kaminuza y’u Rwanda ishami rya Nyagatare. Urukiko rw’Ibanze rwa Nyagatare rwasanze ikirego rwashyikirijwe na Murekezi nta shingiro gifite kuko atabashije kwerekana ibimenyetso bigaragaza aho akomora ubutaka aburana Mu bujrire, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare, rwakoze iperereza rusanga koko Nsabimana yarubatse mu kibanza cya Murekezi, maze rutegeka ko bahinduranya ibibanza kugira ngo

hatagira usenyera undi. Nsabimana yaje gusaba ko urwo rubanza rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, avuga ko Murekezi atagaragaje inkomoko y’ikibanza, Urukiko rw’Ikirenga ruburanisha urwo rubanza hasuzumwa ikibazo cyo kumenya niba ikibanza kibaruye kuri UPI:5/02/10/01/1110 ari icya Murekezi. Nsabimana avuga ko Murekezi atagaragaje inkomoko y’ikibanza kuko kugira icyangombwa cy’ubutaka cyonyine bidahagije. Yongera ho ko we afite ibimenyetso byinshi bigizwe n’imisoro, abatangabuhamya, icyemezo cy’inzego, byose bigaragaza ko ubwo butaka ari ubwe. Murekezi avuga ko ikibazo cyari imbibi, atari inkomoko y’ubutaka kandi ko Nsabimana yemeye kumvikana na Murekezi ku byerekeye imbibi, kuko nyuma yo kurangiza urubanza No RCA 00016/2023/TGI/NYG, byagaragaye ko ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109 Urukiko rwahaye Murekezi cyinjiraga mu nzu ya Nsabimana, maze Murekezi David yemera kudasenyera Nsabimana, haterwa imiyenzi kandi hafatirwa ibipimo ndangahantu byerekana aho bagabanira; kuba rero ikibazo cyari hagati y’impande zombi cyarakemutse icyo gihe, bigaragaza ko nta karengane kabaye mu rubanza. Incamake y’icyemezo: 1. Icyangombwa cy’ubutaka gifite agaciro, ariko hagomba no kurebwa ibindi bimenyetso bigaragaza inkomoko y’ubutaka;

Page 2

2. Umubitsi w’inyandikompamo z’ubutaka ashobora gukosora cyangwa guhindura amakuru yanditswe muri rejisitiri y’ubutaka, iyo hari urubanza cyangwa icyemezo cyafashwe n’urwego rubifitiye ububasha byemeza ikosora ry’imbibi. Ikirego cyo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane, nta shingiro gifite; Nta gihindutse ku mikirize y’urubanza Nᵒ RCA 00016/2023/TGI/NYG. Amategeko yakoreshejwe: Itegeko Nº 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso, ingingo ya 4; Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 111; Iteka rya Minisitiri No 006/MoE/22 ryo ku wa 12/05/2022 ryerekeye iyandikishwa ry’ubutaka, ingingo ya 7. Nta manza zifashishijwe. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rukomoka ku makimbirane ashingiye ku kibanza giherereye mu Karere ka Nyagatare, Murekezi David, Nsabimana Diongoz Silina na Bitwayiki Fred bagiranye, aho Murekezi David yavugaga ko Nsabimana Diongoz Silina yamwubakiye mu kibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110 asize icye kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1109, naho Bitwayiki Fred we amurengera kuri icyo kibanza. [2] Murekezi David yatanze ikirego mu Rukiko rw’Ibanze rwa Nyagatare arusaba gutegeka Nsabimana Diongoz Silina na Bitwayiki Fred kuva mu kibanza cye bigabije, kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110, gifite ubuso bungana na 686 m², giherereye

mu Mudugudu wa Kinihira, mu Murenge wa Nyagatare, Akarere ka Nyagatare, cyanditse mu mazina ya Murekezi David na BUSINGE Patricie. [3] Nsabimana Diongoz Silina yireguye avuga ko atuye mu kibanza kibaruye kuri UPIː5/02/10/01/1110 yahawe nk′ingurane mu mwaka wa 2004 kuko ikindi kibanza yari afite cyari cyamaze guhabwa Kaminuza Nkuru y′u Rwanda, Ishami rya Nyagatare, kandi ko n’abo baturanye bose ari abahahawe nk′ingurane cyangwa abahaguze n’abahahawe nk’ingurane. Agaragaza icyangombwa cy′ikibanza kiburanwa, icyemezo cyatanzwe n′inzego z′ibanze, imisoro yishyuriye ubwo butaka, abatangabuhamya na evaluation report yakorewe ubwo butaka. Avuga ko kugira ngo Murekezi David avuge ko icyo kibanza ari icye, agomba kugaragaza inkomoko yacyo nk’uko Urukiko rw′Ikirenga rwabitanzeho umurongo mu rubanza No RCAA 0018/13/CS rwaciwe ku wa 24/12/2014. [4] Bitwayiki Fred we yiregura avuga ko atuye mu kibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1103, yaguze na Habimana James mu mwaka wa 2009, ko ntaho ahuriye n’ikibanza kibaruye kuri UPIː5/02/10/01/1110.

Page 3

[5] Ku wa 16/02/2022, Urukiko rw’Ibanze rwa Nyagatare rwaciye urubanza Nᵒ RC 00167/2022/TB/NYG rwemeza ko ikirego rwashyikirijwe na Murekezi David nta shingiro gifite kuko atabashije kwerekana ibimenyetso bigaragaza aho akomora ubutaka aburana, ndetse akaba atarabashije kugaragaza ingano y’ikibanza Nsabimana Diongoz Silina na Bitwayiki Fred bamutwaye. [6] Ku wa 15/03/2023, Murekezi David yajuririye icyo cyemezo mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare, avuga ko Urukiko rw’Ibanze rwa Nyagatare rutigeze rusuzuma ko ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110 ari icye, kandi ko cyigabijwe na Nsabimana Diongoz Silina akacyubakamo ashingiye ku cyangombwa yahawe n’ubuyobozi butabifitiye ububasha; (kandi) ndetse ko Urukiko rutasuzumye uburengere bwakozwe na Bitwayiki Fred kuri icyo kibanza, ahubwo rukavuga ko atagaragaza ubuso yarengereye; ubujurire bwe bwandikwa kuri Nᵒ RCA 00016/2023/TGI/NYG. [7] Nsabimana Diongoz Silina yireguye avuga ko aho atuye ari mu kibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110, yahaweho ingurane na Leta,kikaba gikomoka ku kibanza cye cyubatswemo na Kaminuza Nkuru y’u Rwanda, Ishami rya Nyagatare; asaba Urukiko gutegeka Murekezi David kumuha indishyi. [8] Bitwayiki Fred yireguye avuga ko ikibanza cye kibaruye kuri UPIː 5/02/10/01/1103 yakiguze mu mwaka wa 2008 n’abahahawe nk’ingurane y’ibibanza byabo byubatswemo na Kaminuza Nkuru y’u Rwanda, Ishami rya Nyagatare,

akahubaka akanahatura ndetse akaba ahasorera, mu gihe Murekezi David atagaragaza niba ahasorera. [9] Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rwakoze iperereza kugira ngo rumenye niba koko ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110 ari icya Murekezi David. Muri icyo gikorwa, rwifashishije umukozi w’Akarere ka Nyagatare upima ubutaka akoresheje GPS, maze agaragaza ko ikibanza kiburanwa kibaruye kuri Murekezi David, ari cyo Nsabimana Diongoz Silina yubatsemo kandi ko nawe agifitiye ibyangombwa; ko ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1109 kibaruye kuri Nsabimana Diongoz Silina mu gihe Murekezi David ari we ugifitiye ibyangombwa, kikaba nta kintu cyubatsemo, bigaragara ko ari ikibanza kigikorerwamo ibikorwa by’ubuhinzi. GPS yagaragaje kandi ko Bitwayiki Fred ufite ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1103 cyegeranye n’ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 Murekezi David aburana, kandi ko yinjiye muri icyo kibanza metero kare (m²) 5,8 yubaka, naho ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109 kibaruye kuri Nsabimana Diongoz Silina, umuturanyi we ufite ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1108 yamurengereyeho m² 3.5 ahubaka. [10] Ku wa 25/10/2023, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rwaciye urubanza rwemeza ko urubanza rwajuririwe ruhindutse mu ngingo zarwo zose, rutegeka ko ikibanza kibaruye kuri UPIː5/02/10/01/1109 cyandukurwa kuri Nsabimana Diongoz Silina kikandikwa kuri Murekezi David, naho igifite

UPIː5/02/10/01/1110 kibaruye kuri Murekezi David kivanwa mu mazina ye kikandikwa Nsabimana Diongoz Silina. [11] Urukiko rwategetse kandi ko kugira ngo hatazagira uhuguzwa ubuso bugenekereje bwari ku cyangombwa cy’ikibanza cye, Murekezi David azahabwa m² 686 zari ku cyangombwa cye, haherewe ku muhanda wa kaburimbo utambika; ahasigara ku mpera z’ikibanza uturutse ku muhanda wa kaburimbo umanuka hakomekwa kuri UPI 5/02/10/01/1110.Rwanategetse ko mu

Page 4

gihe hatagize ahasaguka kuko ubuso bw’ubutaka buba bugenekereje, hahindurwa amazina gusa ku byangombwa bw’ibyo bibanza. Ku bijyanye n’uburengere, Urukiko rwategetse ko uwumva ashaka kuburegera, yazashyikiriza ikirego Akarere ka Nyagatare akaba ari ko kagikemura. [12] Ku wa 05/03/2024, Nsabimana Diongoz Silina yandikiye Urwego rw’Umuvunyi asaba ko urubanza No RCA 00016/2023/TGI/NYG rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare ku wa 25/10/2023 rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane. Ku wa 24/12/2024, Urwego rw’Umuvunyi rwandikiye Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga rumushyikiriza raporo yakozwe kuri urwo rubanza, runamusaba ko rwasubirwamo ku mpamvu z’akarengane kuko mu gufata icyemezo hirengagijwe amategeko n’ibimenyetso. [13] Ku wa 15/07/2025, Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga, mu cyemezo No 004/CJ/2025, yemeje ko urubanza No RCA 00016/2023/TGI/NYG rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare ku wa 25/10/2023 rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, yemeza ko rwoherezwa mu Bwanditsi bw’Urukiko rw’Ikirenga kugira ngo ruzaruburanishe; ikirego cyandikwa kuri Nº RS/INJUST/RC 00001/2025/SC. [14] Ku wa 31/07/2025, Nsabimana Diongoz Silina yatanze imyanzuro isobanura akarengane abona mu rubanza, avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rutagombaga kwemeza ko ikibanza kibaruye kuri UPIː5/02/10/01/1110 ari icya Murekezi David, kuko atagaragaje inkomoko yacyo mu gihe we yayigaragaje, akanabitangira

ibimenyetso birimo icyemezo cy′umutungo cyatanzwe n′inzego z′ibanze, imisoro y′ubutaka, abatangabuhamya n′amakuru y′inzego z’ibanze. [15] Murekezi David yireguye avuga ko ikibazo kijyanye n’inkomoko y’ikibanza cye kitigeze kiregerwa mu rubanza rusabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, akaba rero adashobora kuvuga ko Urukiko rwamurenganyije ku kibazo atagaragarije umucamanza, kuko urubanza rwatangiye arega Nsabimana Diongoz Silina kuba yaramurengereye agatwara ikibanza cye akacyubakamo, maze Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rutegeka ko bagurana ibibanza mu rwego rwo gukemura ikibazo. [16] Akomeza avuga ko abakozi babiri b’Urwego rw’Umuvunyi bafatanyije n’Umuyobozi w’Umurenge wa Nyagatare n’Umukozi w’Akarere ka Nyagatare ushinzwe gupima ubutaka, bakemuye mu bwumvikane ikibazo cyari hagati ye na Nsabimana Diongoz Silina, hagakorwa inyandikomvugo y’uko ikibazo gikemutse, ndetse Nsabimana Diongoz Silina akayisinyaho; bikaba bitumvikana ukuntu Urwego rw’Umuvunyi rwakemuye ikibazo mu bwumvikane, hanyuma rukongera kwandika rugaragaza akarengane gashingiye ku kibazo kitagaragajwe haba mu rubanza cyangwa ubwo rwakigezwagaho. [17] Iburanisha ryabereye mu ruhame ku wa 05/03/2026, Nsabimana Diongoz Silina yunganiwe na Me Ngizwenayo Modeste, Murekezi David yunganiwe na Me Rutembesa Phocas, naho Bitwayiki Fred atitabye ariko bigaragara ko ahujwe n’urubanza; maze basaba ko urubanza rwaburanishwa adahari kuko no mu nama ntegurarubanza atitabye. [18] Urukiko rwafatiye icyemezo mu ntebe, rushingiye ku ngingo ya 56 y’Itegeko Nᵒ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, rwemeza ko urubanza ruburanishwa Bitwayiki Fred adahari kuko atitabye kandi yarahamagawe mu buryo bukurikije mategeko.

Page 5

[19] Nsabimana Diongoz Silina n’umwunganizi we bavuga ko ubutaka yahawe nk’ingurane, agahabwa icyangombwa cyabwo, bwari bufite ubuso bungana na m² 815, ariko nyuma yo guhinduranya nk’uko byategetswe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare, aherera mu butaka yubatsemo bubaruye kuri UPIː5/02/10/01/1110, naho Murekezi David ahabwa ububaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1109, akaba asigaranye ubuso bungana na m² 553.51. Basaba Urukiko gutegeka ko Nsabimana Diongoz Silina asubizwa ubuso bungana na m² 260 bubura k’ubwo yahawe cyangwa Murekezi David akamusubiza agaciro k’ibikorwa biri ku butaka yari yarahawe, agahabwa ubundi kuko icyangombwa cy’ubutaka bubaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1109 Murekezi David yahawe mu kurangiza urubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare kigaragaza ko bufite m² 784, akaba asanga ari akarengane yakorewe. [20] Murekezi David avuga ko mu mwaka wa 2012, yahawe ikibanza gifite metero 20 kuri 30 nk’uko n'abandi bahatuye bose aribyo bipimo by'ibibanza bahawe, ariko ntiyacyubaka kubera ko atabaga mu Rwanda; agarutse asanga Nsabimana Diongoz Silina yaracyubatsemo bituma aregera inkiko. Avuga ko nyuma y’uko habaye imanza, umukozi w’Akarere yageze aho ikibanza baburana giherereye arapima, asanga ikibanza cye ari cyo Nsabimana Diongoz Silina atuyemo; maze Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rutegeka ko bahinduranya, icyemezo kinashyirwa mu bikorwa, ahabwa ubutaka bubaruye kuri

UPI: 5/02/10/01/1109 bufite m² 784, mu gihe ubwe bwari bufite m² 686 asaba ko arizo yahabwa. [21] Muri uru rubanza, ibibazo bigomba gusuzumwa ni ibi bikurikira: a) Kumenya niba ikibanza kibaruye kuri UPI:5/02/10/01/1110 ari icya Murekezi David; b) Kumenya niba indishyi ababuranyi basaba muri uru rubanza bakwiye kuzihabwa. II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURWA RYABYO a) Kumenya niba ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110 ari icya Murekezi David [22] Nsabimana Diongoz Silina n’umwunganizi we bavuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rutagombaga gutegeka ko ikibanza kibaruye kuri UPIː 5/02/10/01/1110 ari icya Murekezi David na BUSINGE Patricie n’ubwo aribo bwanditseho, kuko batigeze barugaragariza inkomoko yacyo, ahubwo rwagombaga kwemeza ko ari icya Nsabimana Diongoz Silina kuko yarugaragarije ibimenyetso byemeza inkomoko yacyo birimo icyangombwa cy′umutungo, icyemezo cy′umutungo cyatanzwe n′inzego z′ibanze, imisoro y′ubutaka, abatangabuhamya n′amakuru y′inzego z’ibanze. [23] Bavuga ko urwo Rukiko rwirengagije umurongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuri icyo kibazo, aho rwasobanuye ko icyangombwa cy’umutungo kidahagije ngo uwo cyanditseho yitwe nyir’umutungo; akaba ariyo mpamvu asaba Urukiko rw′ikirenga kuvanaho urubanza No RCA 00016/2023/TGI/NYG rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare ku wa 25/10/2023. [24] Murekezi David n’umwunganizi we bavuga ko ku wa 28/11/2024, Urwego rw’Umuvunyi rufatanyije n’Umuyobozi w’Umurenge wa Nyagatare n’umukozi w’Akarere ka Nyagatare ushinzwe gupima ubutaka bakemuye mu bwumvikane ikibazo kijyanye n’ikibanza kiburanwa.

Page 6

Agaragaza ko urubanza rusabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane rwarangijwe ku neza, kandi ko igihe rwarangizwaga Nsabimana Diongoz Silina atigeze agaragaza ko hari ikibazo kitakemutse. [25] Bakomeza bavuga ko ikibazo cyari cyatanzwe nk’akarengane, ari icyo Nsabimana Diongoz Silina afitanye na Murekezi David, aho buri wese yari afite icyangombwa cy’ikibanza kimubaruyeho, ariko bigaragara ko hari igice kinini cy’inzu ya Nsabimana Diongoz Silina cyubatse mu kibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110 cya Murekezi David; Urwego rw’Umuvunyi rukaba rwarabafashije kugikemura mu bwumvikane, bakabyemera, hagakorwa inyandiko yiswe “inyandikomvugo y’ubwumvikane mu gukemura ikibazo hagati ya Nsabimana Diongoz Silina na Murekezi David”. [26] Bavuga ko iyo nyandiko igaragaza ko Nsabimana Diongoz Silina yemeye kumvikana na Murekezi David ku byerekeye imbibi, kuko nyuma yo kurangiza urubanza No RCA 00016/2023/TGI/NYG, byagaragaye ko ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109 Urukiko rwahaye Murekezi David cyinjira mu nzu ya Nsabimana Diongoz Silina, maze Murekezi David yemera kudasenyera Nsabimana Diongoz Silina, haterwa imiyenzi kandi hafatirwa ibipimo ndangahantu byerekana aho bagabanira; kuba rero ikibazo cyari hagati y’impande zombi cyarakemutse icyo gihe, bigaragaza ko nta karengane kabaye mu rubanza. [27] Bavuga kandi ko bitumvikana ukuntu Urwego rw’Umuvunyi rwaje gukemura ikibazo ari narwo

nyuma rwabirenzeho rukagaragaza akarengane gashingiye ku zindi mpamvu zitari zaragaragajwe haba mu rubanza cyangwa ubwo rwagezwagaho ikibazo, kuko iyo biza kuba ari ikibazo cy’imbibi koko, byari kuba byaragaragajwe mu gukemura icyo kibazo. Bakomeza bavuga ko nyuma yo kumenyeshwa icyemezo cy’uko uru rubanza ruzasubirwamo ku mpamvu z’akarengane, Murekezi David yandikiye Urwego rw’Umuvunyi ku wa 23/04/2025 arugaragariza ko rushobora kuba rutaramenye icyemezo kirangiza ikibazo mu bwumvikane kuko bitumvikana ukuntu abakozi barwo basinye ku nyandiko y’ubwumvikane mu gukemura ikibazo, nyuma undi mukozi akagaragaza akarengane ku ngingo itari yaranagaragajwe mu rubanza. [28] Bakomeza bavuga ko ikibazo kijyanye n’inkomoko y’ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110 kitigeze kiburanwaho kuko atari cyo cyaburanwaga, ko ahubwo Murekezi David yareze Nsabimana Diongoz Silina ikibazo gishingiye ku mbibi z’ibibanza bibiri, igifite UPI: 5/02/10/01/1110 n’igifite UPI: 5/02/10/01/1109; ko kuzanamo ikibazo kijyanye n’inkomoko yabyo, asanga bidakwiye guhabwa ishingiro; ko Nsabimana Diongoz Silina atasaba kurenganurwa ku ngingo urubanza rutigeze rumurenganyaho nk’uko Urukiko rw’Ikirenga rwabitanzeho umurongo, aho rwasobanuye ko iyo urubanza rusubiwemo ku mpamvu z’akarengane, uwareze agaragaza ingingo zaburanweho zamurenganyije1. [29] Basobanura ko uwakumva ibyo Nsabimana Diongoz Silina avuga yatekereza ko ababuranyi bombi baburana ikibanza kimwe bahuriyeho, nyamara atari byo. Basobanura ko Murekezi David yari afite ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 yahawe n’Akarere ka Nyagatare, naho Nsabimana Diongoz Silina akagira igifite UPI: 5/02/10/01/1109 yahawe n’Akarere nk’ingurane. Bongeraho ko nubwo Murekezi David atagaragaza inkomoko y’ikibanza cye,

1 Mu gitabo kitwa “Imiburanishirize y’imanza zisabirwa gusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane” cyo muri Kanama 2022 ku rupapuro rwa 48.

Page 7

kitahinduka icya Nsabimana Diongoz Silina kuko nta na hamwe yagaragaje ko ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110 ari icye. [30] Ku kibazo cy’inkomoko y’ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110, bavuga ko mu mwaka wa 2012, bavuga ko Akarere ka Nyagatare katanze ibibanza ku bantu batandukanye barimo na Murekezi David wahawe ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110, kikamwandikwaho ku wa 20/09/2012 kugera ubwo urubanza No RCA 00016/2023/TGI/NYG rurangirijwe akandikwaho ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109 cyari cyanditsweho Nsabimana Diongoz Silina nk’uko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rwabitegetse; ko kuba Nsabimana Diongoz Silina avuga ko n’ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 ari icye nyamara adashobora kugaragaza ingano y’ikibanza yari yarahawe nk’ingurane kugira ngo agaragaze ko cyari kigizwe n’ikibanza cye n’icya Murekezi David, bidakwiye guhabwa ishingiro. [31] Basobanura ko ibimenyetso Nsabimana Diongoz Silina aburanisha avuga ko icyo kibanza ari icye birimo ibigaragaza ko ari we ugisorera nta shingiro bikwiye guhabwa kuko bigaragara ko kuva ku wa 20/09/2012 ubwo Akarere ka Nyagatare kagitangaga, cyanditswe kuri Murekezi David, kandi kitigeze gisora kuko ntawasorera ikibanza kitamwanditseho. [32] Bavuga kandi ko umurongo watanzwe mu rubanza N° RCAA 0018/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 14/12/2014, udashobora gukoreshwa muri uru rubanza kuko ikiburanwa

atari ikibanza kimwe kirwanirwa n’abantu babiri, aho buri wese asabwa kugaragaza inkomoko yacyo ku bimureba. [33] Basoza bavuga ko urubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rwarangijwe, Umuhesha w’Inkiko abikorera inyandikomvugo y’irangizarubanza ku wa 16/01/2024, ibyangombwa by’ibibanza byombi birasohoka, Murekezi David abarurwaho igifite UPI: 05/02/10/01/1109, Nsabimana Diongoz Silina abarurwaho igifite UPI: 5/02/10/01/1110; nyuma hagaragara ikibazo cy’uko igice cy’ikibanza cyahawe Murekezi David cyinjira mu kibanza cyahawe Nsabimana Diongoz Silina; Urwego rw’Umuvunyi rwajya kugikemura ku wa 28/11/2024 ntibikorwe kubera uru rubanza.

UKO URUKIKO RUBIBONA [34] Igika cya mbere cy’ingingo ya 4 y’Itegeko Nº 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso giteganya ko urega cyangwa utanze ikibazo agaragaza ikimenyetso cy’ibyo aregera cyangwa asaba. [35] Ingingo ya 7 y’Iteka rya Minisitiri No 006/MoE/22 ryo ku wa 12/05/2022 ryerekeye iyandikishwa ry’ubutaka, mu gace ka 8o, iteganya ko Umubitsi w’inyandikompamo z’ubutaka ashobora gukosora cyangwa guhindura amakuru yanditswe muri rejisitiri y’ubutaka, [8] iyo hari urubanza cyangwa icyemezo cyafashwe n’urwego rubifitiye ububasha byemeza ikosora ry’imbibi. [36] Mu rubanza Nᵒ RCA 00016/2023/TGI/NYG rwasabiwe gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, Murekezi David yaregaga Nsabimana Diongoz Silina na Bitwayiki Fred ko bigabije ikibanza cye gifite UPI: 5/02/10/01/1110 kingana na m² 686, giherereye mu mudugudu wa Kinihira, mu Murenge wa Barija, mu Karere ka Nyagatare.

Page 8

[37] Mu gusobanura akarengane abona mu rubanza Nᵒ RCA 00016/2023/TGI/NYG rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, Nsabimana Diongoz Silina asaba Urukiko kwemeza ko ikibanza kibaruye kuri UPIː 5/02/10/01/1110 atari icya Murekezi David na Businge Patricie kuko batagaragaza inkomoko yacyo. [38] Mu gihe cy’iburanisha ry’uru rubanza, Nsabimana Diongoz Silina yasabye gusubizwa ikibanza kingana n’icyo yahawe nk’ingurane; Murekezi David nawe asaba gusubizwa ikibanza gifite ubuso bungana n’ubw’icyo yahawe. [39] Dosiye y’urubanza irimo amasezerano y’ubukode burambye Nᵒ 1110/NYA/NYA bugaragaza ko Murekezi David yahawe ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1110, gifite m² 686; n’amasezerano y’ubukode burambye Nᵒ 1109/NYA/NYA yerekana ko Nsabimana Diongoz Silina yahawe ikibanza kibaruye kuri UPI: 5/02/10/01/1109, gifite m² 815. [40] Mu rwego rwo gushaka amakuru y’impamo ku kibanza cyahawe Murekezi David n’icyahawe Nsabimana Diongoz Silina, ku wa 27/09/2023, Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare ruri kumwe n’ umukozi w’Akarere ka Nyagatare ushinzwe gupima ubutaka witwa KIGWIMI Moses rwagiye aho ikiburanwa kiri, rureba aho ibibanza bivugwa muri uru rubanza biherereye maze KIGWIMI Moses afata ibipimo akoresheje GPS, bigaragaza ko Nsabimana Diongoz Silina yubatse inzu mu kibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 kibaruye kuri Murekezi David, ko Bitwayiki Fred ufite ikibanza kibaruye kuri UPI:

5/02/10/01/1103 yarengereye ikibanza cya Murekezi David ho m 5.8; ko ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109 kibaruye kuri Nsabimana Diongoz Silina kandi kikaba kitubatse, ariko ko umuturanyi we ufite ikibanza gifite UPI: 5/02/10/03/1108 yamurengereyeho m 3.5. [41] Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rwashingiye ku byavuye muri iryo perereza ruca urubanza, rutegeka ko ikibanza kibaruye kuri UPIː5/02/10/01/1109 cyandukurwa kuri Nsabimana Diongoz Silina kikandikwa kuri Murekezi David, naho igifite UPIː5/02/10/01/1110 kikandukurwa kuri Murekezi David kikandikwa kuri Nsabimana Diongoz Silina. [42] Dosiye y’urubanza igaragaza nanone ko urubanza rusabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane rwarangijwe n’Umuhesha w’Inkiko Me Semahoro M. Victor ku wa 16/01/2024, buri muburanyi ahabwa ikibanza cye. Murekezi David yahawe ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109, maze ku wa 25/08/2024 ahabwa icyangombwa cyacyo cyerekana ko gifite m² 784; Nsabimana Diongoz Silina ahabwa igifite UPI: 5/02/10/01/1110, maze ku wa 15/01/2026 ahabwa icyangombwa cyacyo kigaragaza ko gifite m² 553.53. [43] Hashingiwe kuri ibi bisobanuro, Urukiko rurasanga ibivugwa na Nsabimana Diongoz Silina ko Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rwemejo ko ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 ari icya Murekezi David nta bimenyetso rushingiyeho nta shingiro bifite, kuko nk’uko byasobanuwe haruguru, bigaragara ko Murekezi David yari yarahawe ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 kingana na m² 686. Urukiko rurasanga kandi kuba Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare rwarategetse ko Nsabimana Diongoz Silina ahabwa ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 yubatsemo hagamijwe kutamusenyera, Murekezi David agahabwa ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109, nta kosa rwakoze.

Page 9

[44] Urukiko rurasanga ibyo Nsabimana Diongoz Silina aburanisha ko Murekezi David atagombaga guhabwa ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109 kuko atagaragaza inkomoko y’ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 yari yarahawe nta shingiro bifite kubera ko Nsabimana Diongoz Silina atabashije kugaragariza Urukiko ko ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 nacyo yari yaragihawe. Ku bijyanye n’inyemezabwishyu Nsabimana Diongoz Silina ashingiraho avuga ko ari we wasoreraga ibibanza biburanwa, Urukiko rusanga zitaba ikimenyetso cy’uko ari we wari nyir’ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 mu gihe nk’uko byagaragajwe haruguru, atari cyo yahawe, kandi izo nyemezabwishyu zikaba zitagagaraza nimero z’ibibanza yasoreraga. [45] Hashingiwe ku byari byemejwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare ko Murekezi David ahabwa ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109 ariko akagumana ubuso bungana na m2 686 bwari ku cyangombwa cye, ariko mu irangiza ry’urwo rubanza agahabwa ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109 kingana na m² 784, Urukiko rurasanga icyemezo cy’iyandikisha ry’ubukode burambye cy’ikibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1109 kigomba gukosorwa, Murekezi David agahabwa m² 686 zari zemejwe n’Urukiko; ahasigaye hakongerwa ku kibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 cyahawe Nsabimana Diongoz Silina b) Kumenya niba indishyi ababuranyi basaba muri uru rubanza bakwiye kuzihabwa [46] Nsabimana Diongoz Silina n’umwunganizi we

basaba Urukiko gutegeka Murekezi David kumuha indishyi zingana na 3.000.000 Frw kubera guhora amushora mu manza nta mpamvu, n’agaciro k′ibiti yateye birimo ibisanzwe n′iby′imbuto ziribwa (Avoka n′amapapayi) byangijwe kubera kurangiza urubanza rushingiye ku buriganya. Basaba kandi Urukiko gutegeka Murekezi David kumuha 1.000.000 Frw y′igihembo cya Avoka na 300.000 Frw y′ikurikiranarubanza. Bavuga ko indishyi zisabwa na Murekezi David nta shingiro zifite kuko Nsabimana Diongoz Silina adashobora guhanirwa gusaba ubutabera. [47] Murekezi David n’umwunganizi we bavuga ko basanga nta ndishyi Nsabimana Diongoz Silina agomba kugenerwa kuko yanze nkana kwemera ibyo urukiko rwategetse, ahubwo kubera ko yamushoye mu manza bikaba ngombwa ko ashaka Avoka, banashingiye ku ngingo ya 111 y’Itegeko Nᵒ 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, basaba Urukiko gutegeka Nsabimana Diongoz Silina kumuha 1.000.000 Frw y’indishyi zo gushorwa mu rubanza na 2.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka, yose hamwe akaba 3.000.000 Frw

UKO URUKIKO RUBIBONA [48] Ingingo ya 111 y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ari ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. [49] Hashingiwe ku ngingo imaze kuvugwa, Urukiko rurasanga indishyi Nsabimana Diongoz Silina asaba adakwiriye kuzihabwa kubera ko atsinzwe n’urubanza.

Page 10

[50] Urukiko rurasanga kuba Murekezi David ari we utsinze urubanza kandi akaba yaragombye gushaka umwunganira, akwiye kugenerwa, mu bushishozi bwarwo, 1.000.000 Frw y’igihembo cya Avoka na 500.000 Frw y’ikurikiranarubanza kuko ayo asaba ari menshi. Ku bijyanye na 1.000.000 Frw yo gushorwa mu manza Murekezi David asaba, Urukiko rurasanga ntayo akwiye guhabwa kuko bwari uburenganzira bwa Nsabimana Diongoz Silina bwo kuregera uru Rukiko agamije kurengera inyungu ze. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [51] Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Nsabimana Diongoz Silina cyo gusubirishamo ku mpamvu z’akarengane urubanza Nᵒ RCA 00016/2023/TGI/NYG rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare ku wa 25/10/2023, nta shingiro gifite; [52] Rwemeje ko nta gihindutse ku mikirize y’urubanza Nᵒ RCA 00016/2023/TGI/NYG rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Nyagatare ku wa 25/10/2023; [53] Rutegetse Umubitsi w’inyandikompamo z’ubutaka gukosora icyemezo cy’iyandikishwa ry’ubukode burambye ku butaka cyahawe Murekezi David ku wa 25/08/2024, akandikwaho m² 686 aho kuba m² 784; ahasigaye hangana na m² 98 hakongerwa ku kibanza gifite UPI: 5/02/10/01/1110 cyahawe Nsabimana Diongoz Silina, kandi nawe agakosorerwa icyemezo cy’iyandikishwa ry’ubukode burambye ku butaka yahawe ku wa 15/01/2026; [54] Rutegetse Nsabimana Diongoz Silina kwishyura Murekezi David 1.000.000 Frw y'igihembo cya Avoka na 500.000 Frw y'ikurikiranarubanza.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

Itegeko Nº 062/2024 ryo ku wa 20/06/2024 rigenga ibimenyetso, ingingo ya 4

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 111

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Iteka rya Minisitiri No 006/MoE/22 ryo ku wa 12/05/2022 ryerekeye iyandikishwa ry’ubutaka, ingingo ya 7

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.