Download PDF

Rwanda Civil

High Court

NYIRANTEZIMANA V NTIBANKUNDIYE N’UNDI

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

Divorce was granted because the applicant had left the marital home for five years, making cohabitation impossible, and mutual consent is required for marriage. Property was divided as agreed by the parties, with specific allocations for the child's maintenance. Custody was granted to the mother, and damages were denied as the applicant was at fault for abandonment.

Court disposition

Divorce granted; property divided; custody awarded to mother; damages denied.

Orders

  • Marriage between Nyirantezimana Josiane and Ntibankundiye Theodomir dissolved as of 08/03/2013.
  • Matrimonial land divided: Nyirantezimana receives UPI 1510 and 4459; Ntibankundiye receives UPI 2476 and 5491, with UPI 2476 reserved for child maintenance until majority.
  • Joint plots to be sold and proceeds divided equally, with half of one plot shared with Baragahingana.
  • Movable property divided as agreed: specific household items allocated; remaining items to Nyirantezimana; proceeds from sale of certain items to be shared.
  • Custody of Niyokwizerwa Marie Joyeuse awarded to Nyirantezimana Josiane; maintenance to be provided from UPI 2476.
  • Ntibankundiye retains visitation and parental involvement rights.
  • No damages awarded to Nyirantezimana Josiane.
  • Judgment to be notified to the civil registry as per Article 239 of Law No 32/2016.

02

Material facts

Parties

Nyirantezimana Josiane

Applicant Counsel: Me Maniraguha Sylvestre

Ntibankundiye Theodomir

Respondent Counsel: Me Ndashimiye Jean Paul

Kampayana Daphrose

Interested Party

Amounts and remedies

  • Damages Claimed by Applicant: RWF 4,500,000
  • Damages for Pain and Suffering Claimed: RWF 2,000,000
  • Legal Costs Claimed: RWF 1,000,000
  • Advocate Fees Claimed: RWF 1,500,000
  • Value of Movable Property (as Per Applicant): RWF 580,000
  • Estimated Value of House (as Per Applicant): RWF 1,500,000
  • Monthly Child Maintenance (if Not in Kind): RWF 20,000

03

Procedural history

  1. Posture

    Civil (family Law) / High Court Review on Grounds of Injustice

04

Questions and positions

Legal issues

Party arguments

Applicant
Nyirantezimana Josiane sought a permanent divorce on grounds of persistent mistreatment and failure by Ntibankundiye Theodomir to provide for the family, requested equal division of property, custody of the child, and damages.
Respondent
Ntibankundiye Theodomir opposed the divorce, claiming the marriage was intact, denied allegations of mistreatment, and argued that the applicant was not entitled to damages or certain properties.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    Supreme Court decision RS/REV/INJUST/CIV 0029/16/CS; Law No 32/2016, Article 242

    Marriage requires the mutual consent of both spouses; if cohabitation is impossible and one party seeks divorce, they cannot be compelled to remain together.

  2. 02

    Law No 32/2016, Article 242; Law No 27/2016, Article 8

    Division of matrimonial property follows the agreement of the parties or, absent agreement, is divided equally or as per the law.

  3. 03

    Law No 32/2016, Article 243

    Custody of children is generally granted to the parent who wins the divorce, with the other parent retaining visitation rights; children under six should remain with the mother unless contrary to their interests.

  4. 04

    General principle; Law No 32/2016

    Damages are not awarded to the party at fault for the breakdown of the marriage.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

Divorce was granted because the applicant had left the marital home for five years, making cohabitation impossible, and mutual consent is required for marriage. Property was divided as agreed by the parties, with specific allocations for the child's maintenance. Custody was granted to the mother, and damages were denied as the applicant was at fault for abandonment.

Obiter and limits

  • Court cannot compel spouses to remain together when mutual consent is absent.
  • Property division must follow the parties' agreement or the law.
  • Damages are not awarded to the party responsible for the marital breakdown.

Court disposition

Divorce granted; property divided; custody awarded to mother; damages denied.

  • Marriage between Nyirantezimana Josiane and Ntibankundiye Theodomir dissolved as of 08/03/2013.
  • Matrimonial land divided: Nyirantezimana receives UPI 1510 and 4459; Ntibankundiye receives UPI 2476 and 5491, with UPI 2476 reserved for child maintenance until majority.
  • Joint plots to be sold and proceeds divided equally, with half of one plot shared with Baragahingana.
  • Movable property divided as agreed: specific household items allocated; remaining items to Nyirantezimana; proceeds from sale of certain items to be shared.
  • Custody of Niyokwizerwa Marie Joyeuse awarded to Nyirantezimana Josiane; maintenance to be provided from UPI 2476.
  • Ntibankundiye retains visitation and parental involvement rights.
  • No damages awarded to Nyirantezimana Josiane.
  • Judgment to be notified to the civil registry as per Article 239 of Law No 32/2016.

Source and reliance status

High Court · 5 April 2023

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

High Court

Civil· 5 April 2023

RS/INJUST/RC00007/2022/HC/MUS

NYIRANTEZIMANA V NTIBANKUNDIYE N’UNDI

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-04-05 - Case/document no.: RS/INJUST/RC00007/2022/HC/MUS - Collection: High Court

Text

Page 1

NYIRANTEZIMANA V NTIBANKUNDIYE N’UNDI [Rwanda URUKIKO RUKURU URUGEREKO RWA MUSANZE – RS/INJUST/RC00007/2022/HC/MUS (Gatwaza, P.J., Gasore na Mukamuhire J.) 05 Mata 2023] Itegeko rigenga abantu n’umuryango – ubutane – kubana k’umugabo numugore bisaba ubushake bwabo bombi, iyo imibanire itagishoboka kandi hari n’usaba ubutane, ntibatsindirwa kubana, mu buryo bw’imibanire mibi n’icyemezo cy’Urukiko. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye Nyirantezimana arega Ntibankundiye mu rukiko Rw’Ibanze rwa Gakenke asaba ubutane bwa burundu, kuko ngo amuhoza ku nkeke kandi adatanga ibitunga urugo. Ntibankundiye we avuga ko nta butane bukwiye gutangwa kuko babanye neza. Muri urwo rubanza hagobokeshejwemo Kampayana ufite imwe mu mitungo iburanwa. Urukiko mu rubanza RC00047/2019/TB/GAK Urukiko rw’Ibanze rwemeje ko ubutane Nyirantezimana yasabye atabuhawe. Nyirantezimana yajuririye mu rukiko Rwisumbuye rwa Musanze, avuga ko Urukiko rw'Ibanze rwa Gakenke rwirengagije ibimenyetso byose yatanze bigaragaza ibikorwa bibi Ntibankundiye yamukoreraga. Ntibankundiye we avuga ko impamvu z’ubujurire bwe zidafite ishingiro. Urukiko mu rubanza RCA00011/2020/TGI/MUS rwemeje ko ubujurire bwa Nyirantezimana nta shingiro bufite. Nyirantezimana yandikiye Perezida w’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze asaba ko urubanza rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane kuko yumva yararenganye.

Perezida w’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze nyuma yo gusuzuma ubwo busabe bwe, yemeje ko urwo rubanza rugomba gusubirwamo n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze. Mu rubanza rusuzuma akarengane yakomeje gushimangira ko asaba Urukiko kumutandukanya na Ntibankundiye kuko ngo, mu gihe bamaze babana, yamuhozaga ku nkeke akanamukubita, Yasabye Urukiko kandi kubagabanya imitungo bari baravanze ndetse no kwemeza ugomba kurera umwana wabo n’ibigomba kumutunga. Ntibankundiye we yakomeje kuvuga ko yifuza gukomeza kubana n’umugore we kuko ngo nta kibazo bafitanye. Urukiko Rwemeje mu rubanza RS/INJUST/RC 00007/2022/HC/MUS ko ubutane bwa burundu butanzwe ku makosa ya Nyirantezimana kuko amaze imyaka itanu yarataye urugo. Rwemeje kandi ko niyo haba nta mpamvu y’ubutane iteganywa n’Itegeko, ubutane bugomba gutangwa mu gihe imibanire bigaragara ko itagishoboka. Urukiko rwemeje kandi ko kubijyanye n’imitungo y’imukanwa n’itimukanwa bayigabana nkuko babyumvikanyeho. Umutungo ufite UPI: 2476 wegukanye wahawe Ntibankundiye akazawegukana burundu aruko umwana babyaranye anamaze gukura kuko ugomba kuvamo ibimutunga. Ku bijyanye n’imitungo ya Nyirantezimana na Bankundiye yaba itunzae na Kampayana, Urukiko rwemeje ko nta kimenyetso, Nyirantezimana abigaragariza, bityo rwemeza ko imitungo Kampayana atunze ari iye.

Page 2

Ku bijyanye n’uburenganzira bwo kurera umwana, Urukiko rwemeje ko Nyirantezimana aba ariwe uhabwa ubwo burenganzira, kuko ariwe usanzwe umurera kuva aho aviriye mu rugo kandi Ntibankundiye ntabigireho ikibazo. Urukiko rwemeje kandi ko indishyi Nyirantezimana asaba atagomba kuzihabwa kuko ubutane bwatanze kubera amakosa ye. Incamake y’icyemezo:1. kubana k’umugabo numugore bisaba ubushake bwabo bombi. Bityo iyo imibanire itagishoboka kandi hari n’usaba ubutane, ntibatsindirwa kubana, mu buryo bw’imibanire mibi n’icyemezo cy’Urukiko.

2. Iyo abashakanye bumvikanye uburyo bwo hugabana umutungo basangiye, ubwo bwumvikane nibwo bukurikizwa mu gihe bahawe ubutane bwa burundu.

3. Iyo umwe mu bashakanye batandukanye, agaragaje ko nta wundi mutungo afite usibye umutungo utimukanwa kandi agomba gutanga ibirera umwana, Urukiko rushobora gutegeka ko uwo mutungo uvamo iyo ndezo kugeza igihe uwo mwana akuriye akabona kuwegukana burundu.

4. Ntabwo indishyi zitangwa ku muntu ufite amakosa. Gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane bifite ishingiro. Amategeko yashingiweho: Itegeko No 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango, Ingingo ya 242, 243 Itegeko Nº27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura, Ingingo ya 8. Imanza zifashishijwe: Urubanza RS/REV/INJUST/CIV 0029/16/CS rwa Murayire Marie Aimable na Sindikubwabo Louis rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga kuwa 01 Kamena 2018. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu rukiko Rw’Ibanze rwa Gakenke. Nyirantezimana Josiane yatanze ikirego arega Ntibankundiye Theodomir asaba ubutane bwa burundu, kubera impamvu zo kumuhoza ku nkeke no kudatanga ibitunga urugo. Ibi ngo byatumye kubana biba bibi, yasabye ko bagabana ku buryo bungana imitungo bafitanye, hakemezwa uzarera umwana babyaranye. Muri uru rubanza hagobokeshejwemo Kampayana Daphrose kuko ari we ufite imwe mu mitungo ivugwa muri uru rubanza. Urukiko rw’Ibanze rwemeje ko ubutane Nyirantezimana Josiane yasabye atabuhawe. Rwategetse ko amafaranga ibihumbi 10.000 Frw y’igarama Nyirantezimana Josiane yatanze ahwanye n’ibyakozwe mu rubanza.

Page 3

[2] Nyirantezimana Josiane yajuririye mu rukiko Rwisumbuye rwa Musanze. Yajuriye avuga ko Urukiko rw'Ibanze rwa Gakenke rwirengagije ibimenyetso byose yatanze bigaragaza ibikorwa Ntibankundiye yamukoreraga. Ibyo bimenyetso birimo inyandiko z'inzego z'ibanze n’abatangabuhamya bazi neza ibikorwa by'ihohoterwa Nyirantezimana yakorewe. Urukiko Rwisumbuye rwasuzumye ubujurire bwe rusanga nta shingiro bufite. Rwemeje ko urubanza RC00047/2019/TB/GAK rwaciwe kuwa 06/12/2019 rugumyeho mu ngingo zarwo zose. [3] Nyirantezimana Josiane yabonye urubanza rwe rugaragaramo akarengane, yandikira Perezida w’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze asaba ko urubanza rwe rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane. Impamvu yatanze zarasuzumwe, hemezwa ko urubanza rwe rugomba gusubirwamo n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Musanze. Yakomeje gushimangira ko asaba Urukiko kumutandukanya na Ntibankundiye Theodomir kuko ngo, mu gihe bamaze babana, yamuhozaga ku nkeke akanamukubita. Yasabye Urukiko kubatandukanya, kubagabanya imitungo bari baravanze ndetse no kwemeza ugomba kurera umwana wabo n’ibigomba kumutunga. Ntibankundiye Theodomir we yakomeje kuvuga ko yifuza gukomeza kubana n’umugore we kuko ngo nta kibazo bafitanye. [4] Ibivuzwe haruguru bigaragaza ko ibibazo bikwiye gusuzumwa muri uru rubanza ari ibi bikurikira : Kumenya niba icyifuzo cya Ntibankundiye Theodomir cyo gukomeza kubana na Nyirantezimana Josiane

gifite ishingiro mu gihe uwo bashyingiranywe avuga nta bushake bwo gukomeza kubana na we kandi akaba yaramaze kwisubirira iwabo ; Kumenya imitungo yahabwa Nyirantezimana Josiane na Ntibankundiye Theodomir mu gihe gutandukana kwabo byaba byemejwe burundu ; Kumenya ugomba kurera umwana babyaranye n’uburyo ababyeyi bombi bazakomeza kumwitaho ; Kumenya niba hari ndishyi zikwiye gutangwa muri uru rubanza ; II. IBIBAZO BIGIZE URUBANZA N’ISESENGURWA RYABYO A.Kumenya niba icyifuzo cya NTIBANKUNDIYE Theodomir cyo gukomeza kubana na Nyirantezimana Josiane gifite ishingiro mu gihe uwo bashyingiranywe avuga nta bushake bwo gukomeza kubana na we kandi akaba yaramaze kwisubirira iwabo [5] Mu rubanza RS/REV/INJUST/CIV 0029/16/CS rwakijijwe kuwa 01 Kamena 2018, haburana Murayire Marie Aimable arega Sindikubwabo Louis, Urukiko rw’Ikirenga rwemeje ko ibyemezo bifatwa mu rwego rw’amategeko agenga umuryango, byagombye kuganisha ku mibanire myiza y’abashakanye, mu gihe rero byagaragara nta gushidikanya ko iyo mibanire itagishoboka kandi hari n’usaba ubutane, bikaba bitakumvikana ko batsindirwa kubana, mu buryo bw’imibanire mibi. Ingingo ya 242 y’Itegeko no 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango iteganya ko buri wese mu bashyingiranywe ashobora gusaba gutana burundu kubera imwe mu mpamvu zikurikira: 1° ubusambanyi; 2° guta urugo nibura igihe cy’amezi cumi n’abiri (12) akurikirana; 3° igihano cy’icyaha gisebeje; 4° kwanga gutanga ibitunga urugo; 5° guhoza undi

Page 4

ku nkeke; 6° ihohoterwa rishingiye ku gitsina; 7° kumara nibura imyaka ibiri (2) batabana ku bushake bwabo; 8° kutabana mu gihe kirenze amezi cumi n’abiri (12) akurikirana uhereye igihe habereye ishyingirwa nta mpamvu zifite ishingiro zihari. [6] Nyirantezimana Josiane, yunganiwe na Me Maniraguha Sylvestre, yasobanuye ko asaba gutandukana burundu na Ntibankundiye Theodomir bari barasezeranye imbere y’amategeko kuwa 08/03/2013, bakaba barabyaranye umwana umwe witwa Niyokwizerwa Marie Joyeuse wavutse kuwa 14/08/2014. Yasobanuye ko imibanire yabo itigeze iba myiza agishakana na Ntibankundiye Theodomir kubera kumuhoza ku nkeke no kumukubita amuboshye ku buryo bubabaje, kudatanga ibitunga urugo. Ngo kubera ko kubana byakomeje kuba bibi, Nyirantezimana Josiane yigiriye iwabo n'umwana babyaranye. Yakomeje avuga ko Ntibankundiye yagaragaje ko atamushaka kuko akimara kugenda umutungo basangiye Ntibankundiye yawugabije na nyina, ari we Kampayana Daforoza, ku buryo Nyirantezimana atawukandagiramo. Yavuze ko ibimenyetso bigaragaza ibikorwa Ntibankundiye yamukoreraga birimo inyandiko z'inzego z'ibanze ndetse ngo hari n’abatangabuhamya bazi neza ibikorwa by'ihohoterwa Nyirantezimana yakorewe. Ibi byose ngo inkiko zibanza zarabyirengagije. Ngo inyandiko ashingiraho ni iyo kuwa 07/05/2018, iyo kuwa 09/05/2018, iyo kuwa 11/05/2018, iyo kuwa 08/06/2018, inyandiko yo kuwa 13/07/2018 n’iyo kuwa

25/12/2018. [7] Nyirantezimana Josiane yakomeje asobanura ko mu rwego rwo gusobanukirwa neza kurushaho hakwiye gusuzumwa raporo y'isesengura ry'ikibazo cyabo yakozwe n'urwego rw'Umuvunyi. Ngo hari kandi inyandiko yo kuwa 26/10/2022 yanditswe n'inzego z'ibanze z’aho Ntibankundiye abarizwa mu mudugudu wa Kirehe, Akagari ka Nyaburiba, mu murenge wa Jali, akarere ka Gasabo igaragaza ko Ntibankundiye Theodomir afite umugore w'inshoreke babana witwa Nyirandikubwimana Marie Goreti babyaranye umwana witwa Mumararungu Aloysie wavutse kuwa 13/03/2022. Ibi byose ngo ni byo byatumye abona atashobora gukomeza kubana na Ntibankundiye, yigira iwabo. Mu gihe iburanisha ryari riri hafi gusozwa, Nyirantezimana Josiane yavuze ko ibibazo byatangiye mu ijoro rya mbere ryo kubana kwabo, kuko Ntibankundiye yagize uburwayi butuma atabasha gukora imibonano mpuzabitsina, avuga ko Nyirantezimana ari we wamuroze, akajya ahora abimucyurira. [8] Ntibankundiye Theodomir, yunganiwe na Me Ndashimiye Jean Paul, yavuze ko Nyirantezimana Josiane yavuye mu rugo rwe na Ntibankundiye Théodomir kuwa 07/05/2018 agenda nta kibazo gihari hagati ye n’umugabo we. Ngo nimugoroba kuri iyo tariki mu Nteko y’abaturage kwa Ntibankundiye Théodomir na Nyirantezimana Josiane bize ku kibazo cya Nyirantezimana Josiane na Ntibankundiye Théodomir. Nyuma yaho Ntibankundiye Théodomir yagiye kumucyura inshuro 3 ku matariki ya 8/5/2018,

12/5/2018, 18/5/2018 ariko Nyirantezimana Josiane yanga gutaha. Ngo ibimenyetso Nyirantezimana Josiane yatanze bigizwe n’inyandiko zakozwe kandi zisinywa Ntibankundiye Théodomir adahari ndetse nta n’ubwo yigeze abazwa n’Ubuyobozi bw’izo nzego z’ibanze ngo yisobanure. Yavuze ko izo nyandiko zakozwe Nyirantezimana Josiane yibera iwabo, uretse ko ngo n’ibivugwamo byo guhozwa ku nkeke nta kimenyetso byatangiwe. Ngo ikindi kitatangiwe ikimenyetso ni ibyo Nyirantezimana Josiane yavugaga ko Ntibankundiye Théodomir atatangaga ibitunga urugo, kuko ngo Nyirantezimana Josiane ari we wacungaga umutungo wabo bitewe n’uko Ntibankundiye Théodomir yabaga i Kigali kuko ari ho akorera.

Page 5

[9] Ntibankundiye Théodomir yakomeje avuga ko kutabaza abatangabuhamya mu nkiko zabanje atari impamvu y’akarengane cyane ko inkiko zidategetswe kumva abatangabuhamya mu gihe urega yari yatanze ibimenyetso by’inyandiko kandi Nyirantezimana Josiane ntagaragaza amazina y’abo batangabuhamya. Kuvuga gusa ngo abatangabuhamya ntibabajijwe urubanza rwararangije gucibwa ntibyaba impamvu y’akarengane. Ntibankundiye Théodomir yavuze ko nta mugore afite i Jali, iyi ikaba idakwiye kuba impamvu y’akarengane, dore ko itaburanishijwe mu nkiko zabanje.

UKO URUKIKO RUBIBONA [10] Urukiko rurasanga inyandiko zitandukanye Nyirantezimana Josiane avuga ko zirengagijwe cyangwa ko zititaweho, zirimo iyo kuwa 07/05/2018, 09/05/2018, 11/05/2018 n’iyo kuwa 13/07/2018. Yavuze ko izi nyandiko zigaragaza ko umugabo we yamuhozaga ku nkeke ndetse ko yamukubitaga. Urukiko rw’Ibanze rwarazisesenguye rusanga izo nyandiko zose zaranditswe Nyirantezimana Josiane yaravuye mu rugo kuwa 07/05/2018, bikaba bigaragara ko izi nyandiko zose zakozwe batakibana. Urukiko rw’Ibanze rwasanze na none inyandiko zose ashingiraho, inyinshi zarakozwe Ntibankundiye Theodomir adahari, dore ko nta nyandiko n’imwe yashyizeho umukono. Ibi ni byo byatumye Urukiko rwemeza ko impamvu zose Nyirantezimana Josiane yatanze asaba ko Urukiko rwamutandukanya na Ntibankundiye Theodomir zitahabwa ishingiro kubera ko atabashije kugaragaza ibimenyetso by’ibyo avuga. Kuri uru rwego, Nyirantezimana Josiane ntiyigeze avuguruza iri sesengura ryakozwe n’Urukiko rw’Ibanze ndetse bigashimangirwa n’Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze. Ibi bisobanura ko nta kintu gifatika anenga icyemezo cyafashwe ku kirego cye. [11] Urukiko rurasanga ikindi kigaragara muri uru rubanza ari uko Nyirantezimana Josiane yiyemereye ahantu hatandukanye ko hashize imyaka hafi itanu (5) avuye mu rugo rwe n’umugabo we Ntibankundiye Theodomir kuko yagiye mu mwaka wa 2018. Hashingiwe ku mpamvu zishobora gutuma hemezwa

ubutane bwa burundu, Nyirantezimana Josiane ni we wakoze amakosa yo guta urugo, haramutse hemejwe ubutane bwa burundu, bwashingira ku makose ye. [12] Urukiko rurasanga nyuma yo kubona ko Nyirantezimana Josiane yataye urugo, n’ubwo Ntibankundiye Theodomir yagaragaje ko atifuzaga ubutane, nta cyabuza Urukiko kubutanga, kuko hari imwe mu mpamvu ziteganywa n’amategeko ubutane bwashingiraho. [13] Urukiko rurasanga nanone dosiye y’urubanza igaragaza ko imibanire ya Ntibankundiye Theodomir n’umugore we Nyirantezimana Josiane itagishobotse kuko bo ubwabo bamaze kwitandukanya kandi Nyirantezimana Josiane akaba yaravugiye mu Rukiko ko adashobora kongera kubana na Ntibankundiye. N’ubwo rero hakwemezwa ko bakomeza kubana nk’uko byemejwe n’Urukiko rw’Ibanze rwa Gakenke (bigashimangirwa n’Urukiko Rwisumbuye rwa Musanze), iki cyemezo nticyabasha gushyirwa mu bikorwa kuko kubana nk’umugabo n’umugore bisaba ubushake, mu gihe rero ubwo bushake budahari, icyemezo cy’Urukiko si cyo cyatuma bongera kubana. Iyi ikaba ari impamvu ishimangira ko Nyirantezimana Josiane akwiye guhabwa ubutane bwa burundu yasabye. Ibi bikaba biri mu murongo umwe n’icyemezo cy’Urukiko rw’Ikirenga cyagaragajwe haruguru, aho rwabonye ko ibyemezo bifatwa mu rwego rw’amategeko agenga umuryango, byagombye kuganisha ku mibanire myiza y’abashakanye, mu gihe rero

Page 6

byagaragara nta gushidikanya ko iyo mibanire itagishoboka kandi hari n’usaba ubutane, bikaba bitakumvikana ko batsindirwa kubana, mu buryo bw’imibanire mibi. [14] Ku bw’ibyo, hakwiye kwemezwa ko Nyirantezimana Josiane na Ntibankundiye Theodomir batandukanye burundu. B.Kumenya imitungo y’urugo rwa Nyirantezimana Josiane na Ntibankundiye Theodomir n’uburyo bayigabana [15] Ingingo ya 242 y’Itegeko No 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango iteganya ko ubutane busesa ishyingirwa n’amasezerano agenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe. Igabana ry’umutungo rikorwa hakurikijwe amategeko abigenga. Ingingo ya 8 y’ Itegeko Nº27/2016 ryo ku wa 08/07/2016 rigenga imicungire y’umutungo w’abashyingiranywe, impano n’izungura iteganya ko iyo uburyo bw’ivangamutungo rusange busheshwe ku mpamvu z’ubutane cyangwa guhindura uburyo bw’imicungire y’umutungo, abari barashyingiranywe kuvanga umutungo bagabana ku buryo bungana cyangwa mu bundi buryo bumvikanye imitungo n’imyenda. Icyakora, urukiko rushobora gutegeka ko agaciro k’ibyangijwe n’umwe mu bashyingiranywe gakurwa mu mugabane we. [16] Nyirantezimana Josiane, yunganiwe na Me Maniraguha Sylvestre, yasobanuye ko Urukiko rwasuzuma inyandiko yo kuwa 25/12/2018 igaragaza amashusho y'imirima basangiye igera kuri 11 rukayibagabanya ku buryo bungana nkuko amategeko abibemerera. Yongeyeho ko nk’uko bigaragazwa n’inyandiko yo kuwa

25/12/2018 umutungo wimukanwa Nyirantezimana yari afitanye na Ntibankundiye yasize mu nzu bikanemezwa n'inzego z’ibanze z'akagari n'umugugudu, kuri urwo rutonde, iyo uyihaye agaciro yose usanga ifite agaciro ka 580 000Frw. Iyi mitungo nayo ngo bagomba kuyibagabana ku buryo bungana. Ngo inzu bari batuyemo na yo bagomba kuyigabana kuko ifite agaciro kagereranyije kangana na 1 500 000Frw. Yavuze ko hari n’ikibanza kiri i Kigali cyubatswemo inzu, ikimenyetso cyerekeye iyi nzu ni ibaruwa yanditswe n’Akagali ka Nyaburiba kemeza ko ahafite inzu. Ngo baguze ikibanza, hanyuma biba ngombwa ko bubaka inzu muri icyo kibanza. Ngo hari n’inyandiko igaragaza ko Ntibankundiye yashakaga kuyigurisha arahagarikisha. Ngo iyo nzu niyo Ntibankundiye abanamo n’umugore yashatse, ariko ngo yanditse kuri Uwimana Aurelie kuko ari we wayibagurishije. Ngo indi mitungo ifitwe na Kampayana Daphrose, ariko ngo yari yarayibaye. Ngo ni na yo mpamvu yagobokeshejwe muri uru rubanza. [17] Ntibankundiye Theodomir, yunganiwe na Me Ndashimiye Jean Paul, yavuze ko nta kimenyetso Nyirantezimana Josiane ashingiraho agaragaza ko afitanye n’umugabo we amasambu 11 ahubwo umutungo wabo ugizwe n’amasambu 4, ikibanza 1 n’inzu iri muri Centre ya Kamina bafatanyije na Baragahingana Léodomir. Ngo imirima yabo iteye mu buryo bukurikira : - Umurima ufite UPI: 5491; - Umurima ufite UPI: 4459; - Umurima ufite UPI: 2476;-

Umurima ufite UPI: 510 (uri mu Kaderege). Ngo bafite kandi ikibanza kiri muri Centre ya Kamina baguze kigaragazwa n’inyandiko yo kuwa 14/6/2017. Indi mitungo ni iya Kampayana Daphrose, nyina wa Ntibankundiye. Yavuze ko nta nzu afite i Kigali kuko nta kimenyetso cy’iyo nzu cyagaragajwe. [18] Kampayana Daphrose yahawe ijambo avuga ko ibyo atunze byose ari ibye, ngo nta mitungo ya Ntibankundiye n’umugore we Nyirantezimana afite.

UKO URUKIKO RUBIBONA

Page 7

[19] Urukiko rurasanga ku bijyanye n’igabana ry’imitungo ababuranyi bari bahuriyeho, hari ibyo bumvikanyeho mu iburanisha. Ibyo bumvikanyeho bikaba ari byo bikwiye gushyirwa mu bikorwa. Ku bijyanye n’imirima, mu iburanisha bemeranyije ko Nyirantezimana yatwara ubutaka bufite UPI: 1510 na 4459 naho Ntibankundiye Theodomir agatwara ubutaka bufite UPI 2476 na 5491; ariko ubutaka bufite UPI: 2476 akazabwegukana mu gihe umwana babyaranye azaba amaze kuba mukuru, hagati aho ubwo butaka buzaba bucungwa n’uwahawe uburenganzira bwo kurera umwana kuko Ntibankundiye Théodomir yemereye mu iburanisha ko nta handi yakura ubushobozi bwo gutanga ibitunga umwana, uretse muri ubwo butaka. [20] Urukiko rurasanga ku byerekeye ikibanza kiri i Kigali, n’ubwo Nyirantezimana yasabye ko na cyo cyashyirwa mu byo bagomba kugabana, ntiyigeze agaragaza ibimenyetso by’uko ubwo butaka ari ubwabo, ahubwo na we yivugiye ko bwanditswe kuri Uwimana Aurelie. Nta ho Urukiko rwashingira rwemeza ko ubwo butaka bagomba kubugabana, mu gihe hari ibimenyetso bugaragaza ko ubwo butaka ari ubw’undi muntu, kandi hakaba hatarigeze hagaragazwa inenge zatuma icyo kimenyetso giteshwa agaciro. Ikibanza kiri mu butaka bw’i Kigali ntikigomba gushyirwa mu byo bagomba kugabana. [21] Urukiko rurasanga ku byerekeye ubutaka busanzwe buhingwa na Kampayana Daphrose, na none ikigaragara ni uko n’ubwo Nyirantezimana yasabye ko na bwo

bwashyirwa mu byo bagomba kugabana, ntiyigeze agaragaza ibimenyetso by’uko ubwo butaka ari ubwabo. Kampayana Daphrose ni we ufite ibyangombwa by’ubwo butaka kandi ni we umaze igihe abukoreraho. Uwavuze ko bagomba kubugana ntiyigeze agaragaza ko byibuze ubwo butaka yaba yarigeze abukoreraho. Ku bw’ibyo rero nta ho Urukiko rwahera rwemeza ko ubwo butaka buri mu bigomba kugabanwa. [22] Urukiko rurasanga ku bijyanye n’ikibanza basangiye na Baragahingana, uwo basangiye azagumana ½ cy’iyo nzu, naho ½ gisigaye Ntibankundiye na Nyirantezimana Josiane bakigabane ku buryo bungana. Ikibanza bahuriyeho na cyo bazakigabanamo kabiri nk’uko babyemeranyijeho mu iburansiha. [23] Urukiko rurasanga mu iburanisha barumvikanye ku buryo bwo kugabana imitungo yimukanwa bari basangiye bagomba kugabana ari iyi ikurikira: amasahani 5, ibase 1, nta ndobo, ibyo kuryamirwa ni matelas imwe ariko yaribwe, amashuka 2 arahari, umunzani, amabati 18 y’ibikura arahari, inzugi 2 z’ibiti zirahari, amadirishya 3 arahari, aga panier 1, ibirago 2. Ibyo bumvikanyeho ni ibi bikurikira: Ntibankundiye Theodomir yemeye gutwara amasahani 3, Nyirantezimana Josiane ajyane 2, Nyirantezimana ni we uzajyana ibase, buri wese azajyana ishuka imwe, Ntibankundiye Theodomir azajyana umunzani. Ibindi bikoresho byo mu rugo bisigaye bizatwarwa na Nyirantezimana Josiane. Amadirishya, inzugi n’amabati bazabigurisha bagabane amafaranga

avuyemo. C.Kumenya ugomba kurera umwana babyaranye n’uburyo ababyeyi bombi bazakomeza kumwitaho [24] Ingingo ya 243 y’Itegeko No 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango iravuga ngo Abana bahabwa umubyeyi watsindiye ubutane. Undi mubyeyi asigarana uburenganzira bwo gusura abana, kubavugisha cyangwa gusurwa na bo. Mu ica ry’urubanza, umucamanza agena uburyo bukwiye kugira ngo ubwo burenganzira bwubahirizwe. Urukiko

Page 8

rubyibwirije cyangwa rubisabwe n’umwe mu basaba ubutane cyangwa n’undi muntu wese ubifitemo inyungu, rushobora gutegeka ko umwana ahabwa umubyeyi utatsinze urubanza cyangwa se undi muntu wese, rushingiye ku byagirira abana akamaro. Icyakora, abana batarageza ku myaka itandatu (6) y’amavuko, bagomba kubana na nyina keretse iyo bishobora kubangamira inyungu z’abana. [25] Nyirantezimana Josiane, yunganiwe na Me Maniraguha Sylvestre, yasobanuye ko yifuza kuba ariwe warera umwana babyaranye witwa Niyokwizerwa Marie Joyeuse wavutse 14/08/2014 kuko ariwe usanzwe umurera akamumenyera byose kuko kuva yava kwa Ntibankundiye ntacyo amufasha, ahubwo urukiko rukamutegeka gutanga ibikoresho by'ishuri n'amafaranga y'ubwishingizi agategekwa no gutanga indezo yakomoka ku mirima azagabana, Nyirantezimana akajya ayimuhingira agakuramo indezo byamunanira agatanga ibihumbi 20 000 Frw bya buri kwezi. [26] Ntibankundiye Theodomir, yunganiwe na Me Ndashimiye Jean Paul, yavuze ko Nyirantezimana Josiane atagomba guhabwa umwana bishingiye ku butane kuko ibimenyetso ashingiraho abusaba nta shingiro bifite, ahubwo Urukiko ruzabone ko Ntibankundiye Théodomir nawe ashoboye kurera umwana igihe Nyirantezimana Josiane akomeje kwanga kugaruka mu rugo yamumuha nawe akamurera. Ngo mu gihe Urukiko rwabibona ukundi yemeye ko umurima umwe mu yo yagomba kugabana ari wo wazajya uvamo ibitunga umwana. [27] Urukiko

rurasanga Nyirantezimana Josiane ari we wagaragaje impamvu zumvikana zatuma ari we uhabwa uburenganzira bwo kurera umwana yabyaranye na Ntibankundiye Théodomir, cyane cyane ko ari we umurera kuva igihe yaviriye mu rugo rwe. Ku rundi ruhande, n’ubwo Ntibankundiye Théodomir yari yatangiye avuga ko na we yifuza kurera umwana we kuko abifitiye ubushobozi, yageze nyuma yemera ko nta kibazo na kimwe yigeze agira cyo gukurikirana imikurire y’umwana we mu gihe cyose Nyirantezimana Josiane amaze amurera wenyine. Ibi bigasa nko kwemera ko umwana yakomeza kurerwa na nyina. [28] Urukiko rurasanga ibivuzwe haruguru bigaragaza ko ibiri mu nyungu z’umwana, ari uko umwana Niyokwizerwa Marie Joyeuse yakomeza kurerwa na nyina Nyirantezimana Josiane, cyane cyane ko ari we umaze igihe amurera, kandi na se w’umwana akaba yaravuze ko nta kibazo yigeze agira ku bijyanye no gukurikirana imikurire y’umwana. Ibyo Ntibankundiye Theodomir yagombaga gutanga nk’uruhare rwe mu kurera umwana bizajya biva mu murima ufite UPI: 2476. D.Kumenya niba hari ndishyi zikwiye gutangwa muri uru rubanza [29] Nyirantezimana Josiane, yunganiwe na Me Maniraguha Sylvestre, yasabye Urukiko gutegeka Ntibankundiye Theodomir kumuha indishyi zingana na 4 500 000Frw zikubiyemo indishyi z'akababaro 2 000 000Frw, indishyi z'ikurikiranarubanza kuva rwatangira n'inzira rwanyuzemo zose kugeza ubu zingana na 1 000 000Frw, igihembo

cy'avoka wamburaniye kuva mu rwego rw'ibanze kugeza ubu zingana na 1 500 000Frw. [30] Ntibankundiye Theodomir, yunganiwe na Me Ndashimiye Jean Paul, yavuze ko Urukiko rwaregewe rukwiye kubona ko indishyi zisabwa na Nyirantezimana Josiane nta shingiro zifite kuko n'ikirego cye nta shingiro gifite. Ikindi ni uko nta bimenyetso yatanze bigaragaza ko akwiye ziriya ndishyi asaba guhabwa zingana na 4 500 000Frw.

Page 9

[31] Urukiko rurasanga n’ubwo hemejwe ubutane bwa burundu, ariko ibi byakozwe nyuma y’uko Urukiko rubonye ko Nyirantezimana Josiane wari wareze ari we wakoze amakosa yo guta urugo. Ibi bikaba bikwiye gutuma adahabwa indishyi zose yasabye kuko uwakoze amakosa, atari we ukwiye guhindukira ngo asabe guhabwa indishyi. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [32] Rwemeje ko ikirego cyatanzwe na Nyirantezimana Josiane gisaba gusubirishamo urubanza RCA00011/2020/TGI/MUS ku mpamvu z’akarengane gifite ishingiro kuri bimwe. [33] Rwemeje ko amasezerano y’ubushyingiranwe yabaye hagati ya Nyirantezimana Josiane na Ntibankundiye Theodomir kuwa 08/03/2013 asheshwe, bakaba batandukanye burundu. [34] Rutegetse ko ubutaka Nyirantezimana Josiane na Ntibankundiye Theodomir bari batunze bazabugabana mu buryo bukurikira : Nyirantezimana Josiane azatwara ubutaka bufite UPI: 1510 na 4459 naho Ntibankundiye Theodomir atware ubutaka bufite UPI: 2476 na 5491; ariko ubutaka bufite UPI: 2476 akazabwegukana mu gihe umwana babyaranye azaba amaze kuba mukuru, hagati aho ubwo butaka buzaba bukurwamo ibitunga uriya mwana. [35] Rutegetse ko ibibanza bibiri Nyirantezimana Josiane na Ntibankundiye bahuriyeho bizagurishwa, amafaranga avuyemo bayagabane baringanize, ariko kuko kimwe bagisangiye na Baragahingana bazagabana kimwe cya kabiri cyacyo. [36] Rutegetse ko imitungo yimukanwa bari bahuriyeho bazayigabana mu buryo

bukuruikira : Ntibankundiye Theodomir azatwara amasahani atatu (3), Nyirantezimana Josiane ajyane amasahani (2), Nyirantezimana ni we uzajyana ibase, buri wese azajyana ishuka imwe (1), Ntibankundiye Theodomir azajyana umunzani. Ibindi bikoresho byo mu rugo bisigaye bizatwarwa na Nyirantezimana Josiane. Amadirishya, inzugi n’amabati bizagurishwa bagabane amafaranga avuyemo. [37] Rutegetse ko umwana babyaranye witwa Niyokwizerwa Marie Joyeuse azakomeza kurerwa na nyina Nyirantezimana Josiane, mu byo azifashisha hakaba harimo ubutaka bufite UPI : 2476, bwa Ntibankundiye Théodomir, ariko akaba yaremeye ko ari bwo bwazajya buvamo ibitunga uriya mwana kugeza akuze. Ntibankundiye Théodomir azagumana inshingano zo gusura umwana no kwita ku mikurire ye nk’uko yari asanzwe abigenza ; [38] Rutegetse ko imikirize y’uru rubanza imenyeshwa umwanditsi w’irangamimerere, nk’uko biteganywa mu ngingo ya 239 y’Itegeko no 32/2016 ryo ku wa 28/08/2016 rigenga abantu n’umuryango.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

RS/REV/INJUST/CIV 0029/16/CS (Murayire Marie Aimable v Sindikubwabo Louis, Supreme Court, 01 June 2018)

Case cited

Law No 32/2016 of 28/08/2016 governing persons and family, Articles 242, 243

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Law No 27/2016 of 08/07/2016 on management of matrimonial property, gifts and succession, Article 8

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.