Download PDF

Rwanda Criminal

Court of Appeal

UBUSHINJACYAHA v. NZIRORERA

On this page

Professional case brief

Research organized from the available case record

Source document

01

Holding and result

The court found Nzirorera Damien guilty of intentional murder, rejecting claims of provocation due to the elapsed time between the altercation and the fatal stabbing. The minimum sentence of 15 years was imposed, as mitigating factors were recognized but no further reduction is permitted by law.

Court disposition

appeal dismissed

Orders

  • The judgment of the High Court is upheld in all respects.
  • The sentence of 15 years imprisonment remains.
  • Nzirorera Damien is exempted from court fees due to being in custody.

02

Material facts

Parties

Ubushinjacyaha

Prosecution Counsel: Habineza Jean Damascène

Nzirorera Damien

Defendant Counsel: Me Ruturwa Rumende Esron

Amounts and remedies

  • Imprisonment Term: 15

03

Procedural history

  1. Posture

    Criminal Appeal / Final Appellate Judgment

04

Questions and positions

Legal issues

Party arguments

Applicant
Nzirorera Damien argues he did not intend to kill Majyambere Silas, claiming provocation and requesting the conviction be for unintentional murder and a further reduction in sentence.
Respondent
Ubushinjacyaha asserts Nzirorera Damien acted with intent, there was no provocation, and the imposed sentence is the minimum allowed by law.

05

Court’s reasoning

  1. 01

    RPAA 0110/10/CS, Supreme Court, 31/01/2014

    To determine intent in homicide, the court examines the weapon used and the body part struck.

  2. 02

    RPAA038/15/CS, Supreme Court, 15/09/2017

    Provocation is a mitigating factor only if the defendant was immediately provoked by the victim's conduct and provides evidence.

  3. 03

    Itegeko Nº 059/2023 amending Itegeko Nº 68/2018, Article 2(a)

    When mitigating circumstances are established, a life sentence for intentional murder may be reduced but not below 15 years imprisonment.

06

Ratio, limits and disposition

Ratio decidendi

The court found Nzirorera Damien guilty of intentional murder, rejecting claims of provocation due to the elapsed time between the altercation and the fatal stabbing. The minimum sentence of 15 years was imposed, as mitigating factors were recognized but no further reduction is permitted by law.

Obiter and limits

  • The defendant's acceptance of guilt and youth were considered as mitigating factors.
  • The court reaffirmed the principle that provocation must be immediate and substantiated by evidence.

Court disposition

appeal dismissed

  • The judgment of the High Court is upheld in all respects.
  • The sentence of 15 years imprisonment remains.
  • Nzirorera Damien is exempted from court fees due to being in custody.

Source and reliance status

Court of Appeal · 25 February 2025

This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.

Judgment reading view

Judgment text

The complete available source text.

Source document

Court of Appeal

Criminal· 25 February 2025

RPAA 00522/2024/CA

UBUSHINJACYAHA v. NZIRORERA

- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2025-02-25 - Case/document no.: RPAA 00522/2024/CA - Collection: Court of Appeal

Text

Page 1

UBUSHINJACYAHA v. NZIRORERA [Rwanda URUKIKO RW’UBUJURIRE – RPAA 00522/2024/CA (Rutazana, P.J.,) 25 Gashyantare 2025] Amategeko agenga ibyaha n’ibihano – Icyaha cy’ubwicanyi – Kugira ngo hamenyekenane niba uwakubise undi ku bushake yari afite umugambi wo kumwica cyangwa niba yari agamije gusa kumukubita cyangwa kumukomeretsa, urupfu rukaba ingaruka atateganyije, bisuzumirwa mu cyakoreshejwe (intwaro ishobora kwica) mu kumukubita no ku gice cy’umubiri cyakubiswe (mu cyico). Amategeko agenga ibyaha n’ibihano – Ubusembure – Ubusembure bwumvikana nk’impamvu ngabanyagihano igizwe no kuba uwakoze icyaha yarabitewe n’uko yari yabanje gukorerwa igikorwa kimubabaza gikomeye kandi kimurenganya – Habaho ubusembure igihe hari ibikorwa ukurikiranyweho icyaha yakorewe n’uwakorewe icyaha (victime), bituma ako kanya amukorera icyaha aregwa. Ni ishingano y’uregwa uburanisha ubusembure kubuzamura no ku butangira ibimenyetso, umucamanza akaba afite ishingano yo kubusuzuma mu gihe abisabwa n’uregwa mu buryo bweruye kandi bwumvikana. Amategeko agenga ibyaha n’ibihano – Kugabanyirizwa igihano – Iyo umucamanza yemeje impamvu nyoroshyacyaha, igifungo cya burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igihano cy’igifungo cy’imyaka 15. Incamake y’ikibazo: Uwitwa Nzirorera Damien yishe Majyambere Silas amuteye icyuma mu nda (munsi y’umukondo) no ku itako. Uregwa yahise afatawa atangira gukurikiranwa,

iperereza rirangiye Ubushinjacyaha bumurega mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo bumukurikiranyeho icyaha cy’ubwicanyi, busaba ko kimuhama agahanishwa igihano cy’igifungo cya burundu. Nzirorera Damien yaburanye yemera icyaha aregwa, avuga ko byose byatewe n’ubusinzi kuko ntacyo yapfaga na Majyambere Silas ahubwo yari inshuti ye. Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, rushingiye ku bimenyetso bitandukanye no ku mvugo ye yiyemerera ko ari we wamwishe, rwemeza ko Nzirorera Damien ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi buturutse ku bushake, maze rumuhanisha igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25). Nzirorera Damien yajuririye Urukiko Rukuru, avuga ko icyaha yemera ari ubwicanyi budaturutse ku bushake kuko hatagaragajwe ko hari icyo yari asanzwe apfa na nyakwigendera; avuga kandi ko yakoze icyaha kubera ubusembure kuko Majyambere Silas ari we washoje imirwano. Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko uregwa yakoze icyaha ku bushake kuko yateye nyakwigendera icyuma mu cyico, avuga kandi ko nta busembure bwabayeho kuko hari hashize akanya barwanye bakabakiza bakibwira ko byarangiye. Urukiko Rukuru rushingiye ku mvugo z’umutangabuhamya wari uhari, wasobanuye neza ko nyakwigendera yatewe icyuma hashize iminota nka mirongo itatu (30) abakijije ubwo barwanaga, maze rwemeza ko Nzirorera Damien yakoze icyaha yabigambiriye, kandi ko nta busembure bwabayeho, bityo ko kuba ari ubwa mbere akoze icyaha mu buryo buzwi; kuba yari akiri muto

Page 2

agikeneye kwiteza imbere no guteza imbere igihugu muri rusange, rwasanze byamubera impamvu nyoroshyacyaha yatuma agabanyirizwa igihano, maze rumuhanisha igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15). Nzirorera Damien yongeye kujurira Urukiko rw’Ubujurire avuga ko yishe nyakwigendera bidaturutse ku bushake kuko yasembuwe, asaba Urukiko kwemeza ko ari cyo kimuhama, maze akagabanyirizwa igihano. Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ubujurire bwa Nzirorera Damien nta shingiro bufite kuko bushingiye ku mpamvu zivuguruzanya kandi zidashobora kubangikanywa, aho ku ruhande rumwe avuga ko nta bushake bwo gukora icyaha yagize ariko ko yagikoze asembuwe, ku rundi agasaba ko yakongera kugabanyirizwa igihano, bityo ko ibisobanuro uregwa atanze mu Rukiko bitahabwa agaciro kuko bitandukanye n’ibyo yemereye mu Bugenzacyaha. Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko Nzirorera Damien ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi buturutse ku bushake, maze ahanishwa igifungo cy’imyaka 15, kikaba ari nacyo gihano gito gishoboka, kikaba rero kidashobora kongera kugabanywa. Incamake y’icyemezo: 1. Kugira ngo hamenyekenane niba uwakubise undi ku bushake yari afite umugambi wo kumwica cyangwa niba yari agamije gusa kumukubita cyangwa kumukomeretsa, urupfu rukaba ingaruka atateganyije, bisuzumirwa mu cyakoreshejwe (intwaro ishobora kwica) mu kumukubita no ku gice cy’umubiri cyakubiswe (mu cyico).

2. Ubusembure bwumvikana nk’impamvu ngabanyagihano igizwe no kuba uwakoze icyaha yarabitewe n’uko yari yabanje gukorerwa igikorwa kimubabaza gikomeye kandi kimurenganya. Habaho ubusembure igihe hari ibikorwa ukurikiranyweho icyaha yakorewe n’uwakorewe icyaha (victime), bituma ako kanya amukorera icyaha aregwa. Ni ishingano y’uregwa uburanisha ubusembure kubuzamura no ku butangira ibimenyetso, umucamanza akaba afite ishingano yo kubusuzuma mu gihe abisabwa n’uregwa mu buryo bweruye kandi bwumvikana.

3. Iyo umucamanza yemeje impamvu nyoroshyacyaha, igifungo cya burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igihano cy’igifungo cy’imyaka 15. Ubujurire nta shingiro bufite. Amategeko yashingiweho: Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ingingo ya 2; Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, ingingo ya 107. Imanza zifashishijwe: Urubanza RPAA 0110/10/CS rw’ Ubushinjacyaha na Uwamurengeye, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 31/01/2014; Urubanza RPAA 00332/2023/CA rw’Ubushinjacyaha na Kabarere Pascasie; Urukiko rw'Ubujurire ku wa 20/12/2024;

Page 3

Urubanza RPAA 00258/202/CA rw’ Ubushinjacyaha na Ntirandekura Josué alias Kaduruvayo, Urukiko rw'Ubujurire ku wa 20/12/2024; Urubanza RPAA 00309/2024/CA, rw’ Ubushinjacyaha na Muhayimana Annonciata, rwaciwe ku wa 29/01/2025; Urubanza RPAA038/15/CS rw’ Ubushinjacyaha na Sezikeye Emmanuel, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 15/09/2017; Urubanza RPAA 00610/2022/CA rw’ Ubushinjacyaha na Nahimana Christophe, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/09/2024; Urubanza RPAA 00462/2023/CA rw’ Ubushinjacyaha na Nsengimana Jean-Claude, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire, ku wa 15/11/2024.

Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Ku wa 06/07/2020, mu Mudugudu wa Nyakabungo, Akagari ka Kagugu, Umurenge wa Kinyinya, Akarere ka Gasabo mu Mujyi wa Kigali, Nzirorera Damien arimo gusangira inzoga n’uwitwa Majyambere Silas mu kabari k’uwitwa Bizimana Fulgence baratonganye bivamo imirwano hanyuma Nzirorera Damien afata icyuma agitera Majyambere Silas mu nda (munsi y’umukondo) no ku itako ahita yitaba Imana.

[2] Nzirorera Damien yahise afatawa atangira gukurikiranwa, iperereza rirangiye Ubushinjacyaha bumurega mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo bumukurikiranyeho icyaha cy’ubwicanyi, busaba ko kimuhama agahanishwa igihano cy’igifungo cya burundu. [3] Nzirorera Damien yaburanye yemera icyaha aregwa, avuga ko byose byatewe n’ubusinzi kuko ntacyo yapfaga na Majyambere Silas ahubwo yari inshuti ye. Asobanura ko barwanye hanyuma Majyambere Silas amufata mu ijosi amuturutse inyuma, yumvise agiye guhera umwuka mu gihe yarimo amwiyaka afata icyuma cyari kiri ku meza arakimutera kimukomeretsa mu nda. [4] Mu rubanza RP 01033/2020/TGI/GSBO rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo ku wa 31/08/2020, rwasanze hari ibimenyetso bigaragaza ko Nzirorera Damien yishe Majyambere Silas ku bushake, birimo imvugo ze aho yiyemerera ko ari we wamwishe, imvugo z’abatangabuhamya bamushinja, na raporo ya muganga wasuzumye nyakwigendera igaragaza ko yishwe atewe icyuma mu nda no ku itako; maze rwemeza ko Nzirorera Damien ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi buturutse ku bushake, rumuhanisha igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25). [5] Nzirorera Damien yajuririye Urukiko Rukuru, avuga ko icyaha yemera ari ari ubwicanyi budaturutse ku bushake kuko hatagaragajwe ko hari icyo yari asanzwe apfa na nyakwigendera cyangwa ngo abe yari yitwaje igikoresho cyo kumwicisha, kuko icyuma cyakoreshejwe yagisanze aho icyaha cyabereye; avuga kandi ko yakoze icyaha kubera ubusembure kuko Majyambere Silas ari we wabanje kumuhamagara ngo amugurire inzoga akaba ari nawe washoje imirwano nyuma yo kumwita imbwa kuko nawe yari yanze kugura inzoga, bakarwanira icyuma kikamukomeretsa bikavamo gupfa.

Page 4

[6] Uhagarariye Ubushinjacyaha yavuze ko Nzirorera Damien yakoze icyaha ku bushake kuko yateye Majyambere Silas icyuma mu cyico (mu nda no ku kibero) kandi ko nta busembure bwabayeho kuko hari hashize akanya barwanye bakabakiza bakibwira ko byarangiye. [7] Mu rubanza RPA 01092/2020/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 11/04/2024, rwasobanuye ko kuba Nzirorera Damien atemera imvugo z’abatangabuhamya nta shingiro bifite kuko ibyo bavuze bihura n’ibyo ubwe yiyemereye, maze rushingiye ku mvugo z’umutangabuhamya witwa Bizimana Fulgence wari uhari wasobanuye neza ko nyakwigendera yatewe icyuma hashize iminota nka mirongo itatu (30) abakijije ubwo barwanaga, rwemeza ko Nzirorera Damien yakoze icyaha yabigambiriye. [8] Ku bijyanye n’ubusembure nabwo rwemeje ko ntabwabayeho kuko kuba Nzirorera Damien avuga ko Majyambere Silas yari yamuhamagaye kugira ngo amugurire inzoga bitafatwa nk’imyitwarire ya nyakwigendera yatumye yicwa, kuko niba bari banarwanye bakabakiza byari byarangiye nk’uko umutangabuhamya yabivuze, ahubwo Nzirorera Damien nyuma y’aho akaba yarongeye akubikira Majyambere Silas akamukubita icyuma bikamuviramo gupfa. [9] Urukiko kandi rushingiye ku kuba Nzirorera Damien ari ubwa mbere akoze icyaha mu buryo buzwi, kuba yari akiri muto agikeneye kwiteza imbere no guteza imbere igihugu muri rusange, rwasanze byamubera impamvu nyoroshyacyaha yatuma agabanyirizwa igihano,

bityo rumuhanisha igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15). [10] Nzirorera Damien yongeye kujurira Urukiko rw’Ubujurire, urubanza ruhabwa RPAA 00522/2024/CA, ruburanishwa mu ruhame kuwa 07/02/2025 yunganiwe na Me Ruturwa Rumende Esron, naho Ubushinjacyaha buhagarariwe na Habineza Jean Damascène, Umushinjacyaha ku rwego rw’Igihugu. [11] Ubujurire bwa Nzirorera Damien bushingiye ku mpamvu zikurikira : - Kuba yarahamijwe icyaha cy’ubwicanyi hashingiwe ku kuba yaracyemeye nyamara icyo yemeye ari uko yishe nyakwigendera bidaturutse ku bushake, agasaba Urukiko kwemeza ko ari cyo kimuhama. - Kuba Urukiko rutarahaye agaciro ibisobanuro yatanze bigaragaza ko icyaha ashinjwa yagikoze biturutse ku busembure. - Gusaba kugabanyirizwa igihano. [12] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko ubujurire bwa Nzirorera Damien nta shingiro bufite kuko bushingiye ku mpamvu zivuguruzanya kandi zidashobora kubangikanywa, aho ku ruhande rumwe avuga ko nta bushake bwo gukora icyaha yagize ariko ko yagikoze asembuwe, ku rundi agasaba ko yakongera kugabanyirizwa igihano. [13] Urukiko rurasuzuma ibibazo bikurikira bigize urubanza : - Kumenya niba inyito y’icyaha Nzirorera Damien ashinjwa ikwiriye guhinduka agahanirwa icyaha cy’ubwicanyi budaturutse ku bushake. - Kumenya niba icyaha Nzirorera Damien ashinjwa yaragikoze biturutse ku busembure. - Kumenya niba Nzirorera Damien ashobora kongera kugabanyirizwa igihano.

Page 5

II. ISESENGURA RY’ IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1.Kumenya niba inyito y’icyaha Nzirorera Damien ashinjwa ikwiriye guhinduka agahanirwa icyaha cy’ubwicanyi budaturutse ku bushake [14] Nzirorera Damien avuga ko yajuriye agamije gusaba Urukiko guhindura inyito y’icyaha ashinjwa, agahanirwa icyaha cy’ubwicanyi budaturutse ku bushake kuko atigeze agambirira kwica Majyambere Silas ahubwo yari inshuti ye nk’uko n’umugore wa nyakwigendera yabyemeje, ndetse akaba ari nawe wamuhamagaye ngo agende amugurire inzoga, akamusanga mu kabari k’uwitwa Bizimana Fulgence bagasangira. [15] Nzirorera Damien akomeza asobanura ko ibyavuzwe na Bizimana Fulgence ko yateye nyakwigendera icyuma nyuma y’iminota 30 amaze kubakiza kuko bari babanje kurwana agikuye aho cyari kiri mu byombo nta shingiro byahabwa, kuko nyakwigendera yari yamufashe mu ijosi yamunize amuturutse inyuma, akaba rero atari gushobora kunama kugira ngo afate icyuma; avuga ko ahubwo icyuma yagikuye ku meza aho cyari kiri akakimutera yitabara kuko yari yamunize. [16] Nzirorera Damien avuga ko n’imvugo z’abatangabuhamya zidakwiriye gushingirwaho kuko ibyo bavuze byose bwari uburyo bwo gukingira ikibaba Bizimana Fulgence kuko yari yamufungiranye hamwe na nyakwigendera ubwo barimo barwana abasaba ko bamwishyura ikirahuri cye bari bamenye muri iyo mirwano. Asoza avuga ko icyari kugaragaza ko yari afite ubushake bwo kwica Majyambere Silas ari uko

hakurikijwe ibyo yasobanuye haruguru, yari kuba yaramuteye icyuma mu mutima cyangwa ku bindi bice byo hejuru kuko bareshyaga nyamara bikaba atariko byagenze kuko yakimuteye mu itako no mu rukenyerero. [17] Uhagarariye ubushinjacyaha avuga ko kuba Nzirorera Damien yaragize ubushake bwo gukora icyaha bigaragazwa n’uko mu ibazwa rye mu Bugenzacyaha yasobanuye ko ari we wabanje guhamagara Majyambere Silas kuko bari basanzwe baziranye undi akamurangira aho ari agafata moto akahamusanga (bitandukanye n’ibyo yavuze mu Rukiko ko Majyambere ari we wamugamagaye), kandi akaba yaremeye icyaha agasobanura ko yafashe icyuma aho cyari kiri akagitera mugenzi we inshuro ebyiri (ku kaguru no mu nda), kandi ko yari azi uburemere bw’icyuma n’ingaruka cyagira ku muntu ugitewe kuko yivugiye ku yari asanzwe ari mucoma. [18] Uhagarariye Ubushinjacyaha asaba ko ibisobanuro Nzirorera Damien atanze mu Rukiko bitahbwa agaciro kuko bitandukanye n’ibyo yemereye mu Bugenzacyaha binashimangirwa n’imvugo y’umutangabuhamya, hashingiwe ku murongo ukurikira watanzwe mu rubanza RPA 0010/ 06/CS - RPA 0011/06/CS - RPA 0012/06/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/07/2008, haburana Ubushinjacyaha na Sgt Ntaganira na bagenzi be: “Umucamanza ntategetswe gushingira ku mvugo ihakana icyaha mu Rukiko nyamara ushinjwa yaracyemeye mu nzego z’ikurikiranacyaha. Umucamanza ashobora gushingira ku mvugo yavugiwe mu nzego z’ikurikiranacyaha iyo asanze arizo zihuje n’ukuri kw’ibyabaye kandi zifite ibindi bimenyetso bizunganira.”

UKO URUKIKO RUBIBONA [19] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba inyito y’icyaha cy’ubwicanyi Nzirorera Damien ashinjwa ikwiriye guhinduka kikaba ubwicanyi budaturutse ku bushake.

Page 6

[20] Ikibazo cyo kumenya inyito ikwiriye ku cyaha cyakorewe umuntu wapfuye akomerekejwe cyakemuwe mu rubanza RPAA 0110/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 31/01/2014 haburana Ubushinjacyaha na Uwamurengeye, aho rwasobanuye ko kugira ngo hamenyekenane niba uwakubise undi ku bushake yari afite umugambi wo kumwica cyangwa niba yari agamije gusa kumukubita cyangwa kumukomeretsa, urupfu rukaba ingaruka atateganyije, bisuzumirwa mu cyakoreshejwe (intwaro ishobora kwica) mu kumukubita no ku gice cy’umubiri cyakubiswe (mu cyico). Uyu murongo ni nawo wakomeje gukurikizwa mu zindi manza zaciwe n’uru Rukiko, mu ziheruka gucibwa hakaba harimo nk’urubanza RPAA 00332/2023/CA rwaburanywe hagati y’Ubushinjacyaha na Kabarere Pascasie (igika cya 17), urubanza RPAA 00258/202/CA haburana Ubushinjacyaha na Ntirandekura Josué alias Kaduruvayo (igika cya 12), zombi zaciwe n’Urukiko rw'Ubujurire ku wa 20/12/2024 n’urubanza RPAA 00309/2024/CA, rwaciwe ku wa 29/01/2025 haburana Ubushinjacyaha na Muhayimana Annonciata. [21] Ku birebana n’uru rubanza, dosiye igaragaza ko mu gika cya 16, icya 17 n’icya 18 by’urubanza rujuririrwa ikibazo kijyanye no guhindura inyito y’icyaha cyaburanyweho bisabwe n’uregwa, maze urwo Rukiko rusanga ibyo avuga nta shingiro bifite rushingiye ku bimenyetso bigizwe no kuba yemera ko yafashe icyuma akagitera Majyambere Silas, no ku mvugo y’umutangabuhamya witwa Bizimana

Fulgence wasobanuye ko Nzirorera Damien yateye nyakwigendera icyuma hashize umwanya (iminota 30) amaze kubakiza ubwo barwanaga akabafungirana kugira ngo babanze bamwishyure ikirahure cy’urugi rwe bari bamennye. [22] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga kuri uru rwego, uretse gusa kongera gusaba ko inyito y’icyaha ashinjwa yahinduka, Nzirorera Damien atagaragaza ikosa ryakozwe n’Urukiko Rukuru mu mpamvu rwashingiyeho rwanga kwemeza ko icyaha ashinjwa gihundurirwa inyito kikaba ubwicanyi budaturutse ku bushake. [23] Urukiko rw’Ubujurire narwo rurasanga, nk’uko n’Urukiko Rukuru rwabisobanuye, bikaba binahuje n’umurongo wavuzwe haruguru watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga ukanashingirwaho mu zindi manza zitandukanye zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire, kuba nyuma y’iminota 30 babakiranuye, Nzirorera Damien yarafashe icyuma (intwaro yica) akagitera Majyambere Silas inshuro 2 mu itako no mu nda (mu cyico) agahita apfa nk’uko uregwa abyiyemerera bikanashimangirwa n’abatangabuhamya bavuzwe haruguru, bigaragaza ko ubushake bwo kwica, bityo rero iyi mpamvu y’ubujuirre ikaba nta shingio ifite.

2.Kumenya niba Nzirorera Damien yarakoze icyaha biturutse ku busembure [24] Nzirorera Damien na Me Ruturwa Rumende Esron umwunganira bavuga icyaha cyakozwe biturutse ku busembure. Basobanura ko Majyambere Silas yahamagaye Nzirorera Damien kugira ngo amugurire inzoga, aragenda barasangira, hanyuma Majyambere Silas amusaba ko nawe agura inzoga, undi amusubiza ko nta mafaranga afite, nyakwigendera atangira kumutuka amubwira ko ari imbwa amutera n’imigeri, ko rero ibyo bikorwa bye aribyo byamuviriyemo urupfu. [25] Akomeza asobanura ko imvugo y’umutangabuhamya witwa Bizimana Fulgence Urukiko Rukuru rwashingiyeho mu gika cya 20 cy’urubanza rujuririrwa rwemeza ko nta busembure bwabayeho atari ukuri, kuko uwo mutangabuhamya yavuze ko nyakwigendera yatewe icyuma nyuma y‘iminota 30 amaze kubakiranura, ariko akaba atagaragaza icyo bari bagikora mu gipangu cye muri iyo minota 30.

Page 7

[26] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko Nzirorera Damien atagaragaza icyo anenga ibisobanuro Urukiko rwashingiyeho rwemeza ko nta busembure bwabayeho bigizwe n’imvugo y‘umutangabuhamya wemeza ko yabakijije bikarangira, ariko nyuma Nzirorera Damien akaza gufata icyuma akagitera mugenzi we akamwica. Akomeza asobanura ko impamvu Nzirorera Damien aburanisha y’uko nyakwigendera yari yamunize nta bimenyetso ayitangira kandi bitari gushoboka ko amuniga ngo nawe abone uko ajya gufata icyuma anakimutere.

UKO URUKIKO RUBIBONA [27] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba hari ikosa Urukiko Rukuru rwakoze mu kutemeza ko Nzirorera Damien yakoze icyaha cyo kwica Majyambere Silas biturutse ku busembure. [28] Ikibazo cyo kumenya igihe imyitwarire y’uwakorewe icyaha ifatwa nk’ubusembure no kumenya ufite inshingano zo kubugaragaza cyatanzweho umurongo n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza RPAA038/15/CS rwaciwe ku wa 15/09/2017 haburana Ubushinjacyaha na Sezikeye Emmanuel (igika cya 21), unakomeza gukurikizwa mu zindi manza zaciwe n’uru Rukiko nyuma yarwo harimo nk’urubanza RPAA 00610/2022/CA rwaciwe ku wa 25/09/2024 haburana Ubushinjacyaha na Nahimana Christophe (igika cya 17) n’urubanza RPAA 00462/2023/CA rwaciwe ku wa 15/11/2024 haburana Ubushinjacyaha na Nsengimana Jean-Claude (igika cya 16- 17). Izo manza zihuriye ku murongo ukurikira: “Ubusembure bwumvikana nk’impamvu ngabanyagihano igizwe no kuba uwakoze icyaha yarabitewe n’uko yari yabanje gukorerwa igikorwa kimubabaza gikomeye kandi kimurenganya. Habaho ubusembure igihe hari ibikorwa ukurikiranyweho icyaha yakorewe n’uwakorewe icyaha (victime), bituma ako kanya amukorera icyaha aregwa. Ni ishingano y’uregwa uburanisha ubusembure kubuzamura no ku butangira ibimenyetso, umucamanza akaba afite ishingano yo kubusuzuma mu gihe abisabwa n’uregwa mu buryo bweruye kandi bwumvikana.” [29] Dosiye igaragaza ko mu gika cya 20

cy’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwasanze nta busembure bwabayeho kuko nk‘uko umutangabuhamya witwa Bizimana Fulgence yabivuze, nyuma y’igihe kigera ku minota 30 barwanye akabakiza bikarangira, ari bwo Nzirorera Damien yafashe icyuma akagitera Majyambere Silas bikamuviramo gupfa. [30] Kuri uru rwego, uretse gusa gusaba gusuzuma ko habayeho ubusembure, Nzirorera Damien ntagaragaza inenge ziri mu mpamvu Urukiko Rukuru rwashingiyeho rwemeza ko nta ubusembure bwabayeho. [31] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nk’uko Urukiko Rukuru rwabisobanuye bikaba binahuje n’ umurongo wavuzwe haruguru watanzwe mu rubanza rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ukanashingirwaho mu zindi manza zitandukanye zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire, ibivugwa na Nzirorera Damien ko Majyambere Silas ariwe wabanje kumuhamagara kugira ngo basangire inzoga, nyuma akaza gutangira kumutuka no kumutera imigeri kuko yari amusabye ko nawe agura inzoga akamubwira ko nta mafaranga afite, bitagize impamvu y’ubusembure kuko hashingiwe ku buhamya bwatanzwe na Bizimana Fulgence wari kumwe nabo, babanje gutongana no kurwana hanyuma arabakiza, nyuma y’iminota 30 akaba ari bwo Nzirorera Damien yateye Majyambere Silas icyuma, bikaba rero byumvikana ko harebwe icyo gihe cyari gishize, uko kubanza gutukana

Page 8

no kurwana bitafatwa nk’imyitwarire ya nyakwigendera yatumye uregwa ahita amukorera icyaha ako kanya. Hashingiwe kuri ibyo bisobanuro iyi mpamvu y’ubujurire ikaba nta shingiro ifite. 3.Kumenya niba Nzirorera Damien akwiriye kongera kugabanyirizwa igihano [32] Nzirorera Damien asaba kugabanyirizwa igihano hashingiwe ku kuba yemera icyaha akanagisabira imbabazi. [33] Uhagarariye Ubushinjacyaha avuga ko Nzirorera Damien yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15, kikaba ari cyo gihano gito gishoboka ku cyaha cy’ubwicanyi yahamijwe, kikaba rero kidashobora kongera kugabanywa.

UKO URUKIKO RUBIBONA [34] Impaka kuri iyi ngingo zishingiye ku kumenya niba igihano cy’igifungo cy’imyaka 15 Nzirorera Damien yahanishijwe kubera icyaha cy’ubwicanyi yahamijwe gishobora kongera kugabanywa hashingiwe ku mpamvu nyoroshyacyaha. [35] Ingingo ya 107, igika cya 2, y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko icyaha cy’ubwicanyi buturutse ku bushake gihanishwa igifungo cya burundu; ibijyanye no kuba igifungo cya burundu cyagabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha byavugwaga muri iri tegeko byaje guhindurwa mu ngingo ya 2 (a) y’ Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, iteganya ko iyo umucamanza yemeje impamvu nyoroshyacyaha, igifungo cya burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igihano cy’igifungo cy’imyaka 15. [36] Izi ngingo zombi zisomewe hamwe zumvikanisha ko iyo hari impamvu nyoroshyacyaha zemejwe n’umucamanza igihano cy’igifungo cya burundu gishobora kugabanywa ariko ntikijye munsi y’igifungo cy’imyaka 15. [37] Nk’uko bigaragara mu bika bya 25, 26 na 27 by’urubanza rujuririrwa, Urukiko Rukuru rwemeje ko Nzirorera Damien ahanishwa igihano cy’igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15), rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha zinyuranye zirimo kuba yaremeye icyaha, kuba ari ubwa mbere yari agikoze,

kuba yari akiri urubyiruko ruto rwari rugikeneye kwiteza imbere ubwe ndetse no guteza imbere igihugu muri rusange, rwasanze yagabanyirizwa igihano bikamuha amahirwe yo kwikosora no gutekereza kungaruka z’icyaha yakoze no kugaruka mu muryango. [38] Urukiko rw’Ubujurire rurasanga Nzirorera Damien ahamwa n‘icyaha cy’ubwicanyi buturutse ku bushake, kandi akaba yarahanishijwe igifungo cy’imyaka 15, kikaba ari nacyo gihano gito gishoboka hashingiwe ku byasobanuwe haruguru (igika cya 35 n’icya 36), kikaba rero kidashobora kongera kugabanywa. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [39] Rwemeje ko ubujurire bwa Nzirorera Damien nta shingiro bufite.

Page 9

[40] Rwemeje ko urubanza RPA 01092/2020/HC/KIG rwaciwe n’Urukiko Rukuru ku wa 11/4/2024 rudahindutse mu ngingo zarwo zose. [41] Rwemeje ko igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) Nzirorera Damien yahanishijwe kigumyeho. [42] Rutegetse ko Nzirorera Damien asonewe amagarama y'urubanza kuko aburana afunze.

Source wording is retained. Consult the source document for its original formatting and pagination.

Authorities

Authorities used by the court

Cases, legislation, regulations, and constitutional provisions identified in the available record.

RPAA 0110/10/CS, Ubushinjacyaha v. Uwamurengeye, Supreme Court, 31/01/2014

Case cited

RPAA 00332/2023/CA, Ubushinjacyaha v. Kabarere Pascasie, Court of Appeal, 20/12/2024

Case cited

RPAA 00258/202/CA, Ubushinjacyaha v. Ntirandekura Josué alias Kaduruvayo, Court of Appeal, 20/12/2024

Case cited

RPAA 00309/2024/CA, Ubushinjacyaha v. Muhayimana Annonciata, Court of Appeal, 29/01/2025

Case cited

RPAA038/15/CS, Ubushinjacyaha v. Sezikeye Emmanuel, Supreme Court, 15/09/2017

Case cited

RPAA 00610/2022/CA, Ubushinjacyaha v. Nahimana Christophe, Court of Appeal, 25/09/2024

Case cited

RPAA 00462/2023/CA, Ubushinjacyaha v. Nsengimana Jean-Claude, Court of Appeal, 15/11/2024

Case cited

Itegeko Nº 059/2023 ryo ku wa 04/12/2023 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, Article 107

Legislation

Legislation referenced in the available case record.

Case-aware research

Ask AI about this case

The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.

About this LexChat collection

This page organizes the available case record for research. Verify quotations, current status, and subsequent treatment against the source document. Corrections can be reported to hello@esheria.ai.

Legal information, not legal advice. Research summaries do not replace the judgment.