Download PDF

Rwanda Civil

High Court

NSENGIYUMVA v NYIRANTEZIMANA

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

The High Court found that the property in dispute was acquired during the period of cohabitation between Nsengiyumva Alexis and Nyirantezimana Marie, and thus subject to equal division under Article 39 of Law No 59/2008. The appellant failed to provide credible evidence to rebut the respondent's timeline or acquisition of property. The award of legal costs and attorney fees to the respondent was justified as the appellant was found to be the cause of the litigation. The appellant's counter-claim for compensation was rejected. The new claim for child support was inadmissible at the appellate stage.

Court disposition

appeal dismissed

Orders

  • The appeal by Nsengiyumva Alexis is dismissed as unfounded.
  • The judgment of the Gasabo Intermediate Court in RC 00418/2022/TGI/GSBO is upheld in all respects.
  • Nsengiyumva Alexis is ordered to pay Nyirantezimana Marie 250,000 Frw as appellate attorney fees and 100,000 Frw as appellate legal costs, in addition to amounts awarded at first instance.
  • The 40,000 Frw appeal security deposited by Nsengiyumva Alexis is confirmed as covering the appellate proceedings.

02

Material facts

Parties

Nsengiyumva Alexis

Appellant Counsel: Me Ruganza Bin Seba

Nyirantezimana Marie

Respondent Counsel: Me Ngirinshuti Vedaste

Amounts and remedies

  • Attorney Fees (first Instance): RWF 500,000
  • Legal Costs (first Instance): RWF 100,000
  • Security Deposit (first Instance): RWF 20,000
  • Attorney Fees (appeal): RWF 250,000
  • Legal Costs (appeal): RWF 100,000
  • Appeal Security Deposit: RWF 40,000

03

Procedural history

  1. Posture

    Civil Appeal / High Court Appellate Judgment

04

Questions and positions

Legal issues

Party arguments

Applicant
Nsengiyumva Alexis argued that some of the property (two plots) was acquired before cohabitation with Nyirantezimana Marie and should not be subject to division. He accepted division only of property acquired during cohabitation and contested the timeline of their relationship. He also challenged the award of legal costs and sought counter-compensation for being allegedly wrongfully sued.
Respondent
Nyirantezimana Marie argued that all property in question was acquired during cohabitation and should be divided equally. She maintained the timeline of cohabitation as starting in October 2010 and supported the lower court's findings. She also sought legal costs and compensation, and attempted to introduce a claim for child support at the appellate stage.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    Article 39 of Law No 59/2008 of 10/09/2008

    Unmarried couples who cohabit are entitled to equal division of property acquired during their cohabitation, whether movable or immovable.

  2. 02

    Article 158 of Law No 22/2018 of 29/04/2018

    Courts must decide only on claims properly raised at first instance; new claims cannot be introduced on appeal except for specific exceptions.

  3. 03

    Article 111 of Law No 22/2018 of 29/04/2018

    Legal costs and attorney fees may be awarded to the party wrongfully drawn into litigation.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

The High Court found that the property in dispute was acquired during the period of cohabitation between Nsengiyumva Alexis and Nyirantezimana Marie, and thus subject to equal division under Article 39 of Law No 59/2008. The appellant failed to provide credible evidence to rebut the respondent's timeline or acquisition of property. The award of legal costs and attorney fees to the respondent was justified as the appellant was found to be the cause of the litigation. The appellant's counter-claim for compensation was rejected. The new claim for child support was inadmissible at the appellate stage.

Obiter and limits

  • Courts must be cautious in accepting new evidence or claims at the appellate stage unless expressly permitted by law.
  • The absence of the respondent's signature on purchase agreements does not negate cohabitation or joint acquisition if other evidence supports joint life.

Court disposition

appeal dismissed

  • The appeal by Nsengiyumva Alexis is dismissed as unfounded.
  • The judgment of the Gasabo Intermediate Court in RC 00418/2022/TGI/GSBO is upheld in all respects.
  • Nsengiyumva Alexis is ordered to pay Nyirantezimana Marie 250,000 Frw as appellate attorney fees and 100,000 Frw as appellate legal costs, in addition to amounts awarded at first instance.
  • The 40,000 Frw appeal security deposited by Nsengiyumva Alexis is confirmed as covering the appellate proceedings.

Source and reliance status

High Court · 8 March 2024

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

High Court

Civil· 8 March 2024

RCA 00253/2023/HC/KIG

NSENGIYUMVA v NYIRANTEZIMANA

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2024-03-08 - Case/document no.: RCA 00253/2023/HC/KIG - Collection: High Court

Text

Page 1

NSENGIYUMVA v NYIRANTEZIMANA [Rwanda URUKIKO RUKURU - RCA 00253/2023/HC/KIG (Hitimana, P.J.) 08 Werurwe 2024] Amategeko agenga imanza z’imbonezamubano – Umuryango – Kugabana umutungo – Ababana nk’umugabo n’umugore batarashyingiranywe - Ababana nk’umugore n’umugabo n’ubwo baba batarashyirangiranywe, iyo batandukanye baganabana mu buryo bungana umutungo bungutse bakibana, waba utimukanwa cyangwa uwimukanwa. Incamake y’ikibazo: Nyirantezimana yashakanye na Nsengiyumva babana nk’umugore n’umugabo mu buryo butemewe n’amategeko, babyarana abana batatu ndetse banashakana n’imitungo. Nyuma baje gutandukana ariko Nsengiyumva yanga ko bagabana imitungo bashakanye bituma Nyirantezimana atanga ikirego mu Rukuko Rwisumbuye rwa Gasabo asaba ko bagabana iyo mitungo. Urukiko rwisumbuye rwategetse ko bagabana mu buryo bungana imitungo bashakanye ariko uregwa ntiyanyurwa atanga ubujurire mu Rukiko Rukuru avuga ko urukiko rwisumbuye rwirengagije ko hari imitungo yari asanzwe afite atashakanye na Nyirantezimana. Mu bujurire, urukiko rwasuzumye ikibazo cyo kumenya niba imitungo Nyirantezimana asaba kugabana na Nsengiyumva barayishakanye babana nk'umugabo n'umugore. Nsengiyumva avuga ko yabanye na Nyirantezimana amaze kubyara kuva mu kwezi kwa Nzeri 2011 kandi ko yasanze afite ibibanza bibiri yaguze mu kwezi kw’Ugushyingo n’Ukuboza 2010, byaje guhuzwa bakubakamo inzu. Kubw’ ibyo, akomeza asaba ko

igabana ryareba gusa imitungo bashakanye uhereye igihe batangiriye kubana. Nyirantezimana we asobanura ko yashakanye na Nsengiyumva bakabana mu buryo butemewe n’amategeko ndetse bakabyarana abana batatu bose babana, bityo ibyo avuga ko babanye yaramaze kubyara umwana w’imfura atari byo. Akomeza avuga ko imitungo yose bafite bayishakanye bityo ko bakwiye kuyigabana mu buryo bungana nkuko Urukiko Rwisumbuye rwabitegetse. Incamake y’icyemezo: Ababana nk’umugore n’umugabo n’ubwo baba batarashyingiranywe, iyo batandukanye baganabana mu buryo bungana umutungo bungutse bakibana, waba utimukanwa cyangwa uwimukanwa bityo Nsengiyumva na Nyirantezimana bakaba bakwiye kugabana mu buryo bungana imitungo bashakanye. Ubujurire nta shingiro bufite Amategeko yifashishijwe: Itegeko No 59/2008 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rihana ihohoterwa iryo ariryo ryose rishingiye ku gitsina, ingingo ya 39; Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 111. Imanza zifashishijwe:

Page 2

RCAA 00043/2016/CS, Uwiragiye Charles na Uwamahoro Jeanine, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 15/09/2019. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Nyirantezimana Marie avuga ko yabanye nk’umugore n’umugabo na Nsengiyumva Alexis mu buryo butemewe n'amategeko kuva mu kwezi k’Ukwakira mu mwaka wa 2010, babyarana abana batatu, banahahana imitungo itandukanye, ko baje gutandukana ariko imitungo yose isigara mu maboko ya Nsengiyumva Alexis wanze ko bayigabana, akaba ariyo mpamvu yaregeye Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo asaba ko rwategeka bakayibagabana. [2] Nyirantezimana Marie avuga ko imitungo bahahanye harimo inzu iri mu kibanza baguze kibaruye kuri UPI: 1/02/05/02/6502 ku mazina ya Nsengiyumva Alexis, ikibanza baguze kibaruye kuri UPI: 1/02/05/02/582 kibaruye ku mazina ya Akimana Marcelline na Murekatete Aimée ariko bakaba barakiguze batarakorerwa ihererekanya (mutation), byombi bikaba biherereye mu Mudugudu w’Agakenke, Akagari ka Bweramvura, Umurenge wa Jabana, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, avuga kandi ko hari n’inzu iri mu kibanza baguze iherereye mu Mudugudu wa Gitenga, Akagari ka Bweramvura, Umurenge wa Jabana, itari yabonerwa icyangombwa mu Kigo cy’Igihugu Gishinzwe Ubutaka. [3] Nsengiyumva Alexis yiregura avuga ko yatangiye kubana nk’umugabo n’umugore na Nyirantezimana Marie mu kwezi kwa Nzeri mu mwaka wa 2011, kandi ko icyo gihe yari afite umutungo ubaruye kuri UPI:

1/02/05/02/6502 kuko yawuguze mu mpera z’umwaka wa 2010, icyo gihe akaba atari yagashakanye na Nyirantezimana Marie, ko umutungo wonyine baguze babana nk’umugabo n’umugore ari inzu iherereye mu Mudugudu wa Gitenga, Akagari ka Bweramvura, Umurenge wa Jabana, mu Karere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, kandi ko yemera ko bayigabana, naho ku bijyanye n’ikibanza kibaruye kuri UPI: 1/02/05/02/582, Nsengiyumva Alexis avuga ko ari ntacyo azi. [4] Urukiko Rwisumbuye rwemeje ko ikirego cya Nyirantezimana Marie gifite ishingiro kuri bimwe, rutegeka ko Nyirantezimana Marie na Nsengiyumva Alexis bagomba kugabana ku buryo bungana imitungo bahahanye igizwe n’ikibanza kirimo inzu kibaruye kuri UPI:1/02/05/02/6502 giherereye mu Mudugudu w’Agakenke, Akagari ka Bweramvura, Umurenge wa Jabana, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, kibaruye kuri Nsengiyumva Alexis, rutegeka ko Nyirantezimana Marie na Nsengiyumva Alexis bagabana kandi ku buryo bungana inzu bahahanye iherereye mu Mudugudu wa Gitenga, Akagari ka Bweramvura, Umurenge wa Jabana, Akarere ka Gasabo, Umujyi wa Kigali, rutegeka Nsengiyumva Alexis guha Nyirantezimana Marie amafaranga ibihumbi magana atanu (500.000Frw) y’igihembo cya Avoka, n’amafaranga ibihumbi ijana (100.000Frw) y’ikurikiranarubanza no gusubiza Nyirantezimana Marie amafaranga ibihumbi makumyabiri (20.000Frw) yatanzeho ingwate y’amagarama y’urubanza arega. [5] Nsengiyumva Alexis ntiyishimiye imikirize y’urwo rubanza, arajurira avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rutahaye agaciro ko Nsengiyumva Alexis mbere yo kubana na Nyirantezimana Marie nk’umugabo ko yaje amusangana ibibanza 2 byaje guhurizwa hamwe

Page 3

babana bubakamo inzu aricyo gifite: UPI 1//05/0202/6502 kibaruye kuri Nsengiyumva Alexis, rwemeza nkana ko babanye mu kwa 10/2010 aho kuba mu kwa 09/2011, ko ikindi ajuririra arukuba Nyirantezimana Marie yaragenewe ndishyi urukiko rukemeza ko Nsengiyumva Alexis ariwe wabaye intandaro y’uru rubanza yanga kumvikana na Nyirantezimana Marie ku mitungo bahahanye n’uburyo bagomba kuyigabana, ko nta shingiro zifite. [6] Iburanisha ry’ urubanza ryashyizwe kuwa 09/07/2024, ariko ruza guhabwa itariki ya hafi ruburanishwa kuwa 13/02/2024; II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ ISESENGURA RYABYO a. Kumenya niba imitungo Nyirantezimana Marie asaba kugabana na Nsengiyumva Alexis barayishakanye babana nk'umugabo n'umugore. [7] Me Ruganza Bin Seba wunganira Nsengiyumva Alexis avuga ko kuba urukiko rwisumbuye rwa Gasabo rutarahaye agaciro ko Nsengiyumva Alexis mbere yo kubana na Nyirantezimana Marie nk’umugabo ko yaje amusangana ibibanza 2 byaje guhurizwa hamwe babana bakubakamo inzu aricyo gifite: UPI 1//05/0202/6502 kibaruye kuri Nsengiyumva Alexis, rwemeza nkana ko babanye kuva mu kwa 10/2010 aho kuba mu kwa 09/2011, ko n’ibyo bibanza ko babiguze babana (babihahanye/babiguze mu kwa 11, 12/2010), ko ibyo urukiko rwemeje atariko kuri, ko Nsengiyumva Alexis yabanye na Nyirantezimana Marie nk’umugabo n’umugore mu buryo budakurikije amategeko nyuma yo kubyara umwana wabo w’impfura witwa Uwineza Alice

wavutse tariki ya 09/09/2011, umwana yavukiye muri Gisagara mu Majyepfo y’u Rwanda, n’uwabazanye kwa Nsengiyumva Alexis akaba ari mama we witwa Nyiransabimana Immaculée. [8] Me Ruganza Bin Seba akomeza avuga ko igabana ry’umutungo w’abantu babana batasezeranye, rihera k’umutungo bahahanye umunsi batangiye kubana (ingingo ya 39 y’itegeko N°59/2008 ryo kuwa 10/09/2008 rikumira kandi rihana ihohoterwa iryo ari ryo ryose rishingiye ku gitsina iteganya iby’ igabana ku buryo bungana ry’umutungo muhahano, ko Nyirantezimana Marie yaje asangana Nsengiyumva Alexis ibibanza 2 kimwe yaguze n’abitwa Akimana Marceline na Murekatete Aimee n’ikindi akigura n’uwitwa Mukarebero kibaruye kuri Uwimana Vincent, avuga ko n’abo babiguze bahari, harimo n’abazi neza ko icyo gihe bari batarabana, ikindi iyo baza kuba barabanaga, ko Nyirantezimana Marie nawe yari gushyira umukono kuri ayo masezerano y’ubugure, cyane ko Nsengiyumva Alexis atari kuzana mama we kumubera umutangabuhamya kuri ayo masezerano ngo babyemere baziko abana na Nyirantezimana Marie. [9] Me Ruganza Bin Seba akomeza avuga ko urukiko rwashingiye kuri raporo y’Akagari ka Karuruma yemeza ko Nyirantezimana Marie na Nsengiyumva Alexis batangiye kubana nk’umugore n’umugabo mu kwezi kw’Ukwakira mu mwaka wa 2010, bacumbitse kwa Karume Karinda, icyemezo cy’urukiko cyashingiye ku bintu bitarimo ukuri, n’icyo gihe muri 2010 Nsengiyumva Alexis

ntabwo yigeze acumbika kwa Karume Karinda nk’uko byemejwe n’urukiko, icyo gihe ahubwo yabanaga na murumuna we witwa Hakiruwizera Patrice, ndetse ko babanje gucumbika mu gipangu cyo kwa Uwambaza Marie Rose, nyuma bakaza kwimukira kwa Bukuru Dieudonné, urukiko rwanashingiye ku nyandiko yo ku wa 16/02/2023 yashyizweho umukono na nyina wa Nsengiyumva Alexis witwa Nyiransabimana Immaculée ndetse na murumuna wa Nsengiyumva Alexis babanaga mu Gatsata witwa Hakiruwizera Patrice n’abandi bantu batandukanye, bose bemeza ko Nyirantezimana Marie na Nsengiyumva Alexis batangiye kubana

Page 4

nk’umugore n’umugabo mu kwezi kw’Ukwakira mu mwaka wa 2010, inyandiko yuzuyemo ibinyoma, ko Nyiransabimana Immaculée mama wa Nsengiyumva Alexis uvuga ko muri 2010 Alexis na Marie bari bafite umwana wujuje umwaka, mu gihe uwo mwana avuga witwa Uwineza Alice yari ataravuka nk’uko bigaragazwa n’icyemezo cye cy’amavuko kigaragaza ko yavutse tariki ya 09/09/2011, cyane ko Nsengiyumva Alexis yari yagaragarije urukiko imanza afitanye na mama we z’imitungo baburanye icyo gihe n’imyanzuro yari mu Rukiko rw’Ibanze rwa Ndora ngo iterweho kashempuruza, akaba ari ukumwihimuraho, ikindi ko Hakiruwizera Patrice ashobore kuba yaritiriwe ibikubiye muri iyo nyandiko cyane ko ariwe icyo gihe wabanaga na Nsengiyumva Alexis muri 2010; [10] Me Ruganza Bin Seba avugako urukiko mu kubagabanya imitungo, rwashingiye ku urubanza RS/INJUST/RC 00010/2017/SC, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12 Mutarama 2018, haburana Uwiragiye na. Uwamahoro, muri urwo rubanza, Urukiko rw’Ikirenga rwemeje ko umugore n’umugabo n’ubwo baba batarashyingiranywe, umutungo bungutse bakibana, waba utimukanwa cyangwa uwimukanwa, iyo batandukanye bawugabana, ko Nsengiyumva Alexis akaba yemeranywa n’urwo rubanza RS/INJUST/RC 00010/2017/SC, akaba yemera ko umutungo bungutse bakibana ko ariwo bagabana, aho kugabana ibibanza 2 Nyirantezimana Marie yaje asangana Nsengiyumva Alexis byahurijwe hamwe bakubakamo inzu babana, ifite

UPI: 1/02/05/02/6502, umutungo bungutse babana ugizwe n’inzu bubatse babana ku butaka bw’ibyo bibanza Nsengiyumva Alexis yari asanganywe, umutungo muhahano akaba ar’inzu aho kuba n’ikibanza yubatseho, ndetse bakagabana n’inzu yindi yabo y’ibyumba 2 ndetse bakagabana ikibanza n’inzu icyubatsemo bahahanye, nawe agahererezwa ku nzu yubatswe kuri bya bibanza byombi yaguze batarabana, ibindi Nsengiyumva agakomeza gukurikiranira hafi abana babyaranye. [11] Me Ruganza Bin Seba mu nama ntegurarubanza yabaye kuwa 06/12/2023, yavuzeko hari abatangabuhamya bifuza ko babazwa muri uru rubanza, bazi neza ko Nyirantezimana Marie yaje asangana Nsengiyumva Alexis ibyo bibanza 2 bubatsemo inzu ibaruye kuri Nsengiyumva Alexis ifite: UPI 1//05/0202/6502 barimo abitwa Barakayita Christian, ufite ID: 1198880005220140, ubarizwa kuri Telephone 0788557323, Karamage ufite ID: 1198580007457272, ubarizwa kuri Telephone 0790358922, 3. Hitimana Joseph (Jeff), ufite ID: 1197980005719179, ubarizwa kuri Telephone 0788798527. [12] Me Ngirinshuti Vedaste wunganira Nyirantezimana Marie avuga ko mu bujurire bwa Nsengiyumva Alexis, avuga ko yabanye na Nyirantezimana Marie nk’umugabo n’umugore mu buryo budakurikije amategeko nyuma yo kubyara umwana wabo w’imfura witwa Uwineza Alice wavutse tariki ya 09/09/2011, umwana akaba yaravukiye muri Gisagara mu Majyepfo y’u Rwanda, ngo n’uwabazanye kwa Nsengiyumva Alexis ko

ari mama we Nyiransabimana Immaculée; ibi akaba atari ukuri kuko no mu rubanza rujuririrwa yabisobanuye gutyo ariko urukiko rubisuzumye rusanga bidakwiye guhabwa ishingiro rushingiye ku buhamya bwa nyina wa Nsengiyumva Alexis ubwe wabafashije muri uko kubyara, ko ubuhamya bwa murumuna we witwa Hakiruwizera Patrice ndetse n’inyandiko y’ubuyobozi bw’Umudugudu babanagamo bacumbitse, bityo ko Nsengiyumva Alexis atabashije gutanga ibimenyetso bivuguruza ibyemeza igihe babaniye, ko abatangabuhamya Nsengiyumva Alexis avuga ko yazana mu rukiko, Nyirantezimana Marie akaba asanga nta bundi buhamya baba baje gutanga mu rwego rw’ubujurire uretse ubwo baba barabwiwe na Nsengiyumva Alexis ngo bazabuvuge, kuko iyo baza kugira ubuhamya bw’ukuri aba yarabazanye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo kandi urubanza rwamaze igihe

Page 5

kirekire ku buryo atavuga ko yabuze igihe cyo gutanga ibyo bimenyetso, ko mu bujurire ariko Nsengiyumva Alexis nibura yateye intambwe yemera ko inzu iri mu kibanza gifite UPI: 1/02/05/02/6502, aho avuga mu mwanzuro we w’ubujurire ngo aho kugabana ibibanza 2 Nyirantezimana Marie yaje asangana Nsengiyumva Alexis byahurijwe hamwe bubakamo inzu babana, ifite UPI: 1/02/05/02/6502, umutungo bungutse babana ugizwe n’inzu bubatse babana ku butaka bw’ibyo bibanza…”, ko basanga yari akwiye no kwemera ko ibyo bibanza 2 babiguze babana nk’uko n’abatangabuhamya babigaragaje.

UKO URUKIKO RUBIBONA [13] Urubanza RCAA 00043/2016/CS Uwiragiye Charles waburanaga na Uwamahoro Jeannine baburana kugabana umutungo bashakanye babana nk'umugore n'umugabo, mu gukemura iki kibazo, Urukiko rw’Ikirenga rwanzuye ko hakurikijwe ibiteganywa mu ngingo ya 39, igika cya mbere, y'Itegeko no 59/2008 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rihana ihohoterwa iryo ariryo ryose rishingiye ku gitsina, iteganya ko ababanaga nk'umugore n'umugabo batarashyingiranywe mu buryo buteganwa n'amategeko bagabana mu buryo bungana umutungo wabo bahahanye. [14] Urukiko rugendeye kuri uyu murongo watanzwe n’ Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza rwavuzwe haruguru, runagendeye ku kuba Nsengiyumva Alexis nta kimenyetso agaragaza kivuguruza ibyashingiweho ku rwego rubanza byemeza ko yabanye na Nyirantezimana Marie kuva mu kwezi kwa Ukwakira 2010, hagendewe kandi kuko amasezerano y’ubugure bw’ikibanza kiburanwa muri uru rubanza yabaye ku wa 05/12/2010 hagati ya Mukarebero Esperance na Nsengiyumva Alexis, ndetse n’amasezerano y’ubugure bw’ikibanza yo mu kwezi kw’Ugushyingo mu mwaka wa 2010 hagati ya Akimana Marcelline, Murekatete Aimée na Nsengiyumva Alexis, ko aya masezerano biragaragara neza ko yabaye Nsengiyumva Alexis abana na Nyirantezimana Marie, ko nubwo Nyirantezimana Marie yaba atarayasinyeho ntibikuraho ko yabanaga na Nsengiyumva Alexis, ikindi na Nsengiyumva Alexis yiyemerera nawe ubwe ko inzu

iri mu kibanza UPI: 1/02/05/02/6502 yayubatse abana na Nyirantezimana Marie nubwo agera aho akavugako ari ibibanza bibiri yahuje akayubakamo yabiguze batarabana, ko Nsengiyumva Alexis abivuga gusa ariko nta kimenyetso abitangira kivuguruza ibyashingiweho mu rubanza ajuririra; bityo Urukiko Rukuru rurasanga nta kosa umucamanza yakoze ku rwego rubanza afata icyemezo ko Nyirantezimana Marie agomba kugabana ku buryo bungana na Nsengiyumva Alexis umutungo ugizwe n’ inzu iri mu kibanza UPI: 1/02/05/02/6502. b. Kumenya ishingiro ry’indishyi urukiko rwaciye Nsengiyumva Alexis [15] Me Ruganza Bin Seba wunganira Nsengiyumva Alexis avuga ko indishyi zategetswe muri uru rubanza 500,000Frw z’igihembo cy’Avoka, amafaranga 100,000Frw y’ikurikiranarubanza ndetse n’amafaranga 20,000Frw y’ingwate y’amagarama, Urukiko rwageneye Nyirantezimana Marie rwemeza ko Nsengiyumva Alexis ariwe wabaye intandaro y’uru rubanza yanga kumvikana na Nyirantezimana Marie ku mitungo bahahanye n’uburyo bagomba kuyigabana, ko Nsengiyumva Alexis asanga nta shingiro zazo cyane ko Nyirantezimana Marie atigeze agaragaza uburyo yirukanywe mu mitungo irimo iyo bungutse babana, ko inzu bubatse ku butaka Nsengiyumva yaguze batarabana/imitungo yamusanganye ar’inzu yabo bubatse mu kibanza bungutse babana, Nyirantezimana Marie yisohoye mu nzu mu ijoro bibiwemo, ntabwo Nsengiyumva Alexis yanze ko bumvikana no kugabana imitungo bungutse guhera umunsi babanye, ko Nsengiyumva Alexis asanga Nyirantezimana Marie wagannye inkiko nta mpamvu ariwe wamushoye mu manza;

Page 6

[16] Me Ruganza Bin Seba wunganira Nsengiyumva Alexis akomeza avuga ko ikirego cy’indishyi cya Nsengiyumva Alexis washowe mu manza ku maherere, byatumye ashaka umu avoka yishyuye umwunganira, ko ashingiye ku ngingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi (kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza) n’ingingo ya 26 y’Amabwiriza no 01/2014 agena ibihembo mbonera by’Abavoka, arasaba Urukiko Rukuru rwa Kigali gutegeka Nyirantezimana Marie kumuha indishyi z’akababaro zihwanye na 500,000Frw, igihembo cy’Avoka kingana na 750,000Frw n’ibihumbi 300,000Frw y’ikurikiranarubanza n’ingwate y’amagarama yatanze mu bujurire ingana na 40,000Frw ndetse na 50,000Frws by’umuhesha w’inkiko wagiye kumumenyesha imyanzuro y’ikirego. [17] Me Ngirinshuti Vedaste wunganira Nyirantezimana Marie yiregura kuri izo ndishyi avuga ko kuba urukiko rwarageneye uregwa igihembo cya Avoka n’amafaranga y’ikurikiranrubanza ndetse no gusubizwa igarama, byubahirije amategeko kuko rwasanze yarashowe mu manza ku maherere, rushingira ku ngingo ya 111 CPCCSA rumugenera ibyo byose. Kuba ari gusaba indishyi avuga ko ari we washowe mu manza nta shingiro bikwiye guhabwa kuko bigaragara ko ari we wakoze amakosa yatumye ajyanwa mu manza.

UKO URUKIKO RUBIBONA [18] Urukiko rurasanga, ku birebana n’indishyi zasabwe na Nyirantezimana Marie izifite ishingiro ari izijyanye n’amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ay’igihembo cya Avoka, naho izindi ndishyi yasabye nta shingiro zifite, bityo, Nsengiyumva Alexis akaba agomba guha Nyirantezimana Marie indishyi yahawe mu rukiko rwo ku rwego rwa mbere, naho izivugwa na Nsengiyumva akaba ntazo yagenerwa kuko atsindwa uru rubanza. c. Kumenya niba ikirego cy’indishyi cya nsengiyumva alexis gifite ishingiro. [19] Me Ruganza Bin Seba wunganira Nsengiyumva Alexis avuga ko yashowe mu manza ku maherere, byatumye ashaka umwavoka yishyuye umwunganira, ashingiye ku ngingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi (kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza) n’ingingo ya 26 y’Amabwiriza No 01/2014 agena ibihembo mbonera by’Abavoka, arasaba Urukiko Rukuru rwa Kigali gutegeka Nyirantezimana Marier kumuha indishyi z’akababaro zihwanye na 500,000Frw, igihembo cy’Avoka kingana na 750,000Frw n’ibihumbi 300,000Frw y’ikurikiranarubanza n’ingwate y’amagarama yatanze angana na 40,000 Frw. [20] Me Ngirinshuti Vedaste wunganira Nyirantezimana Marie avuga ko asanga nta cyo basubiza ku kirego kiregera kwiregura kuko Nsengiyumva Alexis ari we wareze, bityo bikaba bitumvikana uburyo yaregera kwiregura.

UKO URUKIKO RUBIBONA [21] Urukiko rurasanga indishyi zasabwe na Nsengiyumva Alexis nta shingiro zifite kuko ariwe wabaye intandaro y’uru rubanza yanga kumvikana na Nyirantezimana Marie ku mitungo bahahanye n’uburyo bagomba kuyigabana.

Page 7

d. Kumenya niba urukiko rwategeka Nsengiyumva Alexis kwita ku bana yabyaye, gutanga igihembo cya avoka, indishyi z’akababaro n’ikurikiranarubanza. [22] Me Ngirinshuti Vedaste wunganira Nyirantezimana Marie avuga ko mu gutanga ikirego mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, ko yari yaregeye n’indezo ku bana 3 yabyaranye na Nsengiyumva Alexis ari bo - Uwineza Alice wavutse tariki ya 09/09/2011 - Uwase Sandrine wavutse tariki ya 11/10/2013. Dusabimana Joseph wavutse tariki ya 19/04/2017 ko aba bana bose Nsengiyumva Alexis yabirukanye hamwe na nyina akaba atanatanga ibibatunga mu gihe ari we wasigaranye imitungo yose, ko bashingiye ku ngingo ya 39, igika cya 3, y’Itegeko N°59/2008 ryo ku wa 10/09/2008 rikumira kandi rihana ihohoterwa iryo ari ryo ryose rishingiye ku gitsina iteganya ko “Igabana ry’umutungo rivugwa mu gika cya 2 cy’iyi ngingo ntirivutsa abana babyaranye uburenganzira bahabwa n’amategeko” asaba indezo zingana ibihumbi ijana (100,000 Frw) ariko urukiko ntirwagize icyo ruzivugaho, bityo hirengagizwa ingingo ya 10 CPCCSA iteganya ko “Umucamanza aca urubanza ku cyasabwe cyose kandi kuri icyo cyonyine”, bakaba basaba urukiko rwajuririwe gufata icyemezo kuri izo ndezo, rugategeka Nsengiyumva Alexis kumuha indishyi zingana na 500,000Frw kuko yamwirukanye mu mutungo bashakanye babana amwirukana n’abana 3, bityo bikaba bigora Nyirantezimana Marie kubona icyo agaburira abo bana no

kubashakira ibindi bikenerwa nko kubambika n’ibindi, ko Nyirantezimana Marie arasaba kandi urukiko rwajuririwe gutegeka Nsengiyumva Alexis kumusubiza amafaranga ibihumbi magana atanu (500,000 Frw) y’igihembo cya Avoka ku rwego rw’ubujurire, n’amafaranga ibihumbi ijana (100,000 Frw) yakoresheje akurikirana urubanza ku rwego rw’ubujurire. [23] Me Ruganza Bin Seba wunganira Nsengiyumva Alexis avuga ko nkuko babisobanuye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, asanga iki ari ikirego cyihariye gisaba ko gihera mu Rukiko rw’ Ibanze aho guhera mu Rukiko Rwisumbuye, bakaba basanga iki kirego kijyanye n’ indezo nta sano gifitanye n’ uru rubanza rwajuririwe, naho kubijyanye n’ igihembo cya Avoka basanga nta shingiro cyahabwa kubera ko Nyirantezimana Marie atigeze yirukanwa na Nsengiyumva Alexis, ahubwo ko ariwe wijyanye cyane cyane ko n’ubuyobozi bw’Inzego z’Ibanze bwari bwatangiye kubyinjiramo kugirango bumugenere aho aba ndetse n’amafaranga y’ikurikiranarubanza nta shingiro ryayo bitewe nuko ariwe wishoye muri uru rubanza nta mpamvu.

UKO URUKIKO RUBIBONA [24] Ingingo ya 10 y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, iteganya ko: « Umucamanza aca urubanza ku cyasabwe cyose kandi kuri icyo cyonyine», naho ingingo ya 158 y’itegeko rimaze kuvugwa, cyane igika cyayo cya 1 kivuga ko “Ku rwego rw’ubujurire ntihashobora gutangirwa ikirego gishya keretse kuregera guhwanya imyenda, cyangwa gutanga ikirego cyo kwiregura ku kirego cy’ibanze cyatanzwe mu rukiko rw’ubujurire”; [25] Urukiko rusanga iyi ngingo yo gutegeka Nsengiyumva Alexis kwita ku bana yabyaye itagomba gusuzumwa muri uru rukiko rwajuririwe kuko itegeze iburanwaho mu Rukiko Rwisumbuye akaba ari ikirego gishya gitanzwe mu bujurire kandi amategeko atabyemera; [26] Ku bijyanye n’igihembo cya avoka, indishyi z’akababaro n’ikurikiranarubanza Nyirantezimana Marie asaba; ingingo ya 111 y’Itegeko Nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo

Page 8

n’iz’ubutegetsi igira iti: « Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza ni ikirego gishamikira ku kirego cy’iremezo kigamije kwishyuza ibyakoreshejwe mu rubanza. Ikirego cy’amafaranga y’ikurikiranarubanza kiburanishirizwa rimwe n’ikirego cy’iremezo. [27] Urukiko rurasanga kuba Nyirantezimana Marie yararezwe muri uru rukiko, akaburana yunganiwe na avoka icyo yahabwa kuri uru rwego rw’ ubujurire ni amafranga 250 000 y’igihembo cya avoka agenwe mu bushishozi bw’urukiko n’amafranga 100.0000 y’ikurikiranarubanza kuri uru rwego rw’ ubujurire. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [28] Rwemeje ko ubujurire bwa Nsengiyumva Alexis nta shingiro bufite. [29] Rwemeje ko imikirize y’ urubanza RC 00418/2022/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo kuwa 31/05/2023 idahindutse mu ngingo zayo zose. [30] Rutegetse Nsengiyumva Alexis guha Nyirantezimana Marie amafranga 250.000Frw y’igihembo cya avoka yo ku rwego akanamwishyura amafranga ahwanye na 100.000Frw y’ikurikiranarubanza yiyongera kuyo yategetswe mu rubanza rujuririrwa. [31] Rutegetse ko ingwate y’ amagarama ya 40.000 Frw yatanzwe na Nsengiyumva Alexis ajurira ihwanye n’ibyakozwe muri uru rubanza.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

RCAA 00043/2016/CS, Uwiragiye Charles v Uwamahoro Jeanine, Supreme Court, 15/09/2019

Case cited

RS/INJUST/RC 00010/2017/SC, Supreme Court, 12/01/2018

Case cited

Law No 59/2008 of 10/09/2008, Article 39

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Law No 22/2018 of 29/04/2018, Articles 10, 111, 158

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.