BRD v. NGEZAHAYO N’ABANDI
The Supreme Court found that the MoU of 30/09/2010 was submitted after the hearing was closed and relied upon in the High Commercial Court's judgment without reopening proceedings or allowing the opposing party to contest it, violating the contradictory principle and thus conferring jurisdiction for a second appeal...
Source-derived case information.
- Citation
- RCOMAA 0076/12/CS
- Parties
- Applicant: BRD Ltd; Respondent: Ngezahayo Rutamu Vincent; Respondent: Kavumba Emmanuel; Respondent: Ndahumba Jean Baptiste; Respondent: Umuhoza Francine
- Court
- Supreme Court
- Jurisdiction
- Rwanda
- Judgment Date
- 10 April 2015
- Case Number
- RCOMAA 0076/12/CS
- Procedural Posture
- Commercial Appeal / Second Appeal Jurisdiction Determination
- Outcome
- Supreme Court has jurisdiction; hearing to continue
- Legal Topics
- Appellate Jurisdiction, Admissibility of Evidence, Contradictory Principle
Source-derived case record
Summary, issues, holding and outcome
More case intelligence is available
Unlock the full research layer for this judgment.
Parties
BRD Ltd
Applicant
Ngezahayo Rutamu Vincent
Respondent
Kavumba Emmanuel
Respondent
Ndahumba Jean Baptiste
Respondent
Umuhoza Francine
Respondent
Procedural Posture
Commercial Appeal / Second Appeal Jurisdiction Determination
Legal Issues
- 1 Whether the Supreme Court has jurisdiction to hear the second appeal based on a document submitted after the hearing and relied upon in the judgment
Ratio Decidendi
The Supreme Court found that the MoU of 30/09/2010 was submitted after the hearing was closed and relied upon in the High Commercial Court's judgment without reopening proceedings or allowing the opposing party to contest it, violating the contradictory principle and thus conferring jurisdiction for a second appeal under Article 28 of Organic Law No. 03/2012.
Court Disposition
Supreme Court has jurisdiction; hearing to continue
Orders
- Hearing to continue on 02/06/2015
- Court fees suspended
Full Case Text
Judgment text and source record
11 paragraphs
# BRD v. NGEZAHAYO N’ABANDI
- Source: Amategeko - Section: Decisions (Judgements) - Date: 2015-04-10 - Case/document no.: RCOMAA 0076/12/CS - Collection: Supreme Court
## Text
## Page 1
BRD v. NGEZAHAYO N’ABANDI [Rwanda URUKIKO RW’IKIRENGA – RCOMAA 0076/12/CS (Mugenzi, P.J., Kanyange na Nyirinkwaya, J.) 10 Mata 2015] Amategeko agenga ububasha bw’Urukiko rw’Ikirenga – Ububasha bwo kuburanisha ubujurire bwa kabiri – Inyandiko yashyikirijwe urukiko nyuma y’iburanisha – Iyo hari inyandiko urukiko rwahereyeho ruca urubanza kandi itaragiweho impaka mu gihe cy’iburanisha ituma iba impamvu y’ubujurire bwa kabiri mu Rukiko rw’Ikirenga kuko ihame ry’ivuguruzanya mu manza riba ritubahirijwe – Itegeko Ngenga no03/2012 ryo kuwa 13/06/2012 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha bw’Urukiko rw’Ikirenga, ingingo ya 28, igice cya kabiri, agace ka gatatu. Incamake y’ikibazo: BRD Ltd yarenze Ngezahayo na bagenzi be mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge isaba ko bafatanya kuyishyura umwenda bishingiye yahaye Rwanda Rwubu Association. Urukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge rwemeje ko bagomba kwishyura BRD Ltd umwenda ungana na 10.273.768 frw abariwemo n’ingwate ya 10.000$ bishyuriwe na PSF na 821.901 frw ‘indishyi z’akababaro. Ngezahayo na bagenzi be bajuriye icyo cyemezo mu Rukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwemeza ko BRD Ltd yagombaga kuregera inkiko ibishyuza umwenda yabahaye n’inyungu zawo hakuwemo ingwate ya 10.000$ yatanzwe na PSF. BRD Ltd yajuririrye mu Rukiko rw’Ikirenga ivuga ko Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwashingiye icyemezo cyarwo ku nyandiko yatanzwe iburanisha ryarapfundikiwe kandi ntasubukura ry’iburanisha ryabaye. Ngezahayo na bagenzi be bo batanze inzitizi yo kutakira ubujurire bwa BRD Ltd bavuga ko butari mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga kuko ikimenyetso BRD Ltd ishingiraho cyaburanweho kuva mu rwego rwa mbere. Bakomeje bavuga ko iyo nyandiko ishimangira gusa ibyari byaburanyweho. Incamake y’icyemezo: Inyandiko urukiko ruhereyeho ruca urubanza kandi itaragiweho impaka mu gihe cy’iburanisha ituma iba impamvu y’ubujurire bwa kabiri mu Rukiko rw’Ikirenga kuko ihame ry’ivuguruzanya mu manza riba ritubahirijwe. Ubujurire buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga; Iburanisha rizakomeza kuwa 02/06/2015; Amagarama arasubitswe. Amategeko yashingiweho: Itegeko Ngenga no03/2012 ryo kuwa 13/06/2012 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha bw’Urukiko rw’Ikirenga, ingingo ya 28, igice cya kabiri, agace ka gatatu. Nta manza zifashishijwe.
## Page 2
Urubanza I. IMITERERE Y’URUBANZA [1] Uru rubanza rwatangiriye mu Rukiko rw’Ubucuruzi rwa Nyarugenge, BRD irega Ngezahayo Rutamu Vincent, Kavumba Emmanuel, Ndahumba Jean Baptiste na Umuhoza Francine isaba ko bafatanya kwishyura umwenda bishingiye yahaye Rwanda rw’ubu Association, ruca urubanza kuwa 09/03/2012, rwemeza ko bagomba gufatanya kwishyura umwenda wa 10.273.768 Frw abazwe kugeza kuwa 20/10/2010, akubiyemo umwenda remezo, inyungu zisanzwe n’iz’ubukererwe, bakanishyura 821.901 Frw y’indishyi z’akababaro zihwanye na 8% by’umwenda wose, yose hamwe akaba 11.095.669 Frw. [2] Ngezahayo Rutamu Vincent, Kavumba Emmanuel, Ndahumba Jean Baptiste na Umuhoza Francine bajuririye Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi, rwemeza ko BRD igomba kwishyuza gusa umwenda ubaze kugeza 31/12/2009 ihereye ku ngwate ya 10.000$ yatanzwe na Private Sector Federation (PSF) nk’uko biteganyijwe mu ngingo ya 8 ya Memorandum of understanding (MoU) yasinywe hagati ya PSF na BRD mu mwaka wa 2010 yahinduye ibyari biteganyijwe mu yayibanjirije yasinywe kuwa 02/08/2007, inyungu z’ubukererwe zigakomeza kubarwa uhereye tariki ya 01/01/2010 kugeza igihe urubanza ruciwe ku itariki ya 21/09/2012. [3] Mu gufata icyo cyemezo, Urukiko Rukuru rw’Ubucuruzi rwasobanuye ko mu gihe uwo yagurije yari amaze gushyirwa muri classe 5 y’abahawe inguzanyo ntibayishyure uko bikwiye, BRD yagombaga kuregera inkiko yishyuza umwenda yatanze n’inyungu zawo, ugabanyijwemo amafaranga ahwanye n’agaciro k’ingwate ya $10.000 yatanzwe na PSF. [4] BRD yajuriye mu Rukiko rw’Ikirenga ivuga ko ishingira ubujurire bwayo ku ngingo ya 28, igice cya kabiri, agaka ka gatatu y’Itegeko Ngenga n° 03/2012 ryo kuwa 13/06/2012 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga ngo kuko Urukiko Rukuru rwashingiye icyemezo cyarwo ku nyandiko ya MoU yatanzwe iburanisha ryarapfundikiwe kandi hatabaye gusubukura iburanisha. Umucamanza w’ibanzirizasuzuma nawe yemeje ko ubujurire bwa BRD buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga hashingiwe kuri iyo ngingo. [5] Urubanza rwaburanishijwe mu ruhame kuwa 03/03/2015, BRD ihagarariwe na Me Barezi Marie Aimée, Ngezahayo Rutamu Vincent, Kavumba Emmanuel, Ndahumba Jean Baptiste na Umuhoza Francine bahagarariwe na Me Buzayire Angèle, ababuranyi bajya impaka ku nzitizi y’iburabubasha yabyukijwe n’abaregwa mu bujurire. II. IKIBAZO KIRI MU RUBANZA N’ISESENGURWA RYACYO Kumenya niba ubujurire bwa BRD buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga, ku mpamvu y’uko haba hari inyandiko yashyikirijwe Urukiko Rukuru nyuma y’iburanisha ikanashingirwaho mu guca urubanza. [6] Me Buzayire Angèle uburanira Ngezahayo Rutamu Vincent, Kavumba Emmanuel, Ndahumba Jean Baptiste na Umuhoza Francine avuga ko Urukiko rw’Ikirenga rudafite ububasha bwo kuburanisha mu bujurire bwa kabiri uru rubanza kuko inyandiko ya MoU
## Page 3
uburanira BRD avuga ko yatanzwe iburanisha ryarapfundikiwe yaburanyweho kuva mu rwego rwa mbere abo aburanira bavuga ko banki yagombaga kwiyishyura ihereye ku ngwate ya 10.000 USD yatanzwe na PSF, bakaba batari kubivuga batagaragaza ayo masezerano. [7] Akomeza avuga ko MoU umucamanza yashingiyeho aca urubanza itakwitwa ikimenyetso cyangwa inyandiko nshya kuko yaje ishimangira gusa ibyari byaburanyweho, ibi bikaba binagaragazwa n’uko ntaho BRD yandikiye Urukiko ivuga ko yohereje ikimenyetso gishya isaba ko iburanisha ripfundurwa kugirango kigibweho impaka. [8] Me Barezi Marie Aimée uburanira BRD avuga ko inzitizi y’iburabubasha yatanzwe n’abo baburana nta shingiro ifite kuko MoU bari baratanzeho ikimenyetso ari iyo kuwa 28/05/2007 yahinduraga iyo kuwa 28/06/2004, nyamara iyo BRD ivuga ko umucamanza yabasabye iburanisha ryarapfundikiwe igashingirwaho mu ica ry’urubanza hatabaye isubukura akaba ari iyo kuwa 30/09/2010 itigeze igaragazwa cyangwa iburanwaho mu rukiko, iyo MoU nshya ikaba itandukanye cyane n’izayibanjirije. UKO URUKIKO RUBIBONA [9] Ingingo ya 28, igice cya kabiri, agaka ka gatatu y’Itegeko Ngenga n° 03/2012 ryo kuwa 13/06/2012 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga ivuga ko Urukiko rw’Ikirenga rufite ububasha bwo kuburanisha mu bujurire bwa kabiri imanza zaciwe hashingiwe ku kimenyetso, inyandiko cyangwa imyanzuro byatanzwe nyuma yo gufundikira urubanza kandi hatarabayeho gusubukura iburanisha. [10] Ku bijyanye n’uru rubanza, inyandiko igibwaho impaka ni MoU yo kuwa 30/09/2010 yasinywe hagati ya PSF na BRD umucamanza yashingiyeho yemeza ko BRD itagombaga gutegereza ko imanza zirangira kugirango yiyishyure ihereye ku ngwate ya 10.000USD, BRD ikaba ivuga ko iyo nyandiko yatanzwe iburanisha ryarapfundikiwe, naho uburanira abaregwa akavuga ko itakwitwa ikimenyetso gishya kuko yaburanyweho guhera mu rwego rwa mbere. [11] Urukiko rusanga mu nyandiko zigize dosiye, ntaho bigaragara ko Ngezahayo Rutamu Vincent, Kavumba Emmanuel, Ndahumba Jean Baptiste na Umuhoza Francine baba barashyikirije urukiko MoU yo kuwa 30/09/2010 yaje ihindura MoU yo kuwa 28/05/2007 nayo yahinduraga iyo kuwa 28/06/2004, ahubwo bigaragara ko BRD yayishyikirije urukiko kuwa 13/08/2012, urubanza rwarapfundikiwe kuwa 11/07/2012. [12] Urukiko rusanga kuba iyo nyandiko yaba yaravuzweho mu iburanisha nubwo nta kibigaragaza muri dosiye, bitari gutuma ishyirwa muri dosiye iburanisha ryarapfundikiwe ngo inashingirwaho mu ica ry’urubanza kandi itagaragarijwe urundi ruhande, kuba rero umucamanza yarayishingiyeho nk’uko bigaragara mu duce twa 8, 9 na 10 tw’urubanza kandi hatabaye gusubukura iburanisha kugirango ababuranyi bayijyeho impaka hubahirizwa ihame ry’ivuguruzanya mu manza, bikaba biha uru rukiko ububasha bwo kuburanisha uru rubanza mu bujurire bwa kabiri nk’uko ingingo ya 28, igice cya kabiri, agaka ka gatatu y’Itegeko Ngenga n° 03/2012 ryo kuwa 13/06/2012 rigena imitunganyirize, imikorere n’ububasha by’Urukiko ibiteganya.
## Page 4
III. ICYEMEZO CY’URUKIKO [13] Rwemeje ko ubujurire bwa BRD buri mu bubasha bw’Urukiko rw’Ikirenga hashingiwe ku ngingo ya 28, igice cya kabiri, agaka ka gatatu y’Itegeko Ngenga no 03/2012/OL ryo kuwa 13/06/2012 rigena imiterere, imikorere n’ububasha by’Urukiko rw’Ikirenga. [14] Rwemeje ko iburanisha rizakomeza kuwa 02/06/2015. [15] Ruvuze ko amagarama y’urubanza asubitswe.