BIKORIMANA v RDB
- Citation
- U RCA 00061/2022/HC/NYZ
- Status
- Civil
- Jurisdiction
- Rwanda
- Court
- High Court
- Decision
- 29 September 2023
- Posture
- Civil Appeal / High Court Appellate Judgment
- Case number
- U RCA 00061/2022/HC/NYZ
- Language
- Kinyarwanda
More details
- Court
- High Court
- Decision
- 29 September 2023
- Posture
- Civil Appeal / High Court Appellate Judgment
- Case number
- U RCA 00061/2022/HC/NYZ
- Language
- Kinyarwanda
On this page
Professional case brief
Research organized from the available case record
01
Holding and result
The applicant failed to prove that the employee's act was committed in the course of employment and in the employer's interest. The evidence did not establish a sufficient connection between the wrongful act and the employee's assigned duties. Therefore, the employer (RDB) is not liable for the damages claimed.
Court disposition
appeal dismissed
Orders
- The appeal by Bikorimana James is dismissed as unfounded.
- Rwanda Development Board is not liable for the damages claimed by Bikorimana James.
- The judgment of the Intermediate Court in RC 00016/2022/TGI/NYBE remains unchanged.
- Court fees paid for the appeal are to remain with the State.
02
Material facts
Parties
Bikorimana James
Applicant Counsel: Me Mbituyimana Jean de Dieu, Me Nsanzimana AimableRwanda Development Board (RDB)
Respondent Counsel: Me Nkusi FredAmounts and remedies
- Damages Claimed for Disability: RWF 40,000,000
- Damages Claimed for Pain and Suffering: RWF 27,000,000
- Total Damages Claimed: RWF 77,264,884
03
Procedural history
Posture
Civil Appeal / High Court Appellate Judgment
04
Questions and positions
Legal issues
- 01
Whether the employer (RDB) is liable for damages caused by its employee's criminal act
- 02
Whether the act was committed in the course of employment and in the employer's interest
- 03
Whether the applicant is entitled to damages
Party arguments
- Applicant
- Bikorimana argued that the shooting by RDB's employee occurred in the course of employment and in the employer's interest, as the employee was performing duties related to park protection. He claimed the lower court ignored evidence showing the employee acted within his job scope.
- Respondent
- RDB argued the employee acted outside the scope of employment and not in the employer's interest, as the incident occurred outside the park and working hours. RDB maintained it should not be held liable for acts not directly related to assigned duties.
05
Court’s reasoning
Legal principles
- 01
RPA 0074/07/CS (Supreme Court, 25/07/2008)
Employer liability for acts of employees requires a direct connection between the wrongful act and the employee's assigned duties.
- 02
RS/INJUST/RCOM 00004/2019/SC (Supreme Court, 06/11/2020)
The burden of proof lies on the claimant to show the act was committed in the course of employment and in the employer's interest.
- 03
RS/INJUST/RC 00004/2021/SC (Supreme Court, 20/05/2022)
Employer is not liable for acts of employees outside the scope of their duties or not in the employer's interest.
06
Ratio, limits and disposition
Ratio decidendi
The applicant failed to prove that the employee's act was committed in the course of employment and in the employer's interest. The evidence did not establish a sufficient connection between the wrongful act and the employee's assigned duties. Therefore, the employer (RDB) is not liable for the damages claimed.
Obiter and limits
- The burden of proof is on the claimant to demonstrate the connection between the wrongful act and the employee's duties.
- Acts committed outside the workplace or working hours generally fall outside employer liability.
Court disposition
appeal dismissed
- The appeal by Bikorimana James is dismissed as unfounded.
- Rwanda Development Board is not liable for the damages claimed by Bikorimana James.
- The judgment of the Intermediate Court in RC 00016/2022/TGI/NYBE remains unchanged.
- Court fees paid for the appeal are to remain with the State.
Source and reliance status
High Court · 29 September 2023
This page organises the available record for research. Confirm quotations, current status, and subsequent treatment against the official source before relying on the case.
Judgment reading view
Judgment text
The complete available source text.
High Court
Civil· 29 September 2023
BIKORIMANA v RDB
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2023-09-29 - Case/document no.: U RCA 00061/2022/HC/NYZ - Collection: High Court
Text
Page 1
BIKORIMANA v RWANDA DEVELOPMENT BOARD [Rwanda URUKIKO RUKURU - RCA 00061/2022/HC/NYZ (Ndagijimana, P.J.) 29 Nzeri 2023] Amategeko agenga imanza z’imboneza mubano – Ubryozwe – Ubryozwe bw’umukoresha ku byangijwe n’umukozi - Kugirango umukoresha aryozwe indishyi z’ibyangijwe n’umukozi we, igikorwa cyangirije undi kigomba kuba gifitanye isano n’inshingano ze. Incamake y’ikibazo: Uru rubanza rukomoka ku cyaha cyo gukubita no gukomeretsa cyakorewe Bikorimana ubwo yaje gusangwa mu cyayi kirk u mbibe z’ishyamba rya Nyungwe yikoreye ubwatsi agakurikirwa n’abarinzi babiri b’ishyamba hanyuma umwe muri bo witwa Semahoro aza kumurasa mu nda asigarana ubusembwa bukomeye. Uyu semahoro yaje gukurikiranwa ahamwa n’icyaha cyo gukubita no gukomeretsa. Bikorimana yareze Rwanda Development Board (RDB) asaba indishyi z’ubusembwa yatejwe n’icyaha yakorewe n’umukozi wayo. Urukiko rwisumbuye rwa Nyamagabe rwasanze indishyi asaba zitaryozwa RDB kuko atagaragaza niba Semahoro yaramurashe ari mu kazi kandi yubahiriza inshingano yahawe n’umukoresha we. Urega ntiyishimiye icyo cyemezo akijuririra mu rukiko rukuru avuga ko urukiko rwirengagije ibimenyetso bigaragaza inyungu z’akazi uregwa yari afite ndetse n’uko abamuhohoteye bari mu kazi. Urukiko Rukuru rwakiriye ubujurire maze rusuzuma ikibazo cyo kumenya niba Urukiko Rwisumbuye rwarirengagije ibimenyetso bigaragaza ko abakozi barashe Bikorimana bari
mu kazi, banabikora mu nyungu z’umukoresha. Urega avuga ko urukiko rwirengagije ibimenyetso birimo aho Semahoro avuga ko yarashe Bikorimana agira ngo amukange ngo barebe ko mu byatsi yari yikoreye nta nyamswa atwayemo ibyo bikaba bigaragaza ko yabikoze ari mu kazi ko kurinda ishyamba n’inkengero zaryo. RDB yiregura ivuga ko umukozi warashe Bikorimana bitari mu nyungu z'umukoresha, kuko yamurasiye mu kirometero kimwe (1) uvuye mu kazi kandi akaba yarabikoze atitabara ari nayo mpamvu yaje gutsindwa mu rubanza RP 00125/2020/TGI/NYG bityo ikaba itaryozwa indishyi zisabwa. Incamake y’icyemezo: Kugirango umukoresha aryozwe indishyi z’ibyangijwe n’umukozi we, igikorwa cyangirije undi kigomba kuba gifitanye isano n’inshingano ze, bityo ibivugwa na Bikorimana bikaba nta shingiro bifite kuko atabasha kugaragaza uburyo icyaha gikomokwaho n’indishyi cyaba cyarakozwe mu rwego rwo kuzuza inshingano umukozi yahawe n’umukoresha we mu buryo butaziguye. Ubujurire bwatanzwe nta shingiro bufite; Imikirize y’urubanza RC 00016/2022/TGI/NYBE, ntihindutse. Amategeko yashingiweho: Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye imiburanishirize y’ imanza z’ imbonezamubano, iz’ ubucuruzi iz’ umurimo n’ iz’ Ubutegetsi, ingingo ya 12;
Page 2
Itegeko No 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’ itangwa ryabyo, ingingo ya 3. Imanza zifashishijwe: RS/INJUST/RCOM 00004/2019/SC, Ruvugabigwi Ltd na BPR LTD, rwaciwe n’ Urukiko rw’ Ikirenga ku wa 06 Ugushyingo 2020; RS/INJUST/RC 00004/2021/SC, Rwanda Development Board na Naniya n’abandi rwaciwe n’Urukiko rw’Ikirenga ku wa 20/05/2022. Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe, Bikorimana James arega Rwanda Development Board (RDB ) asaba indishyi zingana na 77.264.884Frw kubera icyaha yakorewe n’ uwitwa Semahoro Innocent, Bikorimana James asobanura ko ku wa ku wa 07/07/2019, mu gihe cya saa 6h00 za mu gitondo, abakozi babiri (2) ba RDB bashinzwe kurinda Pariki ya Nyungwe n’inkengero zayo ari bo Semahoro Innocent na Bimenyimana Jean d’Amour, boherejwe mu kazi n’ubakuriye bombi bafite imbunda zo mu bwoko bwa SMG, bavuye aho mu kigo bakora urugendo rw’intera ya kirometero eshatu (3km), bagera aho ishyamba rihanira imbibi n’imirima y’icyayi, bakihagera bamubona mu cyayi arimo kugenda yikoreye ibyatsi, baramukurikira, bakora urundi rugendo rw’intera ya kirometero imwe (1km), uvuye aho ishyamba ritangiriye berekeza mu mirima y’icyayi, bakimugeraho bamusaba gutura hasi ibyo byatsi, mu gihe akibabwira ko atabikuye mu ishyamba, Bimenyimana Jean d’Amour aba amukubise umugeri mu mugongo ibyatsi yari yikoreye
byitura hasi maze Semahoro Innocent wari umuhagaze imbere ahita amurasa mu nda ahagana mu rukenyerero, uyu akaba yarakurikiranyweho icyaha cyo gukubita no gukomeretsa mu rubanza RP 00033/2020/TB/KIB rwaciwe kuwa 05/05/2020, icyaha kiramuhama, ahanishwa igihano cy’igifungo cy’imyaka itanu (5) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda miliyoni imwe (1.000.000), ajuriye na bwo Urukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe ntirwahindura icyo cyemezo. [2] Mu Rukiko Rwisumbuye Bikorimana James yasabye guhabwa indishyi kubera ubusembwa yatewe zingana na miriyoni 40.000.000 Frw, indishyi z’akababaro ndetse n’ishavu zihwanye na 27.000.000Frw, amafaranga y’ikurikiranarubanza n’ igihembo cya Avoka. RDB yo kuri urwo rwego yavugaga ko indishyi Bikorimana James asaba nta shingiro zifite kubera ko hashingiwe ku gika 1 (urupapuro rwa 2) cy’urubanza RP 00033/2020/TB/KIB, Ubushinjacyaha bwavuze ko icyaha cyakozwe ku wa 07/07/2019 mu gihe cya saa 60h00'' za mu gitondo, kandi akazi gatangira saa moya z’itondo, byumvikana neza ko idakwiye kuryozwa indishyi izo ari zo zose ku mukozi wayo uwo ari we wese wakoze amakosa mbere y’amasaha y’akazi kuko uwo mukozi aba atakiri mu nshingano zayo ndetse n’amakosa yakora mbere y’amasaha y’akazi itayaryozwa. [3] RDB kandi yavugaga ko hashingiwe ku gika 1 (urupapuro rwa 2) cy’urubanza RP 00033/2020/TB/KIB, Ubushinjacyaha bwavuze ko abakozi ba Pariki ya Nyungwe babonye umuturage mu cyayi agenda yikoreye ibyatsi, baramukurikira bakora urundi rugendo rw’intera
Page 3
ya kirometero imwe (1km), bava aho ishyamba ritangirira kandi bagombaga gukorera akazi, berekeza mu mirima y’icyayi aho uwo muturage wari wikoreye ibyatsi witwa Bikorimana James bamugezeho, Semahoro Innocent ahita amurasa mu nda ahagana mu rukenyerero akeka ko ubwatsi yabutemye muri Pariki, nyamara umukozi akorera akazi mu mbago za Pariki, hanze yayo atari aho agomba kugakorera (outside workplace) bityo ko bitaryozwa umukoresha we. [4] Urukiko Rwisumbuye rwahaye agaciro imiburanire ya RDB ruvuga ko itaryozwa indishyi Bikorimana James asaba kubera ko atagaragaza Semahoro Innocent yamurashe, aramukomereketsa, asigarana ubumuga agaragaza, ari mu kazi, kandi arimo kurangiza inshingano yahawe n’umukoresha, Bikorimana James ajuririra muri uru Rukiko, urubanza rwe ruburanishwa kuwa 11/09/2023,aburanirwa na Me Mbituyimana Jean de Dieu na Me Nsanzimana Aimable naho RDB ihagarariwe na Me Nkusi Fred; ababuranira Bikorimana bavuga ko Urukiko Rwisumbuye rwirengagije ibimenyetso bigaragaza inyungu z’akazi n’uko abamuhohoteye bari mu kazi, RDB yo ikomeza imiburanire yo ku rwego rwa mbere. [5] Ibibazo bisuzumwa muri uru rubanza no: a. Kumenya niba Urukiko Rwisumbuye rwarirengagije ibimenyetso bigaragaza ko abakozi barashe Bikorimana bari mu kazi, banabikora mu nyungu z’umukoresha. b. Kumenya niba hari indishyi zatangwa. II. ISESENGURA RY’IBIBAZO BIGIZE URUBANZA Kumenya niba Urukiko
Rwisumbuye rwarirengagije ibimenyetso bigaragaza ko abakozi barashe Bikorimana bari mu kazi, banabikora mu nyungu z’umukoresha. [6] Me Mbituyimana Jean de Dieu na Me Nsanzimana Aimable baburanira Bikorimana James bavuga ko yajuriye kubera ko Urukiko rwirengagije imiburanire ye ,ruvuga ko atagaragaje yagaragaje ko Semahoro Innocent yamurashe akurikiye inyungu z’akazi,ko ku bijyanye n’amasaha y’akazi ndetse n’ aho icyaha cyakorewe rwanzuye ko RDB yaryozwa indishyi nk’ uko bigaragara muri kopi y’ urubanza RC 00016/2022/TGI/NYBE mu gika cya 18 n’icya 19, nyamara byagera mu gika cya 20, Urukiko rukivuguruza ruvuga ko ujurira atagaragaje inyungu z’umukoresha uwamurashe yari akurikiye nyamara rukirengagiza ko mu ibazwa rye Semahoro Innocent mu bugenzacyaha ku kubazo cya 4 cote ya 12, ikibazo cya 5 cote ya 13 n’icya 9 cote 15 ndetse n’icya 4 cote 26 dosiye ya RIB n’ibisubizo yatanze yivugiye ko icyamuteye kumurasa byari ukumukanga kandi bashakaga kureba niba hari Inyamanswa yishe akaba ayihambiriye mu byatsi. [7] Basobanura ko ibyo ubwabyo ubwabyo Urukiko rwabyirengagije kandi ari byo bigaragaza inyungu z’umukoresha kuko Semahoro Innocent yari amukurikiye kubera ko akazi bashinzwe ari ukurinda Parike n’inkengero zayo inyamanswa ziyirimo n’ibindi bintu nyaburanga, bityo ko yamukurikiye agira ngo arebe koko niba nta byo umukoresha yamurindishije ahambiriye mu byatsi bemeza ko yari avanye muri Parike bihagije ngo inyungu z’umukoresha yari akurikiye ngo zigaragare, ko Urukiko iby’ uko nta nyungu z’ umukoreshwa rwabihuje n’ ibyo Urukiko rw’Ikirenga rwavuze mu urubanza RS/INJUST/RC 00004/2021/SC haburana RDB VS Naniya Sebiribiri mu gika cya 28 n’icya 29, nyamara bo basanga impamvu
Page 4
zatume Semahoro Innocent arasa Bikorimana zitandukanye cyane n’ izatumye Munyaneza Jean Paul arasa Sibomana Simon. [8] Bavuga kandi ko Urukiko rwirengagije imvugo z’umutangabuhamya wabajijwe wabirebaga witwa Niyomugabo Gratien kuko yahamije ko yamurashe nta kintu bavuganye, umupanga yari afite yawutaye hasi bigaragarako atamurashe yitabara nk’ uko bigaragaza mu ibazwa rye mu bugenzacyaha kuri cote ya 35 ku kibazo cya 5, n’icya 6 n’ibisubizo byabyo, bityo bakavuga ko basanga Urukiko rutari kuvuga ko nta ndishyi zatangwa na RDB mu gihe urega yari yarugaragarije uko uwamurashe yabikoze akurikiye inyungu z’umukoresha, kuko n’ imvugo z’ uko hari mu kilometero imwe uvuye mu nkengero za Parike ngo nk’uko biri mu rubanza RP 00033/2020/TB/KIB , ko rwirengagije ko izo ari imvugo aha ubushinjacyaha rwirengagiza ibimenyetso bigaragaraza ko igikorwa cyo kurasa ujurira cyabereye aho akazi gakorerwa nk’uko byahamijwe n’abatangabuhamya, bityo bagasoza basaba ko hashingiwe ku bimenyetso byirengagijwe, Bikorimana James, asaba urukiko Rukuru Urugereko rwa Nyanza gutegeka RDB kumuha indishyi zose uko bazisobanuye mu myanzuro. [9] Me Nkusi Fred uburanira RDB avuga ko bo bemeranya n'icyemezo cy’ Urukiko Rwisumbuye kuko bagaragaje ko umukozi warashe Bikorimana James bitari mu nyungu z'umukoresha, kuko yamurasiye mu kirometero kimwe (1) uvuye mu kazi, ari nayo mpamvu Semahoro yaje gutsindwa mu rubanza
RP 00125/2020/TGI/NYG , kandi rukaba rwarabaye itegeko , kuko imanza zose zagiye zigaragaza ko ya murasiye hanze ya Parike nk’ aho bigaragaza nko mu gika cya9 n’ icya 10 aho Semahoro yahamijwe icyaha , no muri paragraphe ya 1, urwo rubanza rwagiye rugaragaza ko yamurasiye mu kirometero avuye kuri parike. [10] Akomeza avuga ko , nta bimenyetso byirengagijwe kuko iyo biba byarirengagijwe aba yarabigaragaje mbere kuko n’ ubwo yamurashe ariko ntaho agaragaza ko yamurashe yitabara kandi nta nyungu z’ umukoresha yari akurikiye, kuko ifasi y’ akazi ari aho ashinzwe kurinda, ko urubanza rwaciwe n’ Urukiko rw’ Ikirenga RS/INJUST/RC 00004/2021/CS rwa Munyaneza Jean Paul ari kimwe n’ uru rubanza kuko bihuje kamere , bityo ibyo ababuranira uwajuriye bavuga bikaba bitahabwa ishingiro , ko rero kubyerekeye icyo cyaha Bikorimana James yakorewe kuva nta kimenyetso kivuguruza ko yabikoreye hanze y’ akazi, RDB ikaba itasabwa indishyi, kuko itaryozwa indishyi ku makosa yakozwe n'umukozi wayo bitari mu nyungu z’ akazi.
UKO URUKIKO RUBIBONA [11] Impaka ziri muri uru rubanza ni izijyanye no kumenya niba Urukiko Rwisumbuye rwarirengagije ibimenyetso bigaragaza ko abakozi barashe Bikorimana bari mu kazi, banabikora mu nyungu z’umukoresha. [12] Ibijyanye n’ uko umukoresha yaryozwa indishyi niba abakozi be bari mu kazi bakagira uwo bangiriza banabikoze mu nyungu ze, byahawe umurongo mu manza zaciwe n’ Urukiko rw’ Ikirenga harimo nk’ urubanza RPA 0074/ 07/CS rwaciwe ku wa 25/07/2008, aho nko mu bika byarwo bya 39 na 40 rwavuze ko: Rusanga Pte Niyoyita Innocent wari ufite inshingano za gisirikare, akaba yari yanatumwe kuzana matelas. Kuba yaragiye kwa Mudaheranwa Désiré akica Mukagatana Odette n’umwana we ntaho bihuriye n’inshingano ze za gisirikare ndetse n’ubutumwa yari yahawe bwo kujya kuzana matelas; ko aha hari abahanga mu mategeko bavuga
Page 5
ko kugira ngo umukoresha aryozwe ibyangijwe n’umukozi we, bihagije kureba nibura niba igikorwa cye cyangirije undi gifitanye isano n’inshingano ze (........on peut se contenter d’un simple lien de connexité entre l’acte dommageable du préposé et ses fonctions, pour pouvoir engager la responsabilité du commettant). Urukiko rw’ Ikirenga rwasesenguye ibivuzwe, ruvuga ko Leta y’u Rwanda itaryozwa indishyi zikomoka ku cyaha cy’ubwicanyi cyakozwe na Pte Niyoyita Innocent, kuko nk’uko byasobanuwe icyaha yakoze nta sano gifitanye n’inshingano ze za gisirikare, izo ndishyi zikaba zigomba kwishyurwa na Pte Niyoyita Innocent wenyine. Hari kandi n’ urubanza, Nº RS/INJUST/RC 00004/2021/SC rwaciwe ku wa 20/05/2022 n’ Urukiko rw’ Ikirenga , aho rwasobanuye ko Rwanda Development Board (RDB) itagomba kuryozwa indishyi zikomoka ku cyaha cyahamijwe Munyaneza Jean Paul wari umukozi wayo aho rwavuze ko: […] Kuba rero Munyaneza Jean Paul yarahamwe n’icyaha cyo kwica umuntu bitewe n’intonganya zavutse hagati yabo, n’ubwo icyaha cyakozwe ari mu kazi, Urukiko rusanga umokoresha we ataryozwa indishyi zikomoka kuri icyo cyaha kuko abaregera indishyi batashoboye kurugaragariza uburyo yagikoze mu rwego rwo kuzuza inshingano yahawe n’umukoresha we mu buryo butaziguye. [13] Mu kwemeza ko RDB itaryozwa indishyi, Urukiko Rwisumbuye rwashimangiye ko Bikorimana James atahabwa indishyi asaba kubera ko atagaragaza
ko Semahoro Innocent yamurashe, aramukomereketsa, asigarana ubumuga agaragaza, ari mu kazi, kandi ari mo kurangiza inshingano yahawe n’umukoresha, kandi ibyo yabikoze yuzuza inshingano yahawe n’umukoresha, kuko Semahoro Innocent yarashe Bikorimana, amusanze hanze ya Pariki, yabanje kumukurikira, kandi atagaragaza ko hari igikorwa yari yakoze cyo kwangiza Pariki kuko Bikorimana avuga ko ibyatsi yari yikoreye atari abivanye muri Parike[…] [14] Rushingiye ku bimaze gusobanurwa; ku bijyanye n’ imirongo yatanzwe mu manza zavuzwe; rurebye kandi ibyasobanuwe ku rwego rwa mbere, rukabihuza n’ imiburanire ya Bikorimana, rusanga ibyo abamuburanira bavuga bitahabwa ishingiro kuko no kuri uru rwego batavuguruza ibyasobanuwe ku rwego rwa mbere cyane cyane ibijyanye n’ uko uwamurashe yamusanze hanze ya Pariki, yabanje kumukurikira, kandi akaba atagaragaza ko hari igikorwa yari yakoze cyo kwangiza Pariki, kuko batagaragaza uburyo yamurashe mu rwego rwo kuzuza inshingano yahawe n’umukoresha we mu buryo butaziguye; dore ko ibi binajyanye n’ inshingano y’ urega yo kugaragaza ukuri n’ ibimenyetso by’ ibyo aregera, uko na byo byatanzweho umurongo nko mu rubanza RS/INJUST/RCOM 00004/2019/SC rwaciwe n’ Urukiko rw’ Ikirenga ku wa 06 Ugushyingo 2020 haburana Ruvugabigwi Ltd na BPR Ltd aho rwasobanuye ko ingingo ya 12 , igika cya mbere y’ Itegeko No 22/2018 ryo ku wa 29/04/2018 ryerekeye
imiburanishirize y’ imanza z’ imbonezamubano, iz’ ubucuruzi iz’ umurimo n’ iz’ Ubutegetsi iteganya ko urega agomba kugaragaza ibimenyetso by’ ibyo aregera, ko iyo abibuze uwarezwe atsinda, naho ingingo ya 3 y’ Itegeko no 15/2004 ryo ku wa 12/06/2004 ryerekeye ibimenyetso mu manza n’ itangwa ryabyo igateganya ko buri muburanyi agomba kugaragaza ukuri kw’ ibyo aburana(…), maze urwo Rukiko rusobanura ko izo ngingo zumvikanisha ko urega afite inshingano zo gutanga ibimenyetso bigaragaza ukuri kw’ ibyo aregera yabibura akaba atsinzwe1. [15] Ibyo ababuranira Bikorimana James bavuga ko hirengagijwe ibikubiye mu ibazwa rya Semahoro Innocent mu bugenzacyaha ku kubazo cya 4 cote ya 12, ikibazo cya 5 cote ya 13 1 Urubanza RS/INJUST/RCOM 00004/2019/SC rwaciwe ku wa 06 Ugushyingo 2020 haburana Ruvugabigwi Ltd na BPR Ltd, para. 55, rwabonywe kuri: https://decisia.judiciary.gov.rw/rlr, ku wa 20/09/2023.
Page 6
n’icya 9 cote 15 ndetse n’icya 4 cote 26 dosiye ya RIB n’ibisubizo yatanze yivugira ko icyamuteye kumurasa byari ukumukanga kandi bashakaga kureba niba hari inyamanswa yishe akaba ayihambiriye mu byatsi, ko ibyo ubwabyo Urukiko rwarabyirengagije kandi ari byo bigaragaza inyungu z’umukoresha wa Semahoro Innocent kuko akazi bashinzwe ukurinda Parike n’inkengero zayo inyamanswa ziyirimo n’ibindi bintu nyaburanga; uru Rukiko rusanga bitahabwa ishingiro kubera ko uretse n’ uko ubwabyo bitagaragaza nta shiti ko ibyo yabikozwe ari mu kazi mu rwego rwo kuzuza inshingano yahawe n’umukoresha we mu buryo butaziguye, nta n’ ubwo bivuguruza ibyasobanuwe n’ Urukiko Rwisumbuye by’ uko atagaragaje ko hari igikorwa Bikorimana yari yakoze cyo kwangiza Pariki kuko avuga ko ibyatsi yari yikoreye atari abivanye muri Parike. [16] Byongeye kandi ,ntabwo ababuranira Bikorimana bavuguruza ibijyanye n’ uko ku wa 07/07/2019, mu gihe cya saa 6h00 za mu gitondo, abakozi babiri (2) ba RDB bashinzwe kurinda Pariki ya Nyungwe n’inkengero zayo ari bo Semahoro Innocent na Bimenyimana Jean d’Amour, boherejwe mu kazi n’ubakuriye bombi bafite imbunda zo mu bwoko bwa SMG, bavuye aho mu kigo bakora urugendo rw’intera ya kirometero eshatu(3km), bagera aho ishyamba rihanira imbibi n’imirima y’icyayi, bakihagera bamubona mu cyayi arimo kugenda yikoreye ibyatsi, baramukurikira, bakora urundi rugendo rw’intera ya
kirometero imwe (1km), uvuye aho ishyamba ritangiriye berekeza mu mirima y’icyayi, bakimugeraho bamusaba gutura hasi ibyo byatsi, mu gihe akibabwira ko atabikuye mu ishyamba, Bimenyimana Jean d’Amour aba amukubise umugeri mu mugongo ibyatsi yari yikoreye byitura hasi maze Semahoro Innocent wari umuhagaze imbere ahita amurasa; Kubera ko uru Rukiko rusanga na byo bigaragaza ko ubwo bari bamugezeho bamukubise, ibyatsi bikwagwa hasi, basobanukiwe neza ko atari inyamaswa yari yikoreye ku buryo nta nyamaswa yari yishe cyangwa yibye, ikindi n’ ikibazo cy’ iyo ntera ivuzwe haruguru , ababuranira Bikorimana bakaba batarayigaragarije ibimenyetso kuburyo Urukiko rwayishingiraho rumenya niba ibyo bakoze byaba byarabereye mu ifasi bashinzwe kurinda cyangwa hanze yayo. Ku bw’ ibyo impamvu z’ ubujurire za Bikorimana zikaba zitagomba guhabwa ishingiro, bityo n’ indishyi asab zikaba nta mpamvu yazo, ahubwo Urukiko rukaba rugomba kuvuga ku bijyanye n’ indishyi z’ ikurikiranarubanza. Ku bijyanye n’ indishyi z’ ikurikiranarubanza [17] Kuba kuri uru rwego RDB ariyo itsinze urubanza , ariko ntacyo yavuze ku byashingiweho ku rwego rwa mbere aho Urukiko rwavuze ko : “ indishyi RDB ntazo yahabwa kandi uretse kuba itarazisabye, urubanza rwaburanywe n’uyihagarariye uhembwa buri kwezi, udahembwa ari uko yaburanye imanza zayo“; kugirango bibe byakongera gusuzumwa kuri uru rwego bibe byakosorwa niba hari inenge babonamo, ku bw’ ibyo imikirize y’ urubanza RC 00016/2022/TGI/NYBE rwaciwe n’ Urukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe ku wa 14/10/2022 ikaba itagomba guhinduka. III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [18] Rwemeje ko ubujurire bwatanzwe na Bikorimana James nta shingiro bufite. [19] Rwemeje ko Rwanda Development Board itaryozwa indishyi Bikorimana James asaba.
Page 7
[20] Rwemeje ko imikirize y’urubanza RC 00016/2022/TGI/NYBE rwaciwe n’ Urukiko Rwisumbuye rwa Nyamagabe ku wa 14/10/2022 idahindutse mu ngingo zayo zose. [21] Rutegetse ko amafaranga y’igarama yatanzwe mu kujurira ahwanye n’ibyakozwe muri uru rubanza, akaba aheze mu isanduku ya Leta.
Case-aware research
Ask AI about this case
The judgment and available research above are public. New questions open in a separate private conversation grounded in this case.