IMIRONGO CoA Booklet no 5
The Court of Appeal established that procedural fairness requires appeal periods to be calculated from the date judgment reading minutes are entered into the official system if there is a delay, not from the oral pronouncement. Withholding tax obligations apply regardless of explicit mention in judgments. The...
Source-derived case information.
- Parties
- Applicant: Ubushinjacyaha; Respondent: MUNYAMBONEZA Jacques
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 1 February 2023
- Procedural Posture
- Criminal Appeal Precedents Compendium / Court of Appeal, Multiple Final Appellate Decisions
- Outcome
- Multiple appeals resolved; principles established for future cases.
- Legal Topics
- Sexual Offenses Against Minors, Withholding Tax, Civil Liability (responsabilité Civile), Recusal of Judges, Sentencing Principles, Appeals Procedure, Drug Offenses, Human Trafficking, Contract Classification, Precedent Application
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Applicant
MUNYAMBONEZA Jacques
Respondent
Procedural Posture
Criminal Appeal Precedents Compendium / Court of Appeal, Multiple Final Appellate Decisions
Legal Issues
- 1 Calculation of appeal periods when judgment reading minutes are filed late
- 2 Obligation to pay withholding tax not mentioned in judgment
- 3 Distinction between commercial and civil acts for liability
Ratio Decidendi
The Court of Appeal established that procedural fairness requires appeal periods to be calculated from the date judgment reading minutes are entered into the official system if there is a delay, not from the oral pronouncement. Withholding tax obligations apply regardless of explicit mention in judgments. The distinction between commercial and civil acts depends on the nature and purpose of the act, not the status of the actor. Recusal of judges requires objective evidence of bias existing before the case. Sentencing must consider proportionality and mitigating factors, allowing for reductions below statutory minimums in appropriate cases. Confessions must be timely to have mitigating...
Court Disposition
Multiple appeals resolved; principles established for future cases.
Orders
- Appeal periods to be calculated from date of filing judgment reading minutes if delayed.
- Withholding tax must be paid when due, regardless of judgment wording.
Full Case Text
Judgment text and source record
433 paragraphs
# IMIRONGO CoA Booklet no 5
- Source: Amategeko - Section: Court Precedents - Date: 2023-02-01 - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
1
Nº 5
## Page 2
2
Kigali, Ugushyingo 2022
## Page 3
3
ISHAKIRO IJAMBO RY’IBANZE ........................................................................................................................ 6 I. IRIBURIRO .............................................................................................................................. 7 II. IMANZA Z’INSHINJABYAHA .............................................................................................. 8 1. ICYAHA CYO GUSAMBANYA UMWANA N’ICYAHA CYO GUKORESHA UNDI IMIBONANO MPUZABITSINA KU GAHATO .......................................................................... 8 1. Kujurira – kubara ibihe by’ubujurire – inyandiko mvugo y’isomwa ry’urubanza yashyizwe muri IECMS impitagihe – ibihe byo kujurira bibarwa haherewe ku itariki inyandikomvugo yashyiriwe muri dosiye (IECMS) aho kuba itariki urubanza rwasomeweho. ............................................................................................................................ 8 III. IMANZA MBONEZAMUBANO ........................................................................................... 10 1. GUHATIRA UMUYOBOZI KURANGIZA URUBANZA .............................................. 10 1. Kurangiza urubanza - guhatira umuyobozi kurangiza urubanza – kwishyura umusoro ufatirwa ku masoko ya Leta (withholding tax) utarishyuwe, utavugwa mu rubanza rurangizwa – uwo musoro ugomba kwishyurwa igihe uteganywa n’itegeko kandi bikaba bigaragara ko utishyuwe koko.................................................................... 10 2. KWISHYURA IBYANGIRITSE KU BW’AMAKOSA (Responsabilité civile) ..... 13 1. Ibikorwa by’ubucuruzi n’ibikorwa by’imbonezamubano – itandukaniro ryabyo - ibikorwa by’ubucuruzi ni ibyo abacuruzi bakoranye n’abandi bacuruzi cyangwa n’abataribo, ariko amakosa akozwe n’abacuruzi (Responsabilité civile) ntabwo yakwitwa ibikorwa by’ubucuruzi. ........................................................................................ 13 2. Amasezerano y’imbonezamubano n’ay’ubucuruzi – gutandukanya amasezerano – amasezerano aba ay’imbonezamubano iyo adafite impamvu (objet) y’ubucuruzi, kandi abayagiranye atari abacuruzi; naho ay’ubucuruzi aba afite impamvu y’ubucuruzi, akaba hagati y’abacuruzi cyangwa hagati y’umucuruzi n’undi utariwe kandi agamije igikorwa cy’ubucuruzi. ................................................................................ 16 3. KWIHANA UMUCAMANZA ............................................................................................ 18 1. Kwihana umucamanza – urwango – urwango rutuma umucananza yihanwa - rugomba kuba ari urusanzweho na mbere y’uko urubanza ruba, kandi uruvuga akabigaragariza ibimenyetso. ............................................................................................... 18 IV. IMANZA ZASHINGIYE KU MIRONGO IMENYEREWE .............................................. 20 1. Umwana utarageza ku myaka 14 – iyo hari impamvu nyoroshyacyaha – kudahatirwa gutanga igifungo cya burundu. ................................................................... 20
## Page 4
4
2. Kutabuzwa gutanga igihano kiri munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko - impamvu nyoroshyacyaha – iyo urukiko rwemeye impamvu nyoroshyacyaha – ntirubujijwe gutanga igihano gito giteganywa n’itegeko iyo rusanga aricyo gikwiranye n’icyaha cyakozwe. ............................................................................................. 23 3. Ukwemera icyaha - ukwemera icyaha kugira agaciro - ni ugukozwe byibura mbere y’uko iburanisha ku rwego rwa mbere ripfundikirwa, kudashidikanywaho, kandi uwemera agaragaza ko yumva uburemere bw’ibikorwa yemera n’ingaruka zabyo, abyicuza, abisabira imbabazi no kuba yiteguye gusubiza ibyo yangije uko abitegerejweho. ......................................................................................................................... 32 4. Ukwemera icyaha bwa mbere mu bujurire - ntibigirira akamaro uregwa ......... 35 5. Kwemera icyaha mu iperereza - kugihakana mu iburanisha - ubwabyo ntibitesha agaciro uko kwemera .......................................................................................... 40 6. Imanza z’inshinjabyaha - kudategekwa kugabanya igihano - kwemera impamvu nyoroshyacyaha - Urukiko ntirutegetswe kugabanya igihano niyo rwaba rwemeye impamvu nyorashyacyaha..................................................................................................... 43 7. Gutsindwa ku mpamvu zimwe - impamvu zimwe - impamvu zimwe zisuzumirwa mu bisubizo byatanzwe ku mpamvu z’ubujurire hagereranywa ibyavuzwe mu rubanza rujuririrwa n’ibyavuzwe mu rwego rw’ubujurire kuri izo mpamvu. ........... 47 8. Kugabanya igihano – kutabuzwa kongera kugabanya igihano mu bujurire – Urukiko rwajuririwe ntirubujijwe kongera kugabanya igihano mu gihe rusanze icyatanzwe n’Urukiko rubanza kitagabanyijwe mu buryo buhagije, ubirebeye hamwe n’uburemere bw’icyaha cyakozwe. ........................................................................ 51 9. Kongera kugabanya igihano mu bujurire - uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo, kandi ntacyo runenga urubanza rwajuririwe. ............................................................................................................ 54 10. Kugabanya igihano mu bujurire – igihe impamvu z’ubujurire nta shingiro - nta cyabuza Urukiko kugabanyiriza igihano uregwa, hagamijwe gutanga igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha kabone n’ubwo iby’igihano byaba bitaburanyweho n’impamvu z’ubujurire zitahawe ishingiro. ....................................................................... 57 11. Imanza z’inshinjabyaha – impamvu z’ubujurire – ese umuburanyi wagabanyirijwe igihano ashobora kujurira agamije gusaba gusa ko yongera kugabanyirizwa? - buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose, yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo ariko mu bujurire Umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe, ari uko amaze kugaragaza ko urukiko rubanza rwaba rwarakoresheje itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo nabi mu gutanga icyo gihano. ........................................................................................................................................ 59 12. Kujuririra urubanza – ibihe by’ubujurire - agaciro k’impamvu z’ubujurire zitanzwe mu myanzuro y’inyongera nyuma y’igihe cy’ubujurire – ntizigomba kwakirwa uretse igihe zuzuza cyangwa zisobanura izatanzwe mu bihe byemewe byo kujurira. ..................................................................................................................................... 64
## Page 5
5
13. Imanza z’inshinjabyaha – guhindura inyito y’icyaha mu bujurire – kutabuzwa guhindura inyito y’icyaha – igihe icyo aricyo cyose umucamanza afite uburenganzira n’inshingano byo guhuza inyito y’icyaha n’ibikorwa bigize icyaha. ............................ 66 14. Guhamwa no gucuruza ibiyobyabwenge - gucuruza ingano nto - kugabanyirizwa ibihano - uwahamwe no gucuruza ibiyobyabwenge ashobora kugabanyirizwa igihano mu rwego rwo guhuza igihano n’uburemere bw’icyaha. .. 68 15. Umucuruzi w’Ibiyobyabwenge - ibimenyetso by’uko ari umucuruzi wabyo - kutaba ngombwa ko asanganwa abaguzi - igihe cyose abifatanywe kandi bigaragara ko yiteguye kubiha umuntu wese umugana ashaka kubigura, aba ari umucuruzi wabyo. ......................................................................................................................................... 69 16. Iteka rya Minisitiri risobanura itegeko – igihe ritangirira gukurikizwa - rifatwa nk’igice cy’itegeko risobanurwa, rikaba rigomba gukurikizwa kuva umunsi itegeko risobanurwa ryatangarijwe mu Igazete ya Leta. .............................................................. 70 17. Kugabanya igihano – impaka ku kugabanya igihano kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko - ntibikwiye kongera kugibwaho impaka mu nkiko, kuko byafashweho umurongo mu manza zitandukanye hemezwa ko ntagikwiye kubuza umucamanza kugena igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha cyakozwe. ........... 72 18. Impamvu z’ubujurire - guhindura imiburanire yashingiweho icyemezo mu rubanza rwajuririwe – ubwo bujurire burakirwa urukiko rukemeza ko nta shingiro bufite. .......................................................................................................................................... 73 19. Imanza z’inshinjabyaha – igisobanuro cyo gufatanwa ibiyobabwenge no gukora, guhinga, guhindura, gutunda no kubibika – bitandukanira ku ngano y’ibiyobyabwenge n’ikigiye gukoreshwa ibiyobyabwenge uregwa yafatanwe, yakoze, yahinze, yahinduye, yatunze, yabitse. ................................................................................ 74 20. Imanza z’inshinjabyaha - Ubusembure – igisobanuro cy’ubusembure - kugira ngo igikorwa cyitwe icy’ubusembure ni uko uvugako ko yakorewe ubusembure aba yakorewe igikorwa kimurenganya. ...................................................................................... 76 V. ITANGWA RY’IBIHANO ...................................................................................................... 77 1. Imanza zagabanyije igihano ........................................................................................ 77 2. Imanza zagumishijeho igihano cyari cyatanzwe ................................................ 91 3. Imanza abaregwa bagizwemo abere ......................................................................... 96 4. Imanza zahinduye inyito y’icyaha ........................................................................... 97 VI. UMWANZURO ....................................................................................................................... 98
## Page 6
6
IJAMBO RY’IBANZE u rwego rwo gukomeza kubaka ubutabera bushingiye ku mirongo yatanzwe hagamijwe gufata abantu kimwe ku buryo abahuje ibibazo babona ibisubizo bisa no kwirinda imanza zitari ngombwa mu nkiko bujurire runejejwe no kubagezaho ku nshuro ya gatanu imirongo yatanzwe mu manza zaciwe Abab bashinjacyaha hatsi mu nkiko basabwe kujya bayisoma kugira ngo twese hamwe dufatanye guteza imbere no gushimangira uyu muco, wo gutanga ibisubizo bimwe ku bibazo
Tuboneyeho kandi gusaba ababuranyi (Abashinjacyaha n’Abavoka) kuburana bifashishije iyi mirongo, nk’ikimenyetso gihamya ukuri kw’ibyo bavuga igihe basanze bihuje n’ibivugwa mu manza ziri muri iyi nyandiko. Turasaba Abacamanza kwita kuri iyi mirongo mu manza baca tunabibutsa ko batemerewe kunyuranya nayo kimwe n’indi yatanzwe n’izindi nkiko uko zigenda zisumbana nk’uko biteganywa mu mabwiriza ya Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga yo ku wa
Tuboneyeho kandi ko igihe sanze haratanzwe umurongo temeranya nawo ku kibazo runaka kandi kaba hatirwa kuwukurikiza hashingiwe ku mahame agenga imicire y’imanza zishingiye ku mirongo yatanzwe mu manza (Precedents) jya ibuka kubiregera Urukiko rw’Ikirenga kugira ngo nk’uko biteganywa n’ingingo ya 65 n 73 y’
Turabashimiye. RUKUNDAKUVUGA François Régis Perezida w’Urukiko rw’Ubujurire
## Page 7
7
I. IRIBURIRO Aka gatabo gakubiyemo imirongo yatanzwe n’Urukiko rw’Ubujurire mu kwezi kwa Gashyantare 2023 iri mu byiciro bikurikira: IMANZA NSHINJABYAHA 1. Icyaha cyo gusambanya umwana n’icyaha cyo gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato (umurongo 1)
IBIREGO MBONEZAMUBANO 1. Guhatira umuyobozi kurangiza urubanza (umurongo 1) 2. Kwishyura ibyangiritse ku bw’amakosa (responsabilité civile) (imirongo 2) 3. Kwihana umucamanza (umurongo 1) IMANZA ZASHINGIYE KU MIRONGO IMENYEREWE
Habonetse imirongo 20.
## Page 8
8
II. IMANZA Z’INSHINJABYAHA 1. ICYAHA CYO GUSAMBANYA UMWANA N’ICYAHA CYO GUKORESHA UNDI IMIBONANO MPUZABITSINA KU GAHATO 1. Kujurira – kubara ibihe by’ubujurire – inyandiko mvugo y’isomwa ry’urubanza yashyizwe muri IECMS impitagihe – ibihe byo kujurira bibarwa haherewe ku itariki inyandikomvugo yashyiriwe muri dosiye (IECMS) aho kuba itariki urubanza rwasomeweho. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00452/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUNYAMBONEZA Jacques, (igika cya 16). Ikibazo cyasuzumwe: Ni iyihe tariki iherwaho mu kubara ibihe by’ubujurire ku muburanyi wamenyeshejwe mu buryo bukurikije amategeko itariki y’isomwa ry’urubanza ariko inyandiko mvugo y’isomwa ryarwo ntihete ishyirwa muri dosiye (IECMS) ?
Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 181, igika cya mbere, y’Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/9/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko: «Kujurira bikorwa mu gihe kitarenga iminsi mirongo itatu (30) uhereye ku itariki urubanza rwaciriweho ku muburanyi wari uhari cyangwa ahagarariwe igihe urubanza rwacibwaga. Icyo gihe gikurikizwa kandi ku muburanyi wamenyeshejwe mu buryo bwemewe n’amategeko, umunsi urubanza ruzacibwaho ntaze cyangwa ngo yohereze umuhagararira » Imvano y’ikibazo: Urukiko Rwisumbuye rwa Rusizi rwahamije MUNYAMBONEZA Jacques icyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 16, akamutera inda rumuhanisha igifungo cy’imyaka 22 n’amezi atandatu (6). Yarajuriye Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rusizi, rumuhanisha igifungo cy’imyaka 20. MUNYAMBONEZA Jacques yatanze ubujurire bwa kabiri mu
## Page 9
9
Rukiko rw’Ubujurire asaba kongera kugabanyirizwa igihano kuko icyo yahawe kiremereye. Ubushinjacyaha bwatanze inzitizi yo kutakira ubwo bujurire kuko bwatanzwe impitagihe, ko urubanza yajuririye rwaciwe ku wa 30/12/2020 akajurira ku wa 23/03/2021 kandi rwaraburanishijwe ku wa 09/12/2020 ahari amenyeshwa ko ruzasomwa ku wa 30/12/2021 kandi bikagaragara ko uwo munsi rwasomwe; MUNYAMBONEZA Jacques avuga ko nubwo urubanza rwasomwe ku wa 30/12/2020 atari kujurira atazi icyo Urukiko rwemeje ku bujurire bwe kuko inyandikomvugo y’isomwa ry’urubanza yashyizwe muri système IECMS ku wa 24/02/2021, naho kopi y’urubanza ishyirwamo ku wa 17/10/2022. Urukiko rw’Ubujurire rurasanga nubwo koko hakurikijwe ibiteganywa n’ingingo ya 181 y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryavuzwe haruguru bishimangirwa n’umurongo watanzwe, mu rubanza Nº RPA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 23/03/2018 haburana Ubushinjacyaha na BOGERE Barige, ndetse n’izindi zaciwe nyuma yarwo, harimo urubanza nº RPAA 00060/2021/CA rwaciwe ku wa 27/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na GAKOZA Eugène, aho muri izo manza hemejwe ko: «umuburanyi wari uhari cyangwa ahagarariwe igihe urubanza rwacibwaga ndetse n’uwamenyeshejwe mu buryo bwemewe n’amategeko umunsi urubanza ruzacibwaho ntaze cyangwa ngo yohereze umuhagararira, bagomba kujurira mu gihe kitarenze iminsi 30 uhereye ku itariki urubanza rwaciriweho, ariko ko kuri MUNYAMBONEZA Jacques uyu murongo utagenderwaho». Rurasanga kuba bigaragara ko inyandikomvugo y’isomwa ry’urubanza itashyizwe muri dosiye (IECMS) umunsi ababuranyi bamenyeshejwe ko ari wo urubanzaruzasomerwaho, ahubwo igashyirwamo ku wa 24/02/2021, iyo tariki ariyo yaherwaho mu kubara igihe cyo kujurira ku birebana na UNYAMBONEZA Jacques, kuko n’iyo aza kujya ku Rukiko ku wa 30/12/2020 cyangwa akohereza umuhagararira, ntacyo yari kumenya ku birebana n’icyemezo cyafashwe ku bujurire bwe, ngo amenye niba yajurira cyangwa atajurira, bityo
## Page 10
10
ko kuba yarajuriye ku wa 23/03/2021, ubujurire bwe bwubahirije igihe cy’iminsi 30 giteganywa n’Itegeko. Rwemeza ko ubujurire bukwiye kwakirwa bugasuzumwa. Umurongo watanzwe: Iyo umuburanyi yamenyeshejwe mu buryo bukurikije amategeko igihe urubanza ruzasomerwa ariko inyandikomvugo y’isomwa ry’urubanza ntishyirwe muri dosiye (IECMS) umunsi ababuranyi bamenyeshejwe ko ariwo urubanza ruzasomerwaho, ahubwo igashyirwamo nyuma, iyo tariki yashyiriwe muri dosiye niyo yaherwaho mu kubara igihe cyo kujurira aho kuba itariki urubanza rwasomeweho. Urundi rubanza rwafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00487/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na ZIKAMABAHARI Edouard (igika cya 10). III. IMANZA MBONEZAMUBANO 1. GUHATIRA UMUYOBOZI KURANGIZA URUBANZA 1. Kurangiza urubanza - guhatira umuyobozi kurangiza urubanza – kwishyura umusoro ufatirwa ku masoko ya Leta (withholding tax) utarishyuwe, utavugwa mu rubanza rurangizwa – uwo musoro ugomba kwishyurwa igihe uteganywa n’itegeko kandi bikaba bigaragara ko utishyuwe koko. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RCOM 00006/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 16/12/2022 LUXIN INVEST Ltd na LINARCH CONSULTANTS Ltd baburana na NSANZINEZA Noël, Umuyobozi wa Rwanda Housing Authority (igika cya 40). Ikibazo cyasuzumwe: Ese mu gihe cyo kurangiza urubanza, umusoro ufatirwa ku masoko ya Leta (withholding tax) utarishyuwe, kandi utavugwa mu rubanza rurangizwa, uwatsinzwe urubanza ashobora kuwishyura?
## Page 11
11
Ingingo y’Itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 184 y’itegeko nº 22/2018, ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko: “Umuyobozi wanze kubahiriza ibyategetswe mu rubanza ashobora guhamagarwa mu rukiko rwafashe icyemezo kugira ngo yisobanure ku mpamvu zamubujije kubyubahiriza, bisabwe n’umuburanyi ubifitemo inyungu”. Ingingo ya 62 y’itegeko nº 016/2018 ryo ku wa 13/04/2018 rishyiraho imisoro ku musaruro ryakoreshwaga ubwo RHA yafatiraga umusoro yateganyaga ko “Umusoro ufatirwa ku masoko ya Leta ucibwa ku gipimo cya gatatu ku ijana (3%) ku mafaranga y’inyemezabuguzi hatarimo umusoro ku nyongeragaciro (VAT), ugakatwa mu iyishyura ry’ababonye amasoko ya Leta. Icyakora, ubwishyu ku masoko ya Leta bufatirwaho umusoro wa cumi na gatanu ku ijana (15%) iyo uwishyurwa atanditse mu Buyobozi bw’Imisoro cyangwa yiyandikishije ariko akaba adafite imenyekanisha riheruka ry’umusoro ku nyungu. Umusoro ufatirwa ku bwishyu bukorewe umuntu wanditse mu Buyobozi bw’Imisoro ukurwa mu musoro ku nyungu mu gihe cy’imenyekanisha n’iyishyurwa ryawo.”. Imvano y’ikibazo: Me UWAMAHORO Grace uhagarariye LUXIN INVEST Ltd na LINARCH CONSULTANTS Ltd yatanze ikirego mu Rukiko rw’Ubujurire avuga ko mu mafaranga angana na 78.610.097 Rwanda Housing Authority (RHA) yari yategetswe n’inkiko guha LUXIN INVEST Ltd na LINARCH CONSULTANTS Ltd, RHA yishyuye 61.314.483 Frw gusa, hasigara angana na 17.295.614 Frw, ko mu rwego rwo kwishyuza RHA, NSANZINEZA Noël, Umuyobozi wa RHA yagiye yandikirwa (…) ariko ntibyagira icyo bitanga, bityo asaba ko NSANZINEZA Noël, Umuyobozi wa RHA yahatirwa kubahiriza ibyemezo by'lnkiko nº RCOM 00493/2020/TC, nº RCOMA 00596/2020/HCC na nº RCOMAA 00059/2021/CA.
## Page 12
12
NSANZINEZA Noël avuga ko ibyo abarega basaba urukiko byo kumuhatira kubahiriza ibyemezo by’inkiko nta shingiro bifite kuko yamaze kubikora, ko RHA yishyuye 61.314.384 Frw, ndetse inasubiza ingwate yo kurangiza imirimo (Performance guarantee) nk’uko byari byategetswe n’inkiko. Asobanura ko ibigendanye na 17.295.614 Frw abarega bavuga yasigaye atarishyuwe, icyo kibazo atagakwiye kukibazwa kuko ayo mafaranga yishyuwe imisoro nk’uko biteganywa n’ingingo ya 62 y’itegeko nº 016/2018 ryo ku wa 13/04/2018 rishyiraho imisoro ku musaruro kandi abarega bakaba bataragaragarije RHA ko basonewe iryo fatira ry’umusoro. Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku bigaragazwa na dosiye rwasanze ibyo RHA yari yategetswe n’inkiko kwishyura LUXIN INVEST Ltd na LINARCH CONSULTANTS Ltd yarabyubahirije ariko icyo abarega batishimiye akaba ari uko RHA yishyuye umusoro ungana na 17.295.614 Frw ndetse no kumenya uwagombaga guhabwa ingwate yari yatanzwe na Radiant Insurance Company. Nyuma y’isesengura rusanga umuyobozi uhatirwa kubahiriza ibyemezo by’inkiko ari umuyobozi wanze kubahiriza ibyemezo by’inkiko cyangwa uwabyubahirije igice, bityo kuba RHA yarubahirije ibyo byemezo mu buryo bukurikije amategeko akaba ntaho rwahera rutegeka ko NSANZINEZA Noël umuyobozi wa RHA ahatirwa gushyira mu bikorwa ibyemezo by’inkiko, kuko atanze kubishyira mu bikorwa, ahubwo yabishyize mu bikorwa yubahiriza inshingano zijyanye no kwishyura umusoro ufatirwa ku masoko ya Leta. Umurongo watanzwe: Uwatsinzwe urubanza yubahiriza inshingano zijyanye no kwishyura umusoro ufatirwa ku masoko ya Leta (withholding tax) utarishyuwe nubwo waba utavugwa mu rubanza rurangizwa.
## Page 13
13
2. KWISHYURA IBYANGIRITSE KU BW’AMAKOSA (Responsabilité civile) 1. Ibikorwa by’ubucuruzi n’ibikorwa by’imbonezamubano – itandukaniro ryabyo - ibikorwa by’ubucuruzi ni ibyo abacuruzi bakoranye n’abandi bacuruzi cyangwa n’abataribo, ariko amakosa akozwe n’abacuruzi (Responsabilité civile) ntabwo yakwitwa ibikorwa by’ubucuruzi. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RCAA 00027/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/02/2023 China Road and Bridge Corporation Ltd iburana na NYIRANDABARUTA Spéciose Kibonge n’Akarere ka kirehe (igika cya 22). Ikibazo cyasuzumwe: Kumenya niba ibikorwa byo gucukura latérite bidashingiye ku masezerano impande zombi zagiranye bikozwe n’umucuruzi byakwitwa ibikorwa by’ubucuruzi? Imvano y’ikibazo: NYIRANDABARUTA Spéciose Kibonge yareze China Road and Bridge Corporation Ltd mu Rukiko Rwisumbuye rwa Ngoma avuga ko iyi yahawe isoko ryo kubaka parking na stock byo kwakiriramo imodoka zica ku mupaka wa Rusumo, nyuma ijya mu kirombe cye ikuramo itaka rya latérite ringana na 250.000 m³ adahari, kandi nta masezerano bagiranye cyangwa se ngo ibanze kumwishyura. Muri uru rubanza hagobokeshejwemo akarere ka Kirehe. Asaba urwo Rukiko kuyitegeka kumwishyura 254.250.000 Frw. Urukiko Rwisumbuye rwa NGOMA rwemeje ko ikirego cya NYIRANDABARUTA Spéciose Kibonge kitakiriwe, kuko ubutaka China Road and Bridge Corporation Ltd yavanyemo « latérite » atari ubwe. NYIRANDABARUTA Spéciose Kibonge ntiyishimiye imikirize y’urwo rubanza ayijuririra mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana, avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma rutitaye ku bisobanuro yatanze ruvuga ko ubutaka China Road and Bridge Corporation Ltd yavanyemo ‘’latérite’’ atari ubwe kandi atari byo kuko yabuguze mu mwaka wa 2018, mu kwezi kwa gatatu 2020 akaza
## Page 14
14
gufungwa, ihererekanya ry'ubutaka (mutation) n’uwo baguze GASHARARA Emmanuel, ritaraba kandi ko ryamaze gukorwa ubutaka bukaba bumwanditseho. Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana, rwemeje ko ubujurire bwa NYIRANDABARUTA Spéciose Kibonge bufite ishingiro, ko imikirize y’urubanza Nº RC 00101/2021/TGI/NGOMA rwaciwe n’Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma ku wa 24/02/2022 ivanweho. Rutegeka ko ikirego cye cyakirwa kikaburanishwa mu mizi ku rwego rwa mbere mu Rukiko Rwisumbuye rwa Ngoma. China Road and Bridge Corporation Ltd ntiyishimiye imikirize y’urwo rubanza, irujurira mu Rukiko rw’Ubujurire inenga kuba rwaremeje ko ikirego cya NYIRANDABARUTA Spéciose Kibonge kiri mu bubasha bwarwo kandi ikiburanwa kiri mu bubasha bw’inkiko z’ubucuruzi, ko kandi rwemeje ko ikirego cya NYIRANDABARUTA Spéciose Kibonge kigomba kwakirwa kandi nta bubasha n’inyungu afite kuko yaregeye ibitari ibye. Mu isesengura Urukiko rw’Ubujurire rusanga amategeko yo mu Rwanda adasobanura itandukaniro riri hagati y’ibikorwa by’ubucuruzi n’ibikorwa by’imbonezamubano kandi n’igihe urubanza rwaburanishwaga nta rubanza rwari rwaratanze umurongo kuri iki kibazo, rusanga mu gusubiza iki kibazo rugomba kwifashisha inyandiko z’abahanga mu mategeko (doctine). Rushingira ku nyandiko z’abahanga Michel Pédamon na Hugues Kenfack bavuga ko ibikorwa by’ubucuruzi mu by’ukuri ari ibikorwa bikorwa n’abacuruzi mu mirimo y’abo y’ubucuruzi; ko ibyo bikorwa bigengwa n’amategeko yihariye atandukanye n’agenga ibikorwa by’imbonezamubano. Ko ibikorwa by’imbonezamubano ari ibikorwa bigengwa n’amategeko asanzwe, naho ibikorwa by’ubucuruzi ari ibikorwa bikozwe n’abacuruzi mu gihe bashyira mu bikorwa umwuga wabo. Bikumvikanisha ko ibikorwa by’ubucurizi ari ibyo abacuruzi bakoranye n’abandi bacuruzi cyangwa n’abatari abacuruzi mu mirimo yabo y’ubucuruzi, nko gukora ubwikorezi, ariko amakosa akozwe n’abacuruzi ntabwo yakwitwa
## Page 15
15
igikorwa cy’ubucuruzi n’ubwo ku ruhande rumwe haba hari inyungu kuri uwo mucuruzi. Urugero, umucuruzi wigabije inzu y’undi muntu cyangwa imodoka hanyuma akabikoresha mu bucuruzi bwe, icyo gikorwa aba akoze cyo kwigabiza ikintu cy’undi ni ikosa (délit/tort) ribarizwa mu mategeko y’imbonezamubano, kikaba rero kidakwiye kwitiranwa n’igikorwa cy’ubucuruzi ku bw’ingoboka. Urukiko rusanga, nubwo China Road and Bridge Corporation Ltd ari umucuruzi ariko igikorwa iregwa ko yakoze cyo kwigabiza ikirombe cya NYIRANDABARUTA Spéciose Kibonge atari igikorwa cy’ubucuruzi ahubwo ari ikosa (ikintu cyose cy’umuntu cyangirije undi “délit/tort”); ibyo bikaba bitandukanye n’uko NYIRANDABARUTA Spéciose Kibonge yaba yaragiranye amasezerano na China Road and Bridge Corporation Ltd yo gucukura ikirombe cye. Rusanga igikorwa China Road and Bridge Corporation Ltd iregwa ko yakoze ku butaka bwa NYIRANDABARUTA Spéciose Kibonge atari igikorwa cy’ubucuruzi ahubwo ari ikosa riteganywa n’amategeko y’imbonezamubano. Bityo Urukiko rusanga nta kosa Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Rwamagana, rwakoze mu kwemeza ko Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma ari rwo rufite ububasha bwo kuburanisha uru rubanza ku rwego rwa mbere. Umurongo watanzwe: Ibikorwa by’ubucurizi ni ibyo abacuruzi bakoranye n’abandi bacuruzi cyangwa n’abataribo mu mirimo yabo y’ubucuruzi, ariko amakosa akozwe n’abacuruzi ntabwo yakwitwa igikorwa cy’ubucuruzi n’ubwo ku ruhande rumwe haba hari inyungu kuri uwo mucuruzi. Inyandiko z’abahanga: Michel Pedamon & Hugues Kenfack, Droit commercial, commerçants et fonds de commerce, Concurrence et contrats du commerce, 4eme édition, Dalloz, Paris, 2015, page 2001. (Les actes de commerce sont pour l’essentiel les actes accomplis par les commerçants dans l’exercice de leur commerce; ils sont soumis
## Page 16
16
à un régime juridique particulier différent de celui qui est applicable aux actes civils.) 2. Amasezerano y’imbonezamubano n’ay’ubucuruzi – gutandukanya amasezerano – amasezerano aba ay’imbonezamubano iyo adafite impamvu (objet) y’ubucuruzi, kandi abayagiranye atari abacuruzi; naho ay’ubucuruzi aba afite impamvu y’ubucuruzi, akaba hagati y’abacuruzi cyangwa hagati y’umucuruzi n’undi utariwe kandi agamije igikorwa cy’ubucuruzi. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RCAA 00023/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/02/2023 NZATUNGA Ruvuguta Emmanuel aburana na MASTAKI MUHASHA Justin (igika cya 13). Ikibazo cyasuzumwe: Kumenya niba igikorwa cyo kugurizanya amafaranga yo kugura amabuye y’agaciro hagati y’abacuruzi ari igikorwa cy’ubucuruzi cyangwa ari icy’imbonezamubano. Imvano y’ikibazo: Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge, MASTAKI Muhasha Justin arega NZATUNGA Ruvuguta Emmanuel avuga ko yamugurije 250,000 USD bumvikana ko azayamusubiza mu gihe cy’ibyumweru bibiri, igihe kigeze amwishyura 50.000 USD gusa, amubwira ko ayandi azayamwishyura mu gihe cy’ukwezi kumwe; birangira atayamwishyuye, bituma asaba Urukiko kumutegeka kumwishyura 200.000 USD, inyungu z’ubukererwe, n’indishyi zitandukanye. Urukiko Rwisumbuye rwa Nyarugenge rwemeje ko ikirego cya MASTAKI M. Justin gifite ishingiro kuri bimwe, rwemeza ko NZATUNGA R. Emmanuel agomba kumwishyura 46.275 USD yamusigayemo, ko agomba kumuha 300.000 Frw y’ikurikiranarubanza na 500.000 Frw y’igihembo cya Avoka. MASTAKI M. Justin ntiyishimiye imikirize y’urubanza ajuririra Urukiko Rukuru arusaba gusuzuma niba NZATUNGA R. Emmanuel yategekwa kwishyura 200,000 USD amubereyemo n’indishyi. Urukiko Rukuru rwemeza ko ubujurire
## Page 17
17
bwatanzwe na MASTAKI M. Justin bufite ishingiro, ko urubanza rwajuririwe ruhindutse kuri bimwe; rutegeka NZATUNGA R. Emmanuel kwishyura MASTAKI M. Justin 200.000 USD by’umwenda amufitiye, n’indishyi mbonezamusaruro za 36.000 USD, no kumwishyura 600.000 Frw y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka mu bujurire. NZATUNGA R. Emmanuel ntiyishimiye imikirize y’urwo rubanza, ajuririra Urukiko rw’Ubujurire avuga ko inkiko z’ubucuruzi arizo zari zifite ububasha bwo kuburanisha uru rubanza kuko NZATUNGA R. Emmanuel na MASTAKI Muhasha Justin ari abacuruzi b’amabuye y’agaciro, kandi bakaba barakoranye igikorwa cy’ubucuruzi, ko Urukiko Rukuru rwemeje ko yishyura MASTAKI M. Justin 200.000 USD n’indishyi zitandukanye nta kimenyetso rushingiyeho, asaba gusubizwa amafaranga y’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka. Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku nyandiko z’abahanga rusanga amasezerano yitwa ay’imbonezamubano iyo adafite impamvu (objet) y’ubucuruzi, kandi abayagiranye bakaba atari abacuruzi. Naho amasezerano y’ubucuruzi agaragazwa n’uko afite impamvu y’ubucuruzi, kandi akaba yabaye hagati y’abacuruzi cyangwa hagati y’umucuruzi n’undi utari umucuruzi; bivuze ko amasezerano y’ubucuruzi agomba kuba yakozwe n’umucuruzi cyangwa sosiyete y’ubucuruzi kandi akaba agamije igikorwa cy’ubucuruzi. Mu yandi magambo, amasezerano akozwe n’umucuruzi ariko akaba atagamije igikorwa cy’ubucuruzi (urugero, umucuruzi uguze inzu yo guturamo), aba ari amasezerano y’imbonezamubano, kuko impamvu yayo atari igikorwa cy’ubucuruzi, n’ubwo uwayiguze ari umucuruzi, ariko umucuruzi uguze inzu kugira ngo ayigurishe agamije urwunguko (profit) cyangwa ngo ayikoreremo ubucuruzi, ayo masezerano aba ari ay’ubucuruzi ku ruhande rwe. Urukiko rusesenguriye hamwe inyandiko zagaragajwe muri dosiye zirimo imyanzuro yatanzwe na MASTAKI M. Justin ku rwego rwa mbere no mu Rukiko rw’Ubujurire aho abamuhagarariye ubwabo biyemereye ko MASTAKI M. Justin yagurije NZATUNGA R. Emmanuel 250.000 USD kugira ngo abashe kugura
## Page 18
18
amabuye y’agaciro, inyandikomvugo y’iburanisha ku rwego rwa mbere aho Me RUTAGENGWA Jean Damascene wari uhagarariye MASTAKI M. Justin yasobanuye ko MASTAKI M. Justin na NZATUNGA R. Emmanuel ari abacuruzi b’amabuye y’agaciro, rurasanga ibyo MASTAKI M. Justin yiyemereye mu Rukiko ko ari umucuruzi kandi ko amadolari yagurije NZATUNGA R. Emmanuel yari ayo kugura amabuye y’agaciro, byumvikanisha ko amasezerano impande zombi zagiranye n’ubwo atanditse ari amasezerano y’ubucuruzi, aho kuba amasezerano y’imbonezamubano bityo rusanga urubanza rwaraburanishijwe n’inkiko zitabifitiye ububasha, rutegeka ko imanza zose zabanje ziteshwa agaciro, ubifitemo inyungu akaba yakongera agatanga ikirego bundi bushya. Umurongo watanzwe: Amasezerano yitwa ay’imbonezamubano iyo adafite impamvu (objet) y’ubucuruzi, kandi abayagiranye bakaba atari abacuruzi; naho amasezerano y’ubucuruzi agaragazwa n’uko afite impamvu y’ubucuruzi, kandi akaba yabaye hagati y’abacuruzi cyangwa hagati y’umucuruzi n’undi utariwe kandi agamije igikorwa cy’ubucuruzi. 3. KWIHANA UMUCAMANZA 1. Kwihana umucamanza – urwango – urwango rutuma umucananza yihanwa - rugomba kuba ari urusanzweho na mbere y’uko urubanza ruba, kandi uruvuga akabigaragariza ibimenyetso. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RS/RECUS/RC 00003/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023, ku bwihane bwatanzwe na RUBANGURA Denys (igika cya 7-8). Ikibazo cyasuzumwe: Kumenya urwango ruvugwa mu ngingo ya 103 CPCCSA rutuma umucamanza yihanwa mu rukiko. Ingingo umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 103 y’Itegeko nº 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ko: ‘Umucammanza bashobora
## Page 19
19
kumwihana iyo: « umwe mu baburanyi agaragaje ishingiro ry’urwango afitanye n’umucamanza » Imvano y’ikibazo: Mu iburanisha ryo ku wa 11/10/2022 ry’urubanza RCAA 00018/2021/CA, aho RUBANGURA Denys aregwa ku rwego rw’ubujurire bwa kabiri, urubanza rwarabaye rurapfundikirwa, nyuma yo kurupfundikira RUBANGURA Denys yandikiye Perezida w’Urukiko yihana umucamanza, ndetse yohereza n’ikirego muri IECMS. RUBANGURA denys avuga ko impamvu z’ubwihane ari amagambo Umucamanza yamubwiye aho asobanura ko “Yamubajije impamvu akunda imanza n’impamvu arimo kwangiza izina rya se” akomeza avuga ko yatangajwe no kumubwira ko akunda imanza kandi atariwe wajuriye, ko kandi yumva nta n’umubare ntarengwa ababuranyi batemerewe kurenza mu kwiyambaza inkiko, ko rero kuba umucamanza abujijwe gushingira ku byo azi mu guca urubanza no kuba Umucamanza yaramugaragarije ko amufata nk’umuntu ugayitse cyane ashobora kuba anamwanga, abona nta butabera yamutegerezaho; agasaba ko uwo mucamanza ava mu rubanza rugahabwa undi bitashoboka rugahabwa inteko y’abacamanza batatu. Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku biteganywa n’itegeko mu ngingo yavuzwe haruguru no ku murongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza NºRS/RECUS/RCOM 00002/2019/SC rwaciwe ku wa 15/11/2019, ku bwihane bwatanzwe na Rutikanga Frederic, rusanga impamvu ikwiye guhabwa ishingiro ku kwihana umucamanza, ari ishingiro ry’urwango afitanye n’umucamanza, urwo rwango rukaba rwari rusanzweho na mbere y’uko urubanza ruba kandi rukanagaragarizwa ibimenyetso. Ni ukuvuga ko umucamanza aba ashobora kuba yakwihanwa ukimubona, ushingiye nyine kuri urwo rwango agufitiye, ko urwango ruvugwa atari urushingiye ku byo umuburanyi yibwira ashingiye ku migendekere y’urubanza, kandi ko rudashobora gushingira ku isesengura rigenekereje umuburanyi yikorera;
## Page 20
20
Urukiko rusanga kandi impamvu nk’izo zigomba kuba zifitiwe ibimenyetso bigaragara bidashingiye ku kugenekereza: “ngo ubwo umucamanza agize atya, nta yindi mpamvu yabimutera uretse iyi ». Nyuma y’isesengura Urukiko rusanga impamvu RUBANGURA Denys ashingiraho agaragaza urwango Umucamanza amufitiye ari izishingiye ku migendekere y’urubanza nk’uko nawe abyivugira, akaba atabasha kugaragaza ishingiro ry’urwango asanganwe nawe ngo anabitangire ibimenyetso; bityo ko iyo atari impamvu yemewe n’amategeko ituma umucamnza yihanwa. Rwemeza ariko ko mu nyungu z’ubutabera urubanza RCAA 00018/2021/CA rupfundurwa rukaburanishwa n’inteko y’abacamanza batatu, harimo n’uwari wihanwe. Umurongo watanzwe: Urwango rutuma umucamanza yihanwa mu rubanza ntabwo ari urwango rushingiye ku byo umuburanyi yibwira ashingiye ku migendekere y’urubanza, ntirushobora gushingira kandi ku isesengura rigenekereje umuburanyi yikorera; ahubwo rugomba kuba ari urusanzweho na mbere y’uko urubanza ruba, kandi uruvuga akanabigaragariza ibimenyetso. Izindi manza zafashe uyu murongo: Urubanza NºRS/RECUS/RCOM 00002/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 15/11/2019, ku bwihane bwatanzwe na Rutikanga Frederic (igika cya 23). IV. IMANZA ZASHINGIYE KU MIRONGO IMENYEREWE 1. Umwana utarageza ku myaka 14 – iyo hari impamvu nyoroshyacyaha – kudahatirwa gutanga igifungo cya burundu. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00564/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na UWIZEYIMANA Jean Claude (Igika cya 17).
## Page 21
21
Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese iyo hari impamvu nyoroshyacyaha uwahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana utarageza ku myaka 14 y’amavuko ashobora kudahabwa igihano cya burundu, akagabanyirizwa ibihano? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 4 Itegeko Nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko Umuntu wese ukorera ku mwana kimwe mu bikorwa bishingiye ku gitsina bikurikira, aba akoze icyaha: 1º gushyira igitsina mu gitsina, mu kibuno cyangwa mu kanwa k’umwana; 2º (…) (…) Iyo umuntu mukuru asambanyije umwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha. Mu rubanza Nº RS/INCONST/SPEC 00005/2020/CS- RS/INCONST/SPEC 00006/2020/CS rwaciwe ku wa 12/02/2020, haburana KABASINGA Florida na NIYOMUGABO Ntakirutimana na Leta y’u Rwanda, Urukiko rw’Ikirenga rwemeje ko: «igika cya 3 cy’ingingo ya 133 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, agace kavuga ko iyo gusambanya umwana byakorewe ku mwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha, kanyuranyije n’ingingo ya 29, n’iya 151 z’Itegeko Nshinga; ako gace kakaba nta gaciro gafite. Umurongo imanza zihuriyeho: Iyo Urukiko rusanze hari impamvu nyoroshyacyaha ku wahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana uri munsi y’imyaka 14 y’amavuko, rushobora kuzishingiraho rukamugabanyiriza igihano. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00291/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na ABAYISENGA Joseph.
## Page 22
22
Urubanza Nº RPAA 00046/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na HARAGIRIMANA Jean Paul (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00241/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022, haburana Ubushinjacyaha na NIYITANGA Emmanuel. Urubanza Nº RPAA 00013/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022, haburana Ubushinjacyaha na NIYOMUKIZA Jean de la Croix. Urubanza Nº RPAA 00376/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022, haburana Ubushinjacyaha na NKUNZIMANA Théophile. Urubanza Nº RPAA 00389/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 16/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYIZEYE Maurice. Urubanza Nº RPAA 00162/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na IRAREBA Joseph (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00395/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSHIMIYUMUKIZA Patrick (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00117/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na REBERO Eric (igika cya 21). Urubanza Nº RPAA 00121/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na HAGENIMANA Claude, Urubanza Nº RPAA 00545/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUGISHA Prince alias Kadogo (Igika cya 44-45). Urubanza Nº RPAA 00488/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023, haburana HAFASHIMANA Silas (igika cya 41)
## Page 23
23
Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi kuri iki kibazo ni urubanza Nº RS/INCONST/SPEC 00005/2020/CS- RS/INCONST/ SPEC 00006/2020/CS rwaciwe ku wa 12/02/2020, haburana KABASINGA Florida na NIYOMUGABO Ntakirutimana na Leta y’u Rwanda kuko ari rwo rwemeje ko igika cya 3 cy’ingingo ya 133 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, agace kavuga ko iyo gusambanya umwana byakorewe ku mwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha, kanyuranyije n’ingingo ya 29, n’iya 151 z’Itegeko Nshinga; ko ako gace nta gaciro gafite. 2. Kutabuzwa gutanga igihano kiri munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko - impamvu nyoroshyacyaha – iyo urukiko rwemeye impamvu nyoroshyacyaha – ntirubujijwe gutanga igihano gito giteganywa n’itegeko iyo rusanga aricyo gikwiranye n’icyaha cyakozwe. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00565/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na INGABIRE Shadia, (igika cya 34). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese iyo hari impamvu nyoroshyacyaha, Urukiko rushobora kugabanya igihano kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 263 y’iryo tegeko nayo iteganya ko: “Umuntu wese ukora, uhinga, uhindura, utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu gihugu ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo mu buryo bunyuranije n’amategeko, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa: 1 º igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda arenze miliyoni makumyabiri (20.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni mirongo itatu (30.000.000 FRW) ku byerekeye ibiyobyabwenge bihambaye”.
## Page 24
24
Umurongo imanza zihuriyeho: Iyo Urukiko rusanze hari impamvu nyoroshyacyaha igihano gishobora kugabanywa kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko iyo intera iri hagati y’igihano gito (minimum) n’ikiri hejuru (maximum) ari ndende; naho mu gihe iyo ntera ari nto, umucamanza ashobora kugabanya akagera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko hitawe ku buremere bw’icyaha n’ingaruka cyateje. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00032/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/02/2020 haburana Ubushinjacyaha na NZAFASHWANIMANA Jean de Dieu (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00013/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/12/2021 haburana Ubushinjacyaha na HABIYAKARE Olivier. (igika cya 22). Urubanza N° Nº RPAA 00384/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/10/2021 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYAREMYE Jean Paul. (igika cya 25). Urubanza Nº RPAA 00205/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/11/2021 haburana Ubushinjacyaha na BARAKAGWIRA Gilbert. Urubanza Nº RPAA 00174/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/03/2022 haburana Ubushinjacyaha na DUSABIMANA Vivens. Urubanza Nº RPAA 00171/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUTSINZI Jean Pierre. Urubanza Nº RPAA 00283/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na NZAMURAMBAHO David.
## Page 25
25
Urubanza Nº RPAA 00167/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/03/2022 haburana Ubushinjacyaha na KWIZERA Etienne. Urubanza Nº RPAA 00641/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/01/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWIMANA Emile. Urubanza Nº RPAA 00105/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/09/2021, haburana UWIMANA Pascal n’Ubushinjacyaha. Urubanza Nº RPAA 00434/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na TUYISHIME Moise. Urubanza Nº RPAA 00039/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 02/07/2021 haburana Ubushinjacyaha na SHAKABATENDA Jean de Dieu. Urubanza Nº RPAA 00031/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2021 haburana Ubushinjacyaha na BAHATI Françoise. (igika cya 42) Urubanza Nº RPAA 00269/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2020 haburana Ubushinjacyaha na DUSENGIMANA Martin. Urubanza Nº RPAA 00118/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKANTAMBARA Benitha. Urubanza Nº RPAA 00202/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2022, haburana Ubushinjacyaha na HAVUGIMANA Valens. Urubvanza Nº RPAA 00225/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/07/2022 Ubushinjacyaha buburana na UKWISHAKA Claude (igika cya 31) Urubanza N° Nº RPAA 00091/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Gilbert, (igika cya 32).
## Page 26
26
Urubanza Nº RPAA 00273/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUBARAKA Eduine (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00131/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAYEZU Damien. Urubanza N° Nº RPAA 00491/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 08/08/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONKURU Eric. Urubanza N° Nº RPAA 00115/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 16/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NTEZIRYAYO Daniel. Urubanza N° Nº RPAA 00309/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 16/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na IRADUKUNDA Daniel. Urubanza Nº RPAA 00092/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/08/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUGABEKAZI Sandrine. Urubanza Nº RPAA 00441/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONIZEYE Théoneste. Urubanza Nº RPAA 00411/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/7/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONKURU Radjabu. Urubanza Nº RPAA 00186/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKERANGABO Emmanuel (igika cya 29). Urubanza N° Nº RPAA 00038/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na Benimana Jean Pierre. Urubanza N° Nº RPAA 00193/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MAGERANO Faustin (igika cya 42)
## Page 27
27
Urubanza N° RPA 00008/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKABANA Vesiana (igika cya 36) Urubanza N° Nº RPAA 00329/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONKURU Amani (igika cya 24) Urubanza N° Nº RPAA 01496/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUGWANEZA Marcel (igika cya 18) Urubanza N° Nº RPAA 00262/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUSENGIMANA Oswald (igika cya 39) Urubanza Nº RPAA 00420/2021/CA, rwaciwe ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYIGENA Anselme (igika cya 19). Urubanza N° Nº RPAA 00104/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na SEZIKEYE Jean Claude. Urubanza Nº RPAA 00173/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na Sgt KANANI Evariste. Urubanza Nº RPAA 00231/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na KANYAMANZA. Urubanza Nº RPAA 00319/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDUWAYEZU Jean Baptiste. Urubanza N° Nº RPAA 00300/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na HAGENIMANA Innocent (igika cya 32).
## Page 28
28
Urubanza Nº RPAA 00344/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYUMVA Vianney (igika cya 28-29). Urubanza Nº RPAA 00368/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NZEYIMANA Ignace (igika cya 30). Urubanza Nº RPAA 00471/2021/CA, rwaciwe ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na SIBOMANA Emmanuel (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00414/2021/CA CMB-RPAA 00424/2021/CA, rwaciwe ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na DUSHIMIMANA Théoneste (igika cya 23-24) Urubanza N° RPAA 00463/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUHOZA Anicet (igika cya 27-28) Urubanza N° RPAA 00313/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSANZAMAHORO Gilbert (igika cya 22-23) Urubanza N° RPAA 00509/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na BUSIZORI Evariste (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00304/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/1/2023 rw’Ubushinjacyaha na MUSABYIMANA Aboubakar (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00307/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUTIMURA Félix (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00429/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023, haburana Ubushinjacyaha na MUVARA Donatien (igika cya 33- 34).
## Page 29
29
Urubanza Nº RPAA 00468/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na NGIRIMANA Jean Damascène alias Ngabo (igika cya 21-22). Urubanza Nº RPAA 00468/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na NGIRIMANA Jean Damascène alias Ngabo (igika cya 21-22). Urubanza Nº RPAA 00354/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na TWIZERIMANA Cyprien (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00159/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUKANDAYISENGA (igika cya 27). Urubanza Nº RPAA 00411/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na TWAGIRAYEZU Olivier (igika cya 15). Urubanza Nº RPAA 00758/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na UWIZEYIMANA Christine (igika cya 21). Urubanza RPAA 00074/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 08/08/2022 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Evariste na NTAKIRUTIMANA Valens (Igika cya 43 - 45). Urubanza RPAA 00213/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMUNGU Jean Claude (Igika cya 23 - 24).
## Page 30
30
Urubanza RPAA 00446/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Jacques (Igika cya 22-23). Urubanza RPAA 00049/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWASE Farida (igika cya 41). Urubanza Nº RPAA 00465/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NIYONKURU Benoît (igika cya 20-21). Urubanza Nº RPAA 00563/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NYAMPINGA Clémentine (igika cya 28) Urubanza Nº RPAA00590/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na NYIRAZUBA (igika cya 23). Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00540/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na REBERO Constantin Thierry (igika cya 36). Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00514/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na UWIRAGIYE Jean Claude, (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00215/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na HAKIZIMANAJean Claude (igika cya 15).. Urubanza Nº RPAA 00380/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na BAGANINEZA Célestin (igika cya 26).
## Page 31
31
Urubanza Nº RPAA 00663/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Eric (igika cya 13). Urubanza Nº RPAA 00472/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na ABAGIRAMENSHI Védaste (igika cya 25). Urubanza Nº RPAA 000721/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NKURUNZIZA Innocent (igika cya 23). Urubanza Nº RPAA 00539/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NSHIMIYIMANA Bukuru (igika cya 21). Urubanza Nº RPAA 00703/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NZARUBARA Jean Pierre (igika cya 21). Urubanza Nº RPAA 00567/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na RAMAZANI RUVUNANGIZA KANYABUKI (igika cya 21). Urubanza Nº RPAA 00484/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA Augustin alias Yahaya (Igika cya 14). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza rugaragara mu manza zitandukanye ko ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPAA 00032/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/02/2020 haburana Ubushinjacyaha na NZAFASHWANIMANA Jean de Dieu kuko arirwo rwafashwemo bwa mbere icyemezo kigabanya igihano kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’amategeko.
## Page 32
32
3. Ukwemera icyaha - ukwemera icyaha kugira agaciro - ni ugukozwe byibura mbere y’uko iburanisha ku rwego rwa mbere ripfundikirwa, kudashidikanywaho, kandi uwemera agaragaza ko yumva uburemere bw’ibikorwa yemera n’ingaruka zabyo, abyicuza, abisabira imbabazi no kuba yiteguye gusubiza ibyo yangije uko abitegerejweho. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00380/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na BAGANINEZA Célestin (igika cya 24). Ikibazo cyasuzumwe: Ni ukuhe kwemera icyaha gushobora kugirira akamaro uregwa? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 59, agace ka mbere 1˚ n’aka 3˚, y’Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange; Mu gace kayo ka mbere (1˚), iyo ngingo iteganya ko: “Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo ushinjwa, mbere yo gukurikiranwa, yemeye icyaha akagisabira imbabazi uwo yakoreye icyaha n’umuryango nyarwanda mu buryo budashidikanywaho, akicuza kandi akishyura ibyo yangije nk’uko bari babimutegerejeho’’. Agace kayo ka gatatu (3˚) iteganya ko: “Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo ushinjwa, mu ntangiriro z’iburanisha ku rwego rwa mbere, ushinjwa yireze akemera icyaha mu buryo budashidikanywaho. Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Ukwemera icyaha kugira agaciro gashobora gutuma uregwa agabanyirizwa igihano iyo gukozwe byibura mbere y’uko iburanisha ku rwego rwa mbere ripfundikirwa, kudashidikanywaho, kuba uwemera agaragaza ko yumva uburemere bw’ibikorwa yemera n’ingaruka zabyo, abyicuza, abisabira imbabazi no kuba yiteguye gusubiza ibyo yangije uko abitegerejweho. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 0343/10/CS haburana Ubushinjacyaha na MPIRANYA Boniface rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/02/2015. (igika cya 13).
## Page 33
33
Urubanza Nº RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana Callixte alias Sankara n’abandi, (igika cya 136). Urubanza Nº RPAA 00080/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA Samson alias Moussa (igika cya 46). Urubanza Nº RPAA 00217/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MANIRAGUHA Sylvestre (igika cya 15). Urubanza Nº RPAA 00420/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYIGENA Anselme (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00750/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMUNGU Jean Paul alias Walimungu (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00444/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISHIMIYE Eric na BIZIMANA Boniface (igika cya 53). Urubanza Nº RPAA 00072/2021/CA ku wa 23/09/2022 rwaciwe ku wa 23/09/2022 haburana HAKIZIMANA Issa (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00330/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Vénuste (igika cya 15). Urubanza Nº RPAA 00359/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na KAZIGABA Emmanuel (igika cya 20).
## Page 34
34
Urubanza Nº RPAA 00181/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/12/2022 haburana Ubushinjacyaha na MIZERO Eric (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00379/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 rw’Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Melan (igika cya 27). Urubanza RPAA 00352/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUKANSANGWA Pierre (Igika cya 29). Urubanza RPAA 00237/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na TUYIYEGURIRE Daniel (Igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00359/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na KAZIGABA Emmanuel (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00589/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na HITAYEZU Sylvain (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00315/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na IRAFASHA Claude (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00369/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na KAYIRANGA Callixte (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00764/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na KWIZERA Gadi (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00143/2022/CA - CMB RPAA 00145/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NDAGIJIMANA Edison n’undi (igika cya 13).
## Page 35
35
Urubanza Nº RPAA 00512/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na KARABA Felix (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 000721/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NKURUNZIZA Innocent (igika cya 27). Urubanza Nº RPAA 00549/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NGARUKIYINTWARI Karyame (igika cya 27). Urubanza Nº RPAA 00360/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIKORIMANA Claude (igika cya 16). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Ni Urubanza Nº RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana n’abandi, kuko arirwo rubanza rwasobanuye iyi ngingo kuva aho itegeko ririho ubu ritangarijwe kandi rwasobanuye byimbitse ingingingo ya 59 (1º&3º) y’Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu. 4. Ukwemera icyaha bwa mbere mu bujurire - ntibigirira akamaro uregwa Urubanza rwasuzumwe: Urubanza N° RPAA 00589/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/2/2023 haburana Ubushinjacyaha na HITAYEZU Sylvain (igika cya 17). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ukwemera icyaha bwa mbere mu bujurire byaba impamvu nyoroshyacyaha yagirira akamaro uregwa? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 59, agace ka mbere 1˚ n’aka 3˚, y’Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange; Mu gace kayo ka mbere
## Page 36
36
(1˚), iyo ngingo iteganya ko: “Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo ushinjwa, mbere yo gukurikiranwa, yemeye icyaha akagisabira imbabazi uwo yakoreye icyaha n’umuryango nyarwanda mu buryo budashidikanywaho, akicuza kandi akishyura ibyo yangije nk’uko bari babimutegerejeho’’. Agace kayo ka gatatu (3˚) iteganya ko: “Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo ushinjwa, mu ntangiriro z’iburanisha ku rwego rwa mbere, ushinjwa yireze akemera icyaha mu buryo budashidikanywaho. Ingingo ya 183, agace ka gatanu n’aka gatandatu y’itegeko y’itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko “Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugizwe n’urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa, ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa, hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa Urukiko”. Umurongo imanza zihuriyeho: Kwemera icyaha bwa mbere mu bujurire, ntibigira akamaro uregwa kuko ujurira aba azanye ingingo nshya ataburanishije mu nkiko zibanza kandi umucamanza w’ubujurire afite gusa inshingano yo gukosora amakosa yaba yarakozwe n’izo nkiko. Izindi manza zafashwemo uyu murongo Urubanza Nº RPA GEN 00004/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 07/05/2021 haburana Ubushinjacyaha na MUNYAGISHALI Bernard (igika cya 70). Urubanza Nº RPAA 00028/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/10/2021 haburana Ubushinjacyaha na NIYONAGIZE Amos (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00074/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/01/2022 haburana Ubushinjacyaha na BISUBIREHO Egide (igika cya 17).
## Page 37
37
Urubanza Nº RPAA 00135/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/01/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYIZEYE William (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00266/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na BARAKAGIRA. Urubanza Nº RPAA 00168/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na MANZI Fred. Urubanza Nº RPAA 00135/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/04/2021 haburana Ubushinjacyaha na HABYARIMANA Evariste (ibika bya 16-20). Urubanza Nº RPAA 00048/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/05/2022, haburana Ubushinjacyaha na BIMENYIMANA Jean Paul. Urubanza Nº RPAA 00054/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 11/06/2021, haburana Ubushinjacyaha na MAFETERI SAFARI Eric (igika cya 25). Urubanza Nº RPAA 00402/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAHAYO Aimable. Urubanza Nº RPAA 00323/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDINABO Eric. Urubanza Nº RPAA 00213/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2022, haburana Ubushinjacyaha na HARERIMANA Deo. Urubanza Nº RPAA 00357/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022, haburana Ubushinjacyaha na HABIYAMBERE Justin. Urubanza Nº RPAA 00165/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/05/2022, haburana Ubushinjacyaha na HATUNGIMANA Théogène.
## Page 38
38
Urubanza Nº RPAA 00249/2021/CA rwaciwe ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na BARIBANE Réverien. Urubanza Nº RPAA 00048/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUNYEMANA Eric alias Nyinya (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00235/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/9/2022 haburana HABIMANA Clément n’Ubushinjacyaha. Urubanza Nº RPAA 00441/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NKUBANA Samuel (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00321/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na NSENGIMANA Juvénal (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00330/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Vénuste (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00217/2021/CA, rwaciwe ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MANIRAGUHA Sylvestre (igika cya 11). Urubanza Nº RPAA 00420/2021/CA, rwaciwe ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYIGENA Anselme (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00750/2021/CA, rwaciwe ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMUNGU Jean Paul alias Walimungu (igika cya 15). Urubanza Nº RPAA 00477/2021/CA CMB No Nº RPAA 00507/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022 haburana NSHUTI Emmanuel, NIYOTWAGIRA Ragadi n’Ubushinjacyaha (igika cya 22).
## Page 39
39
Urubanza Nº RPAA 00571/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022 haburana NSENGIYUMVA Pascal bita MISAGO n’Ubushinjacyaha. Urubanza Nº RPAA 00212/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana BIKORIMANA n’Ubushinjacyaha. Urubanza N° Nº RPAA 00267/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NTAMBARA Emmanuel (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00546/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Joseph (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00307/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUTIMURA Félix (igika cya 13). Urubanza Nº RPAA 00181/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/12/2022 haburana Ubushinjacyaha na MIZERO Eric (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00463/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUHOZA Anicet (igika cya 11). Urubanza Nº RPAA 00108/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na KADIMA Félix (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00764/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na KWIZERA Gadi (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00143/2022/CA - CMB RPAA 00145/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NDAGIJIMANA Edison n’undi (igika cya 14). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni urubanza Nº RPAA 00048/2020/CA rwaciwe ku wa 26/05/2022 haburana
## Page 40
40
Ubushinjacyaha na BIMENYIMANA Jean Paul kubera ko n’ubwo rwaciwe nyuma, nirwo rwasobanuye neza ibiteganywa n’ingingo ya 59, agace ka mbere 1˚ n’aka 3˚, y’Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu (Ryavuzwe haruguru) runasobanura impamvu hadakwiye gukomeza gukurikiza umurongo watanzwe mu zindi manza zaciwe mbere zashingiraga ku itegeko rya kera zirimo: Urubanza Nº RPA 0282/08/2008/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12/03/2010 haburana Ubushinjacyaha na NYIRANGONDO Virginie. Urubanza Nº RPAA 0124/09/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 01/06/2012 haburana Ubushinjacyaha na TWIZEYIMANA Isaie. Urubanza Nº RPA 0246/09/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 14/12/2012 haburana Ubushinjacyaha na Mukankusi Victoire. Urubanza Nº RPAA 0024/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017 haburana Ubushinjacyaha na RURAMUGARUYE Eric. Urubanza Nº RPAA 00194/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISHIMIYE Emmanuel alias Shema (igika cya 18) Aho muri izi manza hari haremejwe ko: «nta gihe ntarengwa cyo kwemera icyaha nk’impamvu nyoroshyacyaha». 5. Kwemera icyaha mu iperereza - kugihakana mu iburanisha - ubwabyo ntibitesha agaciro uko kwemera Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00001/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na HABINEZA Frederick (igika cya 45). Ikibazo cyasuzumwe: Ese kuba uregwa ahakanye icyaha mu Rukiko bitesha agaciro ibyo yemeye mu rwego rw’iperereza?
## Page 41
41
Umurongo watanzwe: Umucamanza uburanisha urubanza mu mizi niwe ureba agaciro imvugo y’uwiyemerera icyaha mu rwego rw’iperereza ifite, kabone n’iyo nyirayo yageze imbere y’Urukiko akayihindura. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 0010/ 06/CS - RPA 0011/06/CS - RPA 0012/06/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/07/2008, haburana Ubushinjacyaha na Sgt NTAGANIRA na bagenzi be (igika cya 46). Urubanza Nº RPAA 0029/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 10/02/2017 haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA Aimable alias Gahinja. Urubanza N° Nº RPAA 00091/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na Hakizimana Gilbert (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00436/ 2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na AHIMPEREYE NDEZE François (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00202/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana NSENGIMANA Alphonse bita Gatera (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00186/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKERANGABO Emmanuel (igika cya 27). Urubanza Nº RPAA 00467/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na SIMBARIKURE Bayaya Athanase (igika cya 24).
## Page 42
42
Urubanza Nº RPAA 00112/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana NSHIMIYIMANA Jean Paul (igika cya 23-24). Urubanza Nº RPAA 00098/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 06/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na Cpl SHYAKA Védaste n’undi (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00318/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana ubushinjacyaha na MINANI Jean Bosco (igika cya 24- 26). Urubanza Nº RPAA 00488/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023, haburana HAFASHIMANA Silas (igika cya 28). Urubanza Nº RPAA 00161/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na BAZIRAMWABO Fabien alias Museveni (igika cya 35). Urubanza RPAA 00546/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NIRAGIRE Gédeon Jean de n’undi (igika cya 30). Urubanza Nº RPAA 00466/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYAREMYE Elie (Igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00096/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na Pte NSHIMIYUMUKIZA Jean Pierre n’undi (Igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00079/2022/CA-CMB RPAA 00236/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na RUGERUZA Jean Abedenego n’undi (Igika cya 29-30).
## Page 43
43
Urubanza Nº RPAA 00564/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na UWIZEYIMANA Jean Claude (Igika cya 9-10). Ibitabo by’abahanga: Michel Franchimont, in Manuel de Procédure Pénale1, Ed. Collection Scientifique de la Faculté de Droit de Liège, 1989, p. 772: «Le juge de fond apprécie souverainement la sincérité d’un aveu fait par le prévenu au cours de l’instruction préparatoire, mȇme quand cet aveu a été ultérieurement rétracté devant le tribunal». Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Ni Urubanza Nº RPA 0010/ 06/CS - RPA 0011/06/CS - RPA 0012/06/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/07/2008, haburana Ubushinjacyaha na Sgt NTAGANIRA na bagenzi be kuko arirwo rwanyuma rwaciwe mbere n’Urukiko rw’Ikirenga rukanatangazwa. 6. Imanza z’inshinjabyaha - kudategekwa kugabanya igihano - kwemera impamvu nyoroshyacyaha - Urukiko ntirutegetswe kugabanya igihano niyo rwaba rwemeye impamvu nyorashyacyaha. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00360/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIKORIMANA Claude (igika cya 17). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese igihe cyose iyo hari impamvu nyoroshyacyaha Urukiko rutegetswe kuyishingiraho rugabanyiriza uregwa ibihano? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 49, igika cya mbere y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko « Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo »
## Page 44
44
Umurongo imanza zihuriyeho: Urukiko ntirutegetswe kugabanya igihano niyo hari impamvu nyoroshyacyaha, ahubwo rugena igihano mu bushishozi bwarwo rurebye imikorere y’icyaha uregwa akurikiranyweho cyangwa uburyo cyakozwemo. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 0282/08/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12/03/2010 haburana Ubushinjacyaha na NYIRANGONDO Virginie, (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko, Igitabo cya mbere, nº 8, Mutarama 2011, page 21-22). Urubanza Nº RPAA 0021/14/CS-Nº RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017, haburana Ubushinjacyaha na NTABANGANYIMANA Félicien n’undi, (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 0024/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017, haburana Ubushinjacyaha na RURAMUGARUYE Eric (igika cya 15). Urubanza Nº RPA 0255/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 21/04/2017, haburana Ubushinjacyaha na UWIZEYE Eustache (igika cya 16). Urubanza Nº RPA 0246/09/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 14/12/2012 haburana Ubushinjacyaha na MUKANKUSI Victoire. Urubanza Nº RPAA 0021/14/CS-Nº RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’ikirenga ku wa 13/10/2017, haburana Ubushinjacyaha na UZABAKIRIHO. Urubanza Nº RPA 0047/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/03/2015, haburana Ubushinjacyaha na NSHUTIRAKIZA Narcisse. Urubanza RPA 0021/12/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 26/02/2016, haburana Ubushinjacyaha na GASANA Yussuf,
## Page 45
45
Urubanza RPA 0188/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12/06/2015, haburana Ubushinjacyaha na DUSABE Françoise. Urubanza Nº RPAA 00381/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/03/2022, haburana Ubushinjacyaha na MUSANGAMFURA. Urubanza Nº RPAA 00363/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/04/2022, haburana Ubushinjacyaha na SIBOMANA Damascène. Urubanza Nº RPAA 00353/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na BIRIMIMANA Jean Bosco (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00362/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKAKINANI Claudine (igika cya 27). Urubanza Nº RPAA 00312/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na MBONABUCYA Donatien (igika cya 20). Urubanza N° Nº RPAA 00221/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/9/2022 haburana Ubushinjacyaha na TURIMUBYIZA Jean Népo. Urubanza Nº RPAA 00427/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISABA Innocent alias Papa Dreke (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00406/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/9/2022 haburana Ubushinjacyaha na HARINDINTWARI Félix (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00015/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na BUREGEYA Pascal (igika cya 19 na 22) Urubanza Nº RPAA 00423/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21 /10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MISAGO Thadée (igika cya 19)
## Page 46
46
Urubanza Nº RPAA 00401/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUTUYIMANA Emmanuel ISAGO Thadée (igika cya 15-16) Urubanza Nº RPAA 00292/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na SAFARI Emmanuel (igika cya 21) Urubanza Nº RPAA 00397/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NTAMBARA Régis (igika cya 17) Urubanza Nº RPAA 00702/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NTAWIYANGA Jean Claude (Igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00425/2021/CA- CMB RPAA 00426/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSEKERABANZI Baheza n’undi (Igika cya 30). Urubanza Nº RPAA 00527/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na NDABAMENYE Emmanuel (igika cya 20-21). Urubanza Nº RPAA 00331/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MAREBA Damascène (igika cya 41). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni urubanza Nº RPAA 0021/14/CS- Nº RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017 haburana Ubushinjacyaha na UZABAKIRIHO (kuko arirwo rwaciwe nyuma rucibwa n’Urukiko rw’Ikirenga kandi rukaba rwaratoranyijwe rukanatangazwa mu cyegeranyo cy’ibyemezo by’Inkiko nk’Urutanga umurongo kuri iki kibazo ({2018} 4 RLR).
## Page 47
47
7. Gutsindwa ku mpamvu zimwe - impamvu zimwe - impamvu zimwe zisuzumirwa mu bisubizo byatanzwe ku mpamvu z’ubujurire hagereranywa ibyavuzwe mu rubanza rujuririrwa n’ibyavuzwe mu rwego rw’ubujurire kuri izo mpamvu. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00001/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na HABINEZA Frederick (igika cya 17). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ni ryari bivugwa ko umuburanyi yatsinzwe ku mpamvumvu zimwe?
Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 52, igika cya 3, y’Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, iteganya ibikurikira: (…) “Icyakora kandi ubujurire bwa kabiri ntibushobora kwakirwa ku manza z’ababuranye bemera ibyo baregwa, cyangwa ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe”. Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Bifatwa ko umuburanyi yatsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zabanje, iyo Urukiko rwajuririwe, nyuma yo gusesengura imikirize y’urubanza mu nkiko zombi, rusanze ingingo z’ingenzi zasuzumwe, impamvu zashingiweho kugira ngo hagerwe ku cyemezo cyafashwe ari zimwe kandi zaratumye hafatwa ibyemezo bisa. Icyo gihe Urukiko rwemeza ko ubujurire butari mu bubusha bwarwo. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RC/INJUST/RCOM 00002/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 25/09/2020 haburana Road Solution Pavements Product Vs Mailco Ltd (igika cya 24). Urubanza Nº RS/INCOST/SPEC 00004/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 26/03/2021 haburana ASIIMWE Frank na Leta y’u Rwanda (igika cya 29).
## Page 48
48
Urubanza Nº RCOMAA 0038/16/CS-RCOMAA 0033/2016/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 21/04/2017 haburana Bank of Kigali Ltd na MULISA KANA Martin (igika cya 21). Urubanza Nº RCOMAA 0048/16/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017, haburana RRA na SODAR Ltd (igika cya 18). Urubanza N° RS/INJUST/RCOM 00003/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/11/2020 haburana UNIVERSITY OF RWANDA (UR) na SANLAM Assurance Générales Plc (igika cya 23). Urubanza Nº RS/INJUST/RCOM 00005/2020/SC, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/11/2020 haburana BPR na NKUSI Evariste (ibika bya 27-29). Urubanza Nº RCOMAA 00010/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/03/2019, haburana KOPERATIVE DUKUNDUMURIMO (KOADU) na KING CONSTRUCTION AND SERVICE COMPANY (KICOSECA) (igika cya 12). Urubanza Nº RCOMAA 00060/2022/CA, rwaciwe ku wa 28/07/2022 haburana Nyamaswa Raphael na BPR Plc (igika cya 21).
Urubanza Nº RCOMAA 00012/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana BUFCOFFEE Ltd na TEUSCHER INVEST Ltd, yahindutse KIVUBELT COFFEE Ltd (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00057/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKESHIMANA Bonifilida (igika cya 13). Urubanza Nº RPAA 00204/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022, haburana Ubushinjacyaha na MUGISHA Drake (igika cya 24) Urubanza Nº RPAA 00177/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na MANIRAGUHA Paul (igika cya 12- 13).
## Page 49
49
Urubanza Nº RPAA 00253/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na MUGENZI Claude (igika cya 20). Urubanza Nº RCOMAA 00052/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022, haburana KABERI COMPANY Ltd na RWANDA REVENUE AUTHORITY (RRA) (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00100/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/11/2022, haburana Ubushinjacyaha na RUKUNDO Faustin. Urubanza Nº RCAA 00010/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022, haburana MAHINYUZA Aloys na MUKESHIMANA Marthe n’abandi. Urubanza Nº RCOMAA 00061/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022, haburana MAXWELL Ltd n’undi na RWANDA PUBLIC PROCUREMENT AUTHORITY (RPPA) n’abandi (igika cya 54). Urubanza Nº RCOMAA 00070/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022, haburana KAJEGUHAKWA Valens na GT Bank Rwanda Plc (igika cya 33). Urubanza Nº RCOMAA 00077/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022, haburana NK SPARE PARTS Ltd na UNGUKA BANK Plc (igika cya 27). Urubanza Nº RCOMAA 00078/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022, haburana NZEYIMANA Cyprien na UWERA Helene, BANK OF KIGALI Plc (BK Plc) (igika cya 28). Urubanza Nº RPAA 00127/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na SERUGENDO Jean de Dieu (igika cya 12) Urubanza Nº RCOMAA 00067/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana BCEG RWANDA Ltd na SEBATIGITA Patrick (igika cya 22).
## Page 50
50
Urubanza Nº RCOMAA 00087/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Bank of Kigali Plc na Gate Hills Estate Ltd (igika cya 25). Urubanza Nº RCOMAA 00081/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana NKAKA MAIZE MILLS Ltd na UNGUKA BANK Plc n’undi (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00211/2022/CA-CMB RPAA 00213/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana ubushinjacyaha na NIYIGABA Emile n’undi (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00001/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na TEGERA Jean Damascène (igika cya 12). Urubanza Nº RPAA 00562/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na HABYARIMANA Dieudonné (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00639/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na MUKESHIMANA Elias (igika cya 18, 20). Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00540/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na REBERO Constantin Thierry (igika cya 17). Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00627/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUSASANGOHE Alice (igika cya 12). Urubanza Nº Urubanza Nº RCOMA 00066/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/02/2023 ROKO CONSTRUCTION Ltd iburana na I&M BANK RWANDA Plc (igika cya 22).
## Page 51
51
Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza Nº RC/INJUST/RCOM 00002/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 25/09/2020 haburana Road Solution Pavements Product Vs Mailco Ltd ni rwo rubanza ruyoboye izindi kubera ko ari rwo rwasobanuye neza ko mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere arizo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazishubijeho mu buryo bumwe. Impamvu zigomba gutandukanywa n’icyemezo cy’urukiko, kuko impamvu ariyo ishingirwaho mu kugaragariza no gusobanurira ababuranyi icyatumye urukiko rufata icyemezo. 8. Kugabanya igihano – kutabuzwa kongera kugabanya igihano mu bujurire – Urukiko rwajuririwe ntirubujijwe kongera kugabanya igihano mu gihe rusanze icyatanzwe n’Urukiko rubanza kitagabanyijwe mu buryo buhagije, ubirebeye hamwe n’uburemere bw’icyaha cyakozwe. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00540/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na REBERO Constantin Thierry (igika cya 37). Ikibazo cyasuzumwe: Ese uwajuriye wagabanyirijwe ibihano mu nkiko zibanza yakongera kubigabanyirizwa mu bujurire? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 49, igika cya mbere y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko «Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo» Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Nta cyabuza Urukiko rwajuririwe kongera kugabanya igihano mu gihe rusanga igihano cyatanzwe n’Urukiko rubanza kitaragabanyijwe mu buryo buhagije ubirebeye hamwe n’uburemere bw’icyaha cyakozwe.
## Page 52
52
Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00406/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/10/2021, haburana Ubushinjacyaha na NAHAYO Ignace (igika cya 22). Urubanza n° RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana n’abandi (igika cya 254). Urubanza Nº RPAA 00027/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na SHAKUBONE Reverien (igika cya 27 na 29). Urubanza Nº RPAA 00022/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMBAJIMANA Grâce (igika cya 53 na 54) Urubanza Nº RPAA 00256/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMARIYA Diane (igika cya 18 na 19) Urubanza Nº RPAA 00097/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUSA Christian (igika cya 19 na 20) Urubanza Nº RPAA 00120/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUSA Christian (igika cya 26) Urubanza Nº RPAA 00183/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYAREMYE Jérémie (igika cya 18) Urubanza Nº RPAA 00192/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na HANGANIMANA Martin (igika cya 18) Urubanza Nº RPAA 00212/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na BIKORIMANA (igika cya 26 na 27)
## Page 53
53
Urubanza Nº RPAA 00219/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUTABARUKA Emmanuel (igika cya 19) Urubanza Nº RPAA 00238/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na SINDIKUBWABO Theoneste (igika cya 26 na 27) Urubanza Nº RPAA 00257/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na UVOMANYENINGWE Esron (igika cya 41 na 42) Urubanza Nº RPAA 00051/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NYIRANDIKUMANA Dancilla (igika cya 17 na 18) Urubanza Nº RPAA 00022/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMBAJIMANA Grâce (igika cya 53 na 54). Urubanza Nº RPAA 00468/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na NGIRIMANA Jean Damascène alias Ngabo (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00316/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na IYAKAREMYE Zakayo (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00205/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAYEZU Jean Bosco (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00464/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Moussa (igika cya 22).
## Page 54
54
Urubanza RPAA 00158/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 11/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONTEZE Laetitia (Igika cya 30- 31). Urubanza Nº RPAA 00414/2021/CA CMB-RPAA 00424/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na DUSHIMIMANA Théoneste (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00496/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSHIMIYIMANA Théophile (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00077/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na DUSABUMUREMYI Faustin (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00549/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NGARUKIYINTWARI Karyame (igika cya 26). Urubanza ruyoboye izindi: Ni Urubanza Nº RPAA 00406/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/10/2021, haburana Ubushinjacyaha na NAHAYO Ignace kuko arirwo rwaciwe mbere. 9. Kongera kugabanya igihano mu bujurire - uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo, kandi ntacyo runenga urubanza rwajuririwe.
Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00088/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na NDABAZI Adrien alias Nyabitekeri (igika cya 14). Ikibazo cyasuzumwe: Ese uwagabanyirijwe ibihano mu nkiko zibanza yakongera kugabanyirizwa mu bujurire?
## Page 55
55
Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 49, igika cya mbere y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko «Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo» Umurongo imanza zihuriyeho: Uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo.
Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 0249/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 25/11/2016 haburana Ubushinjacyaha na NTEZIRYAYO Emmanuel (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko, V.2, Mata, 2018, p.120-121). Urubanza Nº RPAA 0083/12/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/06/2016, haburana Ubushinjacyaha na MUBERUKA Gracien (Igika 12). Urubanza Nº RPA0047/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/03/2015 haburana Ubushinjacyaha na NSHUTIRAKIZA Narcisse (igika cya 14-16). Urubanza Nº RPA 0129/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 7/03/2014, Ubushinjacyaha buburana na MPITABAKANA (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko, V. 2, Ukwakira 2014. p.127). Urubanza Nº RPA 00071/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 07/06/2019 haburana Ubushinjacyaha na NDORIMANA Emmanuel n’abandi (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00195/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na AYIRWANDA Emmanuel. Urubanza Nº RPAA 00087/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na HAGABIMANA Emmanuel.
## Page 56
56
Urubanza Nº RPAA 00170/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUSHUMBA NGABIRANO. Urubanza Nº RPAA 00398/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDIKUBWIMANA Marc. Urubanza Nº RPAA 00351/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na NGERAGEZE KARAMIRA. Urubanza Nº RPAA 00174/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 06/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na NGEZAHAYO JMV n’abandi. Urubanza Nº RPAA 00244/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/04/2022 haburana Ubushinjacyah na NKOMEZA Etienne. Urubanza Nº RPAA 00363/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/04/2022, haburana Ubushinjacyaha na SIBOMANA Damascène. Urubanza Nº RPAA 00366/2020/CA – CMB Nº RPAA 00196/2021/CA haburana TWAGIRAYEZU Jullien alias Mafene na RUKUNDO Julliet. Urubanza Nº RPAA 00230/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 13/5/2022 haburana Ubushinjacyaha na Minani François. Urubanza Nº RPAA 00360/2020/CA rwaciwe ku wa 28/04/2022 haburana MBARUSHIYEZE Theoneste. Urubanza Nº RPAA 00157/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na BAGIRUWUBUSA Jean Nepomuscène. Urubanza Nº RPAA 00095/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NKUNDIYIMFURA Janvier (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00321/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na NSENGIMANA Juvénal (igika cya 27).
## Page 57
57
Urubanza Nº RPAA 442/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na RUKUNDO Jean de Dieu (igika cya 19) Urubanza Nº RPAA 00455/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAGIJIMANA Vianney. Urubanza Nº RPAA 00264/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAGIJIMANA Emmanuel. Urubanza Nº RPAA 00638/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAGIJIMANA Jean Claude (Igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00702/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NTAWIYANGA Jean Claude (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00450/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na TUYISENGE Paul (igika cya 14). Urubanza ruyoboye inzindi: Ni urubanza Nº RPA 0129/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 7/03/2014, Ubushinjacyaha buburana na MPITABAKANA kuko rwaciwe mbere n’Urukiko rw’ikirenga kandi rukaba rwaratoranijwe rukanatangazwa mu cyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko (V.2 [2014] RLR) nk’urutanga umurongo kuri iki kibazo. 10. Kugabanya igihano mu bujurire – igihe impamvu z’ubujurire nta shingiro - nta cyabuza Urukiko kugabanyiriza igihano uregwa, hagamijwe gutanga igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha kabone n’ubwo iby’igihano byaba bitaburanyweho n’impamvu z’ubujurire zitahawe ishingiro. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00001/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na HABINEZA Frederick (igika cya 49). Ikibazo cyasuzumwe: Ese Urukiko rushobora kugabanya igihano impamvu z’ubujurire zitahawe ishingiro ku bijyanye n’imikorere y’icyaha?
## Page 58
58
Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 49, igika cya mbere y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko «Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo» Umurongo imanza zihuriyeho: Nta cyabuza Urukiko kugabanyiriza igihano uregwa, hagamijwe gutanga igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha kabone n’ubwo by’igihano byaba bitaburanyweho n’impamvu z’ubujurire zitahawe ishingiro. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00069/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na NYIRANZEYIMANA Odette. Urubanza Nº RPAA 00039/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 02/07/2021 haburana Ubushinjacyaha na SHAKABATENDA Jean de Dieu. Urubanza Nº RPAA 00194/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISHIMIYE Emmanuel alias Shema. Urubanza Nº RPAA 00441/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NKUBANA Samuel (igika cya 23). Urubanza Nº RPAA 00410/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIMANA Eric (igika cya 36). Urubanza Nº RPAA 00189/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na BAKUNZIBAKE Emmanuel.
Urubanza Nº RPAA 00429/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023, haburana Ubushinjacyaha na MUVARA Donatien (igika cya 33- 34).
## Page 59
59
Urubanza Nº RPAA 00098/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 06/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na Cpl SHYAKA Védaste n’undi (igika cya 51-52). Urubanza Nº RPAA 00181/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/12/2022 haburana Ubushinjacyaha na MIZERO Eric (igika cya 22-26). Urubanza RPAA 00546/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NIRAGIRE Gédeon Jean de Dieu na RUTAYISIRE Abdourlatif (Igika cya 33). Urubanza Nº RPAA 00471/2021/CA, rwaciwe ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na SIBOMANA Emmanuel (igika cya 19 - 20).
Urubanza Nº RPAA 00512/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na KARABA Felix (igika cya 23). Urubanza Nº RPAA 000721/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NKURUNZIZA Innocent (igika cya 31). 11. Imanza z’inshinjabyaha – impamvu z’ubujurire – ese umuburanyi wagabanyirijwe igihano ashobora kujurira agamije gusaba gusa ko yongera kugabanyirizwa? - buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose, yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo ariko mu bujurire Umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe, ari uko amaze kugaragaza ko urukiko rubanza rwaba rwarakoresheje itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo nabi mu gutanga icyo gihano. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00563/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NYAMPINGA Clémentine (igika cya 18-19)
## Page 60
60
Ikibazo cyasuzumwe: Ese umuntu wagabanyirijwe igihano ashobora kujurira agamije gusaba gusa ko yongera kugabanyirizwa? Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Iyo abaregwa nta kindi banenga urubanza rwajuririwe uretse kuvuga gusa ko batagabanyirijwe bihagije, buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose, yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo ariko ko mu bujurire, Umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe mu Rukiko rubanza, ari uko amaze kugaragaza ko urwo Rukiko rwaba rwarakoresheje itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo nabi mu gutanga icyo gihano. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana Callixte alias Sankara n’abandi, (igika cya 252-254). Urubanza Nº RPAA 00486/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na MANIRIHO Cyprien alias BUREGEYA (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00132/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na NTIRENGANYA Emmanuel (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00109/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUGUME God (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00379/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 rw’Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Melan (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00464/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Moussa (igika cya 16).
## Page 61
61
Urubanza Nº RPAA 00393/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSABIMANA Jean (igika cya 17). Urubanza RPAA 00302/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na HABINSHUTI Samuel (Igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00408/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NYIRISHEMA Fiston (igika cya 13). Urubanza Nº RPAA 00403/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUVANDIMWE Désiré (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA00590/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na NYIRAZUBA (igika cya 17). Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00540/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na REBERO Constantin Thierry (igika cya 33). Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00416/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na UMURERWA Béatrice (igika cya 21). Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00514/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na UWIRAGIYE Jean Claude, (igika cya 18). Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA RPAA 00452/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUNYAMBONEZA Jacques, (igika cya 16). Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00576/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na NTAKIRUTIMANA Fidèle, (igika cya 13).
## Page 62
62
Urubanza Nº RPAA 00380/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na BAGANINEZA Célestin (igika cya 23). Urubanza Nº RPAA 00663/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Eric (igika cya 11). Urubanza Nº RPAA 00483/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSENGAYIRE Jean Baptiste (igika cya 11). Urubanza Nº RPAA 00450/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na TUYISENGE Paul (igika cya 12). Urubanza Nº RPAA 00472/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na ABAGIRAMENSHI Védaste (igika cya 23). Urubanza Nº RPAA 00438/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na IRADUKUNDA Eric (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00753/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NDAYIZEYE Emmanuel (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00461/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na BARAYAVUGA Cyprien alias Saidos (igika cya 12). Urubanza Nº RPAA 00501/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na GIKURU Aaron (igika cya 12). Urubanza Nº RPAA 00462/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NDAYISABA Abdoul (igika cya 13).
## Page 63
63
Urubanza Nº RPAA 00475/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na BADUDU Abraham (igika cya 30). Urubanza Nº RPAA 000721/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NKURUNZIZA Innocent (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00539/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NSHIMIYIMANA Bukuru (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00703/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NZARUBARA Jean Pierre (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00567/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na RAMAZANI RUVUNANGIZA KANYABUKI (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00564/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na UWIZEYIMANA Jean Claude (Igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00566/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na UHAWENAYO Céléstin (Igika cya 12). Urubanza Nº RPAA 00484/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA Augustin alias Yahaya (Igika cya 14). Urubanza ruyoboye izindi: Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana Callixte alias Sankara na bagenzi be (igika cya 252-254).
## Page 64
64
12. Kujuririra urubanza – ibihe by’ubujurire - agaciro k’impamvu z’ubujurire zitanzwe mu myanzuro y’inyongera nyuma y’igihe cy’ubujurire – ntizigomba kwakirwa uretse igihe zuzuza cyangwa zisobanura izatanzwe mu bihe byemewe byo kujurira. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº 00648/2021/CA -CMB RPAA 00555/2012/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na MUNYEMANA Eric n’undi (igika cya 24). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese impamvu z’ubujurire zatanzwe mu myanzuro y’inyongera nyuma y’ibihe byo kujurira zagirira akamaro uregwa? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 181, igika cya 1 y’Itegeko n°027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza nshinjabyaha ivuga ko: «igihe cyo kujurira ari iminsi 30 ibarwa kuva ku munsi urubanza rwaciriweho ku muburanyi wari uhari cyangwa ahagarariwe igihe urubanza rwacibwaga» Ingingo ya 183, agace ka gatanu n’aka gatandatu y’itegeko y’itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko “Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugizwe n’urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa, ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa, hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa Urukiko”. Ingingo ya 188, igika cya 1 y’iryo Tegeko yo ivuga ko: “Uregwa ashobora kujuririra urubanza rwose cyangwa zimwe mu ngingo atishimiye imikirize yazo, urukiko rwajuririwe rukaburanisha gusa mu mbibi z’icyajuririwe”. Umurongo imanza zihuriyeho: Ingingo iyo ariyo yose itanzwe nyuma y’ibihe ntarengwa byo kujurira, uretse iyuzuza cyangwa isobanura iyatanzwe mu bihe byemewe byo kujurira, ntigomba kwakirwa.
## Page 65
65
Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RCOMAA 00071/2017/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 26/10/2018 haburana MBUTO Aimable na BRD (igika cya 22). Urubanza Nº RPA/GEN 00004/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 07/05/2021 haburana Ubushinjacyaha na MUNYAGISHARI Bernard (igika cya 66). Urubanza Nº RPAA 00328/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire haburana Ubushinjacyaha na NSABUKUNZE Emmanuel (igika cya 24-26). Urubanza Nº RPAA 00386/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 11/06/2020 haburana Ubushinjacyaha na MUSHINZIMANA Daniel (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00338/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 11/06/2021 haburana Ubushinjacyaha na DUKUZUMUREMYI Jean Bosco (igika cya 18 n’icya 21) Uubanza Nº RPAA 00205/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/11/2021 rwa BARAKAGWIRA Gilbert n’Ubushinjacyaha ( igika cya 14-15). Urubanza Nº RPAA 00422/2020/CA rwaciwe ku wa 17/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na KWITONDA Benoit Urubanza Nº RPAA 00169/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKURANAMANA Martin Urubanza Nº RPAA 00295/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAGIJIMANA Jean d’Amour Urubanza Nº RPAA 00099/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na MWENEDATA Jacques (igika cya 14) Urubanza Nº RPAA 00274/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na TWAGIRAYEZU Thomas (igika cya 12-13)
## Page 66
66
Urubanza Nº RPAA 00559/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NABIBWIYIMANA Emmanuel (igika cya 31) Urubanza Nº RPAA 00108/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na KADIMA Félix (igika cya 15). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RCOMAA 00071/2017/CS rwaciwe ku wa 26/10/2018 haburana MBUTO Aimable na BRD kuko rwaciwe mbere n’Urukiko rw’Ikirenga. 13. Imanza z’inshinjabyaha – guhindura inyito y’icyaha mu bujurire – kutabuzwa guhindura inyito y’icyaha – igihe icyo aricyo cyose umucamanza afite uburenganzira n’inshingano byo guhuza inyito y’icyaha n’ibikorwa bigize icyaha. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00380/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na BAGANINEZA Célestin (igika cya 12, 14). Ikibazo cyasuzumwe: Ese Urukiko rwajuririwe rufite ububasha bwo guhindura inyito y’icyaha uregwa akurikiranyweho? Umurongo imanza zihuriyeho: Guhindura inyito y’icyaha ni uburenganzira n’inshingano umucamanza afite mu gihe cyose asanga ibikorwa uregwa akurikiranyweho bidahuye n’inyito byahawe n’Inkiko zabanje, hakurikijwe ihame ry’uko umucamanza aregerwa ibikorwa bigize icyaha ataregerwa inyito yacyo. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RS/INJUST/Pen 00004/2017/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 23/02/2018, haburana Ubushinjacyaha na MUKARUYANGE Athanasie (igika cya 18).
## Page 67
67
Urubanza Nº RPA 0033/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 14/09/2012 haburana Ubushinjacyaha na NYAWERA Céléstin (igika cya 6). Urubanza Nº RPAA 0307/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2017 haburana Ubushinjacyaha na TWAGIRAMUNGU Jean Paul (igika cya 19- 21). Urubanza Nº RPAA 00064/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 13/09/2019 haburana Ubushinjacyaha na NSANZUMUHIRE Jean Baptiste (Igika cya 29). Urubanza Nº RPAA 00195/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na AYIRWANDA Emmanuel. Urubanza Nº RPA 00026/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/01/2022 haburana Ubushinjacyaha na HABUMUGISHA Hamza. Urubanza Nº RPA 00004/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2021 haburana Ubushinjacyaha na NIYOMWUNGERI Jean Bosco. Urubanza Nº RPAA 00333/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/9/2022 haburana Ubushinjacyaha na DUKUZUMUREMYI. Urubanza Nº RPAA 00444/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISHIMIYE Eric na BIZIMANA Boniface (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00318/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana ubushinjacyaha na MINANI Jean Bosco (igika cya 28). Urubanza Nº RPAA 00344/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYUMVA Vianney (igika cya 13). Urubanza Nº RPAA 00556/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na IRADUKUNDA Pacifique (igika cya 5).
## Page 68
68
Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RS/INJUST/Pen 00004/2017/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 23/02/2018, haburana Ubushinjacyaha na MUKARUYANGE Athanasie kuko ari rwo rutanga umurongo werekana ko Urukiko rufite ububasha bwo guhindura inyito y’icyaha rwaregewe rukanagaragaza uko bigenda iyo Urukiko rumaze guhindura inyito. 14. Guhamwa no gucuruza ibiyobyabwenge - gucuruza ingano nto - kugabanyirizwa ibihano - uwahamwe no gucuruza ibiyobyabwenge ashobora kugabanyirizwa igihano mu rwego rwo guhuza igihano n’uburemere bw’icyaha. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº Urubanza Nº RPAA 00001/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na HABINEZA Frederick (igika cya 51). Ikibazo cyasuzumwe: Ese ingano nto uregwa gucuruza ibiyobyabwenge yafatanywe byamugirira akamaro akagabanyirizwa igihano? Umurongo uhuriwe n’izindi manza: Urukiko rushobora kugabanya igihano rushingiye ku ngano y’ibiyobyabwenge ushinjwa yatunze cyangwa yacuruje, mu rwego rwo guhuza igihano n’uburemere bw’icyaha (Principe de la proportionnalité de la peine à l’infraction). Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00039/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 02/07/2021 haburana Ubushinjacyaha na SHAKABATENDA Jean de Dieu. Urubanza Nº RPAA 00293/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na Murindahabi Jean de Dieu (Igika cya 35). Urubanza Nº RPAA 00408/2020/CA rwaciye n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYITEGEKA Augustin.
## Page 69
69
Urubanza Nº RPAA 00132/2021/CA rwaciye n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UYISENGA Théogène. Urubanza Nº RPAA 00499/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na MBARUSHIMANA Damascène (Igika cya 26). Urubanza Nº RPAA 00307/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUTIMURA Félix (igika cya 21). Urubanza Nº RPAA 00304/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUSABYIMANA Aboubakar (igika cya 19). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Ni Urubanza Urubanza Nº RPAA 00039/2021/CA rwaciwe ku wa 02/07/2021 haburana Ubushinjacyaha na SHAKABATENDA Jean de Dieu kuko arirwo rwaciwe mbere kuri iki kibazo. 15. Umucuruzi w’Ibiyobyabwenge - ibimenyetso by’uko ari umucuruzi wabyo - kutaba ngombwa ko asanganwa abaguzi - igihe cyose abifatanywe kandi bigaragara ko yiteguye kubiha umuntu wese umugana ashaka kubigura, aba ari umucuruzi wabyo. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00562/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na HABYARIMANA Dieudonné (igika cya 38). Ibibazo byasuzumwe: Ni iki gishingirwaho ngo hemezwe ko uwafatanywe ibiyobyabyenge ari umucuruzi wabyo? Umurongo imanza zihuriyeho: Umuntu ntagirwa umucuruzi w’ibiyobyabwenge no kuba hari abaguzi babonetse aho acuririza, ahubwo igihe cyose afite ibicuruzwa kandi yiteguye kubiha umuntu wese umugana ashaka ibyo agurisha, aba ari umucuruzi w’ibiyobyabwenge.
## Page 70
70
Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00293/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na Murindahabi Jean de Dieu (igika cya 30) Urubanza Nº RPAA 00436/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na AHIMPEREYE NDEZE François (Igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00466/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYAREMYE Elie (Igika cya 12). Urubanza Nº RPAA 00354/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na TWIZERIMANA Cyprien (igika cya 21). Urubanza Nº RPAA 00343/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na UWEMEYIMANA Joseph (igika cya 20). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni urubanza Urubanza Nº RPAA 00436/2020/CA rwaciwe ku wa 28/06/2022 rw’Ubushinjacyaha na AHIMPEREYE NDEZE François 16. Iteka rya Minisitiri risobanura itegeko – igihe ritangirira gukurikizwa - rifatwa nk’igice cy’itegeko risobanurwa, rikaba rigomba gukurikizwa kuva umunsi itegeko risobanurwa ryatangarijwe mu Igazete ya Leta.
Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00556/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na IRADUKUNDA Pacifique (igika cya 10).
## Page 71
71
Ikibazo cyasuzumwe: Ese Iteka rya Minisitiri risobanura itegeko risohotse hashize igihe itegeko risobanurwa ririho, rishobora kugenga ibikorwa byakozwe mbere y’uko iryo Teka ritangazwa mu Igazeti ya Leta? Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Iteka rya Minisitiri rifite kamere y’Itegeko risobanura irindi rifatwa nk’igice cy’iryo tegeko, rikaba rigomba gusubira inyuma (effet rétroactif), rigakurikizwa kuva umunsi itegeko ryasobanuye ryatangajwe mu Igazete ya Leta.
Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00036/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na URAYENEZA Cyriaque (igika cya 25) Urubanza Nº RPAA 0085/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022, haburana Ubushinjacyaha na INGABIRE Suzuki (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00031/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na BAHATI Françoise Urubanza RPAA 00049/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWASE Farida (igika cya 28). Urubanza ruyoboye izindi: Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPAA 00036/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na URAYENEZA Cyriaque, kuko arirwo rusobanura neza impamvu hadakwiye gukurikizwa umurongo wari watanzwe mu: -Rubanza Nº RPAA 00155/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/06/2021 haburana Ubushinjacyaha na BUCYEYE Pascal n’ -Urubanza N° Nº RPAA 00019/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/06/2021 haburana Ubushinjacyaha na MUREKATETE Immaculée. Aho zari zaremeje ko Iteka rya Minisitiri nº 001/MoH/2019 ryo ku wa 11/03/2019 rishyiraho urutonde rw’ibiyobyabwenge n’ibyiciro byabyo
## Page 72
72
ritashingirwaho kuko ryashyize Urumogi mu biyobyabwenge bihambaye bihanishwa igihano kiremereye, bityo abaregwa bagahanwa hakurikije ibihano byateganyijwe ku byerekeye ibiyobyabwenge byoroheje. 17. Kugabanya igihano – impaka ku kugabanya igihano kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko - ntibikwiye kongera kugibwaho impaka mu nkiko, kuko byafashweho umurongo mu manza zitandukanye hemezwa ko ntagikwiye kubuza umucamanza kugena igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha cyakozwe. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00483/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSENGAYIRE Jean Baptiste (igika cya 14). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese ibijyanye no kugabanya igihano kugera munsi y’igihano gito, ni ikibazo gikwiye gukomeza kugibwaho impaka mu Rukiko? Umurongo watanzwe: Ibijyanye no kuba Urukiko rwagabanya igihano rukajya munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko, ntibikwiye kongera kugibwaho impaka, kuko byafashweho umurongo mu manza zitandukanye rwemeza ko ntagikwiye kubuza umucamanza kugena igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha cyakozwe. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00109/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUGUME God (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00464/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Moussa (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00408/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NYIRISHEMA Fiston (igika cya 19).
## Page 73
73
Urubanza Nº RPAA 00379/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 rw’Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Melan (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00450/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na TUYISENGE Paul (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00462/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na NDAYISABA Abdoul (igika cya 19). 18. Impamvu z’ubujurire - guhindura imiburanire yashingiweho icyemezo mu rubanza rwajuririwe – ubwo bujurire burakirwa urukiko rukemeza ko nta shingiro bufite. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00428/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/2/2023 haburana Ubushinjacyaha na IRAKIZA Eric (igika cya 17). Ikibazo cyasuzumwe: Uwajuriye yaburanye ahakana icyaha mu manza zabanje. Mu bujurire bwa kabiri aburana avuga ko yemera icyaha noneho, anasaba ko byashingirwaho agabanyirizwa igihano. Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 183, agace ka gatanu n’aka gatandatu y’itegeko y’itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko “Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugizwe n’urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa, ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa, hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa Urukiko”. Umurongo watanzwe: Uwajurije afite inshingano yo kugaragaza ukwibeshya kwakozwe n’Urukiko rubanza gushingiye ku mategeko cyangwa ku byabaye kwatumye urubanza rujuririrwa rucibwa nabi cyangwa kwatuma ruta agaciro. Iyo atabikoze ubwo bujurire burakirwa, urukiko rukemeza ko nta shingiro bufite.
## Page 74
74
Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00616/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSANZUWERA Aphrodis (igika cya 23). Urubanza N° RPAA 00463/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUHOZA Anicet (igika cya 10). Urubanza N° RPAA 00497/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA Jérôme (igika cya 21). Urubanza Nº RPAA 00559/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NABIBWIYIMANA Emmanuel (igika cya 29) Urubanza Nº RPAA 00181/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NIYOMUGABO François (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00546/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Joseph (igika cya 18). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPAA 00616/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSANZUWERA Aphrodis kuko arirwo rwaciwe mbere. 19. Imanza z’inshinjabyaha – igisobanuro cyo gufatanwa ibiyobabwenge no gukora, guhinga, guhindura, gutunda no kubibika – bitandukanira ku ngano y’ibiyobyabwenge n’ikigiye gukoreshwa ibiyobyabwenge uregwa yafatanwe, yakoze, yahinze, yahinduye, yatunze, yabitse. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00358/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/02/2023 haburana Ubushinjacyaha na MINANI Florent (igika cya 14).
## Page 75
75
Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 263, igika cya mbere n’icya kabiri, y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko ‘‘Umuntu wese ufatanwa, urya, unywa, witera, uhumeka cyangwa wisiga mu buryo ubwo aribwo bwose ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo, aba akoze icyaha. Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2) cyangwa imirimo y’inyungu rusange’’. Naho ingingo ya 263, igika cya gatatu, y’iryo tegeko iteganya ko “Umuntu wese ukora, uhinga, uhindura, utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu gihugu ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo mu buryo bunyuranyije n’amategeko, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda arenze miliyoni makumyabiri (20.000.000 Frw) ariko atarenze miliyoni mirongo itatu (30.000.000 Frw) ku byerekeye ibiyobyabwenge bihambaye”. Umurongo watanzwe: Amagambo arebana no gufatanwa (avugwa mu gika cya mbere cy’ingingo ya 263), gukora, guhinga, guhindura, gutunda, kubika (avugwa mu gika cya 3 cy’iyo ngingo) agomba kumvikana hakurikijwe ingano y’ibiyobyabwenge n’ikigiye gukoreshwa ibiyobyabwenge uregwa yafatanywe, yakoze, yahinze, yahinduye, yatunze, yabitse maze byagaragara ko kuri buri gikorwa muri ibyo ikigamijwe ari ukubikoresha ku giti cye uregwa agahabwa ibihano bito ariko byagaragara ko ingano y’ibiyobyabwenge yafatanywe ari nini bikaba byashingirwaho hemezwa ko ataribyo gukoresha ku giti cye ahubwo ikigamijwe ari ugucuruza cyangwa gukwirakwiza ibiyobyabwenge uregwa agahabwa igihano kiremereye. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00408/2020/CA rwaciye n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYITEGEKA Augustin (igika cya 14- 18).
## Page 76
76
Urubanza Nº RPAA 00132/2021/CA rwaciye n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UYISENGA Théogène (igika cya 17- 18). Urubanza Nº RPAA 00428/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/2/2023 haburana Ubushinjacyaha na IRAKIZA Eric (igika cya 23). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPAA 00408/2020/CA rwaciye n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYITEGEKA Augustin kuko arirwo rwaciwe mbere rusesengura neza iyi ngingo. 20. Imanza z’inshinjabyaha - Ubusembure – igisobanuro cy’ubusembure - kugira ngo igikorwa cyitwe icy’ubusembure ni uko uvugako ko yakorewe ubusembure aba yakorewe igikorwa kimurenganya. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00096/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/02/2023, haburana Ubushinjacyaha na Pte NSHIMIYUMUKIZA Jean Pierre n’undi (Igika cya 14). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ni ryari uwakorewe igikorwa runaka bifatwa ko ari icy’ubusembure? Umurongo watanzwe: Kugira ngo ubusembure bwemerwe, ni uko igikorwa uvuga ko yasembuwe yakorewe cyiba ari icyakozwe kimurenganya. Urubanza Nº RPA0154/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 08/12/2017 haburana Ubushinjacyaha na Habyarimana Festus (igika cya 51). Urubanza Nº RPAA038/15/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 15/09/2017 haburana Ubushinjacyaha na Sezikeye Emmanuel. Urubanza Nº RPAA 00636/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na CYIZA Simon (Igika cya 14).
## Page 77
77
V. ITANGWA RY’IBIHANO 1. Imanza zagabanyije igihano
1. Icyaha: Gusambanya umwana/ gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato
S/N Urubanza
Ababuranyi Impamvu Igihano giteganyirijwe n’itegeko Igihano cyatanzwe 1. N° RPAA 00564/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na UWIZEYIMA NA Jean Claude Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni ukuba aribwo yari akiva mu myaka y’ubugimbi (teenage) kuko yari afite imyaka 20 gusa, nk’umusore muto n’imitekerereze ye no gufata ibyemezo bukaba bwari bugikura. Ingingo ya 133 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko uwahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu.
Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 aho kuba igifungo cy’imyaka 25 yahanishijwe n’urukiko rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’umuhungu w’imyaka 11 2. No RPAA 00435/2021 /CA rwaciwe ku wa 28/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA HATEGEKIM ANA Fulgence Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iy’uko akora icyaha aribwo yari akiva mu bwana afite imyaka 19 ndetse ari ubwa mbere yari akoze icyaha.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 aho kuba igifungo cya burundu ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 8 n’amezi 6. 3. N° RPAA 00487/2021 /CA rwaciwe ku wa 17/02/2022. UBUSHINJA CYAHA Na ZIKAMABAH ARI Edouard Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iyo kuba mu miburanire ye agaragaza ko yicuza icyaha yakoze no kuba dosiye itagaragaza ko yari asanganywe imyitwarire mibi kandi akaba ari ubwa mbere ahamwe n’icyaha.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 25 aho kuba igifungo cya burundu yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 11.
## Page 78
78
4. Nº RPAA 00493/2021 /CA rwaciwe ku wa 03/06/2022 UBUSHINJA CYAHA NA NSHIMIYIMA NA Alphonse Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni ukuba yaraburanye yemera icyaha akanagisabira imbabazi, ari ubwa mbere aguye mu cyaha no kuba nta myitwarire mibi isanzwe imuranga aho atuye.
Gusambanya umwana, icyaha giteganywa kandi gihanwa n’ingingo ya 133 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, iyo ugihamijwe uhanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu (25).
Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 aho kuba igifungo cya burundu yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 15
5. Nº RPAA 00070/2020 /CA rwaciwe ku wa 03/06/2022 UBUSHINJA CYAHA Na NDAGIJIMAN A Emmanuel Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni ukuba ari ubwa mbere yari aguye mu cyaha mu buryo buzwi no kuba yaraburanye yemera icyaha. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 7 aho kuba imyaka 20 yari yahawe n’urukiko rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka cumi n’irindwi 17
6. N° RPAA 00472/2021 /CA rwaciwe ku wa 28/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na ABAGIRAME NSHI Védaste
Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iy’uko mbere y’uko akora icyaha akurikiranyweho yari asanzwe yitwara neza kandi akaba yaraburanye yemera icyaha.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 aho kuba igifungo cy’imyaka 20 yari yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 15
7. No RPAA 00452/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na MUNYAMBO NEZA Jacques Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni iyuko Yaburanye yemera icyaha kandi ari bwo bwa mbere yari akurikiranywe mu nkiko. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 aho kuba igifungo cy’imyaka 20 yahanishijwe n’urukiko rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 16
8. No RPAA 00483/2021 UBUSHINJA CYAHA Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni ukuba yaremeye icyaha mu buryo Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 5 aho kuba igifungo cy’ imyaka 20 yahanishijwe
## Page 79
79
/CA rwaciwe ku wa 17/02/2023 na NSENGAYIR E Jean Baptiste budashidikanywaho; kuba ari ubwa mbere yari akurikiranweho icyaha n’uko icyaha yahamwijwe kandi ari bwo akigera mu myaka y’ubukure afite imyaka 19 y’amavuko.
n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 17.
9. Nº RPAA 00566/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA UHAWENAY O Céléstin Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni ukuba yaraburanye yemera icyaha mu nzego zose yanyuzemo, akaba aribwo bwa mbere akurikiranyweho icyaha kandi aribwo akiva mu buto (imyaka 20).
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 6 aho kuba imyaka 20 yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 17.
10. No RPAA 00450/2021 /CA rwaciwe ku wa 17/02/2023 UBUSHINJA CYAHA na TUYISENGE Paul Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni y’uko yemeye icyaha mu buryo budashidikanywaho kandi ari bwo yari akigera mu myaka y’ubukure afite imyaka 21. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 aho kuba igifungo cy’imyaka 15 yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 17.
11. No RPAA 00663/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA HAKIZIMANA Eric Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iy’uko yaburanye yemera icyaha, kuba ari ubwa mbere yari ahamwe n’icyaha no kuba yarakoze icyaha ariho akigera mu kigero cy’abantu bakuru kuko yari afite imyaka 22.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 aho kuba igifungo cy’imyaka 25 yari yahawe n’urukiko rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’umukobwa w’imyaka 16.
12. N° RPAA 00438/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na IRADUKUND A Eric
Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iy’uko yaburanye yemera icyaha , yari afite imyaka 19 y’amavuko, akaba ari bwo yari akiva mu bwana, kandi nta kindi cyaha kizwi yakurikiranyweho n’inzego z’ubutabera. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 aho kuba igifungo cy’imyaka 20 yari yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka y’amavuko 14.
## Page 80
80
13. N° RPAA 00753/2021 /CA rwaciwe ku wa 4/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na NDAYIZEYE Emmanuel
Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iy’uko yemeye ibyaha aregwa ndetse abisabira imbabazi, kandi nta kindi cyaha yaba yarigeze akurikiranwaho n’inkiko mu buryo buzwi kandi bigaragara ko yari mu myaka y’ubugimbi, aribwo akiva mu bwana, kuko yari afite imyaka 19 y’amavuko.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 aho kuba igifungo cy’imyaka 25 yahawe n’urukiko rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 16 y’amavuko.
14. N° RPAA 00496/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023. UBUSHINJA CYAHA Na NSHIMIYIMA NA Théophile,
Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iy’uko ari ubwa mbere akurikiranywe n’inkiko na raporo ya Muganga iri muri dosiye igaragaza ko ingaruka icyo cyaha cyagize atari nyinshi. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 aho kuba igifungo cy’imyaka 20 yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’umuhungu w’imyaka 17.
15. N° RPAA 00231/2020 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023. UBUSHINJA CYAHA Na IMANIRAGU HA Fabien
Urukiko rw’Ubujurire rurasanga ahamwa n’icyaha cyo gusambanya umwana agahanwa hakurikijwe ibiteganywa Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 nk’uko ryahinduwe kugeza ubu kuko ariryo riteganya ibihano bito ugereranyije n’Itegeko Ngenga n° 01/2010/OL ryo ku wa 02/06/2012 rishyiraho igitabo cy’amategeko ahana rwakurikizwaga icyaha gikorwa.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 20 aho kuba igifungo cya burundu yahanishijwe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 15.
2. Icyaha cy’ubwicanyi 1. Nº RPAA 00764/2021 /CA rwaciwe UBUSHINJA CYAHA Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iy’uko nta kindi cyaha yigeze akurikiranywaho, Ingingo ya 121 igika cya 5, y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 iteganya ko Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 2.500.000 Frw aho kuba
## Page 81
81
ku wa 27/02/2023 Na KWIZERA Gadi kandi akaba yarakoze icyaha aribwo yari akiva mu bwana kuko yari afite imyaka 18 n’amezi 10.
icyaha cyo Gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, iyo ugihamijwe uhanishwa igihano kiba igifungo kitari munsi y’imyaka cumi n’itanu (15) ariko kitarenze imyaka makumyabiri (20) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshanu (5.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni zirindwi (7.000.000 FRW).
igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 5.000.000 Frw yahanishijwe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gukubita cyangwa gukomeretsa ku bushake byateye urupfu.
2. Nº RPAA 00096/2020 /CA rwaciwe ku wa 27/02/2023. UBUSHINJA CYAHA BWA GISIRIKARE Na Pte NSHIMIYUM UKIZA Jean Pierre na Pte ISHIMWE Claude. Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iy’uko nta bindi byaha bigeze bakurikiranywaho ndetse bakaba barakoze ibyaha bakiva mu bugimbi.
Ubwicanyi, icyaha giteganywa kandi kigahanishwa ingingo ya 107 y’Itegeko nº68/2018 ryo kuwa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iyo abihamijwe ahanishwa igihano cy’igifungo cya burundu. Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 aho kuba icya burundu ku cyaha cy’ubwicanyi, icyo kwangiza cyangwa kwonona ikintu cy’undi ku bw’inabi n’icyo gukoresha imbunda mu buryo butemewe N/S 3. Icyaha: Ikoresha ritemewe ry’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti ikoreshwa nkabyo
1. N° RPAA 00358/2021 /CA rwaciwe ku wa 17/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA MINANI Florent Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni ukuba yaraburanye yemera icyaha; kuba ari ubwa mbere ayari akurikiranywe ho n’inkiko; kuba ariho yari akiva mu bwana kuko yakoze icyaha afite imyaka 25 no Kuba ari ubwa mbere yari afatanywe urumogi ndetse n’ingano Ingingo ya 263, igika cya gatatu (3), agace ka mbere (1), y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko ukora, uhinga, uhindura, utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu gihugu Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 7 n’ihazabu 2.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ya 15.000.000 Frw yari yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw'urumogi.
## Page 82
82
y’udupfunyika yafatanwe duke(100). ibiyobyabwenge bihambaye ahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga arenze 20.000.000 Frw, ariko atarenze 30.000.000 Frw
2. N° RPAA 00428/2021 /CA rwaciwe ku wa 17/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA IRAKIZA Eric Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni uko yaburanye yemera icyaha; kuba ari ubwa mbere akurikiranywe n’inkiko; kuba ariho yari akiva mu bwana kuko yakoze icyaha afite imyaka 20 no kuba ari ubwa mbere yari afatanywe urumogi ndetse n’ingano nto y’udupfunyika yafatanwe (100).
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 5 n’ihazabu ingana na 1.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw'urumogi. 3. N° RPAA 00224/2022 /CA rwaciwe ku wa 24/2/2023. UBUSHINJA CYAHA NA RUTAYISIRE Aubin Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko yemeye mu buryo budashidikanywaho, kuba ari ubwa mbere akora icyaha bizwi, kuba yarakoze icyaha akiri mutoya afite imyaka makumyabiri n’ibiri (22) kandi yari umunyeshuri. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 3 n’amezi
6 n’ihazabu 5.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu 21.000.000 Frw yahawe n’Urukiko Rukuru ku cyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, aho yafatanywe udupfunyika 26.
4. A N° RPAA 00565/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/2/2023 UBUSHINJA CYAHA NA INGABIRE Shadia Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko bwari ubwa mbere yakoze icyaha kandi hakaba hari aho yaburanye yemera icyaha ndetse akaba yarakoze icyo cyaha akiri mu Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka cy’imyaka 5 n’ihazabu ya 5.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu 20.100.000 Frw yari yarakatiwe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gu gucuruza
## Page 83
83
myaka ye yo kubyiruka afite imyaka 22. ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, aho yafatanywe udupfunyika 16.
5. N° RPAA 00590/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA NYIRAZUBA Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko yaremeye icyaha mu buryo budashidikanywaho mu gihe cy’iperereza kandi nibwo yari akiva mu cyiciro cy’abana afite imyaka 22 y’ubukure.
Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 5 n’ihazabu ya 3 000 000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yahanishijwe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi udupfunyika 705.
6. N° RPAA 00462/2021 /CA rwaciwe ku wa 17/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA NDAYISABA Abdoul Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko yaburanye yemera icyaha no kuba yari akiva mu bwana kuko yakoze icyaha afite imyaka 22.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 6 n’ihazabu ya 2.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yahawe n’inkiko zibanza ku bwo gufaanwa udupfunyika 1000 tw’urumogi yabitse akanacuruza.
7. Nº RPAA 00077/2021 /CA rwaciwe ku wa 23/09/2022 UBUSHINJA CYAHA NA DUSABUMU REMYI Faustin Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano kuko aribwo yari aguye mu cyaha bwa mbere buzwi kandi ko hari n’imyitwarire mibi yari asanganywe muri sosiyete kandi yaburanye yemera icyaha yakoze. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 7 n’ihazabu ingana na 5.000.000 Frw aho kuba imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.100 Frw yari yahawe n’inkiko zibanza kubwo gufatanwa udupfunyika 106 yagurishaga.
## Page 84
84
8. N° RPAA 00551/2021 /CA rwaciwe ku wa 28/2/2023. UBUSHINJA CYAHA NA SINDIKUBW ABO Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko ari yaraburanye yemera icyaha kuva mu ntangiriro kugeza n’imbere y’uru Rukiko. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 7 n’ihazabu 5.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu 15.000.000 Frw yari yarakatiwe ku cyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi aho yafatanywe udupfunyika 112.
9. N° RPAA 00540/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA REBERO Constantin Thierry Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni iyuko yaburanye yemera icyaha kandi n’ingano nto y’urumogi yafatanywe kuko yafatanywe udupfunyika 25. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ya 10 000 000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 yari yahawe ku n’inkiko zibanza ku cyaha cyo Kubika, gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw'urumogi.
10. N° RPAA 00303/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/2/2023 UBUSHINJA CYAHA NA MANIRAGAB A Védaste Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni yuko yaburanye yemera icyaha aregwa kandi ko ari ubwa mbere yakoze icyaha. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 8 n’ihazabu 5.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yakatiwe n’Urukiko rubanza ku cyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi,aho yafatanywe udupfunyika 23.
11. Nº RPAA 00703/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na NZARUBARA Jean Pierre Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko yaburanye yemera icyaha, kuba ari ubwa mbere yakora icyaha Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 8 n’ihazabu ingana na 6.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka
## Page 85
85
no kuba yarafatanywe udupfunyika duke (14) tw’urumogi. 25 n’ihazabu ya 25.000.000 Frw yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo Gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw'urumogi.
12. Nº RPAA 00501/2021 /CA rwaciwe ku wa 24 GASHYANTA RE 2023 UBUSHINJA CYAHA Na GIKURU Aaron Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko aburana yemeye icyaha ari n’ubwa mbere ari akurikiranywe n’inkiko n’ingano y’udupfunyika duke yafatanwe (100). Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 7 n’ihazabu ya 2.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw ku cyaha cyo kubika, gutunda no gucuruza urumogi.
13. Nº RPAA 00475/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na BADUDU Abraham Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko yaburanye yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho n’ingano nto y’udupfunyika 6 tw’urumogi yafatanwe. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 12 n’ihazabu ya 2.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ingana na 2.000.000 ku cyaha cyo Gucuruza ibiyobyabwenge.
14. Nº RPAA 00539/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na NSHIMIYIMA NA Bukuru Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni ukuba yaraburanye yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho kuva agifatwa haba mu nzego z’iperereza ndetse no mu nkiko zibanza ndetse no kuba ari ubwa mbere yari akoze icyaha. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 5 n’ihazabu ingana na 4.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’ imyaka 25 n’ihazabu ingana na miliyoni 20.001.000 Frw ku cyaha cyo Gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi, aho yafatanywe udupfunyika 10.
15. N° RPAA 00514/2021 /CA rwaciwe UBUSHINJA CYAHA NA UWIRAGIYE Jean Claude Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko yaremeye icyaha mu buryo Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 8 n’ihazabu ya 5.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka (25)
## Page 86
86
ku wa 24/02/2023. budashikanywaho, kuba ari ubwa mbere yakurikiranwaho icyaha mu nkiko mu buryo buzwi. n’ihazabu ya 20.100.000 Frw ku cyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw'urumogi aho yafatanywe udupfunyika 9.
16. Nº RPAA 00567/2021 /CA rwaciwe ku wa 17/02/2023. UBUSHINJA CYAHA Na RAMAZANI RUVUNANGI ZA KANYABUKI Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko yaburanye yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho, kuba yari ubwa mbere akoze icyaha ndetse no kuba yarafatanywe udupfunyika duke tw’urumogi (10). Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 8 n’ihazabu ingana na 6.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu 20.100.000 FRW yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gukora ibikorwa byerekeranye n’ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo.
17. No RPAA 00108/2022 /CA rwaciwe ku wa 27/01/2023 UBUSHINJA CYAHA: na KADIMA Félix Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni ingano nto y’ibiyobyabwenge y’udupfunyika 5 yafatanywe yari agiye gucuruza n’uko ari bwa mbere yari ahamwe n’icyaha.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya miliyoni icumi aho kuba icya burundu no gutanga ihazabu ya 20.000.000 Frws yari yahawe n’Urukiko rwo hasi. 18. Nº RPAA 00512/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na KARABA Felix Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni ukuba uregwa ari ubwa mbere yari akoze icyaha n’ingano nke y’urumogi yafatanwe (udupfunyika 140).
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ingana na 15.000.000 Frw aho kuba cya burundu ku cyaha cyo gukora ibikorwa byerekeranye n’ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo.
## Page 87
87
19. N° RPAA 00380/2021 /CA rwaciwe ku
wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA na BAGANINEZ A Célestin Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ishingiye ku ingano nto y’urumogi yafatanwe y’udupfunyika mirongo 45 igaragaza ko atari umucuruzi warwo ukomeye ngo hanarebwe ko bwari ubwa mbere ahamwe n’icyaha. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 12 n’ihazabu ya 10.000.000 frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 25.000.000 yari yarahanishijwe ku cyaha cyo kubika no gucuruza ikiyobyabwenge cyo mu bwoko bw’urumogi rungana n’udupfunyika 45.
20. N° RPAA 00550/2021 /CA rwaciwe ku wa 17/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA HABINEZA Frederick Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko ari ubwa mbere yakurikiranwaho icyaha mu buryo buzwi, ndetse n’ingano nto y’urumogi yafatanywe, aho yafatanywe udupfunyika icumi (10), bigaragaza ko atari umucuruzi warwo wo ku rwego rwo hejuru.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 5 n’ihazabu ya 5.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahawe n’urukiko rubanza ku cyaha cyo Kunywa no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi.
21. N° 00648/2021 /CA - CMB RPAA 00555/2012 /CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA MUNYEMAN A Eric na POLEPOLE Emmanuel. MUNYEMANA Eric yagabanyirijwe ifihano bitewe n’uko ariho yari akiva mu kigero cy’abana no kuba ari ubwe mbere yakurikiranwaho icyaha naho POLEPOLE Emmanuel yagabanyirijwe igihano bitewe n’uko bwari ubwa mbere aguye mu cyaha. Idem POLEPOLE Emmanuel Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ya1.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 21 000 000 Frw naho MUNYEMANA Eric ahanishwa igifungo cy’imyaka 5 n’ihazabu ya 3.000.000 Frw aho kuba 25 n’ihazabu ya 21 000 000 Frw ku cyaha cyo kunywa no gucuruza ibiyobyabwenge, aho Polepole yafatanywe udupfunyika 96
## Page 88
88
naho Munyemana afatanwa 5 tw’urumogi.
22. N° RPAA 00456/2021 /CA rwaciwe ku wa 24/2/2023. UBUSHINJA CYAHA NA NIYIGENA André. Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko ari ubwa mbere yakoze icyaha, kandi akaba akicuza asaba imbabazi. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 7 n’ihazabu ya 5.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 yakatiwe n’Urukiko rubanza ku cyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi aho yafatanywe udupfunyia 5.
23. N° RPAA 00403/2021 /CA rwaciwe ku wa 27/01/2023 UBUSHINJA CYAHA NA MUVANDIM WE Désiré. Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko yaburanye yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho kuva agifatwa n’ibiyobyabwenge bikeya yafatanwe (1.5 kgs). Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 aho kuba igifungo cy’imyaka 20 yari yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gufatanwa no gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi.
24. Nº RPAA 00461/2021 /CA rwaciwe ku wa 24 GASHYANTA RE 2023 UBUSHINJA CYAHA Na BARAYAVUG A Cyprien alias Saidos Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano kuba yeremeye icyaha mu buryo budashidikanywaho no kuba ari ubwa mbere akurikirwanwe n’inkiko.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw ku cyaha cyo gufatanwa urumogi rungana n’udupfunyika 257.
25. N° RPAA 00416/2021 /CA rwaciwe ku wa 17/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA UMURERWA Béatrice Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko yaburanye yemera icyaha mu buryo budashikanywaho kuva yatangira gukurikiranwa kugeza ubu, Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 5.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu 20 500 000 Frw yari yarahawe
## Page 89
89
ndetse akaba ari umbwa mbere yakurikranwaho icyaha mu nkiko mu buryo buzwi. n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gutunda no gucuruza ibiyobyabwenge by’urumogi aho yafatanwe udupfunyika 650.
26. N° RPAA 00563/2021 /CA rwaciwe ku wa 17/02/2023. UBUSHINJA CYAHA NA NYAMPINGA Clémentine Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano ni uko yaremeye icyaha mu buryo budashidikanywaho, kuba ari ubwa mbere yakurikiranwaho icyaha no kuba icyaha yakoze nta ngaruka zikomeye cyateje kuko urumogi yafatanywe rwafatiriwe atararukwirakwiza. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20 000 000 Frw yahanishijwe n’urukiko rubanza ku cyaha cyo kubika no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi aho yafatanywe envelope yuzuye.
27. Nº RPAA 00549/2021 /CA rwaciwe ku wa 30/01/2023 UBUSHINJA CYAHA NA NGARUKIYIN TWARI Karyame Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa igihano kuko icyaha yakoze nta ngaruka zikomeye cyateje kugira ngo ahabwe igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha yakoze kuko ibiyobyabwenge yatunze byafashwe bitaragera muri sosiyete. Idem
Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahanishijwe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge udupfunyika 964.
28. N° RPAA 00215/2021 /CA rwaciwe ku wa 27/01/2023 UBUSHINJA CYAHA NA HAKIZIMANA Jean Claude Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iy’uko aburana yaremeye icyaha mu buryo, kuba ari ubwa mbere yari akoze icyaha kandi hakaba nta yindi myitwarire mibi yaba yaramugaragayeho mbere. Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 10.000.000 frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu 20.000.000 Frw ku cyaha cyo Gutunda ibiyobyabwenge by’urumogi udupfunyika 1.122.
## Page 90
90
29. N° RPAA 00428/2020 /CA rwaciwe ku wa 26/01/2023 UBUSHINJA CYAHA NA NDIMURWAN GO Jérôme na NTIBAYIZI Elie Safi Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho ni iy’uko NDIMURWANGO Jérôme yemeye icyaha mu buryo budashidikanywaho kuva agikurikiranwa kugeza kuri uru rwego, naho kuri NTIBAYIZI Elie Safi ni y’uko yemeye icyaha mu buryo budashidikanywaho, ari ubwa mbere akurikiranweho icyaha mu buryo buzwi, kandi icyaha yakoze kikaba nta ngaruka zikomeye cyateje.
Idem NDIMURWANGO Jérôme Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 15.200.000 Frw aho kuba icya burundu n’ihazabu ya 25.000.000 Frw naho NTIBAYIZI Elie Safi yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba imyaka 25 n’ihazabu ya 25.000.000 Frw, ku cyaha cyo gukora ibikorwa byerekeranye n’ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo. NDIMURWANGO Jérôme yafatanywe 6kg naho NTIBAYIZI Elie Safi afatanwa 6.5kg.
30. Nº RPAA 000721/202 1/CA, rwaciwe ku wa
24/02/2023. UBUSHINJA CYAHA na NKURUNZIZ A Innocent. Impamvu nyoroshyacyaha yashingiweho agabanyirizwa ni iy’uko ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ingana na 16.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ingana na 20.000 Frw yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo Gutunda ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi aho yafatanywe 15kg.
## Page 91
91
2. Imanza zagumishijeho igihano cyari cyatanzwe
1. Icyaha: Gusambanya umwana/ gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato
S/N Urubanza/
Haburana Impamvu igihano giteganyirijwe n’itegeko Igihano cyatanzwe 1. N° RPAA 00331/2021/ CA rwaciwe ku wa 31/01/2023 UBUSHINJA CYAHA Na MAREBA Damascène
Urukiko rurasanga igihano kidakwiye kugabanywa harebwe uburemere n’ububi bw’icyaha yakoze cyo gusambanya umwana muto w’imyaka 11 akamwangiza nyamara ari umugabo wubatse w’imyaka 32, ufite n’abana kandi akaba atanabyicuza. Ingingo ya 133 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko uwahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu.
Urukiko rwemeje ko Igifungo cya burundu yahawe n’inkiko zibanze kidahindutse ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 11. 2. N°
RPAA 00360/2021/ CA rwaciwe ku wa 28/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na BIKORIMANA Claude Urukiko rwasanze impamvu yo kwemera icyaha ashingiraho asaba kugabanyirizwa igihano itahabwa ishingiro kuko atemera icyaha ku buryo budashidikanywaho ngo anacyicuze. Idem Urukiko rwemeje ko igifungo cya burundu yahawe n’inkiko zibanza kidahindutse ku cyaha cyo gusambanya abana babiri b’imyaka 7 n’undi wa gatatu ufite imyaka 9.
3. N°
RPAA 00251/2021/ CA rwaciwe ku wa 17/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na HITIMANA Jean Claude Urukiko rurasanga adakwiye kugabanyirizwa igihano bitewe n’uko nta bimenyetso bifatika agaragaza yatanze bikirengagizwa. Gusambanya umwana, icyaha giteganywa kandi gihanwa n’ingingo ya 133 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, iyo ugihamijwe uhanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu (25).
Urukiko rwemeje ko Igifungo cy’imyaka 20 yahawe ku cyaha cyo gusambanya umwana w’umuhungu w’imyaka 17 yahawe ku rwego rwo hasi kidahindutse.
## Page 92
92
4. N°
RPAA 00088/2020/ CA rwaciwe ku wa 17/02/2023 UBUSHINJA CYAHA na NDABAZI Adrien alias Nyabitekeri Urukiko rurasanga atakongera kugabanyirizwa kuko igihano yahawe gikwiranye n’uburemere bw’icyaha yakoze kandi impamvu ashingiraho asaba kongera kugabanyirizwa ari yo yashingiweho mbere.
Idem Urukiko rwemeje ko Igifungo cy’imyaka 15 yahawe n’inkiko zibanze ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 16 kidahindutse.
5. N°
RPAA 00589/2021/ CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA na HITAYEZU Sylvain Urukiko rurasanga atakongera kugabanyirizwa kuko itangwa ryacyo ritanyuranyije n’ibiteganywa n’Itegeko cyangwa ubushishozi bw’Urukiko.
Idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 20 yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana 15 kidahindutse.
6. N° RPAA 00315/2021/ CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na IRAFASHA Claude
Urukiko rurasanga atakongera kugabanyirizwa kuko ntacyo anenga imikirize y’urubanza rwajuririwe, hakaba nta kosa ryakozwe n’Urukiko rubanza.
Idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 15 yahawe n’inkiko zibanza ku cyaha cyo gusambanya umwana 15 kidahindutse.
7. Nº RPAA 00484/2021/ CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA HABIMANA Augustin alias Yahaya Urukiko rwasanze atakongera kugabanyirizwa igihano rushingiye ku buremere bw’icyaha n’ubugome bukabije yagikoranye asambanya umwana w’imyaka 15 amurusha imyaka irenga 10. Idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 22 n’amezi 6 yahawe n’inkiko zibanza kidahindutse ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 15.
8. N°
RPAA 00576/2021/ CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na NTAKIRUTIM ANA Fidèle Urukiko rw’Ubujurire rurasanga atagabanyirizwa igihano kuko ntacyo anenga ibisobanuro byatanzwe n’Urukiko rubanza mu kumuhamya icyaha. Idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 20 yahanishijwe n’inkiko zibanza kigumyeho ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 15.
## Page 93
93
2. Icyaha cy’ubwicanyi 1. Nº RPAA 00039/2020/ CA rwaciwe ku wa 29/10/2021 UBUSHINJA CYAHA NA HISHAMUND A Théogène Urukiko rurasanga adakwiye kugabanyirizwa igihano bitewe n’uko ukwemera icyaha kwe kutafatwa ko kudashidikanywaho n’ubugome ndengakamere yakoranye icyaha. Ubwicanyi, icyaha giteganywa kandi kigahanishwa n’ingingo ya 107 y'Itegeko N°68/2018 ryo kuwa 30/08/2018, iyo ugihamijwe uhanishwa igifungo cya burundu. Urukiko rwemeje ko igifungo cya burundu bahanishijwe ku cyaha cy’ubwicanyi yahawe n’inkiko zibanza kigumyeho.
2. Nº RPAA 00079/2022/ CA-CMB RPAA 00236/2022/ CA rwaciwe ku wa 27/02/2023 UBUSHINJA CYAHA na RUGERUZA Jean Abedenego na KAYITSINGA Jean Bosco alias MITSINGA.
Impamvu nyoroshacyaha bafite n’izo urukiko rubanza rwahereyeho babagabanyiriza igihano, uru rukiko rukaba rutakongera kubagabanyiriza kuko cyagabanyijwe mu buryo buhagije. Idem Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko igifungo cy’imyaka 25 yahanishijwe kidahindutse ku cyaha cy’ubwicanyi yahamijwe n’inkiko zibanza. 3. Nº RPAA 00115/2022/ CA rwaciwe ku wa 27/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na NDAYAMBAJ E Kidayari Urukiko rurasanga adakwiriye kugabanyirizwa igihano kuko nta kosa yagaragarije urukiko rw’Ubujurire ryakozwe n’urukiko rubanza. Ubwinjiracyaha ku cyaha cy’ubwicanyi buhanwa n’ingingo ya 21 (3) n’iya 107 z’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, iyo ubuhamijwe n’Urukiko ahanishwa igifungo kingana n’imyaka 25.
Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 20 yahanishijwe kidahindutse ku cyaha cy’ Ubwinjiracyaha bw’ubwicanyi yahamijwe. 4. Nº RPAA 00104/2022/ CA rwaciwe ku wa 27/02/2023. UBUSHINJA CYAHA na BYIRINGIRO Samuel Urukiko rwasanze adakwiriye kugabanyirizwa igihano kuko nta kimenyetso yatanze kivuguruza ibimenyetso Urukiko rubanza rwashingiyeho rumuhamya Ubwicanyi, icyaha cyateganywaga kandi cyahanishwaga ingingo ya 140 y’Itegeko Ngenga nº 01/2012/OL ryo ku wa 02/05/2012 ryashyiragaho igitabo Urukiko rwemeje ko igifungo cya burundu yahanishijwe ku cyaha cy’ubwicanyi yahawe n’inkiko zibanza kigumyeho.
## Page 94
94
icyaha yaburanye ahakana aregwa. cy’amategeko ahana, uwagihamywaga yahanishwaga igifungo cya burundu.
5. Nº RPAA 00059/2020/ CA rwaciwe ku wa 27/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na NSENGIMAN A Eugѐne Alias Gasongo Urukiko rw’Ubujurire rurasanga adakwiriye kugabanyirizwa igihano kuko nta kimenyetso yatanze kivuguruza ibimenyetso byatanzwe mu manza zibanza.
Ubwinjiracyaha mu bwicanyi, icyaha giteganywa n’ingingo ya 27 n’iya 140, y’Itegeko Ngenga nº 01/2012/OL ryo ku wa 2/05/2012 ryashyiragaho igitabo cy’amategeko ahana, Ubujura bukoresheje kiboko, ubihamijwe ahanishwa igifungo cya burundu. Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 20 yahanishijwe kidahindutse ku cyaha cy’ubwinjiracyaha bw’ubwicanyi n’icyaha cy’ubujura bukoreshejwe kiboko yahamijwe n’inkiko zibanza.
3. Icyaha cyo gukubita no gukomeretsa 1 Nº RPAA 00143/2022/ CA - CMB RPAA 00145/2022/ CA rwaciwe ku wa 27/02/2023. UBUSHINJA CYAHA na NDAGIJIMAN A Edison, na NSHIMIYIMA NA Evariste Urukiko rw’Ubujurire rurasanga badakwiye kugabanyirizwa igihano kuko kwemera icyaha bakanagisabira imbabazi imbere y’uru Rukiko, batigeze bemera icyaha igihe cy’iburanisha ku rwego rwa mbere bitababera Inyoroshyacyaha. Ingingo ya 121 igika cya 5, y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 iteganya ko icyaha cyo Gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, iyo ugihamijwe uhanishwa igihano kiba igifungo kitari munsi y’imyaka 15 ariko kitarenze imyaka 20 n’ihazabu y’amafaranga atari munsi ya 5.000.000 Frw ariko atarenze 7.000.000 Frw.
Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 5.000.000 Frw bahanishijwe ku rwego rwo hasi bidahindutse.
4. Icyaha: Ikoresha ritemewe ry’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti ikoreshwa nkabyo
S/N Urubanza
Ababuranyi Impamvu Igihano giteganyirijwe n’itegeko Igihano cyatanzwe 1. N° RPAA 00556/2021/ UBUSHINJA CYAHA Urukiko rurasanga adakwiye kugabanyirizwa igihano kubera Ingingo ya 263, igika cya gatatu (3), agace ka mbere (1), y’Itegeko Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko igifungo cya
## Page 95
95
CA rwaciwe ku wa 27/01/2023 Na IRADUKUND A Pacifique ko ukwemera icyaha bwa mbere mu bujurire kudahabwa ishingiro no kuba yarakoze isubiracyaha. n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko ukora, uhinga, uhindura, utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu gihugu ibiyobyabwenge bihambaye ahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga arenze 20.000.000 Frw, ariko atarenze 30.000.000 Frw burundu yahanishijwe kigumyeho ku cyaha cyo kubika no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw'urumogi aho yafatanywe udupfunyika 11.
2. N° RPAA 00369/2021/ CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA KAYIRANGA Callixte Urukiko rurasanga adakwiye kugabanyirizwa igihano kuko impamvu yo kwemera icyaha ashingiraho itahabwa ishingiro kuko atigeze yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho no kuba yari isubiracyaha. Idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 21.000.000 Frw yarahanishijwe bigumyeho ku cyaha cyo gufatanwa no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw'urumogi, aho yafatanywe ½ cy’irobo.
3. N° RPAA 00343/2021/ CA rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA UWEMEYIMA NA Joseph Urukiko rusanga adakwiye kugabanyirizwa igihano kuko ukwemera icyaha aburanisha kutuzuye.
Idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 20 yahanishijwe n’inkiko zibanza kidahindutse ku cyaha cyo Kunywa no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw'urumogi aho yafatanywe udupfunyika 2.
4. N° RPAA 00639/2021/ CA rwaciwe ku UBUSHINJA CYAHA NA Urukiko rw’Ubujurire rusanga adakwiye kugabanyirizwa igihano kuko rurasanga yaratsinzwe mu Idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 25.000.000
## Page 96
96
wa 27/02/2023 MUKESHIMA NA Elias nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe. Frw yahawe n’Urukiko rubanza kigumyeho ku cyaha gucuruza urumogi, aho yafatanywe udupfunyika 2380.
5. Icyaha: Icuruzwa ry’abantu
1. Nº RPA 00007/2021/ CA rwaciwe ku wa 27/02/2023 UBUSHINJA CYAHA Na MUKAMANA Chantal Urukiko rusanga uregwa adakwiye kugabanyirizwa igihano kuko nta kosa Urukiko Rukuru rwakoze mu kumuhamya icyaha yahakanaga hashingiwe ku bimenyetso byatanzwe. Gucuruza abantu, ku buryo cyambukiranya imipaka gihanishwa ingingo ya 18, z’Itegeko nº 51/2018 ryo ku wa 13/08/2018, iyo ugihamijwe uhanishwa igifungo cy’imyaka 20 ariko kitarenze imyaka 25 n’ihazabu atari munsi ya 20.000.000 Frw ariko atarenze 25.000.000 Frw.
Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yahanishijwe ku rwego rwo hasi ku cyaha cyo gucuruza abantu bigumyeho.
3. Imanza abaregwa bagizwemo abere S/N Urubanza/
Haburana Impamvu igihano giteganyirijwe n’itegeko Igihano cyatanzwe
1. Icyaha: Gusambanya umwana/ gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato
1. N° RPAA 00075/2020/C A rwaciwe ku wa 24/02/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na NDIZEYE Jean de Dieu
Urukiko rusanga nta kimenyetso kidashidikanywaho kigaragaza ko koko yasambanyije umwana uvugwa ko yasambanyijwe.
Gusambanya umwana, icyaha cyateganywaga kandi kigahanwa n'ingingo ya 190 n’iya 191 z’Itegeko Ngenga n°01/2012/OL ryo ku wa 02/05/2012 ryashyiragaho igitabo cy’amategeko ahana, ugihamijwe n’Urukiko ahanishwa igifungo cya burundu. Urukiko rwemeje ko ari umwere ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 15 y’amavuko aho kuba igifungo cy’imyaka 15 yahawe n’inkiko zibanza
## Page 97
97
4. Imanza zahinduye inyito y’icyaha
S/N Urubanza
Haburana Impamvu igihano giteganyirijwe n’itegeko Igihano cyatanzwe
1. Icyaha: Ikoresha ritemewe ry’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti ikoreshwa nkabyo
1. N° RPAA 00562/2021/ CA rwaciwe ku wa 17/02/2023 UBUSHINJA CYAHA NA HABYARIMA NA Dieudonné Urukiko rwasanze nta bimenyetso bidashidikanywaho bimuhamya icyaha cyo gucuruza urumogi kandi nta bimenyetso bidashikanywaho byemeza nta shiti ko udupfunyika 13 tw’urumogi yafatanwe yari yiteguye kurucuruza, bityo ahanirwa gufatanwa urumogi.
wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko ukora, uhinga, uhindura, utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu gihugu ibiyobyabwenge bihambaye ahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga arenze 20.000.000 Frw, ariko atarenze 30.000.000 Frw. Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 2 aho kuba imyaka 25 yari yahawe n’Urukiko rubanza.
## Page 98
98
VI. UMWANZURO Nk’uko twateruye tubivuga, iyi nyandiko igamije korohereza abacamanza, abanditsi, abashakashatsi, abashinjacyaha, aba Avoka n’ababuranyi muri rusange kumenya imirongo yatanzwe n’Urukiko. Nk’uko biteganywa n’itegeko, muzi ko Urukiko rw’Ubujurire ari rwo ruburanisha imanza ku rwego rwa nyuma, haseguriwe ububasha bwihariye bwahawe Urukiko rw’Ikirenga bwo kuba rwasubirishamo imanza ku mpamvu z’akarengane. Ni muri urwo rwego, imirongo iba yagaragaye muri iyi nyandiko iba igomba kumurikira Urukiko rw’Ubujurire ndetse n’inkiko zose rukuriye ku bijyanye n’ibyemezo zifata; kandi narwo rwitwararitse kubahiriza imirongo yatanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga. Iyi nyandiko ntivuguruza cyangwa ngo igongane n’imanza zisanzwe zisohorwa mu Cyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko. Ariko, kuko mu Cyegeranyo hasohokamo imanza nke kandi kigasohoka rimwe mu gihembwe, twahisemo kujya tubamenyesha imirongo yafashwe mu manza zose zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire buri kwezi, kugira ngo hatazabaho kwitwaza ko hari imirongo yatanzwe yaba itari izwi. By’umwihariko, twongeye kwibutsa Ababuranyi (Abavoka, Abashinjacyaha) baburanira mu Rukiko rw’Ubujurire ko mbere yo gukora umwanzuro ugenewe uru Rukiko, bakwiye kujya iteka bareba niba ikibazo kigibwaho impaka kitarigeze kibonerwa igisubizo mu manza zabanje, bifashishije izi nyandiko. Ni muri ubwo buryo, twese dufatanyije, tuzagenda dushimangira intego yo gutanga ubutabera bumwe ku bibazo bisa no kwirinda kubogama ku mpamvu iyo ari yo yose. Murakoze.
## Page 99
1