S v Alexander (CA & R 179/03) [2003] ZANCHC 48 (14 November 2003)

Verslagwaardig: Ja / Nee

Sirkuleer aan Regters: Ja / Nee

Sirkuleer aan Landdroste: Ja / Nee

IN DIE HOOGGEREGSHOF VAN SUID-AFRIKA

(Noord-Kaapse Afdeling)

Saakno:CA & R 179/03

Datum verhoor: 2003-11-12

Datum gelewer: 2003-11-14

In die appél van:

KEVIN

ALEXANDER APPELLANT

versus

DIE

STAAT RESPONDENT

Coram:

MAJIEDT R

UITSPRAAK

MAJIEDT R:

Die Appellant, wat tereg sal staan op ‘n aanklag van moord, ‘n aanklag van roof met verswarende omstandighede sowel as aanklagte onder die Wet op Vuurwapens, het by drie geleenthede in die Hof a quo onsuksesvol aansoek gedoen om op borgtog vrygelaat te word hangende sy verhoor. Hy kom nou in hoër beroep teen die voormelde weiering.

Ter aanvang is dit nodig om te verwys na die klagstaat soos dit verskyn in die oorkonde van die verrigtinge wat voor die landdros gedien het. Die klagstaat lees as volg:

“MOORD: Klagte 1

Beskuldigdes is skuldig aan Moord deurdat op 6/11/02 en te erf 127 Sanddrift distrik Namakwaland die beskuldigdes wederregtelik en opsetlik vir ............ ‘n man gedood het deur hom te skiet met ‘n pistool.

GEWAPENDE ROOF: Klagte 2”

Dit dien vermeld te word dat die Appellant as beskuldigde 2 gesiteer was in die Hof a quo. Sy medebeskuldigde, ene Petro Stuurman, is ‘n 17-jarige wat saam met hom teregstaan op die voormelde aanklagtes.

Voor die landdros is daar viva voce-getuienis gelei en is sekere dokumente ook ingehandig tydens die eerste borgaansoek. Tydens daardie aansoek het die Appellant, sowel as sy medebeskuldigde Stuurman namens die Appellant getuig. Die Staat het die getuienis gelei van die ondersoekbeampte, Inspekteur Grobbelaar. Bondig opgesom was die getuienis van die Appellant se kant die volgende:

Die Appellant het ‘n vaste woonadres te Upington en het ook ‘n vaste betrekking by die Gordonia-hospitaal waar hy ‘n administratiewe klerk is.

Die Appellant het hom te Sanddrift in Namakwaland se distrik bevind waar hy hom klaarblyklik besig gehou het met onwettige diamant delwery saam met andere. Op die dag van die voorval was hy nie teenwoordig op die toneel nie, maar het in sy kamer gelê en slaap. Hy het ook getuig dat hy ‘n gelisensieerde houer is van ‘n vuurwapen, welke vuurwapen hy vermis het tydens sy verblyf te Sanddrift. Hy het hierdie vermiste vuurwapen nie aangemeld by die Polisie nie tot tyd en wyl hy enkele dae later teruggekeer het in Upington en bewus geword het van probleme rondom die voorval.

Volgens hom het beskuldigde 1, Stuurman, aan hom vertel dat ene Neville die vuurwapen gesteel het onder die matras waar die Appellant dit versteek het te Sanddrift in sy kamer. Volgens die Appellant het hy Neville ontmoet deur beskuldigde 1 en dié Neville het vir hom ‘n bedrag geld asook ‘n selfoon oorhandig. Hy was nie bewus daarvan dat die selfoon gesteel was nie en het eers agterna uitgevind toe die Polisie hom daaroor konfronteer in Upington.

Die medebeskuldigde Stuurman het in sy getuienis bevestig dat die Appellant se weergawe korrek is, naamlik dat hy (die Appellant) nie aanwesig was tydens die voorval nie aangesien die Appellant gelê en slaap het in sy kamer.

Volgens Stuurman se getuienis was dit hyself (Stuurman) en dié vriend van hom (Neville) wat die oorledene gedood het deur hom te skiet en hom daarna toe beroof het van ‘n selfoon en geld. Hy het ook getuig dat die Polisie die vuurwapen opgespoor het deurdat Neville hulle gaan wys het waar hy dit begrawe het.

In kruisondervraging is die Appellant se verweer van ‘n alibi glad nie getoets nie. Belangriker nog, die Staatsaanklaer het heeltemal versuim om enigsins die Appellant te konfronteer met die getuienis wat van Staatsweë teen die Appellant bestaan het en waarna ek binnekort sal verwys wanneer ek dit getuienis van inspekteur Grobbelaar, die ondersoekbeampte, bespreek. Dieselfde versuim ten aansien van getuienis van Staatsweë wat die Appellant inkrimineer is ook nie gestel aan die medebeskuldigde (Stuurman) nie.

Soos ek voorheen aangedui het, het die Staat die getuienis van die ondersoekbeampte, Inspekteur Grobbelaar, gelei. Sy het getuig dat die Staat se saak grootliks, indien nie uitsluitlik nie, berus op die getuienis van ‘n sogenaamde artikel 204-getuie, d.w.s. ‘n medepligtige wat namens die Staat gaan getuig en ten behoewe van wie die Staat gaan aansoek doen vir vrywaring van vervolging. Uit die getuienis is dit oorvloediglik duidelik dat hierdie medepligtige Staatsgetuie die persoon met die naam van Neville is na wie ek vroeër verwys het. Die Staat se getuienis by monde van Neville sal wees dat die Appellant deel gehad het aan die beplanning om die oorledene te dood en dat die oorledene inderdaad geskiet is met die Appellant se pistool deur Neville en dat die medebeskuldigde Stuurman aanwesig was daar. Die getuienis van Neville sal verder wees dat die vuurwapen begrawe is deur die Appellant en dat hy (Neville) die Polisie gaan wys het waar die vuurwapen is. Die verdere getuienis sal wees dat die Polisie die oorledene se selfoon in die besit van die Appellant gevind het in Upington. Volgens Neville is die geroofde geld en selfoon van die oorledene aan die Appellant oorhandig deur hom en Stuurman.

Die hoogwatermerk van die Staat se saak teen die Appellant, soos dit hoofsaaklik gevoer sal word by monde van Neville, is na my mening die volgende:

Dat die oorledene met die Appellant se vuurwapen geskiet is;

Dat die Appellant versuim het om vir ‘n hele aantal dae aan te meld dat sy vuurwapen vermis is, soos wat hy beweer;

Dat die oorledene se selfoon in die Appellant se besit gevind is.

Mnr. Muhlohlonye wat namens die Appellant voor my verskyn het, het aangevoer dat die landdros gefouteer het deur te bevind dat die Appellant die bewyslas dra om aan te toon dat hy op borgtog vrygelaat behoort te word deur buitengewone omstandighede aan te toon soos bedoel in art 60(11) van die Strafproseswet, 51 van 1977. Hierdie submissie berus daarop dat Mnr. Muhlohlonye aanvoer dat, soos wat die klagstaat lees, daar geen aanduiding is dat hierdie ‘n skedule 6 of ‘n skedule 5 misdryf is waarvan die Appellant aangekla was nie. Hy het ook aangevoer dat hierdie leemtes in die klagstaat nie aangevul kan word deur mondelinge getuienis nie. In dié verband het hy verwys na die beslissing in S v Botha en ‘n ander 2002(1) SASV 222 (HHA) te 229 d-f, par. 16 waar as volg gesê is:

“Namens beskuldigdes 1 en 3 is ter aanvang voor ons betoog dat die Wetgewer nie kon bedoel het dat 'n blote bewering in die akte van beskuldiging dat 'n beskuldigde aan 'n Bylae 6 misdryf skuldig is, voldoende is om art 60(11)(a) van die Wet van toepassing te maak nie. Volgens die betoog moet die Hof wat die borgaansoek aanhoor, self eers die feite evalueer ten einde te bepaal of die Staat by die verhoor 'n Bylae 6 misdryf sal kan bewys, voordat art 60(11)(a) toepassing vind. Ek kan nie met die betoog saamstem nie. Die bewoording van die subartikel is duidelik en ondubbelsinnig en is vir net een uitleg vatbaar. Dit is dat die formulering van die aanklag in die akte van beskuldiging, indien nodig aangevul deur 'n skriftelike bevestiging ingevolge art 60(11A), beslissend is vir die vraag of 'n beskuldigde hom van die bewyslas in art 60(11)(a) moet kwyt om sy vrylating op borgtog te verkry.“

Hierdie beslissing het volgens Mnr. Muhlohlonye die beslissing in S v Shezi 1996(1) SASV 715(T) te 718 c se benadering vervang waar bevind is dat getuienis wel leemtes in ‘n klagstaat kan aanvul by die toepassing van die bepalings van art 60(11) van die Strafproseswet.

Na my mening is daar aansienlike meriete in hierdie betoog van Mnr. Muhlohlonye. Me Van Dyk, wat namens die Staat voor my verskyn het, het in haar betoogshoofde melding daarvan gemaak dat die Appellant en sy medebeskuldigde in die Rondgaande Hof van hierdie Afdeling te Springbok tereg sal staan gedurende Februarie 2004 op die aanklagtes waarna ek verwys het in par 1 van hierdie uitspraak. Dié bepaalde inligting is heeltemal ontersaaklik vir die beregting van hierdie borgappél, aangesien dit die klagstaat soos dit voor die landdros was en wat ek volledig aangehaal het hierbo, is wat van belang is. Ek vind dit verbasend en heeltemal onaanvaarbaar dat die Staat in so ‘n ernstige saak so ‘n absoluut patetiese en onvolledige klagstaat kon opstel soos wat ek hierbo uiteengesit het. Daar bestaan in elk geval nie ‘n misdryf soos “Gewapende roof” soos wat dit in klagte 2 van die klagstaat voor die landdros vervat is nie. Verder meen ek dat daar veel te sê is vir die betoog van Mnr. Muhlohlonye dat die klagte van moord op aanklag 1 in elk geval vatbaar is vir ‘n beswaar ingevolge art 84 van die Strafproseswet aangesien dit geen melding maak van wie die slagoffer van die moord was nie. Me. Van Dyk het toegegee dat die klagstaat heeltemal onvolledig was. Sy het bloot halfhartige submissies gemaak oor hierdie betrokke argument van Mnr. Muhlohlonye.

Ek meen egter dat dit nie nodig is om ‘n bevinding te maak ten aansien van hierdie interessante argument wat deur Mnr.

Muhlohlonye voorgehou is nie. Ek kom tot daardie gevolgtrekking omdat ek die mening toegedaan is dat, selfs aanvaar ek vir die oomblik dat die Appellant die bewyslas gedra het ingevolge art 60(11) van die Strafproseswet, hy by uitstek daarin

geslaag het om sodanige buitengewone omstandighede aan te toon.

In die eerste plek is ‘n belangrike faktor wat in ag geneem moet word die feit dat die Staat ‘n bra swakkerige saak het teen die Appellant. Hierdie is uiteraard ‘n faktor wat in ag geneem moet word ten gunste van die Appellant in ‘n borgaansoek soos die onderhawige.

Vergelyk in dié verband: S v Botha supra; te 230 h-i, par. 21

S v Mauk 1999(2) SASV 479 (W) te 488 a-d;

S v Mohammed 1999(2) SASV 507 (K).

Ek is die mening toegedaan dat die Staat ‘n swak saak het teen die Appellant, veral as in ag geneem word dat die Staat se saak, soos ek gesê het, grootliks berus op die getuienis van ‘n medepligtige wat ook ‘n enkelgetuie is. Daar sal dus by die verhoor as’t ware ‘n dubbele versigtigheidsreël van toepassing wees op die betrokke getuie.

Verder is dit insiggewend en van groot belang dat die medebeskuldigde (Stuurman) die Appellant verontskuldig en homself inkrimineer.

Hierdie medebeskuldigde het nie net in sy getuienis voor die landdros nie, maar ook vir die maatskaplike werker tydens ‘n assesseringsverslag en ook aan ‘n bewaarder te Upington-gevangenis aangedui dat hy aandadig was in die pleging van die misdrywe en dat die Appellant onskuldig is daaraan. Belangriker nog, die medebeskuldigde het aan die voormelde bewaarder te Upington-gevangenis laat blyk dat hy bereid is om ‘n bekentenis in dier voege voor ‘n landdros te gaan maak.

Na my mening en in die lig van die getuienis waarna ek alreeds verwys het, kan nie sondermeer gesê word dat die Appellant se alibi-verweer tydens ‘n verhoor verwerp sal word as vals bo redelike twyfel nie. So gesien dus, moes die landdros in die Appellant se guns in ag geneem het dat die Staat ‘n betreklike swak saak teen hom het.

Die landdros het breedvoerige redes verskaf waarom hy borgtog geweier het aan die Appellant. Een van hierdie redes stel ‘n flagrante mistasting daar: die landdros bevind naamlik dat die blote feit dat die Direkteur van Openbare Vervolgings besluit het om die Appellant aan te kla van moord en roof met verswarende omstandighede aanduidend daarvan is dat daar ‘n prima facie saak teen die Appellant is. Hierdie flagrante mistasting het uiteraard tot gevolg dat die noodwendige afleiding gemaak kan word dat die landdros nie behoorlike oorweging geskenk het aan die getuienis voor hom nie.

Daar is geen getuienis op rekord dat die Appellant:

a) ‘n vlugrisiko is nie;

b) sal inmeng met Staatsgetuies nie (hier moet ek daarop wys dat die Staat se belangrikste getuie, die artikel 204-getuie, Neville, huidiglik homself in ‘n getuiebeskermingsprogram bevind);

c) dat die Appellant se vrylating die openbare orde sal versteur nie;

d) dat die Appellant met die behoorlike funksionering van die regspleging sal inmeng nie.

Ek het alreeds daarop gewys dat die Appellant ‘n vaste woonadres te Upington en ‘n vaste werksadres te Gordonia Hospitaal, ook te Upington, het. Hy is ‘n eerste oortreder en het twee afhanklike kinders asook ‘n moeder wat hy versorg.

In S v Mauk supra te 488 d het Snyders R daarop gewys dat die bepalings van art 60(11) van die Strafproseswet, waar die bewys van buitengewone omstandighede vereis word, nie sodanig toegepas moet word dat dit ‘n onmoontlike bewyslas op ‘n beskuldigde plaas en dus verkryging van borg deur ‘n applikant ingevolge art 60(11)(a) ‘n blote illusie maak nie.

Sien ook: S v Dlamini; S v Dladla and others; S v Joubert; S v Schietekat 1999(2) SASV 51 (KH).

Alles inaggenome, is ek derhalwe die mening toegedaan dat ek ingevolge die bepalings vervat in art. 65(4) van die Strafproseswet die landdros se beslissing tersyde kan stel aangesien ek oortuig is dat sy beslissing verkeerd is.

Bygevolg word borgtog aan die Appellant toegestaan hangende die afhandeling van sy verhoor onderhewig aan die borgvoorwaardes soos ooreengekom tussen die Advokaat vir die Staat en die Advokaat vir die Appellant soos vervat in die dokument hierby aangeheg (gemerk “A”).

___

SA

MAJIEDT

REGTER

NAMENS APPELLANT : ADV MM MUHLOHLONYE

NAMENS RESPONDENT : ADV E VAN DYK

DATUM VAN VERHOOR : 2003-11-12

DATUM VAN UITSPRAAK : 2003-11-14