UWIMANIFASHIJE vs LETA YU RWANDA (POLISI Y'U RWANDA)
The appeal was not admitted because the applicant failed to specify any grounds of appeal within the statutory period. Subsequent grounds were new and not clarifications of the original claim, thus inadmissible. The applicant is liable for costs and attorney fees as the respondent was unnecessarily drawn into...
Source-derived case information.
- Citation
- RCA 00013/2022/HC/KIG
- Parties
- Applicant: Uwimanifashije Jean Marie Vianney; Respondent: Leta y’u Rwanda (Polisi y’u Rwanda)
- Court
- High Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 1 September 2023
- Case Number
- RCA 00013/2022/HC/KIG
- Procedural Posture
- Administrative Appeal / High Court Appellate Judgment
- Outcome
- Appeal not admitted; costs and attorney fees awarded to respondent.
- Legal Topics
- Appeal Timelines, Police Disciplinary Procedure, Employment Termination, Compensation Claims
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Uwimanifashije Jean Marie Vianney
Applicant
Leta y’u Rwanda (Polisi y’u Rwanda)
Respondent
Procedural Posture
Administrative Appeal / High Court Appellate Judgment
Legal Issues
- 1 Whether the appeal was filed within the statutory period
- 2 Whether the applicant is entitled to unpaid salary, social security contributions, and damages
- 3 Whether the respondent is entitled to costs and attorney fees
Ratio Decidendi
The appeal was not admitted because the applicant failed to specify any grounds of appeal within the statutory period. Subsequent grounds were new and not clarifications of the original claim, thus inadmissible. The applicant is liable for costs and attorney fees as the respondent was unnecessarily drawn into litigation.
Court Disposition
Appeal not admitted; costs and attorney fees awarded to respondent.
Orders
- Appeal of Uwimanifashije Jean Marie Vianney not admitted.
- Applicant to pay RWF 500,000 to the respondent for attorney fees.
Full Case Text
Judgment text and source record
15 paragraphs
# UWIMANIFASHIJE vs LETA YU RWANDA (POLISI Y'U RWANDA)
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-09-01 - Case/document no.: RCA 00013/2022/HC/KIG - Collection: High Court
## Text
## Page 1
UWIMANIFASHIJE vs. LETA Y’U RWANDA (POLISI Y’U RWANDA) [Rwanda URUKIKO RUKURU – RADA 00017/2021/HC/KIG – (Hitimana, J. P.) 14 Nyakanga 2023] Amategeko agenga imiburanishirize y’imanza z’ubutegetsi – Ubujurire – Impamvu z’ubujurire – Impamvu z’ubujurire zitanzwe nyuma y’ibihe by’ubujurire ntizakirwa uretse mu gihe ibitanzwe nyuma ari ibisobanuro by’ingingo y’ubujurire yatanzwe ibihe byo kujurira bitararenga. Incamake y’ikibazo: Uwimanifashije wari umupolisi muri Polisi y’Igihugu y’u Rwanda yaje kwirukanwa muri ako kazi acyekwaho icyha cya ruswa bituma afungwa igihe kirenze amezi ane PDC Kacyiru. Mbere y’uko yirukanwa yabanje kujuririra icyo gihano mu nzego nkuru za Polisi harimo n’Inama Nkuru ya Polisi ariko ntiyasubuzwa. Ibi byatumye atanga ikibazo cye mu zindi nzego zirimo Umuvunyi Mukuru nabyo ntibyagira icyo bitanga, bituma arega mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo. Urukiko Rwisumbuye rwemeje ko ikirego cy’Urega nta shingiro gifite ko ibyo asaba birmo amezi avuga ko atahembwe, imisanzu y’ubwiteganyirize atatangiwe, indishyi z’akabababro n’ibindi, atabyemerewe. Iki cyemezo cyatumye akijuririra muri uru Rukiko Rukuru avuga ko ingingo ye y’ubujurire ari kumenya indishyi ikwiriye ndetse no kuba urukiko rwarakoze isesengura ribogamye rinyuranyije n'amategeko. Muri uru Rukiko, Leta y’u Rwanda yatanze inzitizi yo kutakira ubujurire bw’uwo baburana kubera ko yajuriye akererewe. Isobanura ko n’ubwo igihe yandikaga ko ajuriye, ibihe byo kujurira byari bitararenga ariko ntiyagaragaje impamvu z’ubujurire ngo anazisobanure, ahubwo ibisobanuro yabitanze ibihe byo kujurira byaramaze kurenga, akaba ariyo mpamvu isaba Urukiko kwemeza ko yajuriye akererewe. Kuri iyi nzitizi, Urega avuga ko ingingo z’ubujurire zikubiye muri issue ya mbere ivuga indishyi ikwiriye, ibivugwa ko ari bishya ni ibisobanura indishyi zikwiye zasabwaga zishyingiye ku mezi 29 atahembwe. Ikindi kigaragaza ko ataribishya ni igihe igarama ryatangiwe n’igihe ikirego cyagereye mu Rukiko Rukuru. Incamake y’icyemezo: Impamvu z’ubujurire zitanzwe nyuma y’ibihe by’ubujurire ntizakirwa uretse mu gihe ibitanzwe nyuma ari ibisobanuro by’ingingo y’ubujurire yatanzwe ibihe byo kujurira bitararenga. Ubujurire ntibwakiriwe. Amagarama aherera ku isanduku ya Leta. Amategeko yashingiweho:
## Page 2
Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi, ingingo ya 12, 83, 148, 277 n’iya 150. Iteka rya Perezida No 30/01 ryo kuwa 09/07/2012 rishyiraho statut yihariye igenga abapolisi, ingingo ya 45 n’iya 48. Nta manza zifashishijwe: Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Gasabo, Uwimanifashije Jean Marie Vianney arega Polisi Nationale y’u Rwanda, avuga ko yakoreye Polisi y’u Rwanda kuva mu mwaka wa 2000 kugeza tariki ya 3/02/2017 ubwo yirukanwaga muri Polisi y’Igihugu. Yasobanuye ko imvano yo kwirukanwa kwe yatewe n’uko yaketsweho ibikorwa bijyanye n’icyaha cya ruswa maze ashyikirizwa Komite ya Discipline kuwa 14/04/2014, imukatira igifungo cy’amezi ane n’iminsi cumi n’itanu muri PDC Kacyiru, icyo gihano ngo yakirangije tariki ya 01/09/2014. Kuwa 02/09/2014 yaje kukijuririra muri “Conseil National” ya Polisi ari nabwo yoherejwe muri P/GHCs aho yagombaga gutegerereza kugira ngo ahabwe indi mirimo nk’uko ngo bigaragazwa n’icyemezo cy’umupolisi urangije igihano muri PDC Kacyiru cyo ku wa 01/09/2014. Muri icyo gihe cyose yategereje icyemezo cy’ubujurire yari yatanze nk’uko bigaragazwa n’ibaruwa yo ku wa 2/09/2014 yandikiye Insipegiteri Jenerali wa Polisi ariko yarategereje araheba kugeza ubwo anahagarikiwe umushahara nyamara icyo gihe yari atarabona ibaruwa imuhagarika ku kazi burundu. Yaje gushyikiriza iki kibazo cye Inama Nkuru ya Polisi y’u Rwanda mu ibaruwa ye yo ku wa 07/07/2015 yakiriwe ku wa 9/07/2015 nabwo nta gisubizo yahawe, nyuma y’aho ikibazo cye yagishikirije inzego zitandukanye zirimo Umuvunyi Mukuru, Minisitiri w’Umutekano mu Gihugu; …; nyuma yo kubona ko ntacyo bitanze yandikiye “Inspecteur General” wa Polisi amusaba ko bamwishyura amezi ye 39 batamuhembye abarwa kuva mu kwezi kwa 7/2014 kugeza mu kwa 2/2017 aho yaboneye ibaruwa imuhagarika ku kazi, ahwanye na 5.715.317 frws, yakomeje anavuga ko yaboneyeho kwishyuza n’amezi 30 yose atigeze yishyurirwa imisanzu y’ubwiteganyirize muri RSSB, aha nabwo ntiyabona igisubizo, akaba ariyo mpamvu yaregeye Urukiko Rwisumbuye kugira ngo rumurenganure. Hejuru y’ibyo yasabaga byavuzwe haruguru, yasabye urukiko gutegeka uregwa kumuha indishyi z’akababaro zingana na 5.000.000Frw no kumusubiza amafaranga ye yatanze akurikirana uru rubanza n’ayo yishyuye Avoka angana yose hamwe na 1.500.000 Frw. [2] Me Kayitesi Petronille uburanira Polisi Nationale y’u Rwanda mu izina ry’Intumwa Nkuru ya Leta nawe yasobanuye ko Uwimanifashije Jean Marie Vianney yahoze koko ari umupolisi muri Polisi y'u Rwanda afite ipeti rya “Inspector of Police”, akaba yarakoraga nka “Administrative Officer” wa “Region Police Unit South”. Uwimanifashije Jean Marie Vianney yaje kugaragarwaho imyitwarire mibi yo kwakira ruswa, iryo kosa kuwa 25/04/2014 yaje kurihanirwa na Komite ya Disipulini ya DPU ya Nyanza aho yamuhanishije gukosorerwa mu kigo cya Disipulini cya Polisi
## Page 3
mu gihe cy'amezi 4 n’iminsi 15 ngo cyatangiranye n’itariki 16/04/2014 kugeza ku wa 01/09/2014. Iyo Komite ya disipulini yaje no kumusabira kwirukanwa burundu muri Polisi y'u Rwanda. Me Kayitesi Petronille yakomeje avuga ko Uwimanifashije Jean Marie Vianney yaje kujuririra icyo cyemezo muri Komite ya disipuline yo ku rwego rw'Igihugu, nayo kuwa 11/06/2014 yemeje ko ubujurire bwe nta shingiro bufite igumishaho igihano yari yahawe. Yakomeje avuga ko kuva tariki ya 01/09/2015 Uwimanifashije Jean Marie Vianney atashoboraga kongera guhabwa akandi kazi muri polisi y’Igihugu kuko iyo Umupolisi yasabiwe kwirukanwa na Komite za Disipulini zavuzwe haruguru, arangiza igihano cya disipulini aba yahawe agahita ajya mu muryango we agategereza icyemezo cy'umuyobozi utanga ipeti kuko ari nawe ufite ububasha bwo kwirukana abapolisi, yakomeje avuga ko mu gihe hari hagitegerejwe iki cyemezo, Uwimanifashije Jean Marie Vianney ntiyashoboraga guhembwa nk’uko abivuga kuko yari yarahagaritswe mu kazi by'agateganyo, yashoje asaba urukiko kudaha agaciro ikirego cye. [3] Urukiko Rwisumbuye rwa Gasabo rwemeye kwakira no gusuzuma ikirego rwashyikirijwe na Uwimanifashije Jean Marie Vianney kuko cyaje mu buryo n’inzira zikurikije amategeko; ariko rwemeza ko nta shingiro gifite, ko Uwimanifashije Jean Marie Vianney atsinzwe kandi ko ibyo yareze asaba by’imishahara avuga ko atahembwe atabyemerewe muri uru rubanza ku bw’impamvu zasobanuwe haruguru; rwemeje kandi ko amafaranga yatanze y’ingwate y’igarama aregera uru Rukiko ahwanye n’ibyakozwe muri uru rubanza. [4] Uwimanifashije Jean Marie Vianney ntiyishimiye imikirize y’uru rubanza, arujuririra muri uru Rukiko, ubujurire bwandikwa kuri RADA 00017/2021/HC/KIG, ruburanishwa ku wa 04/05/2023, Leta y’u Rwanda (Polisi y’Igihugu) ihagarariwe na Me Kayitesi Pétronille naho Uwimanifashije Jean Marie Vianney yunganiwe na Me Icyitegetse Godelieve. [5] Uwimanifashije Jean Marie Vianney yajuriye agaragaza ko ingingo ye y’ubujurire ari “kumenya indishyi ikwiriye” ariko ntiyagira ibindi bisobanuro ashyiraho. Ku wa 30/05/2022 yatanze indi ngingo y’ubujurire, ivuga ngo kuba urukiko rwarakoze isesengura ribogamye rinyuranyije n'amategeko”, iyi ngingo aba ariyo asobanura, avuga ko Urukiko Rwisumbuye rwirengagije ibiteganwa n’ingingo ya 45 igika cya 2 y'Iteka rya Perezida No 30/01 ryo kuwa 09/07/2012 rishyiraho statut yihariye igenga abapolisi ivuga ko uhagaritswe by'agateganyo ategereza amezi atandatu, naho ingingo ya 48 y'iryo teka ikavuga ko kurangira by'ihagarikwa by'agateganyo rirangira habayeho kwirukanwa nta nteguza cyangwa kwirukanwa burundu. [6] Uhagarariye Leta y’u Rwanda (Polisi y’Igihugu) yatanze inzitizi yo kutakira ubujurire bwa Uwimanifashije Jean Marie Vianney, kubera ko yajuriye akererewe. Asobanura ko n’ubwo Uwimanifashije Jean Marie Vianney igihe yandikaga ko ajuriye, ibihe byo kujurira byari bitararenga, icyo gihe yandika ko ntabwo yigeze agaragaza impamvu z’ubujurire ngo anazisobanure, ahubwo ibisobanuro yabitanze ibihe byo kujurira byaramaze kurenga, akaba ariyo mpamvu asaba Urukiko kwemeza ko yajuriye akererewe. [7] Uwimanifashije Jean Marie Vianney avuga ko yajuriye ku gihe, ko uretse ko nyuma yo kujurira hari ibisobanuro by’inyongera yatanze, ibyo bikaba ataribyo byafatwa nk’ubujurire kubera ko byuzuzaga ubujurire yari yarakoze mbere kandi ku gihe.
## Page 4
II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA 1. Gusuzuma niba ubu bujurire bwaratanzwe mu gihe giteganywa n’amategeko [8] Me Kayitesi Petronille uhagarariye Leta y’u Rwanda (Polisi y’Igihugu) avuga ko urubanza rujuririrwa rwaciwe ku wa 17/11/2020, bivuze ko itariki ya nyuma yo kurujuririra yari ku wa 16/12/2020, hashingiwe ku ngingo ya 148 n’iya 277 z’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi. Kuri iyi tariki ntarengwa yo kujurira, Uwimanifashije Jean Marie Vianney yatanze ikirego cye cyo kujuririra urubanza RAD 00083/2019/TGI/GSBO, ariko ntiyagaragaza ingingo ze z’ubujurire ahubwo yaje kuzigaragaza ku wa 30/05/2022, hashize igihe kingana n’umwaka n’igice urubanza ruciwe. Kubera izi mpamvu, Urukiko ruzemeze ko ubujurire bwatanzwe na Uwimanifashije Jean Marie Vianney, butakiriwe kuko yarengeje igihe giteganywa n’amategeko cyo kujuriramo; kandi kurenza igihe cyo kurega ni impamvu ituma ikirego kitakirwa nk’uko biteganywa n’ingingo ya 83, igika cya 4, y’Itegeko ryavuzwe haruguru ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi. [9] Me Icyitegetse Godelive uhagarariye Uwimanifashije Jean Marie Vianney avuga ko ingingo z’ubujurire zikubiye muri issue ya mbere ivuga indishyi ikwiriye yatanzwe kuwa 16/12/2020, ibi bavuga ko ari bishya ni ibisobanura indishyi zikwiye zasabwaga zishyingiye ku mezi 29 Uwimanifashije atahembwe. Ikindi kigaragaza ko ataribishya ni igihe igarama ryatangiwe n’igihe ikirego cyagereye mu Rukiko Rukuru. UKO URUKIKO RUBIBONA [10] Urukiko rurasanga ikigomba gusuzumwa kuri iyi nzitizi ari ukumenya niba kuba umuburanyi avuze ko ajuriye, ariko ntagaragaze ibyo anenga ku mikirize y’urubanza ajuririye ari ubujurire bwuzuye ku buryo bwafatwa nk’aho bukozwe ku gihe. [11] Urukiko rurasanga ikibazo cyo kumenya niba kuba umuburanyi avuze ko ajuririye imikirize y’urubanza bihagije ngo afatwe nk’ujuriye, n’igihe ingingo y’ubujirire itanzwe nyuma y’ibihe byo kujurira ifatwamo nk’isobanura iyari yatanzwe mbere, byatanzweho umurongo mu rubanza RCOMAA 00071/2017/CS rwakijijwe kuwa 26/10/2018, aho Urukiko rwemeje ko impamvu z’ubujurire zatanzwe nyuma y’ibihe by’ubujurire zitakirwa, uretse mu gihe ibitanzwe nyuma ari ibisobanuro by’ingingo y’ubujurire yatanzwe ibihe byo kujurira bitararenga. [12] Urukiko rurasanga Uwimanifashije Jean Marie Vianney ajurira ku wa 16/12/2020, icyo yagaragaje nk’ikibazo ajuririye ni ukumenya indishyi ikwiye. Uretse aya magambo, nta kindi gisobanuro kigaragaza icyo anenga ku rubanza yari ajuririye. Ahubwo bigeze ku wa 30/05/2022, Uwimanifashije Jean Marie Vianney yatanze indi ngingo y’ubujurire, ivuga ngo kuba urukiko rwarakoze isesengura ribogamye rinyuranyije n'amategeko, iyi ngingo ikaba itagamije gusobanura iyari yatanzwe mbere, y’indishyi zikwiye, ahubwo ni indi ngingo y’ubujurire, kandi yakozwe ibihe byo kujurira byararenze.
## Page 5
[13] Urukiko rurasanga kuba Uwimanifashije Jean Marie Vianney ataragaraje icyo anenga ku rubanza rwajuririwe, bifatwa nko kutajurira, kubera ko ingingo ya 150, 6° y’Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi igaragaza ko mu bigomba kugaragazwa mu mwanzuro w’ubujurire harimo ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa urukiko. Kuba ibi Uwimanifashije Jean Marie Vianney atarabigaragaje, bifatwa nk’aho atajuriye. [14] Urukiko rurasanga ibyo uhagarariye Uwimanifashije Jean Marie Vianney avuga, ko ingingo z’ubujurire zikubiye muri issue ya mbere ivuga indishyi ikwiriye yatanzwe kuwa 16/12/2020, nyuma igatangirwa ibisobanuro, nta shingiro bifite kubera ko ahubwo ari indi ngingo y’ubujurire yatanze, kandi n’ubwo byaba ari ibisobanuro, byagombye kuba ari ibisobanuro by’inyongera byiyongera ku byari byatanzwe mbere, nyamara nk’uko byasobanuwe, nta bisobanuro na bike kuri iyi nenge byigeze bitanzwa mu bihe byo kujuririra urubanza. [15] Urukiko rurasanga kuba igarama ryatangiwe ku gihe n’igihe ikirego cyagereye mu Rukiko Rukuru, ntibihagije ngo Uwimanifashije Jean Marie Vianney afatwe nk’uwajuriye ku gihe, kuko uretse igarama no kuvuga ko ajuriye, hari ibindi yagombaga gukora kugira ngo ubujurire bwe bube bwuzuye, kuba atarabikoze, ibihe byo kujurira bikarenga, niwe ugomba kwirengera izo ngaruka. 2. Gusuzuma niba Leta y’u Rwanda ikwiye guhabwa indishyi z’ikurikiranarubanza [16] Me Kayitesi Petronille uhagarariye Leta y’u Rwanda (Polisi Nationale y’u Rwanda) avuga ko Polisi y'u Rwanda isaba urukiko gutegeka Uwimanifashije JMV kuyiha indishyi z’ikurikiranarubanza zingana n'amafaranga y'u Rwanda 500,000 kubwo kuyishora mu rubanza ku maherere ikaba yaragize ibyo itakaza irukurikirana. [17] Me Icyitegetse Godelive uhagarariye Uwimanifashije Jean Marie Vianney avuga ko izo ndishyi batazikwiye kuko Uwimanifashije yasabaga ibyo amategeko amugenera kandi n’iyo yaramuka atsinzwe ntabwo Leta y’u Rwanda yagaragaje ibyo batakaje, bityo nta bimenyetso bagaragaza nk’uko biteganywa n’ ingingo ya 12 CPCCSA bigaragaza ko batakaje 500.000 frw. [18] Urukiko rurasanga ibyo uhagarariye Uwimanifashije Jean Marie Vianney avuga, ko Leta y’u Rwanda itahabwa amafaranga y’indishyi z’ikurikiranarubanza, kubera ko ngo atagaragaza ibimenyetso by’ibyo yatakaje, nta shingiro bifite, kubera ko Leta y’u Rwanda yagombye gushaka uyihagarara (Avoka), kandi arishyurwa. Kuba yishyurwa ku kwezi ntibikuraho ko Leta y’u Rwanda igomba kugaruza amafaranga imuha kubera guteganya imanza azayiburanira, muri uru rubanza Uwimanifashije Jean Marie Vianney akaba ariwe ugomba kwirengera icyo gihombo. [19] Urukiko rurasanga amafaranga 500.000 y’indishyi z’ikurikiranarubanza uhagarariye Leta y’u Rwanda (Polisi y’Igihugu) asaba yayahabwa kubera ko ari mu rugero. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [20] Rwemeje ko ubujurire bwa Uwimanifashije Jean Marie Vianney butakiriwe.
## Page 6
[21] Rwemeje ko indishyi z’ikurikiranarubanza n’igihembo cya Avoka uhagarariye Leta y’u Rwanda (Polisi y’Igihugu) asaba zifite ishingiro. [22] Rutegetse Uwimanifashije Jean Marie Vianney guha Leta y’u Rwanda (Polisi y’Igihugu) amafaranga 500.000 y’igihembo cya Avoka wayiburaniye kuri uru rwego. [23] Rutegetse ko amafaranga yatanzweho ingwate y’amagarama ahera mu Isanduku ya Leta nk’amagarama y’uru rubanza.