IMIRONGO YATANZWE NA COURT OF APPEAL BOOKLET 4
The Court of Appeal established that mitigating circumstances can justify reducing sentences below statutory minimums, clarified the distinction between murder and assault causing death, set evidentiary standards for group crime and infanticide, and confirmed the burden of proof in illicit enrichment. The court also...
Source-derived case information.
- Parties
- Prosecution: Ubushinjacyaha; Defendant: Various Defendants (e.g., BIZIMANA Joseph, NDAYAMBAJE Felicien, Cpl SHYAKA Védaste, UWIZEYIMANA Christine, BYIRINGIRO Appolinaire, etc.)
- Court
- Court of Appeal
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 1 January 2023
- Procedural Posture
- Appellate / Court of Appeal Precedent Digest
- Outcome
- Multiple appeals resolved; some convictions and sentences affirmed, others reduced or reversed based on legal principles and mitigating factors.
- Legal Topics
- Sexual Offenses Against Minors, Assault and Battery, Formation of Criminal Groups, Infanticide, Illicit Enrichment, Correction of Judgments, Sentencing Principles, Appeal Procedures, Drug Offenses, Testimonial Evidence, Alibi Defense, Ministerial Orders Interpretation
- Source Language
- rw
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
Ubushinjacyaha
Prosecution
Various Defendants (e.g., BIZIMANA Joseph, NDAYAMBAJE Felicien, Cpl SHYAKA Védaste, UWIZEYIMANA Christine, BYIRINGIRO Appolinaire, etc.)
Defendant
Procedural Posture
Appellate / Court of Appeal Precedent Digest
Legal Issues
- 1 Whether appellate courts can reduce sentences below statutory minimums for mitigating circumstances
- 2 Distinction between murder and assault causing death
- 3 Requirements for conviction of forming a criminal group
Ratio Decidendi
The Court of Appeal established that mitigating circumstances can justify reducing sentences below statutory minimums, clarified the distinction between murder and assault causing death, set evidentiary standards for group crime and infanticide, and confirmed the burden of proof in illicit enrichment. The court also affirmed the correction of clerical errors, the limited effect of late admissions of guilt, the need for corroboration of child testimony, and the retroactive application of interpretive ministerial orders.
Court Disposition
Multiple appeals resolved; some convictions and sentences affirmed, others reduced or reversed based on legal principles and mitigating factors.
Orders
- Sentences reduced below statutory minimums in cases with strong mitigating circumstances.
- Convictions for forming a criminal group reversed where intent was not proven.
Full Case Text
Judgment text and source record
474 paragraphs
# IMIRONGO YATANZWE NA COURT OF APPEAL BOOKLET 4
- Source: Amategeko - Section: Court Precedents - Date: 2023-01-01 - Collection: Court of Appeal
## Text
## Page 1
1
Nº 4
## Page 2
2
Kigali, Ugushyingo 2022
## Page 3
3
ISHAKIRO IJAMBO RY’IBANZE ........................................................................................................................ 7 I. IRIBURIRO .............................................................................................................................. 8 II. IMANZA Z’INSHINJABYAHA .............................................................................................. 9 1. ICYAHA CYO GUSAMBANYA UMWANA N’ICYAHA CYO GUKORESHA UNDI IMIBONANO MPUZABITSINA KU GAHATO .......................................................................... 9 1. Impamvu z’ubujurire - guhindura imiburanire yashingiweho icyemezo mu rubanza rwajuririwe – ubwo bujurire burakirwa urukiko rukemeza ko nta shingiro bufite. ............................................................................................................................................ 9 2. ICYAHA CYO GUKUBITA CYANGWA GUKOMERETSA KU BUSHAKE ........... 11 1. Gukubita cyangwa gukomeretsa byateye urupfu – uregwa iki cyaha aba yagize ubushake bwo gukora ibikorwa bibujijwe bikaza kuvamo urupfu ariko ataricyo yari agamije. ...................................................................................................................................... 11 3. ICYAHA CYO KUREMA UMUTWE W’ABAGIZI BA NABI ..................................... 13 1. Ubwinjiracyaha – ibikorwa biranga ubwinjiracyaha – ni ibikorwa bifatika biranga umugambi wo gukora icyaha byageze mu cyiciro cy’intangiriro yacyo (phase d’execution) kandi bikorewe aho icyaha cyagombaga gukorerwa. .............................. 13 2. Kurema umutwe w’abagizi ba nabi – umugambi wihariye wo kurema umutwe w’abagizi ba nabi - Ubushinjacyaha bugomba gutanga ibimenyetso byerekana ko abakurikiranweho icyo cyaha bashinze umutwe ugamije gukora ibyaha. ............... 15 4. ICYAHA CYO KWICA UMWANA WIBYARIYE ..........................................................17 1. Imanza z’inshinjabyaha - kwica umwana yibyariye – ibiranga icyaha cyo kwica uwo yibyariye – kuba umwana atarengeje amezi cumi n’abiri (12), no kuba ubwenge bwa nyina butarakoraga neza bitewe n’ihungabana ryo mu mutwe. ..........................17 5. ICYAHA CYO KWIGWIZAHO UMUTUNGO ............................................................... 19 1. Gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane – ibitaraburanyweho mu rubanza rusubirishwamo - ntibishobora kuba impamvu ituma urubanza rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane. .......................................................................... 19 2. Kwigwizaho umutungo – ibiranga icyaha cyo kwigwizaho umutungo – kuba uregwa afite umutungo urenze uwo akwiye kuba afite hakurikijwe ubushobozi afite, kandi adashobora kugaragaza ko yawukomoye mu nzira zinyuze mu kuri kandi zemewe n’amategeko. .............................................................................................................. 21
## Page 4
4
3. Kwigwizaho umutungo – itangwa ry’ibimenyetso - Ubushinjacyaha nibwo bufite inshingano yo kugaragaza ko uregwa afite umutungo urenze uwo yagombye kuba afite – uregwa we afite inshingano yo kugaragaza inkomoko yawo. ........................... 23 III. IMANZA MBONEZAMUBANO ........................................................................................... 24 1. GUTESHA AGACIRO CYAMUNARA ........................................................................... 24 1. Imiburanishirize y’imanza - gukosora amakosa y’imyandikire - hakosorwa amakosa yakozwe n’umucamanza – hashobora no gukosorwa amakosa yakozwe n’umuranyi iyo umucamanza ayasubiyemo kuko atabigenzuye neza. ...................... 24 IV. IMANZA ZASHINGIYE KU MIRONGO IMENYEREWE .............................................. 26 1. Umwana utarageza ku myaka 14 – iyo hari impamvu nyoroshyacyaha – kudahatirwa gutanga igifungo cya burundu. ................................................................... 26 2. Kutabuzwa gutanga igihano kiri munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko - impamvu nyoroshyacyaha – iyo urukiko rwemeye impamvu nyoroshyacyaha – ntirubujijwe gutanga igihano gito giteganywa n’itegeko iyo rusanga aricyo gikwiranye n’icyaha cyakozwe. ............................................................................................. 28 3. Ukwemera icyaha - ukwemera icyaha kugira agaciro - ni ugukozwe byibura mbere y’uko iburanisha ku rwego rwa mbere ripfundikirwa, kudashidikanywaho, kandi uwemera agaragaza ko yumva uburemere bw’ibikorwa yemera n’ingaruka zabyo, abyicuza, abisabira imbabazi no kuba yiteguye gusubiza ibyo yangije uko abitegerejweho. ......................................................................................................................... 35 4. Ukwemera icyaha bwa mbere mu bujurire - ntibigirira akamaro uregwa ......... 38 5. Imanza z’inshinjabyaha - kudategekwa kugabanya igihano - kwemera impamvu nyoroshyacyaha - Urukiko ntirutegetswe kugabanya igihano niyo rwaba rwemeye impamvu nyorashyacyaha..................................................................................................... 42 6. Ingaruka z’icyaha – ntiziba impamvu yo kugabanya igihano. .............................. 46 7. Ugushidikanya - Gushidikanya kurengera uregwa - agirwa umwere ku cyaha akurikiranyweho. ..................................................................................................................... 47 8. Kwemera icyaha mu iperereza - kugihakana mu iburanisha - ubwabyo ntibitesha agaciro uko kwemera .......................................................................................... 50 9. Kwemera icyaha - si ikimenyetso cyihagije ngo uregwa ahamwe n’icyaha, ahubwo ni ikimenyetso mu bindi, kigira akamaro iyo giherekejwe n’ibindi bimenyetso bihuje n’ikiburanwa. ......................................................................................... 52 10. Gutsindwa ku mpamvu zimwe - impamvu zimwe - impamvu zimwe zisuzumirwa mu bisubizo byatanzwe ku mpamvu z’ubujurire hagereranywa ibyavuzwe mu rubanza rujuririrwa n’ibyavuzwe mu rwego rw’ubujurire kuri izo mpamvu. ........... 53 11. Kugabanya igihano – kutabuzwa kongera kugabanya igihano mu bujurire – Urukiko rwajuririwe ntirubujijwe kongera kugabanya igihano mu gihe rusanze
## Page 5
5
icyatanzwe n’Urukiko rubanza kitagabanyijwe mu buryo buhagije, ubirebeye hamwe n’uburemere bw’icyaha cyakozwe. ........................................................................ 57 12. Kongera kugabanya igihano mu bujurire - uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo, kandi ntacyo runenga urubanza rwajuririwe. ............................................................................................................ 60 13. Kugabanya igihano mu bujurire – igihe impamvu z’ubujurire nta shingiro - nta cyabuza Urukiko kugabanyiriza igihano uregwa, hagamijwe gutanga igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha kabone n’ubwo iby’igihano byaba bitaburanyweho n’impamvu z’ubujurire zitahawe ishingiro. ....................................................................... 64 14. Kujuririra urubanza – ibihe by’ubujurire - agaciro k’impamvu z’ubujurire zitanzwe mu myanzuro y’inyongera nyuma y’igihe cy’ubujurire – ntizigomba kwakirwa uretse igihe zuzuza cyangwa zisobanura izatanzwe mu bihe byemewe byo kujurira. ..................................................................................................................................... 65 15. Kujurira – ibihe by’ubujurire – kumenyesha imikirize y’urubanza - umuburanyi utaritabiriye isomwa ry’urubanza - umuburanyi wari uhibereye cyangwa wari uhagarariwe urubanza rupfundikirwa ibihe byo kujurira bitangira kubarwa haherewe ku gihe urubanza rwaciriwe. ............................................................................. 68 16. Gukubita no gukomeretsa byateye urupfu – ubwicanyi - gutandukanya ibyaha – gutandukanya ibi byaha bisuzumirwa mu cyakoreshejwe (intwaro ishobora kwica) mu kumukubita no ku gice cy’umubiri cyakubiswe (mu cyico). ................................. 69 17. Imanza z’inshinjabyaha – guhindura inyito y’icyaha mu bujurire – kutabuzwa guhindura inyito y’icyaha – igihe icyo aricyo cyose umucamanza afite uburenganzira n’inshingano byo guhuza inyito y’icyaha n’ibikorwa bigize icyaha. .............................71 18. Ubuhamya – Agaciro k’ubuhamya bushingiye ku mvugo z’umwana utarageza ku myaka 14 – ntibugomba gushingirwaho iyo butunganiwe n’ibindi bimenyetso.73 19. Ubuhamya bwemewe - ubuhamya butanzwe n’abakorewe icyaha n’abo bafitanye isano - Urukiko nirwo rusuzuma ireme ry'ubuhamya rushingiye ku bumenyi bw'ababutanga n'uburyo basobanura ibyo biboneye cyangwa bumvise, rukabigereranya n'ibindi bimenyetso. ................................................................................ 74 20. Guhamwa no gucuruza ibiyobyabwenge - gucuruza ingano nto - kugabanyirizwa ibihano - uwahamwe no gucuruza ibiyobyabwenge ashobora kugabanyirizwa igihano mu rwego rwo guhuza igihano n’uburemere bw’icyaha. .. 76 21. Guhinga cyangwa kubika urumogi ruke - ntibifatwa nko guhinga cyangwa kubika urumogi bivugwa mu ngingo ya 263 igika cya 3 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange – bifatwa nk’uwari ugamije kubyikoreshereza - agahabwa igihano gito. ....................................................... 77 22. Umucuruzi w’Ibiyobyabwenge - ibimenyetso by’uko ari umucuruzi wabyo - kutaba ngombwa ko asanganwa abaguzi - igihe cyose abifatanywe kandi bigaragara ko yiteguye kubiha umuntu wese umugana ashaka kubigura, aba ari umucuruzi wabyo. ......................................................................................................................................... 78
## Page 6
6
23. Imanza z’inshinjabyaha – impamvu z’ubujurire – ese umuburanyi wagabanyirijwe igihano ashobora kujurira agamije gusaba gusa ko yongera kugabanyirizwa? - buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose, yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo ariko mu bujurire Umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe, ari uko amaze kugaragaza ko urukiko rubanza rwaba rwarakoresheje itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo nabi mu gutanga icyo gihano. ........................................................................................................................................ 79 24. Imanza z’inshinjabyaha - ubusembure – igisobanuro cy’ubusembure - kugira ngo igikorwa cyitwe icy’ubusembure ni uko uwakorewe icyaha aba ari we wabaye nyirabayazana wacyo. ............................................................................................................. 81 25. Iteka rya Minisitiri risobanura itegeko – igihe ritangirira gukurikizwa - rifatwa nk’igice cy’itegeko risobanurwa, rikaba rigomba gukurikizwa kuva umunsi itegeko risobanurwa ryatangajwe mu Igazete ya Leta. ................................................................. 82 26. Imanza z’inshinjabyaha - alibi (sinari mpari)– uburanisha alibi (sinari mpari) - niwe ugira inshingano yo kugaragaza ko atashoboraga gukora icyaha aregwa, kuko atari ari aho cyakorewe igihe cyakorwaga ......................................................................... 83 27. Kugabanya igihano – impaka ku kugabanya igihano kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko - ntibikwiye kongera kugibwaho impaka mu nkiko, kuko byafashweho umurongo mu manza zitandukanye hemezwa ko ntagikwiye kubuza umucamanza kugena igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha cyakozwe. ........... 84 V. ITANGWA RY’IBIHANO ..................................................................................................... 85 1. Imanza zagabanyije igihano ....................................................................................... 85 2. Imanza zagumishijeho igihano cyari cyatanzwe ................................................ 99 3. Imanza abaregwa bagizwemo abere/zakuyeho uburyozwacyaha ................ 104 VI. UMWANZURO ...................................................................................................................... 107
## Page 7
7
IJAMBO RY’IBANZE u rwego rwo gukomeza kubaka ubutabera bushingiye ku mirongo yatanzwe hagamijwe gufata abantu kimwe ku buryo abahuje ibibazo babona ibisubizo bisa no kwirinda imanza zitari ngombwa mu nkiko bujurire runejejwe no kubagezaho ku nshuro ya kane imirongo yatanzwe mu manza zaciwe Abab bashinjacyaha hatsi mu nkiko basabwe kujya bayisoma kugira ngo twese hamwe dufatanye guteza imbere no gushimangira uyu muco, wo gutanga ibisubizo bimwe ku bibazo
Tuboneyeho kandi gusaba ababuranyi (Abashinjacyaha n’Abavoka) kuburana bifashishije iyi mirongo, nk’ikimenyetso gihamya ukuri kw’ibyo bavuga igihe basanze bihuje n’ibivugwa mu manza ziri muri iyi nyandiko. Turasaba Abacamanza kwita kuri iyi mirongo mu manza baca tunabibutsa ko batemerewe kunyuranya nayo kimwe n’indi yatanzwe n’izindi nkiko uko zigenda zisumbana nk’uko biteganywa mu mabwiriza ya Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga yo ku wa
Tuboneyeho kandi ko igihe sanze haratanzwe umurongo temeranya nawo ku kibazo runaka kandi kaba hatirwa kuwukurikiza hashingiwe ku mahame agenga imicire y’imanza zishingiye ku mirongo yatanzwe mu manza (Precedents) jya ibuka kubiregera Urukiko rw’Ikirenga kugira ngo nk’uko biteganywa n’ingingo ya 65 n 73 y’
Turabashimiye. RUKUNDAKUVUGA François Régis Perezida w’Urukiko rw’Ubujurire
## Page 8
8
I. IRIBURIRO Aka gatabo gakubiyemo imirongo yatanzwe n’Urukiko rw’Ubujurire mu kwezi k’Ukubonza 2022 na Mutarama 2023 iri mu byiciro bikurikira: IMANZA NSHINJABYAHA 1. Icyaha cyo gusambanya umwana n’icyaha cyo gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato ) 2. Icyaha cyo gukubita cyangwa gukomeretsa ku bushake (umurongo 1) 3. Icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi (imirongo 2) 4. Icyaha cyo kwica umwana wibyariye (umurongo 1) 5. Icyaha cyo kwigwizaho umutungo (imirongo 3);
IBIREGO MBONEZAMUBANO
1. Gutesha agaciro cyamunara (umurongo 1)
IMANZA ZASHINGIYE KU MIRONGO IMENYEREWE
Habonetse imirongo 27.
## Page 9
9
II. IMANZA Z’INSHINJABYAHA 1. ICYAHA CYO GUSAMBANYA UMWANA N’ICYAHA CYO GUKORESHA UNDI IMIBONANO MPUZABITSINA KU GAHATO 1. Impamvu z’ubujurire - guhindura imiburanire yashingiweho icyemezo mu rubanza rwajuririwe – ubwo bujurire burakirwa urukiko rukemeza ko nta shingiro bufite. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00546/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Joseph (igika cya 18). Ikibazo cyasuzumwe: Uwajuriye yaburanye ahakana icyaha mu manza zabanje. Mu bujurire bwa kabiri aburana avuga ko yemera icyaha noneho, anasaba ko byashingirwaho agabanyirizwa igihano. Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 183, agace ka gatanu n’aka gatandatu y’itegeko y’itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko “Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugizwe n’urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa, ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa, hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa Urukiko”. Imvano y’ikibazo: Muri uru rubanza BIZIMANA Joseph yaregwaga n’Ubushinjacyaha kuba yarasambanyije umwana w’imyaka 17 witwa UWURUKUNDO Tidjara. Uregwa yaburanye mu nkiko zibanza ahakana icyaha avuga ko ntaho yahuriye n’uwo bivugwa ko yasambanyije. Mu bujurire bwa kabiri, BIZIMANA Joseph yajuriye avuga ko agamije kwemera icyaha no gusaba kugabanyirizwa igihano kuko nta gihe ntarengwa cyo kwemera
## Page 10
10
icyaha. Urukiko rushingiye ku biteganywa n’Itegeko mu ngingo yagaragajwe haruguru, rusanga ubujurire bwa BIZIMANA Joseph ntacyo bunenga urubanza rwajuririwe kandi yari afite inshingano yo kugaragaza inenge zirukubiyemo asaba ko zakosorwa n’Urukiko rw’Ubujurire, rubishingiraho rwemeza ko hahamyeho imikirize y’urubanza rwajuririwe. Umurongo watanzwe: Uwajurije afite ishingano yo kugaragaza ukwibeshya kwakozwe n’Urukiko rubanza gushingiye ku mategeko cyangwa ku byabaye kwatumye urubanza rujuririrwa rucibwa nabi cyangwa kwatuma ruta agaciro. Iyo atabikoze ubwo bujurire burakirwa, urukiko rukemeza ko nta shingiro bufite. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00616/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 30/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSANZUWERA Aphrodis (igika cya 23). Urubanza N° RPAA 00463/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUHOZA Anicet (igika cya 10). Urubanza N° RPAA 00497/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA Jérôme (igika cya 21). Urubanza Nº RPAA 00559/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NABIBWIYIMANA Emmanuel (igika cya 29) Urubanza Nº RPAA 00181/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NIYOMUGABO François (igika cya 14) Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPAA 00616/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa
## Page 11
11
30/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSANZUWERA Aphrodis kuko arirwo rwaciwe mbere. 2. ICYAHA CYO GUKUBITA CYANGWA GUKOMERETSA KU BUSHAKE 1. Gukubita cyangwa gukomeretsa byateye urupfu – uregwa iki cyaha aba yagize ubushake bwo gukora ibikorwa bibujijwe bikaza kuvamo urupfu ariko ataricyo yari agamije. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00114/2022/CA, rwaciwe ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NDAYAMBAJE Felicien (igika cya 13). Ikibazo cyasuzumwe: Itandukaniro riri hagati y’icyaha cy'ubwicanyi budaturutse ku bushake n'icyo gukubita cyangwa gukomeretsa byateye urupfu? Ingingo umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 111 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ibikurikira: “Umuntu wica undi bw’ububuraburyo, uburangare, ubushishozi buke, umwete muke, kudakurikiza amabwiriza cyangwa ubundi buteshuke bwose ariko adafite umugambi wo kumwica, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaranga atari munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW) ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano”. Ingingo ya 121 igika cya mbere n’icya gatanu y’iryo tegeko iteganya ibikurikira: “Umuntu wese, abishaka, ukomeretsa undi, umukubita cyangwa umusagarira ku buryo bwa kiboko bubabaje aba akoze icyaha. (…) Iyo gukubita cyangwa gukomeretsa byateye urupfu, igihano kiba igifungo kitari munsi y’imyaka cumi n’itanu (15) ariko kitarenze imyaka makumyabiri (20) n’ihazabu
## Page 12
12
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshanu (5.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni zirindwi (7.000.000 FRW)”. Imvano y’ikibazo: Ubushinjacyaha bwareze NDAYAMBAJE Felicien mu Rukiko Rwisumbuye rwa Ngoma icyaha cy’ubwicanyi yakoreye umuvandimwe we witwa NZITONDA Jean Damascène. Urukiko Rwisumbuye rwa Ngoma rushingiye ku kuba NDAYAMBAJE Felicien yaraburanye yemera ko yakubise mukuru we NZITONDA Jean Damascène urushyi n’umugeri mu mugongo akagwa hasi yubamye agahita apfa no ku bindi bimenyetso, rwemeza ko ahamwa n’icyaha cy’ubwicanyi, rumuhanisha igifungo cy’imyaka 25, iki gihano akaba ari nacyo cyemejwe n’Urukiko Rukuru rwajuririwe. NDAYAMBAJE Felicien yajuriye bwa kabiri mu Rukiko rw’Ubujurire avuga ko yemera icyaha akagisabira imbabazi, asaba kugabanyirizwa igihano kuko nta mugambi wo kwica mukuru we yari afite, ko ahubwo ibyabaye ari impanuka. Mu myanzuro y’inyongera yakozwe n’umwunganizi we mu mategeko yasabye kandi ko inyito y’icyaha yahinduka aho kuba icyaha cy’ubwicanyi akaregwa icyaha cy’ubwicanyi budaturutse ku bushake. Ku bijyanye no guhindura inyito y’icyaha Ubushinjacyaha bwo bwavuze ko bushingiye ku bikorwa byakozwe n’uregwa bitakwitwa kwica bidaturutse ku bushake kuko bitujuje ibiteganywa n’itegeko, ahubwo busanga icyaha akwiye guhanirwa ari icyo gukubita cyangwa gukomeretsa byateye urupfu.
Urukiko rw’Ubujurire nyuma yo gusesengura icyo ingingo z’amategeko zagaragajwe haruguru zumvikanisha, rwatanze umurongo rusobanura itandukaniro riri hagati y’icyaha cy'ubwicanyi budaturutse ku bushake n'icyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, bityo rushingiye ku bikorwa byakozwe rusanga icyaha gikwiye guhama uregwa ari icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu aho kuba icyaha cy’ubwicanyi.
## Page 13
13
Umurongo watanzwe: Itandukaniro riri hagati y’icyaha cy'ubwicanyi budaturutse ku bushake n'icyo gukubita cyangwa gukomeretsa byateye urupfu ni uko icyaha cy’ubwicanyi budaturutse ku bushake ukiregwa nta bushake bwo gukora igikorwa kibujijwe aba yagize n’ubwo ibikorwa bye bigira ingaruka zitera urupfu; mu gihe ikindi, ukiregwa aba yagize ubushake bwo gukora ibikorwa bibujijwe bikaza kuvamo urupfu ariko ataricyo cyari kigamijwe. 3. ICYAHA CYO KUREMA UMUTWE W’ABAGIZI BA NABI 1. Ubwinjiracyaha – ibikorwa biranga ubwinjiracyaha – ni ibikorwa bifatika biranga umugambi wo gukora icyaha byageze mu cyiciro cy’intangiriro yacyo (phase d’execution) kandi bikorewe aho icyaha cyagombaga gukorerwa. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00098/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 06/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na Cpl SHYAKA Védaste n’undi (igika cya 26). Ikibazo cyasuzumwe: Kumenya niba umugambi wo gukora icyaha wapfubiye mu nzira benewo bataragera aho icyaha cyagombaga gukorerwa wakwitwa ubwinjiracyaha? Ingingo umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 21 igika cya mbere, y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 rigena ibyaha n’ibihano muri rusange, iteganya ibikurikira: “Ubwinjiracyaha buhanirwa iyo umugambi wo gukora icyaha wagaragajwe n’igikorwa kimwe cyangwa byinshi biboneka, bidashidikanywaho, by’intangiriro y’icyaha biganisha ku ikorwa ryacyo, nyuma bigahagarikwa, bikabuzwa kugera ku cyifuzo cyangwa bikazitirwa n’impamvu zidakomoka ku bushake bwa nyir’ugukora icyaha”. Imvano y’ikibazo: Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwahamije Cpl SHYAKA Védaste, Pte UKWIBISHAKA Théogène na Pte TWIZEYIMANA Dieudonné ubwinjiracyaha mu cyaha cy’ubujura bukoreshejwe intwaro n’icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi, kuri Cpl SHYAKA Védaste, hiyongeraho
## Page 14
14
n’icyaha cyo kwiba ibikoresho bya Gisirikare, abaregwa bakaba bari bagambiriye kwiba mu kabari ka MUZINDUTSI kitwa “Rion de Gikondo Bar”, gaherereye i Gikondo. Urukiko rwahanishije Cpl SHYAKA Védaste igifungo cy’imyaka 15, naho Pte UKWIBISHAKA Théogène na Pte TWIZEYIMANA Dieudonné, buri wese ahanishwa igifungo cy’imyaka 10. Cpl SHYAKA Védaste yajuririye Urukiko rw’Ubujurire avuga ko mu kumuhamya ibyaha hashingiwe ku nyandiko mvugo yakoreshejwe ku gahato, anenga no kuba hatarakozwe iperereza ku gihe kirenga ukwezi yamaze afungiwe ahantu hatazwi no kuba yarahanishijwe ingingo zikomeye ku cyaha cyo gutunga imbunda mu buryo butemewe. Pte TWIZEYIMANA Dieudonné yajuririye asaba gushishoza ku nyandiko yakoreshejwe ku gahato bigatuma yemera icyaha atakoze, avuga ko akwiye kugirwa umwere. Mu isesengura Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku biteganywa n’itegeko ku nyandiko z’abahanga no kumanza zaciwe mu bindi bihugu; rurasanga kugira ngo Urukiko rwemeze ko habayeho ubwinjira bwuzuye kandi bukwiye guhanwa, bigaragarira mu kumenya ko ibikorwa byagezweho byafatwa nk’intangiriro y’icyaha cyangwa niba bikwiye gufatwa nk’ibikorwa bitegurira icyaha, kandi ko ibikorwa bitegurira icyaha bidahanirwa. Rusanga, mu guhamya abajuriye ubwinjiracyaha mu bujura bukoreshejwe intwaro, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwarashingiye ku kuba abashinjwa ubwabo bariyemereye ko bagize umugambi wo kujya kwiba mu kabari ka MUZINDUTSI kitwa “Rion de Gikondo Bar”, gaherereye i Gikondo, bagashaka imbunda yo gukoresha, ariko igikorwa kikaburizwamo no kuba imvura nyinshi yaraguye mu ijoro ryo ku wa 05/03/2018, bituma aba bagarukira i Remera, ntibashobra gutsotsoba icyaha. Urukiko rusanga, kugambirira kwiba, abashinjwa bagashaka imbunda bazifashisha ndetse bakerekeza aho icyaha cyagombaga gukorerwa ariko bakagarukira mu nzira, ubwabyo bidakwiye gufatwa nk’ibikorwa
## Page 15
15
by’intangiriro yo gukora icyaha, ahubwo ibi bigize ibikorwa bitegurira icyaha bidashobora guhanwa. Rurasanga, kandi ukurikije intera iri hagati y’aho abashinjwa bagarukiye (i Remera) n’aho bivugwa ko icyaha cyagombaga gukorerwa (i Gikondo), ndetse n’impamvu bivugwa ko yabagaruye (imvura), bikwiye kumvikanisha ko abashinjwa batari bakageze mu cyiciro cy’intangiriro y’icyaha (phase d’exécution) kigomba kurangwa n’ibikorwa bifatika kandi bikorewe aho icyaha cyagombaga gukorerwa. Bityo rwemeza ko abaregwa bagomba kugirwa abere ku cyaha cy’ubwinjiracyaha mu bujura bukoreshejwe intwaro bari bakurikiranyweho. Umurongo watanzwe: Ubwinjiracyaha buhanirwa ari uko umugambi wo gukora icyaha udashidikanywaho, ugaragajwe n’ibikorwa biboneka by’intangiriro y’icyaha kandi ikorwa ry’icyaha rikaburizwamo n’impamvu idaturutse ku bushake bw’ushinjwa kubukora.
2. Kurema umutwe w’abagizi ba nabi – umugambi wihariye wo kurema umutwe w’abagizi ba nabi - Ubushinjacyaha bugomba gutanga ibimenyetso byerekana ko abakurikiranweho icyo cyaha bashinze umutwe ugamije gukora ibyaha. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00098/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 06/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na Cpl SHYAKA Védaste n’undi (igika cya 38). Ikibazo cyasuzumwe: Kumenya niba ibyaha byose bikozwe n’abantu bafatanyije umugambi byakwitwa kurema umutwe w’abagizi ba nabi? Ingingo umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 681 y’Itegeko Ngenga nº 01/2012/OL ryo ku wa 02/05/2012 ryashyiragaho Igitabo cy’amategeko ahana, yashingiweho abashinjwa bahanwa yateganyaga ibikurikira: ‘’kurema umutwe, ugamije kugirira nabi abantu cyangwa ibyabo, hatitawe ku mubare w’abawugize cyangwa igihe uzamara, ugamije kugirira nabi abantu cyangwa ibyabo, ni icyaha
## Page 16
16
cy'ubugome ‘‘, iya 682 y’iri tegeko, igateganya ibikurikira: ‘’Umuntu wese urema umutwe w’abagizi ba nabi, uwutunganya, uwoshya abandi kuwujyamo cyangwa umuyobozi wawo, ahanishwa igifungo kirenze imyaka itanu (5) kugeza ku myaka irindwi (7)”. Imvano y’ikibazo: Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwahamije Cpl SHYAKA Védaste, Pte UKWIBISHAKA Théogène na Pte TWIZEYIMANA Dieudonné ubwinjiracyaha mu cyaha cy’ubujura bukoreshejwe intwaro n’icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi, kuri Cpl SHYAKA Védaste, hiyongeraho n’icyaha cyo kwiba ibikoresho bya Gisirikare, abaregwa bakaba bari bagambiriye kwiba mu kabari ka MUZINDUTSI kitwa “Rion de Gikondo Bar”, gaherereye i Gikondo. Urukiko rwahanishije Cpl SHYAKA Védaste igifungo cy’imyaka 15, naho Pte UKWIBISHAKA Théogène na Pte TWIZEYIMANA Dieudonné, buri wese ahanishwa igifungo cy’imyaka 10. (…) Ku bijyanye n’icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi Urukiko rw’Ubujurire rwasanze kugira ngo abashinjwa bahamwe n’icyo cyaha batagomba kuba bahujwe gusa n’umugambi wo gukora icyaha runaka1, ahubwo bagomba kuba barashinze umutwe ugamije gukora ibyaha, Ubushinjacyaha bukaba bugomba gutanga ibimenyetso byerekana ko icyaha bakurikiranyweho kiri mu ntego rusange y’umutwe washyizweho n’abashinjwa ko iyo hatabayeho kwerekana uburyo umutwe washinzwe n’intego yawo byaba bivuze ko icyaha cyose gikozwe n’abantu barenze umuntu mwe, igihe cyose cyaba kibangikanye n’icyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi kandi ataribyo. Rusanga muri uru rubanza Ubushinjacyaha bwarafashe ibimenyetso (imvugo z’abashinjwa) bwashingiyeho buregera ubwinjiracyaha mu cyaha cy’ubujura bukoreshejwe intwaro (byavuzwe mu murongo ubanziriza uyu), ibyo bimenyetso uko byakabaye, aba aribyo bushingiraho bushinja abaregwa icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi, ko hejuru yo kuba abashinjwa baremeye ko bagize
1 Abahujwe n’umugambi wo gukora icyaha runaka bafatwa nk’abafatanyacyaha cyangwa bamwe bakaba ibyitso by’abandi
## Page 17
17
umugambi, bafatanyije, wo kujya kwiba kuri “Rion de Gikondo Bar”, Ubushinjacyaha bwaragombaga kugaragaza ibimenyetso byerekana ko abaregwa bari basanzwe baratunganyije umutwe wo kugirira nabi abantu cyangwa ibyabo, igikorwa cyo kujya kwiba bashinjwa kikaba cyarakozwe mu mugambi umwe uyu mutwe usanzwe ufite. Urukiko rw’Ubujurire rushingiye kubivuzwe haruguru rwemeza ko, Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwakoze ikosa ryo guhamya abajuriye icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi nta bimenyetso byihariye kuri iki cyaha rugaragaje, bityo rwemeza ko Cpl SHYAKA Védaste na Pte TWIZEYIMANA Dieudonné bagizwe abere kuri iki cyaha. Umurongo watanzwe: Kugira ngo abashinjwa bahamwe n’icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi bagomba kuba barashinze umutwe ugamije gukora ibyaha, Ubushinjacyaha bukaba bufite inshingano yo gutanga ibimenyetso byerekana ko icyaha bakurikiranyweho kiri mu ntego rusange z’uwo mutwe. 4. ICYAHA CYO KWICA UMWANA WIBYARIYE 1. Imanza z’inshinjabyaha - kwica umwana yibyariye – ibiranga icyaha cyo kwica uwo yibyariye – kuba umwana atarengeje amezi cumi n’abiri (12), no kuba ubwenge bwa nyina butarakoraga neza bitewe n’ihungabana ryo mu mutwe. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00758/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na UWIZEYIMANA Christine (igika cya 12,18). Ikibazo cyasuzumwe: kumenya itandukaniro riri hagati y’icyaha cyo kwica uwo yibyariyen’icyaha cy’ubwicanyi. Ingingo umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 108 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 ryavuzwe haruguru, iteganya ibikurikira: “Umugore wese, abishaka cyangwa biturutse ku kudakora ikigomba gukorwa, wica umwana yabyaye utarengeje amezi cumi n’abiri (12) ariko mu gihe cyo gukora icyaha
## Page 18
18
ubwenge bwe bukaba budakora neza bitewe n’inkurikizi zituruka ku kubyara cyangwa guhembera k’umubyeyi aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka irindwi (7)”. Imvano y’ikibazo: Urukiko Rwisumbuye rwa Muhanga rwahamije UWIZEYIMANA Christine icyaha cy’ubwicanyi kuko yishe umwana we, rumuhanisha igifungo cya burundu. UWIZEYIMANA Christine yajuririye urwo rubanza mu Rukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, asaba kugabanyirizwa ibihano kuko yatwaye inda bimugwiririye kandi nta bushobozi afite bwo kurera umwana atwite kuko afite undi mwana muto, ndetse ko n’umuryango we utishoboye uhora umucunaguza, maze agejeje igihe cyo kubyara ariherera nta muntu abibwiye yica umwana. Urukiko Rukuru rwemeza ko imikirize y’urubanza rwajuririwe idahindutse. UWIZEYIMANA Christine yajuririye na none mu Rukiko rw’Ubujurire asaba kugabanyirizwa igihano kuko yaburanye yemera icyaha ariko Urukiko Rukuru ntirumugabanyirize igihano. Umwunganira, asaba ko inyito y’icyaha UWIZEYIMANA Christine yakoze yahinduka agahamwa n’icyaha cyo kwikuramo inda, aho kuba icyaha cyo kwica uwo yibyariye. Hashingiwe ku bikorwa bigize icyaha, uregwa akurikiranyweho, Urukiko rusanga igihe UWIZEYIMANA Christine yicaga umwana we yabyaye utarengeje amezi cumi n’abiri (12), ubwenge bwe butarakoraga neza bitewe n’uko yari yihebye, afite n’ihungabana ryo mu mutwe yatewe n’uko yabonaga nta bushobozi afite bwo kurera uwo mwana, no kuba yaracunaguzwaga n’abagize umuryango we, bigaragaza ko UWIZEYIMANA Christine yakoze icyaha cyo kwica umwana wibyariye giteganywa n’ingingo ya 108 yavuzwe haruguru, aho kuba icyaha cyo kwikuramo inda nk’uko uwunganira uregwa abivuga cyangwa icyaha cy’ubwicanyi yahamijwe n’inkiko zo hasi.
## Page 19
19
Rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha ruhanisha UWIZEYIMANA Christine igifungo cy’imyaka itatu (3), aho kuba igifungo cya burundu yahanishijwe mbere. Umurongo watanzwe: Byitwa kwica uwo yibyariye aho kuba ubwicanyi iyo umugore yishe umwana we yabyaye utarengeje amezi cumi n’abiri (12), ubwenge bwe budakoraga neza bitewe no kwiheba, ihungabana ryo mu mutwe yaterwa n’uko abona nta bushobozi afite bwo kurera umwana yabyaye, n’iryaterwa no gucunaguzwa n’abagize umuryango we. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA0078/15/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 01/06/2018 haburana ubushinjacyaha na NTIBAJYINAMA Esther (igika cya 44). Urubanza Nº RPAA 00151/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/07/2021, haburana Ubushinjacyaha na AKAYEZU Claudine (igika cya 17- 19). Urubanza Nº RPAA 00159/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na MUKANDAYISENGA (igika cya 19). 5. ICYAHA CYO KWIGWIZAHO UMUTUNGO 1. Gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane – ibitaraburanyweho mu rubanza rusubirishwamo - ntibishobora kuba impamvu ituma urubanza rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RS/INJUST/RP 00002/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na BYIRINGIRO Appolinaire (igika cya 26). Ikibazo cyasuzumwe: Ese ibitarasuzumwe mu rubanza rusubirishwamo ku mpamvu z’akarengane, umuburanyi ashobora kubizamura bwa mbere mu rubanza rusuzuma ko habaye akarengane?
## Page 20
20
Imvano y’ikibazo: Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga yemeje ko Urubanza n° RPA 00204/2019/HC/NYZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, ku wa 07/11/2019 rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, rwohererezwa Urukiko rw’Ubujurire ngo ruruburanishe. Uru rubanza rukaba rwari rwarahamije BYIRINGIRO Appolinaire icyaha cyo kwigwizaho umutungo rumuhanisha igifungo cy’imyaka itatu (3) n’ihazabu ya 197.149.420 Frw. Mu iburanisha abahagarariye BYIRINGIRO Appolinaire bavuze ko imwe mu mpamvu bashingiraho bavuga ko urubanza rwavuzwe haruguru rugaragaramo akarengani ari ubusaze bw’ibikorwa bigize icyaha uwo bohagarariye yakurikiranyweho. Mu isesengura Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku murongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga ndetse n’Urukiko rw’Ubujurire, rwasanze ikibazo kijyanye n’ubusaze bw’ibikorwa bigize icyaha uwo bahagarariye yakurikiranyweho kitaraburanyweho mu rubanza rusabirwa gusubirishwamo, bityo rwemeza ko nta shingiro bifite kuko ntawavuga ko yarenganyijwe n’ibitaraburanyweho. Umurongo watanzwe: Ibibazo bitaburanyweho mu rubanza rusabirwa gusubirwamo ku mpamvu z’akarengane ntibishobora gusuzumwa mu rwego rwo gusubirishamo urubanza ku mpamvu z’akarengane, kuko umuburanyi atavuga ko yagize akarengane ku kibazo atigeze asaba urukiko gusuzuma. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RS/INJUST/RC 00008/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 21/11/2021, GAHIRE Athanase aburana na MUKARUSHAKO na bagenzi be. Urubanza Nº RS/INJUST/RC 00001/2021/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/12/2021, UMULINGA aburana na NGIRINSHUTI NA MUBERUKA.
## Page 21
21
Urubanza Nº RS/ INJUST/RC 00004/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 28/07/2020, MUKAMANA Mamique n’abandi baburana na KABANDANA Claver. Urubanza Nº RS/INJUST/RP 00004/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA Jean Alexis na bagenzi be. Urubanza ruyoboye izindi: Ni Urubanza Nº RS/INJUST/RC 00008/2019/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 21/11/2021, Gahire Athanase aburana na MUKARUSHAKO na bagenzi be kuko arirwo rwasohotse mbere mu cyegeranyo [2017] 3 RLR. 2. Kwigwizaho umutungo – ibiranga icyaha cyo kwigwizaho umutungo – kuba uregwa afite umutungo urenze uwo akwiye kuba afite hakurikijwe ubushobozi afite, kandi adashobora kugaragaza ko yawukomoye mu nzira zinyuze mu kuri kandi zemewe n’amategeko. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RS/INJUST/RP 00002/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na BYIRINGIRO Appolinaire (igika cya 69). Ikibazo cyasuzumwe: Ese ni ryari bivugwa ko habaye icyaha cyo kwigwizaho umutungo? Ingingo umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 636 y’Itegeko Ngenga nº 01/2012/OL ryo ku wa 02/05/2012 ryashyiragaho Igitabo cy’amategeko ahana, yashingiweho abashinjwa bahanwa yateganyaga ibikurikira: “Umukozi wa Leta cyangwa undi muntu wese wigwizaho umutungo adashobora kugaragaza aho yawukomoye binyuze mu kuri kandi byemewe n‟amategeko, ahanishwa igifungo kuva ku myaka ibiri (2) kugeza ku myaka itanu (5) n‟ihazabu y‟amafaranga y‟u Rwanda yikubye inshuro kuva kuri ebyiri (2) kugeza ku icumi (10) z‟agaciro k‟umutungo adashobora kugaragaza aho yawukomoye mu buryo bwemewe n‟amategeko”.
## Page 22
22
Imvano y’ikibazo: Perezida w’Urukiko rw’Ikirenga yemeje ko Urubanza n° RPA 00204/2019/HC/NYZ rwaciwe n’Urukiko Rukuru, Urugereko rwa Nyanza, ku wa 07/11/2019 rusubirwamo ku mpamvu z’akarengane, rwohererezwa Urukiko rw’Ubujurire ngo ruruburanishe. Uru rubanza rukaba rwari rwarahamije BYIRINGIRO Appolinaire icyaha cyo kwigwizaho umutungo rumuhanisha igifungo cy’imyaka itatu (3) n’ihazabu ya 197.149.420 Frw. Urubanza mu mizi urukiko rwasuzumye ikibazo kijyanye no kumenya hagati y’Ubushinjacyaha na BYIRINGIRO Appolinaire uwari ukwiriye kugaragaza ibimenyetso byerekana ukwiyongera k’umutungo, maze rubanza kugaragaza igisobanuro cy’icyaha cyo kwigwazaho umutungo. Rushingiye ku murongo watanzwe n’Urukiko rw’Ubujurire rwasanze Ubushinjacyaha aribwo bufite inshingano yo gutanga ibimenyetso bigaragaza ko uregwa afite umutungo uruta uwo yagombye kuba afite runagaragaza igisobanuro gikwiye kugaragaza ko umukozi wa Leta cyangwa se undi muntu aba afite umutungo urenze uwo akwiye kuba afite. Umurongo watanzwe: Kugira ngo habeho icyaha cyo kwigwizaho umutungo, ni uko umukozi wa Leta cyangwa se undi muntu aba afite umutungo urenze uwo akwiye kuba afite hakurikijwe ubushobozi afite, kandi adashobora kugaragaza ko yawukomoye mu nzira zinyuze mu kuri kandi zemewe n’amategeko. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza N° RS/INJUST/RP 00003/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/06/2021, haburana Ubushinjacyaha ku Rwego rw’Umuvunyi na MUGISHA David Livingstone na MBOWA Festo.
## Page 23
23
3. Kwigwizaho umutungo – itangwa ry’ibimenyetso - Ubushinjacyaha nibwo bufite inshingano yo kugaragaza ko uregwa afite umutungo urenze uwo yagombye kuba afite – uregwa we afite inshingano yo kugaragaza inkomoko yawo. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RS/INJUST/RP 00002/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na BYIRINGIRO Appolinaire (igika cya 95). Ikibazo cyasuzumwe: Ninde ukwiye kugaragaza ibimenyetso ku cyaha cyo kwigwizaho umutungo? Imvano y’ikibazo: Reba ibisobauro ku murongo ubanziriza uyu. Umurongo watanzwe: Ubushinjacyaha nibwo bugomba kugaragaza ko umutungo uregwa afite urenze umutungo yagombye kuba afite hakurikijwe amafaranga yinjiza azwi, cyangwa se abayeho ku buryo burenze ubwo yagombye kuba abayeho, bukabigaragariza igipimo bwerekana ibyo uregwa ashobora kwigezaho, maze ibirenzeho bikaba ari byo byitwa kwigwizaho umutungo. Uregwa nawe agasobanura inkomoko y’umutungo urenze uwo yagombye kuba atunze. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza N° RS/INJUST/RP 00003/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/06/2021, haburana Ubushinjacyaha ku Rwego rw’Umuvunyi na MUGISHA David Livingstone na MBOWA Festo.
## Page 24
24
III. IMANZA MBONEZAMUBANO 1. GUTESHA AGACIRO CYAMUNARA 1. Imiburanishirize y’imanza - gukosora amakosa y’imyandikire - hakosorwa amakosa yakozwe n’umucamanza – hashobora no gukosorwa amakosa yakozwe n’umuranyi iyo umucamanza ayasubiyemo kuko atabigenzuye neza. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RCOMA 00010/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/12/2022 MUGENI Josiane aburana na INGABIRE Aliane n’abandi. Ikibazo cyasuzumwe: Amakosa yakozwe n’umuburanyi agasubirwamo n’urukiko kuko rutabigenzuye, yakosorwa mu kirego gisaba gukosora urubanza? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 140, igika cya 1, y’Itegeko n°22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’imbonezamubano, iz’ubucuruzi, iz’umurimo n’iz’ubutegetsi iteganya ibikurikira: “Ikirego gikosora cyangwa gisobanura urubanza kiburanishwa nk’inyandiko nsobanurakirego itanzwe n’umuburanyi umwe. Urubanza rukosora urundi, rukosora gusa amakosa y’imyandikire”. Imvano y’ikibazo: INGABIRE Aliane yatanze ikirego gisaba gukosora amakosa yagaragaye mu rubanza n° RCOMA 00404/2022/HCC & RCOMA 00405/2022/HCC, rwatesheje agaciro cyamunara yari yagurishijwemo umutungo we ukegukanwa na MUGENI Josiane. Mu rubanza n° RS/RECT/RCOM 00023/2022/HCC Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwemeje ko ikirego yatanze gifite ishingiro, ko muri urwo rubanza ahanditse ko umutungo ufite n° UPI 1/02/09/02/2454 hakosowe, hakandikwa n° UPI 1/02/09/02/2453, ko urwo rubanza rwuzuza urubanza rwakosowe. MUGENI Josiane aho amenyeye urwo rubanza yararutambamiye avuga ko ugukosora kwatumye yamburwa umutungo we yaguze bikurikije amategeko.
## Page 25
25
Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwemeje ko ikirego cya MUGENI Josiane nta shingiro gifite, ko nta gihindutse ku mikirize y’urubanza rukosora urundi. MUGENI Josiane yajuririye Urukiko rw’Ubujurire avuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwakosoye urubanza rwirengagije ibiteganywa n’amategeko mu gukosora urubanza. Mu isesengura Urukiko rw’Ubujurire rwasanze mu gukosora urubanza hakosorwa amakosa y’imyandikire nk’uko biteganywa n’ingingo ya 140 CPCCSA, ko iyo bibaye ngombwa ariko habaho irengayobora kuri iri tegeko nk’igihe umucamanza yasubiye mu makosa yakozwe n’umuburanyi kandi byari gushoboka ko ayabona akayakosora iyo agenzura neza, ko iyo asubiye muri ayo makosa, amakosa aba ay’umucamanza ku buryo agomba gukosorwa. Rusanga kuba mu nyandiko zitandukanye zashyikirijwe urukiko hagaragara ko umutungo watejwe cyamunara wari ufite n° UPI: 1/02/09/02/2453 urukiko iyo rusesengura neza rutari kwemeza ko umutungo uburanwa ufite UPI: 1/02/09/02/2454 nk’uko umuburanyi yabigaragazaga; ko kuba rero umucamanza yarakomeje kuyagenderaho, ayo makosa yabaye aye, bityo rushingiye ku murongo watanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga rwemeza ko nta kosa Urukiko rubanza rwakoze mu kuyakosora. Umurongo watanzwe: Gukosora amakosa y’imyandikire ntibigomba kugira icyo bihindura ku cyemezo cyafashwe, amakosa akosorwa ni ayakozwe n’umucamanza si ayakozwe n’umuburanyi. Hashobora ariko kubaho irengayobora nk’igihe umucamanza yasubiye mu makosa yakozwe n’umuburanyi kandi yashoboraga kuyabona iyo agenzura neza. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RS/RECT/RC 00003/2021/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/02/2022, haburana MUSEFANO Juvens (igika cya 11).
## Page 26
26
IV. IMANZA ZASHINGIYE KU MIRONGO IMENYEREWE 1. Umwana utarageza ku myaka 14 – iyo hari impamvu nyoroshyacyaha – kudahatirwa gutanga igifungo cya burundu. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00488/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023, haburana HAFASHIMANA Silas (igika cya 41) Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese iyo hari impamvu nyoroshyacyaha uwahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana utarageza ku myaka 14 y’amavuko ashobora kudahabwa igihano cya burundu, akagabanyirizwa ibihano? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 4 Itegeko Nº 69/2019 ryo ku wa 08/11/2019 rihindura Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko Umuntu wese ukorera ku mwana kimwe mu bikorwa bishingiye ku gitsina bikurikira, aba akoze icyaha: 1º gushyira igitsina mu gitsina, mu kibuno cyangwa mu kanwa k’umwana; 2º (…) (…) Iyo umuntu mukuru asambanyije umwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha. Mu rubanza Nº RS/INCONST/SPEC 00005/2020/CS- RS/INCONST/SPEC 00006/2020/CS rwaciwe ku wa 12/02/2020, haburana KABASINGA Florida na NIYOMUGABO Ntakirutimana na Leta y’u Rwanda, Urukiko rw’Ikirenga rwemeje ko: «igika cya 3 cy’ingingo ya 133 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, agace kavuga ko iyo gusambanya umwana byakorewe ku mwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu
## Page 27
27
nyoroshyacyaha, kanyuranyije n’ingingo ya 29, n’iya 151 z’Itegeko Nshinga; ako gace kakaba nta gaciro gafite.
Umurongo imanza zihuriyeho: Iyo Urukiko rusanze hari impamvu nyoroshyacyaha ku wahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana uri munsi y’imyaka 14 y’amavuko, rushobora kuzishingiraho rukamugabanyiriza igihano. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00291/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na ABAYISENGA Joseph. Urubanza Nº RPAA 00046/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na HARAGIRIMANA Jean Paul (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00241/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022, haburana Ubushinjacyaha na NIYITANGA Emmanuel. Urubanza Nº RPAA 00013/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022, haburana Ubushinjacyaha na NIYOMUKIZA Jean de la Croix. Urubanza Nº RPAA 00376/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022, haburana Ubushinjacyaha na NKUNZIMANA Théophile. Urubanza Nº RPAA 00389/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 16/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYIZEYE Maurice. Urubanza Nº RPAA 00162/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na IRAREBA Joseph (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00395/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSHIMIYUMUKIZA Patrick (igika cya 24).
## Page 28
28
Urubanza Nº RPAA 00117/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na REBERO Eric (igika cya 21). Urubanza Nº RPAA 00121/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na HAGENIMANA Claude, Urubanza Nº RPAA 00545/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUGISHA Prince alias Kadogo (Igika cya 44-45). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi kuri iki kibazo ni urubanza Nº RS/INCONST/SPEC 00005/2020/CS- RS/INCONST/ SPEC 00006/2020/CS rwaciwe ku wa 12/02/2020, haburana KABASINGA Florida na NIYOMUGABO Ntakirutimana na Leta y’u Rwanda kuko ari rwo rwemeje ko igika cya 3 cy’ingingo ya 133 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange, agace kavuga ko iyo gusambanya umwana byakorewe ku mwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa kubera impamvu nyoroshyacyaha, kanyuranyije n’ingingo ya 29, n’iya 151 z’Itegeko Nshinga; ko ako gace nta gaciro gafite. 2. Kutabuzwa gutanga igihano kiri munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko - impamvu nyoroshyacyaha – iyo urukiko rwemeye impamvu nyoroshyacyaha – ntirubujijwe gutanga igihano gito giteganywa n’itegeko iyo rusanga aricyo gikwiranye n’icyaha cyakozwe. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00465/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NIYONKURU Benoît (igika cya 20-21). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese iyo hari impamvu nyoroshyacyaha, Urukiko rushobora kugabanya igihano kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko?
## Page 29
29
Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 263 y’iryo tegeko nayo iteganya ko: “Umuntu wese ukora, uhinga, uhindura, utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu gihugu ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo mu buryo bunyuranije n’amategeko, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa: 1 º igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda arenze miliyoni makumyabiri (20.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni mirongo itatu (30.000.000 FRW) ku byerekeye ibiyobyabwenge bihambaye”. Umurongo imanza zihuriyeho: Iyo Urukiko rusanze hari impamvu nyoroshyacyaha igihano gishobora kugabanywa kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko iyo intera iri hagati y’igihano gito (minimum) n’ikiri hejuru (maximum) ari ndende; naho mu gihe iyo ntera ari nto, umucamanza ashobora kugabanya akagera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko hitawe ku buremere bw’icyaha n’ingaruka cyateje. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00032/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/02/2020 haburana Ubushinjacyaha na NZAFASHWANIMANA Jean de Dieu (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00013/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/12/2021 haburana Ubushinjacyaha na HABIYAKARE Olivier. (igika cya 22). Urubanza N° Nº RPAA 00384/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/10/2021 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYAREMYE Jean Paul. (igika cya 25). Urubanza Nº RPAA 00205/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/11/2021 haburana Ubushinjacyaha na BARAKAGWIRA Gilbert.
## Page 30
30
Urubanza Nº RPAA 00174/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/03/2022 haburana Ubushinjacyaha na DUSABIMANA Vivens. Urubanza Nº RPAA 00171/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUTSINZI Jean Pierre. Urubanza Nº RPAA 00283/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na NZAMURAMBAHO David. Urubanza Nº RPAA 00167/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/03/2022 haburana Ubushinjacyaha na KWIZERA Etienne. Urubanza Nº RPAA 00641/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/01/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWIMANA Emile. Urubanza Nº RPAA 00105/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/09/2021, haburana UWIMANA Pascal n’Ubushinjacyaha. Urubanza Nº RPAA 00434/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na TUYISHIME Moise. Urubanza Nº RPAA 00039/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 02/07/2021 haburana Ubushinjacyaha na SHAKABATENDA Jean de Dieu. Urubanza Nº RPAA 00031/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2021 haburana Ubushinjacyaha na BAHATI Françoise. (igika cya 42) Urubanza Nº RPAA 00269/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2020 haburana Ubushinjacyaha na DUSENGIMANA Martin. Urubanza Nº RPAA 00118/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKANTAMBARA Benitha. Urubanza Nº RPAA 00202/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2022, haburana Ubushinjacyaha na HAVUGIMANA Valens.
## Page 31
31
Urubvanza Nº RPAA 00225/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/07/2022 Ubushinjacyaha buburana na UKWISHAKA Claude (igika cya 31) Urubanza N° Nº RPAA 00091/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Gilbert, (igika cya 32). Urubanza Nº RPAA 00273/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUBARAKA Eduine (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00131/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAYEZU Damien. Urubanza N° Nº RPAA 00491/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 08/08/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONKURU Eric. Urubanza N° Nº RPAA 00115/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 16/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NTEZIRYAYO Daniel. Urubanza N° Nº RPAA 00309/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 16/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na IRADUKUNDA Daniel. Urubanza Nº RPAA 00092/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/08/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUGABEKAZI Sandrine. Urubanza Nº RPAA 00441/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONIZEYE Théoneste. Urubanza Nº RPAA 00411/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/7/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONKURU Radjabu. Urubanza Nº RPAA 00186/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKERANGABO Emmanuel (igika cya 29).
## Page 32
32
Urubanza N° Nº RPAA 00038/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na Benimana Jean Pierre. Urubanza N° Nº RPAA 00193/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MAGERANO Faustin (igika cya 42) Urubanza N° RPA 00008/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKABANA Vesiana (igika cya 36) Urubanza N° Nº RPAA 00329/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONKURU Amani (igika cya 24) Urubanza N° Nº RPAA 01496/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUGWANEZA Marcel (igika cya 18) Urubanza N° Nº RPAA 00262/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUSENGIMANA Oswald (igika cya 39) Urubanza Nº RPAA 00420/2021/CA, rwaciwe ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYIGENA Anselme (igika cya 19). Urubanza N° Nº RPAA 00104/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na SEZIKEYE Jean Claude. Urubanza Nº RPAA 00173/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na Sgt KANANI Evariste. Urubanza Nº RPAA 00231/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na KANYAMANZA.
## Page 33
33
Urubanza Nº RPAA 00319/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDUWAYEZU Jean Baptiste. Urubanza N° Nº RPAA 00300/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na HAGENIMANA Innocent (igika cya 32). Urubanza Nº RPAA 00344/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYUMVA Vianney (igika cya 28-29). Urubanza Nº RPAA 00368/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NZEYIMANA Ignace (igika cya 30). Urubanza Nº RPAA 00471/2021/CA, rwaciwe ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na SIBOMANA Emmanuel (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00414/2021/CA CMB-RPAA 00424/2021/CA, rwaciwe ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na DUSHIMIMANA Théoneste (igika cya 23-24) Urubanza N° RPAA 00463/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUHOZA Anicet (igika cya 27-28) Urubanza N° RPAA 00313/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSANZAMAHORO Gilbert (igika cya 22-23) Urubanza N° RPAA 00509/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na BUSIZORI Evariste (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00304/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/1/2023 rw’Ubushinjacyaha na MUSABYIMANA Aboubakar (igika cya 19).
## Page 34
34
Urubanza Nº RPAA 00307/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUTIMURA Félix (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00429/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023, haburana Ubushinjacyaha na MUVARA Donatien (igika cya 33- 34). Urubanza Nº RPAA 00468/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na NGIRIMANA Jean Damascène alias Ngabo (igika cya 21-22). Urubanza Nº RPAA 00468/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na NGIRIMANA Jean Damascène alias Ngabo (igika cya 21-22). Urubanza Nº RPAA 00354/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na TWIZERIMANA Cyprien (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00159/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUKANDAYISENGA (igika cya 27). Urubanza Nº RPAA 00411/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na TWAGIRAYEZU Olivier (igika cya 15). Urubanza Nº RPAA 00758/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na UWIZEYIMANA Christine (igika cya 21). Urubanza RPAA 00074/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 08/08/2022 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Evariste na NTAKIRUTIMANA Valens (Igika cya 43 - 45).
## Page 35
35
Urubanza RPAA 00213/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMUNGU Jean Claude (Igika cya 23 - 24). Urubanza RPAA 00446/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Jacques (Igika cya 22-23). Urubanza RPAA 00049/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWASE Farida (igika cya 41). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza rugaragara mu manza zitandukanye ko ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPAA 00032/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/02/2020 haburana Ubushinjacyaha na NZAFASHWANIMANA Jean de Dieu kuko arirwo rwafashwemo bwa mbere icyemezo kigabanya igihano kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’amategeko. 3. Ukwemera icyaha - ukwemera icyaha kugira agaciro - ni ugukozwe byibura mbere y’uko iburanisha ku rwego rwa mbere ripfundikirwa, kudashidikanywaho, kandi uwemera agaragaza ko yumva uburemere bw’ibikorwa yemera n’ingaruka zabyo, abyicuza, abisabira imbabazi no kuba yiteguye gusubiza ibyo yangije uko abitegerejweho. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00359/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na KAZIGABA Emmanuel (igika cya 20). Ikibazo cyasuzumwe: Ni ukuhe kwemera icyaha gushobora kugirira akamaro uregwa? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 59, agace ka mbere 1˚ n’aka 3˚, y’Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange; Mu gace kayo ka mbere (1˚), iyo ngingo iteganya ko: “Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo ushinjwa, mbere yo gukurikiranwa, yemeye
## Page 36
36
icyaha akagisabira imbabazi uwo yakoreye icyaha n’umuryango nyarwanda mu buryo budashidikanywaho, akicuza kandi akishyura ibyo yangije nk’uko bari babimutegerejeho’’. Agace kayo ka gatatu (3˚) iteganya ko: “Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo ushinjwa, mu ntangiriro z’iburanisha ku rwego rwa mbere, ushinjwa yireze akemera icyaha mu buryo budashidikanywaho. Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Ukwemera icyaha kugira agaciro gashobora gutuma uregwa agabanyirizwa igihano iyo gukozwe byibura mbere y’uko iburanisha ku rwego rwa mbere ripfundikirwa, kudashidikanywaho, kuba uwemera agaragaza ko yumva uburemere bw’ibikorwa yemera n’ingaruka zabyo, abyicuza, abisabira imbabazi no kuba yiteguye gusubiza ibyo yangije uko abitegerejweho. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 0343/10/CS haburana Ubushinjacyaha na MPIRANYA Boniface rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/02/2015. (igika cya 13). Urubanza Nº RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana Callixte alias Sankara n’abandi, (igika cya 136). Urubanza Nº RPAA 00080/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA Samson alias Moussa (igika cya 46). Urubanza Nº RPAA 00217/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MANIRAGUHA Sylvestre (igika cya 15). Urubanza Nº RPAA 00420/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYIGENA Anselme (igika cya 17).
## Page 37
37
Urubanza Nº RPAA 00750/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMUNGU Jean Paul alias Walimungu (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00444/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISHIMIYE Eric na BIZIMANA Boniface (igika cya 53). Urubanza Nº RPAA 00072/2021/CA ku wa 23/09/2022 rwaciwe ku wa 23/09/2022 haburana HAKIZIMANA Issa (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00330/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Vénuste (igika cya 15). Urubanza Nº RPAA 00359/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na KAZIGABA Emmanuel (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00181/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/12/2022 haburana Ubushinjacyaha na MIZERO Eric (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00379/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 rw’Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Melan (igika cya 27). Urubanza RPAA 00352/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUKANSANGWA Pierre (Igika cya 29). Urubanza RPAA 00237/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na TUYIYEGURIRE Daniel (Igika cya 24). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Ni Urubanza Nº RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa haburana
## Page 38
38
Ubushinjacyaha na Nsabimana n’abandi, kuko arirwo rubanza rwasobanuye iyi ngingo kuva aho itegeko ririho ubu ritangarijwe kandi rwasobanuye byimbitse ingingingo ya 59 (1º&3º) y’Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu. 4. Ukwemera icyaha bwa mbere mu bujurire - ntibigirira akamaro uregwa Urubanza rwasuzumwe: Urubanza N° Nº RPAA 00463/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUHOZA Anicet (igika cya 11). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ukwemera icyaha bwa mbere mu bujurire byaba impamvu nyoroshyacyaha yagirira akamaro uregwa? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 59, agace ka mbere 1˚ n’aka 3˚, y’Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange; Mu gace kayo ka mbere (1˚), iyo ngingo iteganya ko: “Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo ushinjwa, mbere yo gukurikiranwa, yemeye icyaha akagisabira imbabazi uwo yakoreye icyaha n’umuryango nyarwanda mu buryo budashidikanywaho, akicuza kandi akishyura ibyo yangije nk’uko bari babimutegerejeho’’. Agace kayo ka gatatu (3˚) iteganya ko: “Umucamanza ashobora kugabanya ibihano nk’iyo ushinjwa, mu ntangiriro z’iburanisha ku rwego rwa mbere, ushinjwa yireze akemera icyaha mu buryo budashidikanywaho. Ingingo ya 183, agace ka gatanu n’aka gatandatu y’itegeko y’itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko “Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugizwe n’urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa, ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa, hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa Urukiko”.
## Page 39
39
Umurongo imanza zihuriyeho: Kwemera icyaha bwa mbere mu bujurire, ntibigira akamaro uregwa kuko ujurira aba azanye ingingo nshya ataburanishije mu nkiko zibanza kandi umucamanza w’ubujurire afite gusa inshingano yo gukosora amakosa yaba yarakozwe n’izo nkiko. Izindi manza zafashwemo uyu murongo Urubanza Nº RPA GEN 00004/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 07/05/2021 haburana Ubushinjacyaha na MUNYAGISHALI Bernard (igika cya 70). Urubanza Nº RPAA 00028/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/10/2021 haburana Ubushinjacyaha na NIYONAGIZE Amos (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00074/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/01/2022 haburana Ubushinjacyaha na BISUBIREHO Egide (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00135/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/01/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYIZEYE William (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00266/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na BARAKAGIRA. Urubanza Nº RPAA 00168/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na MANZI Fred. Urubanza Nº RPAA 00135/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/04/2021 haburana Ubushinjacyaha na HABYARIMANA Evariste (ibika bya 16-20). Urubanza Nº RPAA 00048/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/05/2022, haburana Ubushinjacyaha na BIMENYIMANA Jean Paul.
## Page 40
40
Urubanza Nº RPAA 00054/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 11/06/2021, haburana Ubushinjacyaha na MAFETERI SAFARI Eric (igika cya 25). Urubanza Nº RPAA 00402/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAHAYO Aimable. Urubanza Nº RPAA 00323/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDINABO Eric. Urubanza Nº RPAA 00213/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2022, haburana Ubushinjacyaha na HARERIMANA Deo. Urubanza Nº RPAA 00357/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022, haburana Ubushinjacyaha na HABIYAMBERE Justin. Urubanza Nº RPAA 00165/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/05/2022, haburana Ubushinjacyaha na HATUNGIMANA Théogène. Urubanza Nº RPAA 00249/2021/CA rwaciwe ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na BARIBANE Réverien. Urubanza Nº RPAA 00048/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUNYEMANA Eric alias Nyinya (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00235/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/9/2022 haburana HABIMANA Clément n’Ubushinjacyaha. Urubanza Nº RPAA 00441/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NKUBANA Samuel (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00321/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na NSENGIMANA Juvénal (igika cya 22).
## Page 41
41
Urubanza Nº RPAA 00330/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Vénuste (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00217/2021/CA, rwaciwe ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MANIRAGUHA Sylvestre (igika cya 11). Urubanza Nº RPAA 00420/2021/CA, rwaciwe ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYIGENA Anselme (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00750/2021/CA, rwaciwe ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMUNGU Jean Paul alias Walimungu (igika cya 15). Urubanza Nº RPAA 00477/2021/CA CMB No Nº RPAA 00507/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022 haburana NSHUTI Emmanuel, NIYOTWAGIRA Ragadi n’Ubushinjacyaha (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00571/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022 haburana NSENGIYUMVA Pascal bita MISAGO n’Ubushinjacyaha. Urubanza Nº RPAA 00212/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana BIKORIMANA n’Ubushinjacyaha. Urubanza N° Nº RPAA 00267/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NTAMBARA Emmanuel (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00546/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Joseph (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00307/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUTIMURA Félix (igika cya 13). Urubanza Nº RPAA 00181/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/12/2022 haburana Ubushinjacyaha na MIZERO Eric (igika cya 19).
## Page 42
42
Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni urubanza Nº RPAA 00048/2020/CA rwaciwe ku wa 26/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na BIMENYIMANA Jean Paul kubera ko n’ubwo rwaciwe nyuma, nirwo rwasobanuye neza ibiteganywa n’ingingo ya 59, agace ka mbere 1˚ n’aka 3˚, y’Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu (Ryavuzwe haruguru) runasobanura impamvu hadakwiye gukomeza gukurikiza umurongo watanzwe mu zindi manza zaciwe mbere zashingiraga ku itegeko rya kera zirimo: Urubanza Nº RPA 0282/08/2008/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12/03/2010 haburana Ubushinjacyaha na NYIRANGONDO Virginie. Urubanza Nº RPAA 0124/09/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 01/06/2012 haburana Ubushinjacyaha na TWIZEYIMANA Isaie. Urubanza Nº RPA 0246/09/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 14/12/2012 haburana Ubushinjacyaha na Mukankusi Victoire. Urubanza Nº RPAA 0024/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017 haburana Ubushinjacyaha na RURAMUGARUYE Eric. Urubanza Nº RPAA 00194/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISHIMIYE Emmanuel alias Shema (igika cya 18) Aho muri izi manza hari haremejwe ko: «nta gihe ntarengwa cyo kwemera icyaha nk’impamvu nyoroshyacyaha». 5. Imanza z’inshinjabyaha - kudategekwa kugabanya igihano - kwemera impamvu nyoroshyacyaha - Urukiko ntirutegetswe kugabanya igihano niyo rwaba rwemeye impamvu nyorashyacyaha. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00527/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na NDABAMENYE Emmanuel (igika cya 20-21).
## Page 43
43
Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese igihe cyose iyo hari impamvu nyoroshyacyaha Urukiko rutegetswe kuyishingiraho rugabanyiriza uregwa ibihano? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 49, igika cya mbere y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko «Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo» Umurongo imanza zihuriyeho: Urukiko ntirutegetswe kugabanya igihano niyo hari impamvu nyoroshyacyaha, ahubwo rugena igihano mu bushishozi bwarwo rurebye imikorere y’icyaha uregwa akurikiranyweho cyangwa uburyo cyakozwemo. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 0282/08/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12/03/2010 haburana Ubushinjacyaha na NYIRANGONDO Virginie, (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko, Igitabo cya mbere, nº 8, Mutarama 2011, page 21-22). Urubanza Nº RPAA 0021/14/CS-Nº RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017, haburana Ubushinjacyaha na NTABANGANYIMANA Félicien n’undi, (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 0024/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017, haburana Ubushinjacyaha na RURAMUGARUYE Eric (igika cya 15). Urubanza Nº RPA 0255/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 21/04/2017, haburana Ubushinjacyaha na UWIZEYE Eustache (igika cya 16).
## Page 44
44
Urubanza Nº RPA 0246/09/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 14/12/2012 haburana Ubushinjacyaha na MUKANKUSI Victoire. Urubanza Nº RPAA 0021/14/CS-Nº RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’ikirenga ku wa 13/10/2017, haburana Ubushinjacyaha na UZABAKIRIHO. Urubanza Nº RPA 0047/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/03/2015, haburana Ubushinjacyaha na NSHUTIRAKIZA Narcisse. Urubanza RPA 0021/12/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 26/02/2016, haburana Ubushinjacyaha na GASANA Yussuf, Urubanza RPA 0188/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 12/06/2015, haburana Ubushinjacyaha na DUSABE Françoise. Urubanza Nº RPAA 00381/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/03/2022, haburana Ubushinjacyaha na MUSANGAMFURA. Urubanza Nº RPAA 00363/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/04/2022, haburana Ubushinjacyaha na SIBOMANA Damascène. Urubanza Nº RPAA 00353/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na BIRIMIMANA Jean Bosco (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00362/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKAKINANI Claudine (igika cya 27). Urubanza Nº RPAA 00312/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na MBONABUCYA Donatien (igika cya 20). Urubanza N° Nº RPAA 00221/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/9/2022 haburana Ubushinjacyaha na TURIMUBYIZA Jean Népo.
## Page 45
45
Urubanza Nº RPAA 00427/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISABA Innocent alias Papa Dreke (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00406/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/9/2022 haburana Ubushinjacyaha na HARINDINTWARI Félix (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00015/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na BUREGEYA Pascal (igika cya 19 na 22) Urubanza Nº RPAA 00423/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21 /10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MISAGO Thadée (igika cya 19) Urubanza Nº RPAA 00401/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MISAGO Thadée (igika cya 15-16) Urubanza Nº RPAA 00292/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na SAFARI Emmanuel (igika cya 21) Urubanza Nº RPAA 00397/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NTAMBARA Régis (igika cya 17) Urubanza Nº RPAA 00702/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NTAWIYANGA Jean Claude (Igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00425/2021/CA- CMB RPAA 00426/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSEKERABANZI Baheza n’undi (Igika cya 30). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni urubanza Nº RPAA 0021/14/CS- Nº RPAA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko
## Page 46
46
rw’Ikirenga ku wa 13/10/2017 haburana Ubushinjacyaha na UZABAKIRIHO (kuko arirwo rwaciwe nyuma rucibwa n’Urukiko rw’Ikirenga kandi rukaba rwaratoranyijwe rukanatangazwa mu cyegeranyo cy’ibyemezo by’Inkiko nk’Urutanga umurongo kuri iki kibazo ({2018} 4 RLR). 6. Ingaruka z’icyaha – ntiziba impamvu yo kugabanya igihano. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza N° Nº RPAA 00038/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Emmanuel (igika cya 16) Ikibazo cyasuzumwe: Ese uregwa yashingira ku ngaruka z’icyaha akurikiranyweho agasaba kugabanyirizwa igihano?
Umurongo Uhuriweho n’izindi manza: Ntawakwitwaza ingaruka mbi z’icyaha ngo asabe kukigabanyirizwa igihano mu bujurire. Izindi manza zafashwemo uyu murongo Uubanza Nº RPA0129/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 07/03/2014 haburana Ubushinjacyaha na MPITABAKANA (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00270/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na HABAKURAMA Côme. (igika cya 23). Urubanza Nº RPAA 00080/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA Samson alias Moussa. (igika cya 48). Urubanza Nº RPAA 00092/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/08/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUGABEKAZI Sandrine.
## Page 47
47
Urubanza Nº RPAA 00427/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISABA Innocent alias Papa Dreke (igika cya 23). Urubanza Nº RPAA 00112/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana NSHIMIYIMANA Jean Paul (igika cya 37). Urubanza Nº RPAA 00506/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUNYANEZA Japhet alias Kadiri (igika cya 35). Urubanza N° Nº RPAA 00193/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na MAGERANO Faustin (igika cya 43) Urubanza RPAA 00158/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 11/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONTEZE Laetitia (igika cya 32). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Ni Urubanza Nº RPA0129/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 07/03/2014 haburana Ubushinjacyaha na MPITABAKANA kuko rwaciwe mbere n’Urukiko rw’Ikirenga. 7. Ugushidikanya - Gushidikanya kurengera uregwa - agirwa umwere ku cyaha akurikiranyweho. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00737/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 16/12/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAYISABA HABIMANA Antoine (igika cya 20) Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 111 y’Itegeko nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha, iteganya ko: ‘’Gushidikanya birengera ushinjwa. Iyo urubanza rwakurikiranywe mu buryo bwose, ntihagire ibimenyetso
## Page 48
48
nyakuri biboneka byemeza nta shiti abacamanza ko ushinjwa yakoze icyaha koko, bagomba kwemeza ko atsinze. Umurongo imanza zihuriyeho: Ugushidikanya kurengera ushinjwa, akagirwa umwere ku cyaha yari akurikiranyweho. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA0084/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 9/05/2014 haburana Ubushinjacyaha na GATERA, Vol [2015] 4 RLR.
Urubanza Nº RPAA0297/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 24/3/2016 haburana Ubushinjacyaha na RUZINDANA, Vol [2016] 4 RLR. Urubanza Nº RPAA0048/12/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 6/05/2016 haburana Ubushinjacyaha na NSANZINTWALI, Vol [2017] 2 RLR. Urubanza Nº RPAA 00064/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 13/09/2019 haburana Ubushinjacyaha na NSANZUMUHIRE Jean Baptiste (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00007/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022, haburana Ubushinjacyaha na MBONIMANA Thierry (igika cya 31). Urubanza Nº RPAA 00131/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWITIJE J. Damascene (igika cya 28). Urubanza Nº RPAA 00232/2020/CA- CMB Nº RPAA 00041/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na MBADUKO Daniel na INGABIRE Eugenie.
## Page 49
49
Urubanza Nº RPAA 00035/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022, haburana Ubushinjacyaha na ABAYISENGA Pascal (igika cya 32). Urubanza Nº RPAA 00078/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 13/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na DUSHIMIRIMANA Gahinja alias MAKOTE (igika cya 32). Urubanza Nº RPAA 00055/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na NIYONZIMA Adrien (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00263/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na NDATIMANA Méthode (igika cya 39-43). Urubanza Nº RPAA 00160/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022, haburana Ubushinjacyaha na HATARI Pascal (igika cya 35). Urubanza Nº RPAA 00392/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022, haburana Ubushinjacyaha na MANIGABE Emmanuel. Urubanza Nº RPAA 00156/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONZIMA Claude (igika cya 21) Urubanza Nº RPAA 00516/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na BAZUBAFITE Stephania (igika cya 19) Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Ni Urubanza Nº RPA0084/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 9/05/2014 haburana Ubushinjacyaha na GATERA, kuko rwaciwe mbere rukanasohoka mu cyegeranyo: Vol [2015] 4 RLR.
## Page 50
50
8. Kwemera icyaha mu iperereza - kugihakana mu iburanisha - ubwabyo ntibitesha agaciro uko kwemera Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00466/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYAREMYE Elie (Igika cya 14). Ikibazo cyasuzumwe: Ese kuba uregwa ahakanye icyaha mu Rukiko bitesha agaciro ibyo yemeye mu rwego rw’iperereza? Umurongo watanzwe: Umucamanza uburanisha urubanza mu mizi niwe ureba agaciro imvugo y’uwiyemerera icyaha mu rwego rw’iperereza ifite, kabone n’iyo nyirayo yageze imbere y’Urukiko akayihindura. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 0010/ 06/CS - RPA 0011/06/CS - RPA 0012/06/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/07/2008, haburana Ubushinjacyaha na Sgt NTAGANIRA na bagenzi be (igika cya 46). Urubanza Nº RPAA 0029/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 10/02/2017 haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA Aimable alias Gahinja. Urubanza N° Nº RPAA 00091/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na Hakizimana Gilbert (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00436/ 2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na AHIMPEREYE NDEZE François (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00202/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana NSENGIMANA Alphonse bita Gatera (igika cya 16).
## Page 51
51
Urubanza Nº RPAA 00186/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKERANGABO Emmanuel (igika cya 27). Urubanza Nº RPAA 00467/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na SIMBARIKURE Bayaya Athanase (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00112/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana NSHIMIYIMANA Jean Paul (igika cya 23-24). Urubanza Nº RPAA 00098/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 06/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na Cpl SHYAKA Védaste n’undi (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00318/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana ubushinjacyaha na MINANI Jean Bosco (igika cya 24- 26). Urubanza Nº RPAA 00488/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023, haburana HAFASHIMANA Silas (igika cya 28). Urubanza Nº RPAA 00161/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na BAZIRAMWABO Fabien alias Museveni (igika cya 35). Urubanza RPAA 00546/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NIRAGIRE Gédeon Jean de n’undi (igika cya 30). Ibitabo by’abahanga: Michel Franchimont, in Manuel de Procédure Pénale1, Ed. Collection Scientifique de la Faculté de Droit de Liège, 1989, p. 772: «Le juge de fond apprécie souverainement la sincérité d’un aveu fait par le prévenu
## Page 52
52
au cours de l’instruction préparatoire, mȇme quand cet aveu a été ultérieurement rétracté devant le tribunal». Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Ni Urubanza Nº RPA 0010/ 06/CS - RPA 0011/06/CS - RPA 0012/06/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 18/07/2008, haburana Ubushinjacyaha na Sgt NTAGANIRA na bagenzi be kuko arirwo rwanyuma rwaciwe mbere n’Urukiko rw’Ikirenga rukanatangazwa. 9. Kwemera icyaha - si ikimenyetso cyihagije ngo uregwa ahamwe n’icyaha, ahubwo ni ikimenyetso mu bindi, kigira akamaro iyo giherekejwe n’ibindi bimenyetso bihuje n’ikiburanwa. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00366/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na HAFASHIMANA Odance (igika cya 22). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese ukwemera icyaha k’uregwa mu Bugenzacyaha ni ikimenyetso cyihagije cyemeza ko ahamwa n’icyo cyaha yemeye?
Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Kuba uregwa yemera icyaha byonyine si ikimenyetso cyihagije kugira ngo byemezwe ko ukuri kwabonetse, ahubwo ni ikimenyetso mu bindi, kigira akamaro iyo giherekejwe n’ibindi bimenyetso bihuje n’ikiburanwa. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 0057/15/CS rwaciwe ku wa 11/05/2018 haburana Ubushinjacyaha na NDIKUBWAYO Urubanza Nº RPAA 0066/15/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 04/01/2019 haburana Ubushinjacyaha na DUSABIMANA Jeannette (igika cya 31-33)
## Page 53
53
Urubanza Nº RPA0229/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/09/2014 haburana Ubushinjacyaha na NYIRAHABIMANA Espérance Urubanza Nº RPA0042/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 02/06/2017 haburana Ubushinjacyaha na NDUNGUTSE Deo. Urubanza Nº RPAA00053/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/04/2020 haburana Ubushinjacyaha na MUKESHIMANA Vincent. Urubanza N° Nº RPAA 00329/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONKURU Amani (igika cya 17 na 19) Urubanza Nº RPAA 00055/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na NIYONZIMA Adrien (Igika cya 24). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPAA 0057/15/CS rwaciwe ku wa 11/05/2018 haburana Ubushinjacyaha na NDIKUBWAYO kuko rwaciwe mbere n’urukiko rw’Ikirenga 10. Gutsindwa ku mpamvu zimwe - impamvu zimwe - impamvu zimwe zisuzumirwa mu bisubizo byatanzwe ku mpamvu z’ubujurire hagereranywa ibyavuzwe mu rubanza rujuririrwa n’ibyavuzwe mu rwego rw’ubujurire kuri izo mpamvu. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00001/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na TEGERA Jean Damascène (igika cya 12). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ni ryari bivugwa ko umuburanyi yatsinzwe ku mpamvumvu zimwe?
Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 52, igika cya 3, y’Itegeko Nº 30/2018 ryo ku wa 02/06/2018 rigena ububasha bw’inkiko, iteganya ibikurikira: (…) “Icyakora kandi ubujurire bwa kabiri ntibushobora kwakirwa ku
## Page 54
54
manza z’ababuranye bemera ibyo baregwa, cyangwa ku muburanyi watsinzwe mu nkiko zombi hashingiwe ku mpamvu zimwe”.
Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Bifatwa ko umuburanyi yatsinzwe ku mpamvu zimwe mu nkiko zabanje, iyo Urukiko rwajuririwe, nyuma yo gusesengura imikirize y’urubanza mu nkiko zombi, rusanze ingingo z’ingenzi zasuzumwe, impamvu zashingiweho kugira ngo hagerwe ku cyemezo cyafashwe ari zimwe kandi zaratumye hafatwa ibyemezo bisa. Icyo gihe Urukiko rwemeza ko ubujurire butari mu bubusha bwarwo. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RC/INJUST/RCOM 00002/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 25/09/2020 haburana Road Solution Pavements Product Vs Mailco Ltd (igika cya 24). Urubanza Nº RS/INCOST/SPEC 00004/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 26/03/2021 haburana ASIIMWE Frank na Leta y’u Rwanda (igika cya 29). Urubanza Nº RCOMAA 0038/16/CS-RCOMAA 0033/2016/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 21/04/2017 haburana Bank of Kigali Ltd na MULISA KANA Martin (igika cya 21). Urubanza Nº RCOMAA 0048/16/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/05/2017, haburana RRA na SODAR Ltd (igika cya 18). Urubanza N° RS/INJUST/RCOM 00003/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/11/2020 haburana UNIVERSITY OF RWANDA (UR) na SANLAM Assurance Générales Plc (igika cya 23). Urubanza Nº RS/INJUST/RCOM 00005/2020/SC, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/11/2020 haburana BPR na NKUSI Evariste (ibika bya 27-29).
## Page 55
55
Urubanza Nº RCOMAA 00010/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/03/2019, haburana KOPERATIVE DUKUNDUMURIMO (KOADU) na KING CONSTRUCTION AND SERVICE COMPANY (KICOSECA) (igika cya 12). Urubanza Nº RCOMAA 00060/2022/CA, rwaciwe ku wa 28/07/2022 haburana Nyamaswa Raphael na BPR Plc (igika cya 21).
Urubanza Nº RCOMAA 00012/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana BUFCOFFEE Ltd na TEUSCHER INVEST Ltd, yahindutse KIVUBELT COFFEE Ltd (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00057/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKESHIMANA Bonifilida (igika cya 13). Urubanza Nº RPAA 00204/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/09/2022, haburana Ubushinjacyaha na MUGISHA Drake (igika cya 24) Urubanza Nº RPAA 00177/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na MANIRAGUHA Paul (igika cya 12- 13). Urubanza Nº RPAA 00253/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na MUGENZI Claude (igika cya 20). Urubanza Nº RCOMAA 00052/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022, haburana KABERI COMPANY Ltd na RWANDA REVENUE AUTHORITY (RRA) (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00100/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/11/2022, haburana Ubushinjacyaha na RUKUNDO Faustin.
## Page 56
56
Urubanza Nº RCAA 00010/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022, haburana MAHINYUZA Aloys na MUKESHIMANA Marthe n’abandi. Urubanza Nº RCOMAA 00061/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022, haburana MAXWELL Ltd n’undi na RWANDA PUBLIC PROCUREMENT AUTHORITY (RPPA) n’abandi (igika cya 54). Urubanza Nº RCOMAA 00070/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022, haburana KAJEGUHAKWA Valens na GT Bank Rwanda Plc (igika cya 33). Urubanza Nº RCOMAA 00077/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2022, haburana NK SPARE PARTS Ltd na UNGUKA BANK Plc (igika cya 27). Urubanza Nº RCOMAA 00078/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022, haburana NZEYIMANA Cyprien na UWERA Helene, BANK OF KIGALI Plc (BK Plc) (igika cya 28). Urubanza Nº RPAA 00127/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na SERUGENDO Jean de Dieu (igika cya 12) Urubanza Nº RCOMAA 00067/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana BCEG RWANDA Ltd na SEBATIGITA Patrick (igika cya 22). Urubanza Nº RCOMAA 00087/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Bank of Kigali Plc na Gate Hills Estate Ltd (igika cya 25).
## Page 57
57
Urubanza Nº RCOMAA 00081/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana NKAKA MAIZE MILLS Ltd na UNGUKA BANK Plc n’undi (igika cya 18). Urubanza Nº RPAA 00211/2022/CA-CMB RPAA 00213/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana ubushinjacyaha na NIYIGABA Emile n’undi (igika cya 17). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza Nº RC/INJUST/RCOM 00002/2020/SC rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 25/09/2020 haburana Road Solution Pavements Product Vs Mailco Ltd ni rwo rubanza ruyoboye izindi kubera ko ari rwo rwasobanuye neza ko mu gusuzuma niba umuburanyi yaratsinzwe mu nkiko zombi zabanje ku mpamvu zimwe, harebwa icyaburanwaga n’imitekerereze ya buri rukiko (raisonnement juridique) mu kugaragaza impamvu zashingiweho, kugira ngo rugere ku cyemezo rwafashe, hitawe ku kureba niba ingingo zaburanywe mbere arizo zagarutsweho mu bujurire kandi ko inkiko zombi zazishubijeho mu buryo bumwe. Impamvu zigomba gutandukanywa n’icyemezo cy’urukiko, kuko impamvu ariyo ishingirwaho mu kugaragariza no gusobanurira ababuranyi icyatumye urukiko rufata icyemezo. 11. Kugabanya igihano – kutabuzwa kongera kugabanya igihano mu bujurire – Urukiko rwajuririwe ntirubujijwe kongera kugabanya igihano mu gihe rusanze icyatanzwe n’Urukiko rubanza kitagabanyijwe mu buryo buhagije, ubirebeye hamwe n’uburemere bw’icyaha cyakozwe. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00414/2021/CA CMB-RPAA 00424/2021/CA, rwaciwe ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na DUSHIMIMANA Théoneste (igika cya 22). Ikibazo cyasuzumwe: Ese uwajuriye wagabanyirijwe ibihano mu nkiko zibanza yakongera kubigabanyirizwa mu bujurire?
## Page 58
58
Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 49, igika cya mbere y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko «Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo» Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Nta cyabuza Urukiko rwajuririwe kongera kugabanya igihano mu gihe rusanga igihano cyatanzwe n’Urukiko rubanza kitaragabanyijwe mu buryo buhagije ubirebeye hamwe n’uburemere bw’icyaha cyakozwe.
Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00406/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/10/2021, haburana Ubushinjacyaha na NAHAYO Ignace (igika cya 22). Urubanza n° RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana n’abandi (igika cya 254). Urubanza Nº RPAA 00027/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na SHAKUBONE Reverien (igika cya 27 na 29). Urubanza Nº RPAA 00022/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMBAJIMANA Grâce (igika cya 53 na 54) Urubanza Nº RPAA 00256/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMARIYA Diane (igika cya 18 na 19)
## Page 59
59
Urubanza Nº RPAA 00097/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUSA Christian (igika cya 19 na 20) Urubanza Nº RPAA 00120/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUSA Christian (igika cya 26) Urubanza Nº RPAA 00183/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYAREMYE Jérémie (igika cya 18) Urubanza Nº RPAA 00192/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na HANGANIMANA Martin (igika cya 18) Urubanza Nº RPAA 00212/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na BIKORIMANA (igika cya 26 na 27) Urubanza Nº RPAA 00219/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUTABARUKA Emmanuel (igika cya 19) Urubanza Nº RPAA 00238/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na SINDIKUBWABO Theoneste (igika cya 26 na 27) Urubanza Nº RPAA 00257/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na UVOMANYENINGWE Esron (igika cya 41 na 42) Urubanza Nº RPAA 00051/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NYIRANDIKUMANA Dancilla (igika cya 17 na 18)
## Page 60
60
Urubanza Nº RPAA 00022/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMBAJIMANA Grâce (igika cya 53 na 54). Urubanza Nº RPAA 00468/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na NGIRIMANA Jean Damascène alias Ngabo (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00316/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na IYAKAREMYE Zakayo (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00205/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAYEZU Jean Bosco (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00464/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Moussa (igika cya 22). Urubanza RPAA 00158/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 11/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONTEZE Laetitia (Igika cya 30- 31). Urubanza ruyoboye izindi: Ni Urubanza Nº RPAA 00406/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/10/2021, haburana Ubushinjacyaha na NAHAYO Ignace kuko arirwo rwaciwe mbere. 12. Kongera kugabanya igihano mu bujurire - uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo, kandi ntacyo runenga urubanza rwajuririwe.
## Page 61
61
Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00702/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NTAWIYANGA Jean Claude (igika cya 19). Ikibazo cyasuzumwe: Ese uwagabanyirijwe ibihano mu nkiko zibanza yakongera kugabanyirizwa mu bujurire? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 49, igika cya mbere y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko «Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo» Umurongo imanza zihuriyeho: Uregwa ntiyongera kugabanyirizwa ibihano, iyo mu bujurire Urukiko rusanga yarabigabanyirijwe bihagije, harebwe uburemere bw’icyaha n’uburyo icyaha cyakozwemo.
Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 0249/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 25/11/2016 haburana Ubushinjacyaha na NTEZIRYAYO Emmanuel (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko, V.2, Mata, 2018, p.120-121). Urubanza Nº RPAA 0083/12/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 17/06/2016, haburana Ubushinjacyaha na MUBERUKA Gracien (Igika 12). Urubanza Nº RPA0047/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/03/2015 haburana Ubushinjacyaha na NSHUTIRAKIZA Narcisse (igika cya 14-16). Urubanza Nº RPA 0129/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 7/03/2014, Ubushinjacyaha buburana na MPITABAKANA (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko, V. 2, Ukwakira 2014. p.127).
## Page 62
62
Urubanza Nº RPA 00071/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 07/06/2019 haburana Ubushinjacyaha na NDORIMANA Emmanuel n’abandi (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00195/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na AYIRWANDA Emmanuel. Urubanza Nº RPAA 00087/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na HAGABIMANA Emmanuel. Urubanza Nº RPAA 00170/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUSHUMBA NGABIRANO. Urubanza Nº RPAA 00398/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDIKUBWIMANA Marc. Urubanza Nº RPAA 00351/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na NGERAGEZE KARAMIRA. Urubanza Nº RPAA 00174/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 06/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na NGEZAHAYO JMV n’abandi. Urubanza Nº RPAA 00244/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/04/2022 haburana Ubushinjacyah na NKOMEZA Etienne. Urubanza Nº RPAA 00363/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/04/2022, haburana Ubushinjacyaha na SIBOMANA Damascène. Urubanza Nº RPAA 00366/2020/CA – CMB Nº RPAA 00196/2021/CA haburana TWAGIRAYEZU Jullien alias Mafene na RUKUNDO Julliet. Urubanza Nº RPAA 00230/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 13/5/2022 haburana Ubushinjacyaha na Minani François.
## Page 63
63
Urubanza Nº RPAA 00360/2020/CA rwaciwe ku wa 28/04/2022 haburana MBARUSHIYEZE Theoneste. Urubanza Nº RPAA 00157/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na BAGIRUWUBUSA Jean Nepomuscène. Urubanza Nº RPAA 00095/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na NKUNDIYIMFURA Janvier (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00321/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na NSENGIMANA Juvénal (igika cya 27). Urubanza Nº RPAA 442/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na RUKUNDO Jean de Dieu (igika cya 19) Urubanza Nº RPAA 00455/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAGIJIMANA Vianney. Urubanza Nº RPAA 00264/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAGIJIMANA Emmanuel. Urubanza Nº RPAA 00638/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAGIJIMANA Jean Claude (Igika cya 18). Urubanza ruyoboye inzindi: Ni urubanza Nº RPA 0129/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 7/03/2014, Ubushinjacyaha buburana na MPITABAKANA kuko rwaciwe mbere n’Urukiko rw’ikirenga kandi rukaba rwaratoranijwe rukanatangazwa mu cyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko (V.2 [2014] RLR) nk’urutanga umurongo kuri iki kibazo.
## Page 64
64
13. Kugabanya igihano mu bujurire – igihe impamvu z’ubujurire nta shingiro - nta cyabuza Urukiko kugabanyiriza igihano uregwa, hagamijwe gutanga igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha kabone n’ubwo iby’igihano byaba bitaburanyweho n’impamvu z’ubujurire zitahawe ishingiro. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00471/2021/CA, rwaciwe ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na SIBOMANA Emmanuel (igika cya 19 - 20). Ikibazo cyasuzumwe: Ese Urukiko rushobora kugabanya igihano impamvu z’ubujurire zitahawe ishingiro ku bijyanye n’imikorere y’icyaha? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 49, igika cya mbere y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iteganya ko «Umucamanza atanga igihano akurikije uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha cyateye, impamvu zatumye agikora, uko uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo» Umurongo imanza zihuriyeho: Nta cyabuza Urukiko kugabanyiriza igihano uregwa, hagamijwe gutanga igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha kabone n’ubwo by’igihano byaba bitaburanyweho n’impamvu z’ubujurire zitahawe ishingiro. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00069/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na NYIRANZEYIMANA Odette. Urubanza Nº RPAA 00039/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 02/07/2021 haburana Ubushinjacyaha na SHAKABATENDA Jean de Dieu. Urubanza Nº RPAA 00194/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISHIMIYE Emmanuel alias Shema.
## Page 65
65
Urubanza Nº RPAA 00441/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NKUBANA Samuel (igika cya 23). Urubanza Nº RPAA 00410/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIMANA Eric (igika cya 36). Urubanza Nº RPAA 00189/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na BAKUNZIBAKE Emmanuel.
Urubanza Nº RPAA 00429/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023, haburana Ubushinjacyaha na MUVARA Donatien (igika cya 33- 34).
Urubanza Nº RPAA 00098/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 06/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na Cpl SHYAKA Védaste n’undi (igika cya 51-52). Urubanza Nº RPAA 00181/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/12/2022 haburana Ubushinjacyaha na MIZERO Eric (igika cya 22-26). Urubanza RPAA 00546/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NIRAGIRE Gédeon Jean de Dieu na RUTAYISIRE Abdourlatif (Igika cya 33). 14. Kujuririra urubanza – ibihe by’ubujurire - agaciro k’impamvu z’ubujurire zitanzwe mu myanzuro y’inyongera nyuma y’igihe cy’ubujurire – ntizigomba kwakirwa uretse igihe zuzuza cyangwa zisobanura izatanzwe mu bihe byemewe byo kujurira. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00559/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NABIBWIYIMANA Emmanuel (igika cya 31) Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese impamvu z’ubujurire zatanzwe mu myanzuro y’inyongera nyuma y’ibihe byo kujurira zagirira akamaro uregwa?
## Page 66
66
Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 181, igika cya 1 y’Itegeko n°027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza nshinjabyaha ivuga ko: «igihe cyo kujurira ari iminsi 30 ibarwa kuva ku munsi urubanza rwaciriweho ku muburanyi wari uhari cyangwa ahagarariwe igihe urubanza rwacibwaga» Ingingo ya 183, agace ka gatanu n’aka gatandatu y’itegeko y’itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/09/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko “Ubujurire bukorwa mu buryo bw’umwanzuro utanga ikirego, ugizwe n’urutonde rw’inenge z’urubanza zisabirwa gukosorwa n’ibindi bibazo bigomba gusuzumwa, ibisobanuro kuri buri nenge cyangwa kuri buri kibazo bigaragaza amakosa yakozwe n’uburyo agomba gukosorwa, hashingiwe ku mategeko n’ibimenyetso n’igisabwa Urukiko”. Ingingo ya 188, igika cya 1 y’iryo Tegeko yo ivuga ko: “Uregwa ashobora kujuririra urubanza rwose cyangwa zimwe mu ngingo atishimiye imikirize yazo, urukiko rwajuririwe rukaburanisha gusa mu mbibi z’icyajuririwe”. Umurongo imanza zihuriyeho: Ingingo iyo ariyo yose itanzwe nyuma y’ibihe ntarengwa byo kujurira, uretse iyuzuza cyangwa isobanura iyatanzwe mu bihe byemewe byo kujurira, ntigomba kwakirwa. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RCOMAA 00071/2017/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 26/10/2018 haburana MBUTO Aimable na BRD (igika cya 22). Urubanza Nº RPA/GEN 00004/2019/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 07/05/2021 haburana Ubushinjacyaha na MUNYAGISHARI Bernard (igika cya 66). Urubanza Nº RPAA 00328/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire haburana Ubushinjacyaha na NSABUKUNZE Emmanuel (igika cya 24-26).
## Page 67
67
Urubanza Nº RPAA 00386/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 11/06/2020 haburana Ubushinjacyaha na MUSHINZIMANA Daniel (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00338/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 11/06/2021 haburana Ubushinjacyaha na DUKUZUMUREMYI Jean Bosco (igika cya 18 n’icya 21) Uubanza Nº RPAA 00205/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 12/11/2021 rwa BARAKAGWIRA Gilbert n’Ubushinjacyaha ( igika cya 14-15). Urubanza Nº RPAA 00422/2020/CA rwaciwe ku wa 17/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na KWITONDA Benoit Urubanza Nº RPAA 00169/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na MUKURANAMANA Martin Urubanza Nº RPAA 00295/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAGIJIMANA Jean d’Amour Urubanza Nº RPAA 00099/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na MWENEDATA Jacques (igika cya 14) Urubanza Nº RPAA 00274/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na TWAGIRAYEZU Thomas (igika cya 12-13) Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RCOMAA 00071/2017/CS rwaciwe ku wa 26/10/2018 haburana MBUTO Aimable na BRD kuko rwaciwe mbere n’Urukiko rw’Ikirenga.
## Page 68
68
15. Kujurira – ibihe by’ubujurire – kumenyesha imikirize y’urubanza - umuburanyi utaritabiriye isomwa ry’urubanza - umuburanyi wari uhibereye cyangwa wari uhagarariwe urubanza rupfundikirwa ibihe byo kujurira bitangira kubarwa haherewe ku gihe urubanza rwaciriwe. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00558/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na HABIMANA François (igika cya 15). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese ibihe by’ubujurire k’umuburanyi utaritabiriye isomwa ry’urubanza ariko rwarapfundikiwe yitabiriye iburanisha, byatangira kubarwa ku gihe avuga yarumenyesherejwe? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 181, igika cya mbere, y’Itegeko Nº 027/2019 ryo ku wa 19/9/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko: «Kujurira bikorwa mu gihe kitarenga iminsi mirongo itatu (30) uhereye ku itariki urubanza rwaciriweho ku muburanyi wari uhari cyangwa ahagarariwe igihe urubanza rwacibwaga. Icyo gihe gikurikizwa kandi ku muburanyi wamenyeshejwe mu buryo bwemewe n’amategeko, umunsi urubanza ruzacibwaho ntaze cyangwa ngo yohereze umuhagararira» Umurongo imanza zihuriyeho: Umuburanyi wari uhari cyangwa ahagarariwe igihe urubanza rwacibwaga ndetse n’umuburanyi wamenyeshejwe mu buryo bwemewe n’amategeko umunsi urubanza ruzacibwaho ntaze cyangwa ngo yohereze umuhagararira bagomba kujurira mu gihe kitarenga iminsi mirongo itatu (30) uhereye ku itariki urubanza rwaciriweho. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 23/03/2018 haburana Ubushinjacyaha na BOGERE Barige (igika cya 12). Urubanza nº RPA 0245/09/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 25/03/2011 haburana Ubushinjacyaha na BIZAVUGAMUNGU
## Page 69
69
Urubanza Nº RPAA 0003/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/04/2018, haburana Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Jean Claude. Icyemezo cy’Urukiko rw’Ikirenga mu rubanza rubanziriza urundi Nº RS/INJUST/RCOM 00003/2019/SC cyafashwe mu iburanisha ryo ku wa 14/09/2020 haburana Access Bank na SOTIRU Ltd. Urubanza Nº RPAA 00060/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/09/2022, haburana Ubushinjacyaha na Gakoza Eugene (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00155/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/11/2022, haburana Ubushinjacyaha na NDAYISENGA Védaste (igika cya 10). Urubanza N° RPAA 00434/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 26/04/2019, haburana Ubushinjacyaha na NDAHAYO Eustache. Urubanza Nº RPAA 00064/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 14/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na TUYISHIMIRE Sylvan (igika cya 11). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni urubanza Urubanza Nº RPA 0022/14/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 23/03/2018 haburana Ubushinjacyaha na BOGERE Barige, kuko arirwo rwaciwe mbere n’Urukiko rw’Ikirenga. 16. Gukubita no gukomeretsa byateye urupfu – ubwicanyi - gutandukanya ibyaha – gutandukanya ibi byaha bisuzumirwa mu cyakoreshejwe (intwaro ishobora kwica) mu kumukubita no ku gice cy’umubiri cyakubiswe (mu cyico). Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00161/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na BAZIRAMWABO Fabien alias Museveni (igika cya 20, 27).
## Page 70
70
Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese hashingirwa kuki mu gutandukanya icyaha cy’ubwicanyi n’icyaha cyo gukubita no gukomeretsa undi ku bushake byateye urupfu?
Umurongo imanza zihuriyeho: Mu kumenya niba uwakubise undi ku bushake yari afite umugambi wo kumwica cyangwa niba yari agamije gusa kumukubita cyangwa kumukomeretsa bisuzumirwa mu cyakoreshejwe (intwaro ishobora kwica) mu kumukubita no ku gice cy’umubiri cyakubiswe (mu cyico). Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 0110/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 31/01/2014 haburana Ubushinjacyaha na UWAMURENGEYE (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko RLR V1-2014) p.133-140. Urubanza Nº RPA 0142/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/09/2014 haburana Ubushinjacyaha na CYUMA MIRUHO (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko, RLR V2- 2015) p.186. Urubanza Nº RPAA 00195/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na AYIRWANDA Emmanuel. Urubanza Nº RPAA 00357/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na HABIYAMBERE Justin. Urubanza Nº RPAA 00012/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na NAHIMANA Daniel. Urubanza Nº RPAA 00220/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na NZATUMABO Edouard. Urubanza Nº RPAA 00333/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/9/2022 haburana Ubushinjacyaha na DUKUZUMUREMYI (igika cya 16).
## Page 71
71
Urubanza Nº RPAA 00441/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 21/10/2022 haburana Ubushinjacyaha na NKUBANA Samuel (igika cya 11- 13). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPAA 0110/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 31/01/2014 haburana Ubushinjacyaha na UWAMURENGEYE kuko rusobanura neza ibishingirwaho mu gutandukanya icyaha cy’ubwicanyi n’icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu kandi rukaba rwaratoranijwe rugatangazwa mu cyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko nk’urutanga umurongo kuri iki kibazo (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko RLR V1-2014) p.133-140). 17. Imanza z’inshinjabyaha – guhindura inyito y’icyaha mu bujurire – kutabuzwa guhindura inyito y’icyaha – igihe icyo aricyo cyose umucamanza afite uburenganzira n’inshingano byo guhuza inyito y’icyaha n’ibikorwa bigize icyaha. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00344/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYUMVA Vianney (igika cya 13). Ikibazo cyasuzumwe: Ese Urukiko rwajuririwe rufite ububasha bwo guhindura inyito y’icyaha uregwa akurikiranyweho? Umurongo imanza zihuriyeho: Guhindura inyito y’icyaha ni uburenganzira n’inshingano umucamanza afite mu gihe cyose asanga ibikorwa uregwa akurikiranyweho bidahuye n’inyito byahawe n’Inkiko zabanje, hakurikijwe ihame ry’uko umucamanza aregerwa ibikorwa bigize icyaha ataregerwa inyito yacyo. Izindi manza zafashwemo uyu murongo:
## Page 72
72
Urubanza Nº RS/INJUST/Pen 00004/2017/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 23/02/2018, haburana Ubushinjacyaha na MUKARUYANGE Athanasie (igika cya 18). Urubanza Nº RPA 0033/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 14/09/2012 haburana Ubushinjacyaha na NYAWERA Céléstin (igika cya 6). Urubanza Nº RPAA 0307/11/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 24/02/2017 haburana Ubushinjacyaha na TWAGIRAMUNGU Jean Paul (igika cya 19- 21). Urubanza Nº RPAA 00064/2018/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 13/09/2019 haburana Ubushinjacyaha na NSANZUMUHIRE Jean Baptiste (Igika cya 29). Urubanza Nº RPAA 00195/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/05/2022 haburana Ubushinjacyaha na AYIRWANDA Emmanuel. Urubanza Nº RPA 00026/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/01/2022 haburana Ubushinjacyaha na HABUMUGISHA Hamza. Urubanza Nº RPA 00004/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/11/2021 haburana Ubushinjacyaha na NIYOMWUNGERI Jean Bosco. Urubanza Nº RPAA 00333/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 19/9/2022 haburana Ubushinjacyaha na DUKUZUMUREMYI. Urubanza Nº RPAA 00444/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NDAYISHIMIYE Eric na BIZIMANA Boniface (igika cya 24). Urubanza Nº RPAA 00318/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana ubushinjacyaha na MINANI Jean Bosco (igika cya 28).
## Page 73
73
Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RS/INJUST/Pen 00004/2017/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 23/02/2018, haburana Ubushinjacyaha na MUKARUYANGE Athanasie kuko ari rwo rutanga umurongo werekana ko Urukiko rufite ububasha bwo guhindura inyito y’icyaha rwaregewe rukanagaragaza uko bigenda iyo Urukiko rumaze guhindura inyito. 18. Ubuhamya – Agaciro k’ubuhamya bushingiye ku mvugo z’umwana utarageza ku myaka 14 – ntibugomba gushingirwaho iyo butunganiwe n’ibindi bimenyetso. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00545/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUGISHA Prince alias Kadogo (Igika cya 29-30). Ibibazo byasuzumwe: Ese ubuhamya bushingiye ku mvugo z’umwana utarageza ku myaka 14, buhabwa agaciro ki? Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 63, igika cya 4 y’Itegeko Nº 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo ivuga ko: « Abana batarengeje imyaka 14 kimwe n’abantu bakuru badafite ubushobozi bemerewe gutanga ubuhamya mu nkiko batarahiye iyo babasha kubara inkuru y’uko byagenze ariko ubuhamya bwabo bugomba kunganirwa n’ibindi bimenyetso » Ingingo ya 49 y’Itegeko n° 027/2019 ryo ku wa 19/9/2019 ryerekeye imiburanishirize y’imanza z’inshinjabyaha iteganya ko ‘’ Umwana utagejeje ku myaka cumi n’ine (14) yemerewe gutanga ubuhamya nk’umuntu mukuru. Umwana utagejeje ku myaka cumi n’ine (14) yumvwa atagombye kurahira ariko icyemezo cy’urukiko ntigishobora gushingira kuri ubwo buhamya bwonyine. Muri ibyo bihe, ubuhamya bw’umwana bugomba gushyigikirwa n’ibindi bimenyetso’’.
## Page 74
74
Umurongo watanzwe: Ubuhamya bushingiye ku mvungo ababutanga babwiwe n’umwana utarageza ku myaka 14 nta gaciro bwahabwa mu gihe butunganiwe n’ibindi bimenyetso. Izindi manza zafashwemo uyu murongo Urubanza Nº RPAA 0133/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 07/11/2014 haburana Ubushinjacyaha na MVUYEKURE (igika cya 17) Urubanza Nº RPAA 00405/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/10/201 haburana Ubushinjacyaha na NIZEYIMANA Jean Pierre (igika cya 31) Urubanza Nº RPAA 00146/2018/CArwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/01/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWAMAHORO Martin (igika cya 22) Urubanza RPAA 00107/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 11/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYONSABA Félix (Igika cya 27) Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Ni Urubanza Nº RPAA 0133/10/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 07/11/2014 haburana Ubushinjacyaha na MVUYEKURE Faustin kuko rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga runatangazwa mu Cyegeranyo [2015]4 RLR. 19. Ubuhamya bwemewe - ubuhamya butanzwe n’abakorewe icyaha n’abo bafitanye isano - Urukiko nirwo rusuzuma ireme ry'ubuhamya rushingiye ku bumenyi bw'ababutanga n'uburyo basobanura ibyo biboneye cyangwa bumvise, rukabigereranya n'ibindi bimenyetso. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00422/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na RUTINDUKA Charles (igika cya 25). Ikibazo cyasuzumwe: Ese ubuhamya butanzwe n'abakorewe icyaha n'abafitanye isano nabo bwahabwa agaciro n’Urukiko?
## Page 75
75
Ingingo y’itegeko umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 65 y’Itegeko N° 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’itangwa ryabyo iteganya ko: “Urukiko ni rwo rwonyine rupima ko imikirize y’abatangabuhamya ihuye n’ikiburanwa, ifite ingingo zikiranuye kandi ikaba ikwiye kwemerwa cyangwa guhakanwa. Ntirwitsitsa ku mubare w’abatangabuhamya. Rwita cyane cyane ku bumenyi bwabo bw’ibyabaye, no ku buryo babivuga uko byagenze nta cyo bihimbira”. Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Kuba umutangabuhamya afitanye isano n'uwahohotewe cyangwa ari uwahohotewe ubwe, ubwabyo ntibitesha agaciro ubuhamya. Urukiko nirwo rusuzuma ireme ry'ubuhamya rushingiye ku bumenyi bw'ababutanga n'uburyo basobanura ibyo biboneye cyangwa bumvise, rukabigereranya n'ibindi bimenyetso. Izindi manza zafashwemo uyu murongo Urubanza Nº RPAA0118/11/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 13/11/2015 haburana Ubushinjacyaha na NGURINZIRA, (igika cya 13 Vol [2017] 1 RLR) Urubanza Nº RPAA0059/08/CS, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 19/11/2010 haburana Ubushinjacyaha na Nshimiyimana Alexis n’abandi. Urubanza Nº RPAA 00268/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 29/07/2022 rw’Ubushinjacyaha na NTAKIRUTIMANA Martin (igika cya 35) Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Ni urubanza Nº RPAA0118/11/CS, rwaciwe ku wa 13/11/2015 rw’Ubushinjacyaha na NGURINZIRA, kuko rwaciwe n’Urukiko rw’Icyegeranyo kandi rutangazwa mu cyegeranmyo (Vol [2017] 1 RLR)
## Page 76
76
20. Guhamwa no gucuruza ibiyobyabwenge - gucuruza ingano nto - kugabanyirizwa ibihano - uwahamwe no gucuruza ibiyobyabwenge ashobora kugabanyirizwa igihano mu rwego rwo guhuza igihano n’uburemere bw’icyaha. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00304/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 30/1/2023 rw’Ubushinjacyaha na MUSABYIMANA Aboubakar (igika cya 19). Ikibazo cyasuzumwe: Ese ingano nto uregwa gucuruza ibiyobyabwenge yafatanywe byamugirira akamaro akagabanyirizwa igihano? Umurongo uhuriwe n’izindi manza: Urukiko rushobora kugabanya igihano rushingiye ku ngano y’ibiyobyabwenge ushinjwa yatunze cyangwa yacuruje, mu rwego rwo guhuza igihano n’uburemere bw’icyaha (Principe de la proportionnalité de la peine à l’infraction). Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00039/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 02/07/2021 rw’Ubushinjacyaha na SHAKABATENDA Jean de Dieu. Urubanza Nº RPAA 00293/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 rw’Ubushinjacyaha na Murindahabi Jean de Dieu (Igika cya 35). Urubanza Nº RPAA 00408/2020/CA rwaciye n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na NIYITEGEKA Augustin. Urubanza Nº RPAA 00132/2021/CA rwaciye n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UYISENGA Théogène. Urubanza Nº RPAA 00499/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 22/07/2022 rw’Ubushinjacyaha na MBARUSHIMANA Damascène (Igika cya 26). Urubanza Nº RPAA 00307/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/1/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUTIMURA Félix (igika cya 21).
## Page 77
77
Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Ni Urubanza Urubanza Nº RPAA 00039/2021/CA rwaciwe ku wa 02/07/2021 rw’Ubushinjacyaha na SHAKABATENDA Jean de Dieu kuko arirwo rwaciwe mbere kuri iki kibazo. 21. Guhinga cyangwa kubika urumogi ruke - ntibifatwa nko guhinga cyangwa kubika urumogi bivugwa mu ngingo ya 263 igika cya 3 y’Itegeko Nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange – bifatwa nk’uwari ugamije kubyikoreshereza - agahabwa igihano gito. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00318/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana ubushinjacyaha na MINANI Jean Bosco (igika cya 34-35). Ikibazo cyasuzumwe: Ese uregwa ufatanywe ingano nto y’urumogi yahinze cyangwa yabitse yahanwa hashingiwe ku gufatanwa ibiyobyabwenge agamije kubigurisha no kubikwirakwiza?
Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Iyo nta bimenyetso bigaragaza ko uregwa wafatanywe ingano nto y’ibiyobyabwenge yahinze cyangwa yabitse yari agamije kubikwirakwiza no kubigurisha, afatwa nk’uwari ugamije kubyikoreshereza (simple drug possession) aho kubicuruza no kubikwirakwiza (drug trafficking /drug distribution), agahabwa ibihano bito. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza RPAA 00147/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na BUTERA Gedeon (igika cya 19, 20). Urubanza Nº RPAA 00132/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na UYISENGA Théogène alias Rasta. Urubanza Nº RPAA 00200/2020/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Eric (igika cya 33).
## Page 78
78
Urubanza Nº RPAA 00327/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUSIRIKARE Jean Damascène (igika cya 22-25). Urubanza Nº RPAA 00335/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na SINDIKUBWABO UWABAKURIKIZA (igika cya 29). Urubanza Nº RPAA 00498/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na RUBAYIZA Alexis (igika cya 12,16). Urubanza ruyoboye izindi: Urubanza RPAA 00147/2022/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 17/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na BUTERA Gedeon, igika cya 19, 20 kuko arirwo rwafashe icyemezo bwa mbere kuri uyu murongo.
22. Umucuruzi w’Ibiyobyabwenge - ibimenyetso by’uko ari umucuruzi wabyo - kutaba ngombwa ko asanganwa abaguzi - igihe cyose abifatanywe kandi bigaragara ko yiteguye kubiha umuntu wese umugana ashaka kubigura, aba ari umucuruzi wabyo. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00354/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 31/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na TWIZERIMANA Cyprien (igika cya 21). Ibibazo byasuzumwe: Ni iki gishingirwaho ngo hemezwe ko uwafatanywe ibiyobyabyenge ari umucuruzi wabyo?
Umurongo imanza zihuriyeho: Umuntu ntagirwa umucuruzi w’ibiyobyabwenge no kuba hari abaguzi babonetse aho acuririza, ahubwo igihe cyose afite ibicuruzwa kandi yiteguye kubiha umuntu wese umugana ashaka ibyo agurisha, aba ari umucuruzi w’ibiyobyabwenge.
Izindi manza zafashwemo uyu murongo
## Page 79
79
Urubanza Nº RPAA 00293/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/07/2022 haburana Ubushinjacyaha na Murindahabi Jean de Dieu (igika cya 30) Urubanza Nº RPAA 00436/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/06/2022 haburana Ubushinjacyaha na AHIMPEREYE NDEZE François (Igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00466/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSENGIYAREMYE Elie (Igika cya 12). Urubanza ruyoboye izindi (Leading case): Urubanza ruyoboye izindi ni urubanza Urubanza Nº RPAA 00436/2020/CA rwaciwe ku wa 28/06/2022 rw’Ubushinjacyaha na AHIMPEREYE NDEZE François 23. Imanza z’inshinjabyaha – impamvu z’ubujurire – ese umuburanyi wagabanyirijwe igihano ashobora kujurira agamije gusaba gusa ko yongera kugabanyirizwa? - buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose, yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo ariko mu bujurire Umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe, ari uko amaze kugaragaza ko urukiko rubanza rwaba rwarakoresheje itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo nabi mu gutanga icyo gihano. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00408/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NYIRISHEMA Fiston (igika cya 13) Ikibazo cyasuzumwe: Ese umuntu wagabanyirijwe igihano ashobora kujurira agamije gusaba gusa ko yongera kugabanyirizwa?
## Page 80
80
Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Iyo abaregwa nta kindi banenga urubanza rwajuririwe uretse kuvuga gusa ko batagabanyirijwe bihagije, buri mucamanza ku rwego urwo arirwo rwose, yemerewe gutanga igihano mu bushishozi bwe kijyanye n’uburemere bw’icyaha ndetse n’ingaruka zacyo ariko ko mu bujurire, Umucamanza agomba kuzirikana ko yemerewe gusa guhindura igihano cyatanzwe mu Rukiko rubanza, ari uko amaze kugaragaza ko urwo Rukiko rwaba rwarakoresheje itegeko cyangwa ubushishozi bwarwo nabi mu gutanga icyo gihano. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana Callixte alias Sankara n’abandi, (igika cya 252-254). Urubanza Nº RPAA 00486/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na MANIRIHO Cyprien alias BUREGEYA (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00132/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023, haburana Ubushinjacyaha na NTIRENGANYA Emmanuel (igika cya 14). Urubanza Nº RPAA 00109/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUGUME God (igika cya 19). Urubanza Nº RPAA 00379/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 rw’Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Melan (igika cya 20). Urubanza Nº RPAA 00464/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Moussa (igika cya 16). Urubanza Nº RPAA 00393/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NSABIMANA Jean (igika cya 17).
## Page 81
81
Urubanza RPAA 00302/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na HABINSHUTI Samuel (Igika cya 17). Urubanza ruyoboye izindi: Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPA 00060/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/04/2022 haburana Ubushinjacyaha na Nsabimana Callixte alias Sankara na bagenzi be (igika cya 252-254). 24. Imanza z’inshinjabyaha - ubusembure – igisobanuro cy’ubusembure - kugira ngo igikorwa cyitwe icy’ubusembure ni uko uwakorewe icyaha aba ari we wabaye nyirabayazana wacyo. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00161/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/11/2022 haburana Ubushinjacyaha na BAZIRAMWABO Fabien alias Museveni (igika cya 32). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ni ryari uwakorewe igikorwa runaka bifatwa ko ari icy’ubusembure? Ingingo umurongo ushingiyeho: Ingingo ya 56 y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusangeivuga ko «Igihe habaye ubusembure, umucamanza agaragaza mu cyemezo cy’urukiko ingingo zerekana ko imyitwarire y’uwakorewe icyaha ari yo yatumye icyo cyaha gikorwa». Umurongo watanzwe: Kugira ngo ubusembure bwemerwe, ni uko uwakorewe icyaha ari we wabaye nyirabayazana wacyo. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPA0154/13/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 08/12/2017 haburana Ubushinjacyaha na Habyarimana Festus n’abandi (igika cya 51). (Icyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko RLR- V.3- 2018).
## Page 82
82
Urubanza Nº RPAA038/15/CS rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 15/09/2017 haburana Ubushinjacyaha na Sezikeye Emmanuel. 25. Iteka rya Minisitiri risobanura itegeko – igihe ritangirira gukurikizwa - rifatwa nk’igice cy’itegeko risobanurwa, rikaba rigomba gukurikizwa kuva umunsi itegeko risobanurwa ryatangajwe mu Igazete ya Leta.
Urubanza rwasuzumwe: Urubanza RPAA 00049/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na UWASE Farida (igika cya 28). Ikibazo cyasuzumwe: Ese Iteka rya Minisitiri risobanura itegeko risohotse hashize igihe itegeko risobanurwa ririho, rishobora kugenga ibikorwa byakozwe mbere y’uko iryo Teka ritangazwa mu Igazeti ya Leta? Umurongo uhuriweho n’izindi manza: Iteka rya Minisitiri rifite kamere y’Itegeko risobanura irindi rifatwa nk’igice cy’iryo tegeko, rikaba rigomba gusubira inyuma (effet rétroactif), rigakurikizwa kuva umunsi itegeko ryasobanuye ryatangajwe mu Igazete ya Leta.
Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00036/2021/CA, rwaciwe ku wa 23/09/2022 haburana Ubushinjacyaha na URAYENEZA Cyriaque (igika cya 25) Urubanza Nº RPAA 0085/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 18/11/2022, haburana Ubushinjacyaha na INGABIRE Suzuki (igika cya 22). Urubanza Nº RPAA 00031/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 28/10/2022, haburana Ubushinjacyaha na BAHATI Françoise Urubanza ruyoboye izindi: Urubanza ruyoboye izindi ni Urubanza Nº RPAA 00036/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 23/09/2022 haburana
## Page 83
83
Ubushinjacyaha na URAYENEZA Cyriaque, kuko arirwo rusobanura neza impamvu hadakwiye gukurikizwa umurongo wari watanzwe mu: -Rubanza Nº RPAA 00155/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 04/06/2021 haburana Ubushinjacyaha na BUCYEYE Pascal n’ -Urubanza N° Nº RPAA 00019/2021/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 25/06/2021 haburana Ubushinjacyaha na MUREKATETE Immaculée. Aho zari zaremeje ko Iteka rya Minisitiri nº 001/MoH/2019 ryo ku wa 11/03/2019 rishyiraho urutonde rw’ibiyobyabwenge n’ibyiciro byabyo ritashingirwaho kuko ryashyize Urumogi mu biyobyabwenge bihambaye bihanishwa igihano kiremereye, bityo abaregwa bagahanwa hakurikije ibihano byateganyijwe ku byerekeye ibiyobyabwenge byoroheje. 26. Imanza z’inshinjabyaha - alibi (sinari mpari)– uburanisha alibi (sinari mpari) - niwe ugira inshingano yo kugaragaza ko atashoboraga gukora icyaha aregwa, kuko atari ari aho cyakorewe igihe cyakorwaga Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00371/2020/CA rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 15/12/2022, haburana Ubushinjacyaha na SEZIKEYE François (igika cya 12). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Kugira ngo ukuburanisaha sinari mpari (alibi) byemerwe hagomba kugaragazwa iki? Umurongo watanzwe: Uburanisha sinari mpari (alibi) niwe ugira inshingano yo kugaragaza ko atashoboraga gukora icyaha aregwa, kuko atari ari aho cyakorewe igihe cyakorwaga. Ubushinjacyaha nabwo bukagira ishingano yo kugaragaza bidashidikanywaho ko ariwe wakoze icyo cyaha, kandi ko ibyo aburanisha atari ukuri kuko yari ahari igihe icyaha cyakorwaga.
## Page 84
84
27. Kugabanya igihano – impaka ku kugabanya igihano kugera munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko - ntibikwiye kongera kugibwaho impaka mu nkiko, kuko byafashweho umurongo mu manza zitandukanye hemezwa ko ntagikwiye kubuza umucamanza kugena igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha cyakozwe. Urubanza rwasuzumwe: Urubanza Nº RPAA 00379/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire ku wa 20/01/2023 rw’Ubushinjacyaha na HAKIZIMANA Melan (igika cya 18). Ikibazo umurongo ushingiyeho: Ese ibijyanye no kugabanya igihano kugera munsi y’igihano gito, ni ikibazo gikwiye gukomeza kugibwaho impaka mu Rukiko? Umurongo watanzwe: Ibijyanye no kuba Urukiko rwagabanya igihano rukajya munsi y’igihano gito giteganywa n’itegeko, ntibikwiye kongera kugibwaho impaka, kuko byafashweho umurongo mu manza zitandukanye rwemeza ko ntagikwiye kubuza umucamanza kugena igihano gihwanye n’uburemere bw’icyaha cyakozwe. Izindi manza zafashwemo uyu murongo: Urubanza Nº RPAA 00109/2022/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 27/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na MUGUME God (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00464/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na BIZIMANA Moussa (igika cya 17). Urubanza Nº RPAA 00408/2021/CA, rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 20/01/2023 haburana Ubushinjacyaha na NYIRISHEMA Fiston (igika cya 19).
## Page 85
85
V. ITANGWA RY’IBIHANO 1. Imanza zagabanyije igihano
1. Icyaha: Gusambanya umwana/ gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato
S/N Urubanza
Ababuranyi Impamvu Igihano giteganyirijwe n’itegeko Igihano cyatanzwe 1. N° RPAA 00488/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/1/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na HAFASHIM ANA Silas Urukiko rw’Ubujurire rwamugabanyirije igihano rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha yo kuba yarakoze icyaha afite imyaka cumi n’icyenda (19)
Ingingo ya 133 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko uwahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu.
Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka 15 aho kuba icya burundu yari yahawe ku rwego rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’umuhungu w’imyaka itanu (5).
2. N° RPAA 00316/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA Na IYAKAREMY E Zakayo.
Urukiko rw’Ubujurire rwamugabanyirije igihano rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha yo kuba yarakoze icyaha aribwo akiva mu bwana kuko yari afite imyaka 18 n’amezi 3 no kuba yaremeye icyaha. Idem Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka 15 aho kuba icy’imyaka 25 yari yahawe ku rwego rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana utarageza ku myaka 14 y’amavuko.
3. N° RPAA 00545/202 1/CA rwaciwe ku wa 20/1/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na MUGISHA Prince alias Kadogo Urukiko rw’Ubujurire rwamugabanyirije igihano rushingiye ku kuba ari ubwa mbere yari akurikiranywe n’inkiko kandi akaba yari asanzwe yitwara neza muri sosiyete, ndetse akaba yarakoze Idem Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka 20 aho kuba icya burundu yari yahawe ku rwego rubanza ku cyaha cyo gusambanya abana babiri bari munsi y’imyaka cumi n’ine (14).
## Page 86
86
icyaha akiva mu bwana kuko yari afite imyaka cumi n’icyenda (19).
4. Nº RPAA 00181/202 1/CA rwaciwe ku wa 30/12/202 2. UBUSHINJ ACYAHA na MIZERO Eric. Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha ijyanye no kuba ariho yari akiva mu bwana kuba nta bundi yigeze akurikiranwaho icyaha bivuze ko yari usanzwe yitwara neza muri sosiyete. Gusambanya umwana, icyaha giteganywa kandi gihanwa n’ingingo ya 133 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, iyo ugihamijwe uhanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu (25).
Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka icumi (10) ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 16 y’amavuko aho kuba gifungo cy’imyaka makumyabiri (20). 5. N° RPAA 00313/202 1/CA rwaciwe ku wa 20/1/2023 UBUSHINJ ACYAHA na NSANZAMA HORO Gilbert Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha ijyanye no kuba kuva yafatwa yaremeye icyaha aregwa, akagisabira imbabazi, kuba ari ubwa mbere akoze icyaha, no kuba asanzwe yitwara neza mu muryango nyarandwa.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) aho kuba icy’imyaka makumyabiri (20) yahawe n’Urukiko rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 16. 6. N° RPAA 00414/202 1/CA CMB- RPAA 00424/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/1/2023 UBUSHINJ ACYAHA na DUSHIMIM ANA Théoneste Urukiko rw’Ubujurire rwamugabanyirije igihano rushingiye ku kuba yaremeye icyaha aregwa, ko ari ubwa mbere yakoze icyaha, kuba yarakoze icyaha ari umusore w’imyaka 24, kuba uwasambanyijwe yarendaga kuzuza imyaka y’ubukure no kuba barabyaranye umwana inyungu ze zikaba zikwiye kwitabwaho
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka umunani (8) aho kuba icy’imyaka makumyabiri (20) yari yahawe ku rwego rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’umukobwa ufite imyaka 17.
7. N° RPAA 00463/202 1/CA rwaciwe ku UBUSHINJ ACYAHA Urukiko rw’Ubujurire rwamugabanyirije igihano rushingiye kuba ari ubwa mbere akoze icyaha no Idem Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka 3 aho kuba icy’imyaka 23 yari
## Page 87
87
wa 27/1/2023 Na MUHOZA Anicet kuba yaragikoze akiva mu busore afite imyaka 18.
yahawe n’Urukiko rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 17.
8. N° RPAA 00692/202 1/CA rwaciwe ku wa 20/1/2023 UBUSHINJ ACYAHA NA NDAYISHIM IYE Jean Damascène Urukiko rw’Ubujurire rwamugabanyirije igihano rushingiye ku kuba ari ubwa mbere akoze icyaha. Idem Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka 15 aho kuba icy’imyaka 20 yari yarahawe ku rwego rubanza ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 17.
9. N° RPAA 00465/202 1/CA rwaciwe ku wa 20/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA na NIYONKUR U Benoît Urukiko rw’Ubujurire rwamugabanyirije igihano rushingiye ku kuba yari akiva mu bwana afite imyaka 20, ndetse n’uko dosiye itagaragaza ko yari asanzwe afite imyitwarire mibi.
Idem Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka 10 aho kuba icy’imyaka 20 yari yarahawe ku rwego rubanza ku bwo gusambanya umwana w’imyaka cumi n’ine (14).
2. Icyaha cy’ubwicanyi 1. N° RPAA 00161/202 1/CA rwaciwe ku wa 28/11/202 2 UBUSHINJ ACYAHA na BAZIRAMW ABO Fabien alias Museveni Urukiko rw’Ubujurire rwagabanyije igihano rushingiye ku kuba ari ubwa mbere yakurikiranwaho icyaha mu buryo buzwi, no kuba ibyaha yakoze nta ngaruka zikomeye byateje. Ubwinjiracyaha bw’ubwicanyi no gukora ibikorwa byerekeranye n’ibiyobyabwenge (impurirane mbonezabyaha) ingingo ya 21 iya 107, iya 62 n’iya 263 z’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018. Urukiko rwasanze ahamwa n’icyaha cy’ubwinjiracyaha bw’ubwicanyi n’icyo gufatanwa ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi bitewe n’uko ari impurirane mbonezabyaha ibyo bihano byombi birateranywa ahanishwa igifungo cy’imyaka 11. Imyaka 10 ku cyaha cy’ubwinjiracyaha bw’ubwicanyi n’umwaka 1 ku cyaha cyo gufatanwa ibiyobyabwenge aho kuba
## Page 88
88
igifungo cya burundu n’ihazabu ya 21.000.000.
2. RPAA 00114/202 2/CA rwaciwe ku wa 27/ 01/ 2023 UBUSHINJ ACYAHA Na NDAYAMBA JE Felicien Urukiko rw’Ubujurire rwahinduye inyito y’icyaha runagabanya igihano rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha z’uko yaburanye yemera icyaha aregwa no kuba ari ubwa mbere akurikiranweho icyaha.
Ingingo ya 121 igika cya 5, y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 iteganya ko icyaha cyo Gukubita no gukomeretsa byateye urupfu, iyo ugihamijwe uhanishwa igihano kiba igifungo kitari munsi y’imyaka cumi n’itanu (15) ariko kitarenze imyaka makumyabiri (20) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshanu (5.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni zirindwi (7.000.000 FRW). Urukiko rwemeje ko ahamwa n’icyaha cyo gukubita cyangwa gukomeretsa byateye urupfu aho kuba icyaha cy’ubwicanyi rumuhanisha igihano cy’igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 2.500.000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 yari yahawe ku rwego rubanza.
3. KWICA UMWANA WIBYARIYE 1. Nº RPAA 00159/202 2/CA rwaciwe ku wa 30/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA na MUKANDAY ISENGA Urukiko rw’Ubujurire rwahinduye inyito y’icyaha runagabanya igihano rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha yo kuba ari ubwa mbere akoze icyaha bizwi
Ingingo ya 108 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 iteganya ko Umugore wishe uwo yibyariye utarengeje amezi 12 (…) Iyo abihamijwe n’Urukiko ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka irindwi (7).
Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko ahamwa n’icyaha cyo kwica umwana yibyariye utarengeje amezi cumi n’abiri (12) aho kuba icyaha cy’ubwicanyi rumuhanisha igifungo cy’imyaka itatu (3) aho kuba igifungo cya burundu yahanishijwe ku rwego rubanza. 2. Nº RPAA 00758/202 1/CA rwaciwe ku wa UBUSHINJ ACYAHA na UWIZEYIMA Urukiko rw’Ubujurire rwahinduye inyito y’icyaha runagabanya igihano rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha yo kuba ari ubwa mbere akoze icyaha bizwi. Idem Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko ahamwa n’icyaha cyo kwica umwana yibyariye utarengeje amezi 12 aho kuba icyaha cy’ubwicanyi
## Page 89
89
30/01/202 3 NA Christine
rumuhanisha igifungo cy’imyaka 3 aho kuba igifungo cya burundu yahanishijwe ku rwego rubanza.
N/S 4. Icyaha: Ikoresha ritemewe ry’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti ikoreshwa nkabyo
1. N° RPAA 00049/202 1/CA rwaciwe ku wa 23/09/202 2 UBUSHINJ ACYAHA NA UWASE Farida Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba yaremeye icyaha kuva agifatwa, agasobanura uburyo yagikoze, kuba ari ubwa mbere yakora icyaha akaba nta yindi mwitwarire mibi yamugaragayeho. Gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bwa mayirungi (bikomeye), icyaha giteganywa kandi kigahanishwa ingingo ya 263 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, iyo ubihamijwe, ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu (25).
Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka makumyabiri (20) n’ihazabu ya 15.000.000 Frw yari yarahawe ku bwo gufatanwa udupfunyika 31 yacuruzaga. 2. N° RPAA 00158/202 1/CA rwaciwe ku wa 11/11/202 2 UBUSHINJ ACYAHA na NIYONTEZE Laetitia Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba yaremeye icyaha, no kuba icyaha cyakozwe nta ngaruka zikomeye cyateje kuko urumogi yatunze rwafashwe atari yarukwirakwiza. Ingingo ya 263, igika cya gatatu (3), agace ka mbere (1), y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko ukora, uhinga, uhindura, utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu gihugu ibiyobyabwenge bihambaye ahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga arenze Urukiko rw’Ubujurire rwamuhanishije igihano cy’igifungo cy’imyaka icumi (10) n’ihazabu ya 5.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25) n’ihazabu ya 20.000.000 FRW, ku bwo gutunda udupfunyika 34 tw’urumogi.
## Page 90
90
20.000.000 Frw, ariko atarenze 30.000.000 Frw
3. N° RPAA 00159/202 1/CA rwaciwe ku wa 08/08/202 2 UBUSHINJ ACYAHA na AHINYERET SE Amon, na MPATSIMA NDWA Anastase.
Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba bwari ubwambere bakurikiranwaho icyaha mu buryo buzwi, bakaba nta yindi mwitwarire mibi yabagaragayeho.
idem Bahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 25.000.000 Frw yari yahanishijwe mbere.
4. N° RPAA 00198/202 1/CA rwaciwe ku wa 11/11/202 2 UBUSHINJ ACYAHA na UWINGABIR E Daniel Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba atararuhije inzego z’ubutabera, kuba aribwo yakurikiranwaho icyaha n’inzego z’ubutabera, haka nta kigaragaza ko asanzwe afite imyitwarire mibi, no kuba icyaha yakoze nta ngaruka zikomeye cyateje
idem Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ya 15.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw, ku bwo gufatanwa urumogo ibiro 7 kg yari agiye gucuruza.
5. N° RPAA 00213/202 1/CA, rwaciwe ku wa 21/10/202 2 UBUSHINJ ACYAHA na BIZIMUNGU Jean Claude Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba kuba yaremeye icyaha mu buryo budashidikanywaho, no kuba icyaha yakoze nta ngaruka zikomeye cyateje. idem Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 yari yahanishijwe, ku bwo gutunda udupfuntika 108 tw’urumogi.
6. N° RPAA 00237/202 1/CA rwaciwe ku UBUSHINJ ACYAHA na TUYIYEGUR IRE Daniel. Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha, akaba atazwiho kuba asanzwe ari idem Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba
## Page 91
91
wa 21/10/202 2 umunyarugomo, no kuba icyaha yakoze nta ngaruka zikomeye cyateje.
icy’imyaka 20 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw, ku bwo gutunda udupfuntika 400 tw’urumogi.
7. N° RPAA 00260/202 1/CA rwaciwe ku wa 11/11/202 2. UBUSHINJ ACYAHA na MUNYANKU MBURWA Protogène Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba yaremeye icyaha mu buryo budashidikanywaho; ari ubwa mbere yakurikiranwaho icyaha n’inzego z’ubutabera, no kuba nta kigaragaza ko asanzwe afite imyitwarire mibi. idem Urukiko rwamuhanishije igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 15.000.000 Frw, aho kuba icy’imyaka 20 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahanishijwe ku rwego rubanza, ku bwo gusanganwa udupfunyika 15 yacuruzaga.
8. N° RPAA 00338/202 1/CA rwaciwe ku wa 28/10/202 2 UBUSHINJ ACYAHA na NSANZABA GANWA Théogène. Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba ari ubwa mbere yarakurikiranweho icyaha bizwi n’inzego z’ubutabera.
idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.100 Frw yari yahanishijwe ku rwego rubanza, ku bwo gusanganwa udupfunyika 17 yacuruzaga.
9. Nº RPAA 00205/202 1/CA rwaciwe ku wa 25/11/202 2. UBUSHINJ ACYAHA na UWAYEZU Jean Bosco Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba yaraburanye yemera icyaha, kuba ari ubwa mbere akurikiranyweho icyaha no kuba hataragaragajwe ko yari asanzwe ari umunyarugomo.
idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 17 n’ihazabu ingana na 15.000.000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu 20.000.000 Frw yari yarahanishijwe, ku bwo gutunda udupfuntika 80 tw’urumogi.
10. N° RPAA 00074/202 UBUSHINJ ACYAHA na Bagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba baburana ku rwego rwa mbere idem Bahanishijwe igifungo cy’imyaka 8 n’ihazabu ya
## Page 92
92
1/CA rwaciwe ku wa 08/08/202 2. BIZIMANA Evariste, na NTAKIRUTI MANA Valens.
baremeye icyaha mu buryo budashidikanywaho kandi ari ubwa mbere bakurikiranwaho icyaha.
10.000.000 Frw kuri buri wese, aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw bari barahanishijwe mbere, ku bwo gutunda ¾ kg by’urumogi.
11. Nº RPAA 00304/202 1/CA rwaciwe ku wa 30/1/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na MUSABYIM ANA Aboubakar Urukiko rw’Ubujurire rwagabanyije igihano rushingiye ngano nto y’urumogi yafatanywe (udupfunyika 3) idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 5.000.000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahawe n’Urukiko rubanza ku bwo gusanganwa udupfunyika 3 yacuruzaga.
12. Nº RPAA 00307/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/1/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na MUTIMURA Félix Urukiko rw’Ubujurire rwagabanyije igihano rushingiye ngano nto y’urumogi yafatanywe (udupfunyika 3) idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 12 n’ihazabu ya 12.000.000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahawe ku rwego rwa mbere ku bwo gusanganwa udupfunyika 3 yacuruzaga.
13. Nº RPAA 00429/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/1/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na MUVARA Donatien Urukiko rw’Ubujurire rwagabanyije igihano rushingiye ku kuba ikilo 1 cy’urumogi yafatanywe ari rwinshi ariko bidahambaye cyane.
idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 20 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 25.000.000 Frw yari yahawe ku rwego rwa mbere ku bwo gusanganwa 1kg yahinze agamije gucuruza.
14. Nº RPAA 00468/202 UBUSHINJ ACYAHA Urukiko rw’Ubujurire rwagabanyije igihano rushingiye ku kuba yaremeye idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 9 n’ihazabu ya
## Page 93
93
1/CA rwaciwe ku wa 27/1/2023 Na NGIRIMANA Jean Damascène alias Ngabo icyaha no ku buzima bw’ushinjwa ufite ukuboko kumwe byumvikanisha ko biremereza ubuzima bwe muri gereza.
1.000.000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahawe ku rwego rwa mbere ku bwo gusanganwa udupfunyika 74 yacuruzaga.
15. Nº RPAA 00509/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/1/2023
UBUSHINJ ACYAHA Na BUSIZORI Evariste Urukiko rw’Ubujurire rwagabanyije igihano rushingiye ku kuba yarahamijwe kuba icyitso mu cyaha cyo gutunda ibiyobyabwenge, rushingiye kandi no ku ngano y’urumogi yafatanywe ko nubwo ari rwinshi udupfunyika 183 ariko bidahambaye cyane.
idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 17 n’ihazabu ya 5.000.000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw yari yahawe ku rwego rwa mbere ku bwo gusanganwa udupfunyika 183 yacuruzaga.
16. Nº RPAA 00354/202 1/CA rwaciwe ku wa 31/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA Na TWIZERIMA NA Cyprien Urukiko rw’Ubujurire rwagabanyije igihano rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha y’uko yemeye icyaha ku rwego rwa mbere, kuba nta kigaragaza ko hari ubundi yigeze akurikiranwa mu nkiko no ku kigero cy’imyaka yari afite (19). idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 8 n’ihazabu ya 2.000.000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku cyaha cyo kubika no gucuruza ¼ cy’urumogi.
17. Nº RPAA 00344/202 1/CA rwaciwe ku wa 31/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA Na NSENGIYU MVA Vianney Urukiko rw’Ubujurire rwagabanyije igihano rushingiye ku kuba yaremeye icyaha, no kuba yari afite imyaka 25, ikigero cy’imyaka y’ubusore kirangwa no kudatekereza ku ngaruka y’ibyo bakora no kuba yarafatanywe urumogi ruke (udupfunyika 9) idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 5 aho kuba icy’imyaka 20 yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gufatanywe udupfunyika 9 tw’urumogi yacuruzaga. 18. N° RPAA 00471/202 1/CA UBUSHINJ ACYAHA Na Urukiko rw’Ubujurire rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha yo kuba uregwa yaremeye icyaha. idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 10.000.000 Frw aho kuba
## Page 94
94
rwaciwe ku wa 27/01/202 3 SIBOMANA Emmanuel icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahawe kubwo gufatwa abitse udupfunyika 13 yacuruzaga.
19. Nº RPAA 00481/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA NA MUSABYIM ANA Anicet Urukiko rw’Ubujurire rwagabanyije igihano rushingiye ku mpamvu nyoroshyacyaha yo kuba yaremeye icyaha mu buryo budashidikanywaho kuva agifatwa, kuba yarakoze icyaha akiri umwana, kuba icyaha yakoze nta ngaruka zikomeye cyateje. idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 5 n’ihazabu ya 3.000.000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gutunda udupfunyika 87 tw’urumogi.
20. N° RPAA 00393/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA Na NSABIMAN A Jean Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba yaremeye icyaha mu buryo budashidikanywaho mu nzego zose no kuba bwari ubwa mbere akurikiramweho icyaha. idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 5,000,000 Frw aho kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gufatwanwa udupfunyika 7 yacuruzaga.
21. N° RPAA 00466/202 1/ CA rwaciwe ku wa27/01/2 023 UBUSHINJ ACYAHA NA NSENGIYAR EMYE Elie Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba igihe yakoraga icyaha yari atarakura cyane (young adults) ndetse hakaba hakiri amahirwe y’uko ashobora kugororwa agasubira mu muryango nyarwanda agifite imbaraga zatuma afatanya n’abandi kubaka igihugu akaba uw’ingirakamaro. idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 5,000,000 Frw aho kuba icy’imyaka 20 n’ihazabu ya 21,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku cyaha cyo kubika no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi udupfunyika 30.
22. N° RPAA 00486/202 1/CA UBUSHINJ ACYAHA Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba igihe yakoraga icyaha yari atarakura cyane (young adults) idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 5 n’ihazabu ya 5,000,000 Frw aho kuba
## Page 95
95
rwaciwe ku wa 27/01/202 3 NA MANIRIHO Cyprien alias BUREGEYA ndetse hakaba hakiri amahirwe y’uko ashobora kugororwa, agasubira mu muryango nyarwanda (…) icy’imyaka 20 n’ihazabu ya 21,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi 23. N° RPAA 00368/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA NA NZEYIMANA Ignace Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba yaraburanye yemera icyaha, hakanarebwe no ku ngano nto y’urumogi yafatanwe (udupfunyika 47) no kuba yaragaragaje umucuruzi w’urumogi yafashaga mu kurukwirakwiza. idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 10,000,000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gutunda no gucuruza udupfunyika 47 tw’urumogi.
24. Nº RPAA 00464/202 1/CA rwaciwe ku wa 20/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA Na BIZIMANA Moussa Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba yaraburanye yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho kuva agifatwa no kuba ari ubwa mbere yari akoze icyaha.
idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 15 n’ihazabu ya 5,000,000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gutunda udupfunyika 1200 tw’urumogi.
25. N° RPAA 00255/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA NA SIMBAYOB EWE Shadadi Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba yaraburanye yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho kuva agifatwa, kuba ari ubwa mbere yari akoze icyaha, n’ingano nke y’ibiyobyabwenge yafatanywe (udupfunyika 13) byumvikanikanisha ko atari umucuruzi wo ku rwego rwo hejuru. idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 5 n’ihazabu ya 10,000,000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 21,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gufatanwa udupfunyika 13 tw’urumogi yacuruzaga. 26. N° RPAA 00302/202 1/CA UBUSHINJ ACYAHA Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba yaremeye icyaha mu buryo idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 8 n’ihazabu ya 5,000,000 Frw aho kuba
## Page 96
96
rwaciwe ku wa 27/01/202 3 NA HABINSHU TI Samuel budashidikanywaho no kuba ari ubwa mbere yari akoze icyaha. icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gufatanwa udupfunyika 260 tw’urumogi yacuruzaga.
27. N° RPAA 00352/202 1/CA, rwaciwe ku wa 26/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA NA MUKANSAN GWA Pierre. Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba ari ubwa mbere yari akurikiranyweho icyaha mu nzego z’ubutabera.
idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 10,000,000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 21,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gufatanwa udupfunyika 25 tw’urumogi yacuruzaga.
28. N° RPAA 00356/202 1/CA rwaciwe ku wa 26/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA NA MUKAGATA RE Bernadette Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba ari ubwa mbere yari akoze icyaha, kuba yarafatanywe ingano nto y’ibiyobyabwenge byomu bwoko bw’urumogi kandi bigafatwa atari yabicuruza mu bantu ngo bibagireho ingaruka mbi. idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 10,000,000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gufatanwa ½ cy’irobo cy’urumogi yacuruzaga.
29. N° RPAA 00446/202 1/CA rwaciwe ku wa 26/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA NA HAKIZIMAN A Jacques. Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba ari ubwa mbere yakurikiranwaho icyaha mu buryo buzwi, akaba nta yindi mwitwarire mibi yamugaragayeho, ndetse n’ubwo acuruza urumogi ariko akaba atari umucuruzi warwo ukomeye.
idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 10,000,000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20,001,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gufatanwa udupfunyika 36 tw’urumogi yacuruzaga.
30. N° RPAA 00546/202 2/CA UBUSHINJ ACYAHA na Bagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba ari ubwa mbere bakurikiranwaho icyaha bakaba ari idem Bahanishijwe igifungo cy’imyaka 8 n’ihazabu ya 1,000,000 Frw buri wese aho
## Page 97
97
rwaciwe ku wa 27/01/202 3 NIRAGIRE Gedeon Jean de Dieu Na RUTAYISIR E Abdourlatif.
na bato ku bakurikiranweho icyaha bakaba bahabwa amahirwe yo kugororoka kugira ngo bazarangize igihano bagifite imbaraga zo kwiyubaka no gufatanya n’abandi kubaka igihugu.
kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20,000,000 Frw bari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo kunywa no gufatanwa udupfunyika 39 tw’urumogi bacuruzaga bombi. 31. Nº RPAA 00408/202 1/CA rwaciwe ku wa 20/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA Na NYIRISHEM A Fiston Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba yaraburanye yemera icyaha mu buryo budashidikanywaho kuva agifatwa no kuba ari ubwa mbere yari akoze icyaha ndetse akaba yaragikoze afite imyaka 19 y’amavuko. idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 5 n’ihazabu ya 1,000,000 Frw aho kuba icy’imyaka 25 n’ihazabu ya 20,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku bwo gutunda udupfunyika 152 tw’urumogi.
32. Nº RPAA 00327/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA Na MUSIRIKAR E Jean Damascène Yahanishijwe igihano gito hashingiwe ku kuba nta kimenyetso kigaragaza mu buryo budashidikanywa ko ibiyobyabwenge (udupfunyika 2 tw’urumogi) yasanganywe yari agamije kubicuruza cyangwa kubikwirakwiza. Umuntu wese ufatanwa, urya, unywa, witera, uhumeka cyangwa wisiga mu buryo ubwo aribwo bwose ibiyobyabwenge ahanishwa ingingo ya 263 y'Itegeko n˚ 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 iteganya ko ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2) Urukiko rwemeje ko ahamwa n’icyaha cyo gufatanwa no kunywa ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi aho kuba icyaha cyo kubika urumogi rumuhanisha igifungo cy’imyaka 2 aho kuba igifungo cya burundu n’ihazabu ya 25.000.000 Frw yari yahawe ku rwego rwa mbere.
33. Nº RPAA 00335/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA Na SINDIKUBW ABO UWABAKUR IKIZA Yahanishijwe igihano gito hashingiwe ku kuba nta kimenyetso kigaragaza mu buryo budashidikanywa ko ibiyobyabwenge (udupfunyika 2 tw’urumogi) yasanganywe yari agamije kubicuruza cyangwa kubikwirakwiza. idem Urukiko rwemeje ko ahamwa n’icyaha cyo gufatanwa no kunywa ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi aho kuba icyaha cyo kubika urumogi rumuhanisha igifungo cy’imyaka 2 aho
## Page 98
98
kuba igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabua ya 20.000.000 Frw yari yahawe ku rwego rubanza.
34. N° RPAA 00498/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA Na RUBAYIZA Alexis Yahanishijwe igihano gito hashingiwe ku kuba nta bimenyetso bidashidikanywaho bigaragaza ko yacuruje urumogi cyangwa ko yari yiteguye kugurisha urwo yafatanywe.
idem Urukiko rwemeje ko ahamwa n’icyaha cyo gufatanwa no kunywa ibiyobyabwenge by’ubwoko bw’urumogi aho kuba icyaha cyo gucuruza urumugi rumuhanisha igifungo cy’imyaka ibiri (2), aho kuba icya burundu n’ihazabu ya 20,100,000 Frw yari yahawe ku rwego rwa mbere, kubwo gufatanwa Udupfunyika 33.
35. Nº RPAA 00318/202 1/CA rwaciwe ku wa 27/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA Na MINANI Jean Bosco Yahanishijwe igihano gito hashingiwe ku kuba yarafatanywe ingano nto (igiti kimwe yahinze n’agapfunyika kamwe basanze iwe), no kuba nta kindi kimenyetso kigaragaza ko yari agamije gucuruza cyangwa kukwirakwiza urwo rumogi. idem Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko ahamwa n’icyaha cyo gufatanwa no kunywa ibiyobyabwenge by’ubwoko bw’urumogi aho kuba icyaha cyo kuruhinga rumuhanisha igifungo cy’imyaka 2 aho kuba igihano cy’igifungo cya burundu n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yari yahawe ku rwego rubanza.
5. ICYAHA: GUKUBITA NO GUKOMERETSA 1. No RPAA 00109/202 2/CA rwaciwe ku wa UBUSHINJ ACYAHA Na MUGUME God Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba kuva yafatwa akaba yaraburanye yemera icyaha, ari na bwo bwa mbere yarakurikiranywe mu nkiko, ari bwo akiva mu bwana, Gukubita cyangwa gukomeretsa byateye urupfu, icyaha giteganywa kandi kigahanishwa ingingo ya 121 y’Itegeko nº 68/2018 ryo Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 10 n’ihazabu ya 2,500,000 Frw aho kuba icy’imyaka 15 n’ihazabu ya 5,000,000 Frw yari yahawe ku
## Page 99
99
27/01/202 3 ari mu kigero kirangwa ahanini no gukubagana, guhubuka, kutumva neza ingaruka z’ibyo akora n’ubushishozi bucye. ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange iyo abihamijwe ahanishwa igihano cy’ igifungo kitari munsi y’imyaka cumi n’itanu (15) ariko kitarenze imyaka makumyabiri (20) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshanu (5.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni zirindwi (7.000.000 FRW). rwego rwo hasi ku cyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu.
2. Nº RPAA 00411/202 1/CA rwaciwe ku wa 30/01/202 3 UBUSHINJ ACYAHA na TWAGIRAY EZU Olivier Yagabanyirijwe igihano hashingiwe ku kuba aribwo bwa mbere akurikiranyweho icyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu.
Idem Yahanishijwe igifungo cy’imyaka 12 n’ihazabu ya 2,500,000 Frw aho kuba icy’imyaka 15 n’ihazabu ya 5,000,000 Frw yari yahawe ku rwego rwo hasi ku cyaha cyo gukubita no gukomeretsa byateye urupfu.
2. Imanza zagumishijeho igihano cyari cyatanzwe
1. Icyaha: Gusambanya umwana/ gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato
S/N Urubanza/
Haburana Impamvu igihano giteganyirijwe n’itegeko Igihano cyatanzwe 1. N° RPAA 00497/2021/C A rwaciwe ku wa 27/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na HABIMANA Jérôme. Urukiko rw’Ubujurire rwasanze impamvu yo kongera kugabanyirizwa igihano itakwemerwa kuko yatanzwe nyuma y’ibihe byo kujurira biteganywa n’amategeko. Ingingo ya 133 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko uwahamwe n’icyaha cyo Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko igifungo cy’imyaka makumyabiri (20) yahawe cyo gusambanya umwana w’imyaka cumi n’itatu (13) y’amavuko
## Page 100
100
gusambanya umwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu.
yahawe ku rwego rwo hasi kigumyeho.
2. N° RPAA 00527/2021/C A rwaciwe ku wa 20/1/2023 UBUSHINJ ACYAHA NA NDABAMEN YE Emmanuel Urukiko rw’Ubujurire rwasanze uregwa adakwiye kongera kugabanyirizwa igihano kuko aticuza icyaha gikomeye yakoze, ndetse n’igihe amaze afunzwe kitamufashije kugororoka.
Gusambanya umwana, icyaha giteganywa kandi gihanwa n’ingingo ya 133 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, iyo ugihamijwe uhanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu (25).
Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka makumyabiri (20) yahanishijwe ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 15 yahawe ku rwego rwo hasi kidahindutse.
3. N° RPAA 00359/2021/C A rwaciwe ku wa 20/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA na KAZIGABA Emmanuel Urukiko rw’Ubujurire rwasanze uregwa adakwiye kongera kugabanyirizwa igihano kuko kwemera icyaha yakoze ku rwego rw’ubujurire kutashingirwaho agabanyirizwa igihano no kubera uburemere bwo guhohotera umwana yakabereye umubyeyi.
idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka makumyabiri (20) yahanishijwe ku cyaha cyo gusambanya umwana w’imyaka 17 yahawe n’Urukiko rubanza kidahindutse.
4. N° RPAA 00559/2021/C A rwaciwe ku wa 27/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na NABIBWIYI MANA Emmanuel
Urukiko rw’Ubujurire rwasanze rutakwakira ubujurire bwe kuko bwatanzwe nyuma y’ibihe byo kujurira biteganywa n’amategeko. idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka 15 yahanishijwe ku rwego rwo hasi ku bwo gusambanya umwana w’imyaka 17 kigumyeho.
2. Icyaha cy’ubwicanyi 1. Nº RPAA 00702/2021/C UBUSHINJ ACYAHA na NTAWIYAN Urukiko rw’Ubujurire ntirwamugabanyirije igihano Ubwicanyi, icyaha giteganywa kandi kigahanishwa n’ingingo ya 107 y'Itegeko N°68/2018 ryo Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25), yahanishijwe
## Page 101
101
A rwaciwe ku wa 18/11/2022 GA Jean Claude rushingiye ku buremere bw’icyaha yakoze cyo kwambura undi ubuzima ntacyo amuhoye, hakurikijwe ubugome yakoranye iki cyaha bugizwe no gutera icyuma mu nda. kuwa 30/08/2018, iyo ugihamijwe uhanishwa igifungo cya burundu. ku cyaha cy’ubwicanyi kidahindutse.
2. RPAA 00132/2022/C A rwaciwe ku wa 27 MUTARAMA 2023 UBUSHINJ ACYAHA NaNTIRENG ANYA Emmanuel Urukiko rw’Ubujurire rwasanze uregwa adakwiye kugabanyirizwa igihano kuko igihano yahawe gikwiranye n’icyaha yakoze kugira ngo n’umuryango wakorewe icyaha uhabwe ubutabera kandi uwakoze icyaha ahabwe igihe cyo kwihana no kwitekerezaho (…).
idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25) yahanishijwe ku cyaha cy’ Ubwicanyi ku rwego rwo hasi kidahindutse.
3. RPAA 00181/2022/C A rwaciwe ku wa 27 MUTARAMA 2023. UBUSHINJ ACYAHA Na NIYOMUGA BO François Urukiko rw’Ubujurire rwasanze uregwa adakwiye kugabanyirizwa igihano kuko nta nenge cyangwa amakosa yakozwe n’Urukiko rubanza uwajuriye agaragaza ngo akosorwe ahubwo azana imiburanire mishya ataburanishije mu nkiko zabanje. idem Urukiko rwemeje ko igifungo cya burundu yahanishijwe ku cyaha Ubwicanyi ku rwego rwo hasi kigumyeho.
4. Nº RPAA 00038/2022/C A rwaciwe ku wa 30/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA na HAKIZIMAN Urukiko rw’Ubujurire rwasanze uregwa adakwiye kugabanyirizwa igihano kuko atemeye icyaha cy’ubwicanyi idem Urukiko rwemeje ko igifungo cya burundu yahanishijwe ku rwego rwo hasi kigumyeho.
## Page 102
102
A Emmanuel yakoze ku buryo budashidikanywaho.
5. Nº RPAA 00146/2022/C A – CMB RPAA 00165/2022/C A – CMB RPAA 00242/2022/C A rwaciwe ku wa 30/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA na NEMEYE Anastase, MUDAHERA NWA Elie, Na DUSABIMA NA Faustin,
Urukiko rw’Ubujurire rwasanze abaregwa badakwiye kugabanyirizwa igihano kuko nta kosa Urukiko Rukuru rwakoze mu kubahamya icyaha cy’ubwicanyi. idem Urukiko rwemeje ko igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25) bahawe kigumyeho.
6. Nº RPAA 00425/2021/C A- CMB RPAA 00426/2021/C A rwaciwe ku wa 30/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA na NSEKERAB ANZI Baheza na NYIRANSAB IMANA Fillette Urukiko rw’Ubujurire rurasanga abaregwa badakwiye kugabanyirizwa igihano kubera ubugome bw’indengakamere bakoranye icyaha idem Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko igifungo cya burundu bahanishijwe ku rwego rwo hasi kigumyeho.
7. RPAA 00211/2022/C A-CMB RPAA 00213/2022/C A rwaciwe ku wa 27 MUTARAMA 2023 UBUSHINJ ACYAHA na NIYIGABA Emile na NSENGIMA NA Emmanuel Urukiko rw’Ubujurire rwasanze hakwiye guhamaho imikirize y’urubanza rwajuririwe kuko abaregwa batsinzwe mu nkiko zombi ku mpamvu zimwe. idem Urukiko rwemeje ko igifungo cya burundu bahanishijwe ku rwego rwo hasi kigumyeho.
3. Icyaha: Ikoresha ritemewe ry’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti ikoreshwa nkabyo
S/N Urubanza
Ababuranyi Impamvu Igihano giteganyirijwe n’itegeko
Igihano cyatanzwe
## Page 103
103
1. No RPAA 00102/2022/C A rwaciwe ku wa 18/11/2022 UBUSHINJ ACYAHA na URAYENEZ A Ramadhan Urukiko rw’Ubujurire rwasanze uregwa adakwiye kongera kugabanyirizwa igihano kuko atabashije kuvuguruza ibimenyetso byashingiweho mu kumuhamya icyaha. Ingingo ya 263, igika cya gatatu (3), agace ka mbere (1), y’Itegeko n° 68/2018 ryo ku wa 30/8/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko ukora, uhinga, uhindura, utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu gihugu ibiyobyabwenge bihambaye ahanishwa igifungo cya burundu n’ihazabu y’amafaranga arenze 20.000.000 Frw, ariko atarenze 30.000.000 Frw Urukiko rwemeje ko igihano cy’igifungo cy’imyaka makumyabiri n’itanu (25) n’ihazabu ya 20.000.000 Frw yahanishijwe ku cyaha cyo gucuruza ibiyobyabwenge kigumyeho, ku bwo gufatanwa udupfunyika 30 tw’urumogi yacuruzaga. 2. Nº RPAA 00379/2021/C A rwaciwe ku wa 20/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na HAKIZIMAN A Melan Urukiko rw’Ubujurire rwasanze uregwa adakwiye kugabanyirizwa igihano kuko ukwemera icyaha bwa mbere mu bujurire kwe kutamubera impamvu nyoroshyacyaha ngo agabanyirizwe igihano kuko kwakozwe impitagihe.
Idem Urukiko rwemeje ko igihano cy’igifungo cy’imyaka 25 n’ihazabu ingana na 20.000.000 Frw yahanishijwe ku rwego rwo hasi kigumyeho, ku bwo gufatanwa udupfunyika 10,504 tw’urumogi yatunze.
4. Icyaha: Kwigwizaho umutungo
1. N° RS/INJUST/RP 00002/2021/C A rwaciwe ku wa 20/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na BYIRINGIR O Appolinaire
Urukiko rw’Ubujurire rurasanga uregwa adakwiye kugabanyirizwa igihano kuko atabashije kugaragaza aho yakomoye umutungo atunze.
Kwigwizaho umutungo, icyaha cyateganywaga n’ingingo ya 636 y’Itegeko Ngenga n° 01/2012/OL ryo ku wa 02/05/2012 rishyiraho igitabo cy’amategeko, iyo abihamijwe ahanishwa igifungo kuva ku Urukiko rwemeje ko igihano cy’igifungo cy’imyaka 3 yahanishijwe ku rwego rwo hasi kigumyeho, ategekwa no gutanga ihazabu ya 28.392.148 Frw aho kuba iya 197,149,420 Frw, yari yarategetswe mbere.
## Page 104
104
myaka ibiri (2) kugeza ku myaka itanu (5) n‟ihazabu y‟amafaranga y‟u Rwanda yikubye inshuro kuva kuri ebyiri (2) kugeza ku icumi (10). 3. Imanza abaregwa bagizwemo abere/zakuyeho uburyozwacyaha
S/N Urubanza/
Haburana Impamvu igihano giteganyirijwe n’itegeko Igihano cyatanzwe
1. Icyaha: Gusambanya umwana/ gukoresha undi imibonano mpuzabitsina ku gahato
1. No RPAA 00366/2021/C A rwaciwe ku wa 31/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA NA HAFASHIM ANA Odance Urukiko rwasanze ibimenyetso byashingiweho mu guhamya icyaha uregwa, bitera gushidikanya. Ingingo ya 133 y’Itegeko nº 68/2018 ryo ku wa 30/08/2018 riteganya ibyaha n’ibihano muri rusange nk’uko ryahinduwe kugeza ubu, iteganya ko uwahamwe n’icyaha cyo gusambanya umwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14), igihano kiba igifungo cya burundu.
Urukiko rwagize umwere uregwa aho kuba igifungo cya burundu yari yahawe n’Urikiko rubanza ku bwo gusambanya umwana w’imyaka 2.
2. N° RPAA 00440/2020/C A rwaciwe ku wa 27/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na NDIKUMWE NAYO Jean
Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko atagomba kuryozwa icyaha cyo gusambanya umwana utarageza ku myaka cumi n’ine (14) akurikiranyweho n’Ubushinjacyaha, kuko afite uburwayi bwo mu mutwe Idem Urukiko rw’Ubujurire rwemeje ko igihano cy’igifungo cya burundu yari yahawe ku rwego rubanza kivanyweho ku cyaha cyo gusambanya umwana utarageza ku myaka 14 y’amavuko.
## Page 105
105
2. Icyaha cy’Ubwicanyi 1. N° RPAA 00371/2020/C A rwaciwe ku wa 15/12/2022 UBUSHINJ ACYAHA na SEZIKEYE François. Urukiko rw’Ubujurire rwamugize umwere ku byaha yari akurikiranyweho rushingiye ku gushidikanya ku bimenyetso bihamya icyaha. Ubwinjiracyaha mu bwicanyi n’Ubujura bwitwaje intwaro byateganywaga kandi bigahanwa n’ingingo; iya 140 n’iya 304 z’Itegeko-Ngenga n°01/2012/OL ryo ku wa 2/5/2012 ubihamijwe n’urukiko ahanishwa igifungo cya burundu.
Urukiko rwasanze adahamwa n’icyaha cy’ubwinjiracyaha bw’ubwicanyi n’ubufatanyacyaha mu byaha by’ubujura bwitwaje intwaro yarezwe aho yari yarahanishijwe igifungo cy’imyaka 25 ku rwego rubanza.
Nº RPAA 00737/2021/C A rwaciwe ku wa 16/12/2022 UBUSHINJ ACYAHA na UWAYISAB A HABIMANA Urukiko rw’Ubujurire rwamugize umwere kuko habayeho ugushidikanya ku gikorwa cy’ubwicanyi yari akurikiranyweho. Ubwicanyi, icyaha giteganywa n’ingingo ya 107 y’itegeko n°68/2018 ryo ku wa 30/08/2018, ugihamijwe ahanishwa igifungo cya burundu. Urukiko rw’Ubujurire rwasanze adahamwa n’icyaha cy’ ubwicanyi aho kuba igifungo cya burundu yari yarahamijwe ku rwego rubanza.
3. Icyaha: Ikoresha ritemewe ry’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti ikoreshwa nkabyo
1. N° RPAA 00516/2021/C A rwaciwe ku wa 26/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA Na BAZUBAFIT E Stephania Urukiko rwasanze adahamwa n’icyaha kuko nta bimenyetso bidashidikanywaho bihamya icyaha akurikiranyweho. Idem Urukiko rwemeje ko agizwe umwere ko adahamwa n’icyaha cyo gutunda, kubika no gucuruza ibiyobyabwenge byo mu bwoko bw’urumogi aho kuba igifungo cy’imyaka 25 yari yahawe n’Urukiko rubanza.
## Page 106
106
4. Icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi 1. RPAA 00098/2020/C A rwaciwe ku wa 06/01/2023 UBUSHINJ ACYAHA na Cpl SHYAKA Védaste, na Pte TWIZEYIMA NA Dieudonné.
Urukiko rwabagize abere kuko Urukiko Rukuru rwa Gisirikare rwakoze ikosa ryo guhamya abajuririye icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi nta bimenyetso byihariye kuri iki cyaha rugaragaje.
Icyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi n’ubwinjiracyaha mu bujura bukoreshejwe intwaro biteganywa kandi bigahanishwa ingingo za 27, 30, 304, 305, 681, 682 na 752 z’Itegeko Ngenga nº 01/2012/OL ryo ku wa 02/05/2012 iyo ubihamijwe uhanishwa igifungo cy’imyaka 5 kugeza ku myaka 7. Urukiko rwabagize abere ku cyaha cyo kurema umutwe w’abagizi ba nabi no ku bwinjiracyaha mu bujura bukoreshejwe intwaro aho kuba igifungo cy’imyaka 15 kuri UKWIBISHAKA Théogène n’imyaka 10 kuri Pte TWIZEYIMANA Dieudonné bari bahawe n’Urukiko rubanza.
## Page 107
107
VI. UMWANZURO Nk’uko twateruye tubivuga, iyi nyandiko igamije korohereza abacamanza, abanditsi, abashakashatsi, abashinjacyaha, aba Avoka n’ababuranyi muri rusange kumenya imirongo yatanzwe n’Urukiko. Nk’uko biteganywa n’itegeko, muzi ko Urukiko rw’Ubujurire ari rwo ruburanisha imanza ku rwego rwa nyuma, haseguriwe ububasha bwihariye bwahawe Urukiko rw’Ikirenga bwo kuba rwasubirishamo imanza ku mpamvu z’akarengane. Ni muri urwo rwego, imirongo iba yagaragaye muri iyi nyandiko iba igomba kumurikira Urukiko rw’Ubujurire ndetse n’inkiko zose rukuriye ku bijyanye n’ibyemezo zifata; kandi narwo rwitwararitse kubahiriza imirongo yatanzwe n’Urukiko rw’Ikirenga. Iyi nyandiko ntivuguruza cyangwa ngo igongane n’imanza zisanzwe zisohorwa mu Cyegeranyo cy’ibyemezo by’inkiko. Ariko, kuko mu Cyegeranyo hasohokamo imanza nke kandi kigasohoka rimwe mu gihembwe, twahisemo kujya tubamenyesha imirongo yafashwe mu manza zose zaciwe n’Urukiko rw’Ubujurire buri kwezi, kugira ngo hatazabaho kwitwaza ko hari imirongo yatanzwe yaba itari izwi. By’umwihariko, twongeye kwibutsa Ababuranyi (Abavoka, Abashinjacyaha) baburanira mu Rukiko rw’Ubujurire ko mbere yo gukora umwanzuro ugenewe uru Rukiko, bakwiye kujya iteka bareba niba ikibazo kigibwaho impaka kitarigeze kibonerwa igisubizo mu manza zabanje, bifashishije izi nyandiko. Ni muri ubwo buryo, twese dufatanyije, tuzagenda dushimangira intego yo gutanga ubutabera bumwe ku bibazo bisa no kwirinda kubogama ku mpamvu iyo ari yo yose. Murakoze.
## Page 108
1